Σάββατο, 17 Μαΐου 2014

Σκηνές απ' την ταξική πάλη στο 17ο αιώνα: O Gerrard Winstanley, οι νόμοι του κράτους και τα Commons

Ιστορικός πρόλογος:

Το 1627, ο βασιλιάς της Αγγλίας Κάρολος ο πρώτος διέλυσε το Κοινοβούλιο, το οποίο του ασκούσε διαρκή κριτική και τον υποπτευόταν ως φιλο-Καθολικό, και για 11 χρόνια δεν το συγκάλεσε σε συνεδρία. Η έλλειψη της στήριξης του Κοινοβουλίου τον ώθησε να επαναφέρει παλιότερα φορομπηχτικά μέτρα, τα οποία όξυναν την αντίθεση εναντίον του και στα φτωχότερα στρώματα. Το 1640 αναγκάστηκε να ξανασυγκαλέσει το Κοινοβούλιο για να το διαλύσει λίγο αργότερα, μετά τις σφοδρές επιθέσεις μελών του ενάντια στην πολιτική του. Αργότερα την ίδια χρονιά, εξελέγη νέο Κοινοβούλιο, ακόμα εχθρικότερο προς τον ίδιο.


Όταν, το 1642, ο Κάρολος διέταξε τη σύλληψη πέντε μελών αυτού του Κοινοβουλίου (του λεγόμενου "Long Parliament") η σύγκρουση έφτασε στην κορύφωση και η χώρα οδηγήθηκε σε εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στις δυνάμεις που στήριζαν τον βασιλιά και αυτές που στήριζαν το κοινοβούλιο. Τα πιο ριζοσπαστικά κομμάτια της αγγλικής κοινωνίας της εποχής σύναψαν συμμαχία με την αστική τάξη, που εκφραζόταν μέσα από την ιδέα του κοινοβουλευτικού ελέγχου στο βασιλιά. Οι υπέρμαχοι του κοινοβουλευτισμού επικράτησαν. Το 1649, ο Κάρολος ο πρώτος εκτελέστηκε με αποκεφαλισμό για έσχατη προδοσία μετά από απόφαση σύνθεσης του Κοινοβουλίου από όπου είχαν εκκαθαριστεί οι υπέρμαχοι του συμβιβασμού με το στέμμα.

Στα χρόνια μετά την εκτέλεση του Καρόλου, ξεχωρίζει ως ηγέτης της Κοινοπολιτείας ένας από τους υπογράφοντες την απόφαση της θανατικής ποινής, ο Όλιβερ Κρόμγουελ, αριστοκρατικής καταγωγής. Η πολιτική του όμως στην περίοδο περιορίζεται στις διώξεις εναντίον των Καθολικών στην Ιρλανδία και τη Σκωτία, ενώ δεν αλλάζει τίποτε για την κατάσταση των φτωχών Άγγλων χωρικών, οι οποίοι είχαν πολεμήσει στο πλευρό του, οργανωμένοι τον Στρατό Νέου Τύπου (New Model Army), και οι οποίοι ήλπιζαν ότι με το τέλος της βασιλείας και κατ' επέκταση της "Νορμανδικής εισβολής" προϊόν της οποίας θεωρούσαν τον Κάρολο, θα επιστρεφόταν η "κοινή γη" (Commons) στους ακτήμονες. Η πιο ριζοσπαστική μερίδα των "Εξισωτών" ζητούσε επιπλέον απ' τον Κρόμγουελ και την αγγλική αστική τάξη κατάργηση εκκλησιαστικών προνομίων, κατάργηση φόρων και εμποδίων στο μικρο-εμπόριο, κατάργηση μεγάλων τμημάτων της νομικής τάξης του Αγγλικού κράτους. 

Τέσσερα χρόνια πριν την άνοδο του Κρόμγουελ στο αξίωμα του "Άρχοντος Προστάτη" (1653) και το τέλος της Κοινοπολιτείας, στα 1649, ο Τζέραρντ Γουινστάνλεϊ και οι οπαδοί του καταλαμβάνουν άδεια ή κοινόχρηστη γη σε κάποιες περιοχές της Αγγλίας και αρχίζουν να την καλλιεργούν, σε μια προσπάθεια να κάνουν πράξη τις ελπίδες του αγροτικού προλεταριάτου της εποχής για αγροτικό κομμουνισμό. Δέχονται την βίαιη επίθεση μπράβων των γαιοκτημόνων το 1650, η κυβέρνηση Κρόμγουελ δεν τους προστατεύει, και η προσπάθεια εγκαταλείπεται.

Απελπισμένος από τις εξελίξεις, ο Γουινστάνλεϊ γράφει την ακόλουθη επιστολή στον Κρόμγουελ στα τέλη του 1651.

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΞΟΧΟΤΗΤΑ ΤΟΥ,
ΤΟΝ ΟΛΙΒΕΡ ΚΡΟΜΓΟΥΕΛ
ΣΤΡΑΤΗΓΟ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΠΟΛΙΤΕΙΑΣ
ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ, ΤΗ ΣΚΩΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΡΛΑΝΔΙΑ
1651
Κύριε,

Ο Θεός σε τίμησε με την υψηλότερη τιμή που έγινε σε οποιονδήποτε άνθρωπο απ' την εποχή του Μωυσή, να γίνεις ηγέτης ενός λαού που απελευθερώθηκε από έναν καταπιεστή Φαραώ. [...] Αυτό που λείπει εκ μέρους σου να γίνει είναι το εξής, να φροντίσεις η ισχύς του καταπιεστή να αποσειστεί μαζί με το πρόσωπό του· και να φροντίσεις η ελεύθερη κτήση της γης και οι ελευθερίες να δοθούν στα χέρια των καταπιεσμένων κοινών ανθρώπων [commoners] της Αγγλίας.

[...]

Γνωρίζεις άλλωστε, Κύριε, πως ο βασιλικός κατακτητής δεν ηττήθηκε μόνο από εσένα, αφού εσύ είσαι μόνο ένας άνθρωπος, ούτε απ' τους αξιωματικούς του στρατού που συνδέονται με σένα· αλλά απ' το χέρι και με τη βοήθεια των κοινών ανθρώπων, απ' τους οποίους κάποιοι ήρθαν και διακινδύνευσαν τη ζωή τους μαζί σου.

[...]

Και τώρα που έχεις την ισχύ πάνω στη γη μας στα χέρια σου, πρέπει να κάνεις ή το ένα ή το άλλο: είτε, πρώτον, να λευτερώσεις τη γη για τους καταπιεσμένους κοινούς ανθρώπους που σε συνέδραμαν και πλήρωσαν το στρατό με το μισθό τους [...] είτε, δεύτερον, να εκτοπίσεις απλώς την ισχύ του κατακτητή από τα χέρια του βασιλιά και να τη δώσεις στα χέρια άλλων, συντηρώντας τους παλιούς νόμους. Τότε η σοφία και η τιμή σου θα αμαυρωθούν για πάντα, και είτε θα χαθείς ο ίδιος, είτε θα βάλεις τα θεμέλια μιας μεγαλύτερης ακόμα δουλείας για το μέλλον απ' αυτή που γνώρισες εσύ.

Γνωρίζεις πως όσο είχε την εξουσία ο βασιλιάς, ο λαός ψιθύριζε μονάχα εναντίον του κατ' ιδίαν. Αλλά μετά, κήρυτταν απ' τα κεραμίδια πως ήταν τύραννος και προδότης σε βάρος της ειρήνης στην Αγγλία. Και ανατράπηκε.

Η δύναμη της δικαιοσύνης στην πλάση δεν άλλαξε. Αν εσύ κι αυτοί που είναι τώρα στην εξουσία βρεθείτε να βαδίζετε στα χνάρια του βασιλιά, μπορείτε να εξασφαλίσετε πως εσείς ή οι διάδοχοί σας δεν θα ανατραπούν; Και βέβαια όχι.

[...]

Μη χάνεις το στέμμα σου. Πάρε το από κάτω και φόρεσέ το. Αλλά να ξέρεις πως δεν είναι στέμμα τιμής, μέχρι να εκπληρώσεις τις υποσχέσεις και τις δεσμεύσεις σου στους φίλους σου. Το στέμμα [ενν. της τιμής] θα το λάβει αυτός που θα συνεχίσει [ενν. την επανάσταση] ως το τέλος.

[...]

Ρώτησα διάφορους στρατιώτες για ποιο πράγμα πολέμησαν. Και μου απάντησαν, δεν ξέρουν. Και είναι αλήθεια, πράγματι δεν ξέρουν, εφόσον ο νόμος της μοναρχίας εξακολουθεί να ισχύει χωρίς μεταρρυθμίσεις.

[...] 

Οι φτωχοί παραμένουν φτωχοί και δεν τους δίνεται η κοινή λευτεριά της γης, και δεν βρίσκουν περισσότερη παρηγοριά από όση είχαν όταν την εξουσία την είχε ο βασιλιάς (ή ο κατακτητής).

[...]

Δεν είναι κοινό να λέγεται στο λαό: "Αφήσαμε τις περιουσίες μας, χάσαμε τους φίλους μας στον πόλεμο, και όλα αυτά τα κάναμε πρόθυμα, γιατί μας υποσχέθηκαν λευτεριά. Και τώρα στο τέλος έχουμε νέους αφέντες και τα παλιά μας βάρη έχουν αυξηθεί. Κι αν και κάθε είδους άνθρωποι ανέλαβαν την δέσμευση να μας απαλλάξουν απ' τη βασιλεία, η βασιλική εξουσία παραμένει στα χέρια αυτών που δεν δικαιούνται τη γη περισσότερο από όσο εμείς"; 

[...]

"Και δεν είναι δουλεία αυτή", λέει ο λαός, "όταν παρά το γεγονός ότι υπάρχει αρκετή γη στην Αγγλία για να συντηρηθεί ο δεκαπλάσιος από τον σημερινό της πληθυσμό, ωστόσο μερικοί αναγκάζονται να ζητιανεύουν απ' τα αδέρφια τους, ή να δουλεύουν σαν τα ζώα για το μεροκάματο, ή να πεινούν, ή να κλέβουν και έτσι να τους κρεμούν ως πλάσματα που δεν αξίζουν να ζουν στη γη πριν τους αφήσουν να φυτέψουν την ακαλλιέργητη γη για να ζήσουν εκτός κι αν πληρώσουν φόρους;"  Αυτό είναι βάρος που η πλάση δεν το δέχεται. Και οι υπήκοοι (έτσι τους λένε) δεν έχουν τις ελευθερίες που δικαιούνται από γεννησιμιού τους, γιατί τα αδέρφια τους τις κρατάνε με το νόμο του ροπάλου, και όχι με το δίκιο.

"Και σε ποιον πρέπει τώρα να υποταχτούμε, αφού έφυγε ο κατακτητής;"

Απαντώ ότι είτε πρέπει να υποταχτούμε στον νόμο είτε στη βούληση άλλων ανθρώπων. Αν είναι να υποταχτούμε στο νόμο, τότε υποτάσσονται και πρέπει να υποταχτούν και όλοι οι άνθρωποι στην Αγγλία. Αλλά τι είδους νόμος είναι αυτός στον οποίο όλοι οφείλουν να υποταχτούν, αυτό δεν έχει θεμελιωθεί ξεκάθαρα ακόμα. Αν κάποιοι λένε ότι ο κανόνας είναι οι παλιοί νόμοι των βασιλιάδων, τότε μπορούμε να απαντήσουμε ότι αυτοί οι νόμοι είναι τόσο συγκεχυμένοι που λίγοι ξέρουν πότε τους υπακούν και πότε όχι, γιατί ήταν νόμοι του κατακτητή, για να κρατήσει υπόδουλο τον λαό στη βούλησή του. Έτσι δεν μπορεί να είναι νόμοι για όλους. Άλλωστε, βλέπουμε κάθε μέρα πολλά να γίνονται απ' τους αξιωματούχους του κράτους που δεν δικαιολογούνται από κανένα νόμο αλλά μονάχα απ' τα προνόμια της βούλησής τους.

Κι αν απ' την άλλη πρέπει να υποταχτούμε σε άλλους ανθρώπους, τότε σε ποιους ανθρώπους πρέπει να υποταχτούμε, αφού κάθε άνθρωπος έχει το ίδιο δικαίωμα στη γη με κάθε άλλον, γιατί κανείς δε στέκεται σαν κατακτητής πάνω στ' αδέρφια του με νόμο του δικαίου; 

Θα πεις, "πρέπει να υποχτατούμε στον ηγέτη". Αλήθεια είναι, αλλά όχι για να ανεχτούμε τους ηγέτες να λένε πως η γη είναι δική τους και όχι δική μας, γιατί αν το κάνουν αυτό προδίδουν την εμπιστοσύνη μας σ' αυτούς και ακολουθούν το δρόμο της τυραννίας. Και χάνουμε την ελευθερία μας κι από κει έρχονται εχθρότητα και πόλεμος. 

[...] 

"Δεν είναι η αγορά και πώληση δίκαιος νόμος;" Όχι, είναι ο νόμος του κατακτητή, όχι ο δίκαιος νόμος της πλάσης. Πώς μπορεί να είναι δίκαιη η κλεψιά; Μήπως δεν είναι κοινή πρακτική όταν κάποιος έχει ένα σακάτικο άλογο ή αγελάδα, ή οποιοδήποτε κακής ποιότητας εμπόρευμα, να το στέλνει στην αγορά για να εξαπατήσει κάποιον απλό και τίμιο άνθρωπο; Και όταν πάει σπίτι του γελάει με τη βλάβη που προξένησε στον γείτονά του και πολλά άλλα.

[...]

Γι αυτό αυτή η αγοραπωλησία έφερε και φέρνει ακόμα, οργή και πολέμους, που έπεσαν σαν πληγές στην ανθρωπότητα. Και τα έθνη της γης δεν θα μάθουν ποτέ να κάνουν τα σπαθιά τους τσάπες  και τα κοντάρια τους άγκιστρα για κλάδεμα και να αφήσουν τους πολέμους, μέχρι αυτός ο μηχανισμός  απάτης της αγοραπωλησίας να διωχθεί, μαζί με τα σκουπίδια της βασιλικής εξουσίας.

[...]

"Και να μην είναι ο ένας πλουσιότερος του άλλου;"

Δεν υπάρχει τέτοια ανάγκη. Γιατί τα πλούτη κάνουν τους ανθρώπους ματαιόδοξους, επηρμένους και καταπιεστές των αδερφών τους. Και προκαλούν πολέμους.

Κανένας δεν μπορεί να είναι πλούσιος εκτός κι αν έγινε πλούσιος είτε με τη δική του δουλειά είτε με τη δουλειά των άλλων που τον βοήθησαν. Αν κάποιος δεν βοηθηθεί από το γείτονά του, ποτέ του δεν θα κάνει περιουσία χιλιάδων και χιλιάδων το χρόνο. Αν άλλοι τον βοηθούν στη δουλειά, τότε τα πλούτη αυτά ανήκουν σ' αυτούς όσο και στον ίδιο. Γιατί μπορεί να είναι καρποί της εργασίας των άλλων και όχι μόνο της δικής του. Αλλά όλοι οι πλούσιοι ζουν με άνεση, και ντύνονται και τρώνε όχι με τη δική τους εργασία, αλλά με την εργασία των άλλων. Πράγμα που είναι ντροπή τους και όχι ευγένεια. [...] Αλλά οι πλούσιοι παίρνουν όλα όσα έχουν από το χέρι του εργάτη, και όταν δίνουν, δίνουν απ' την εργασία άλλων, όχι τη δική τους. Γι αυτό δεν είναι δίκαιοι επί της γης.

[...]

"Και δεν θα έχουμε δικηγόρους;"

Δεν θα τους έχουμε ανάγκη, αν δεν υπάρχει η αγοραπωλησία, ούτε και θα υπάρχει λόγος να αναλύουμε σαν δικηγόροι τους νόμους [...]

Μτφρ.: Lenin Reloaded

9 σχόλια:

  1. Προσθέτω εδώ ότι η επιστολή αυτή και η επιστολή Edward Sexby στον Cromwell (στην οποία ο Εξισωτής Sexby λέει ευθέως στον Κρόμγουελ ότι επιτάσσεται η δολοφονία του για προδοσία), είναι, από όσο γνωρίζω, οι ΠΡΩΤΕΣ θεωρητικοποιήσεις της "ΠΡΟΔΟΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ", την οποία θα επαναλάβουν οι Ιακωβίνοι και θα προσπαθήσει να οικειοποιηθεί ενάντια στον Στάλιν ο Τρότσκι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

    Φίλε Αντώνη, καταπληκτικό κείμενο και ντοκουμέντο, σ’ ευχαριστώ!

    Αν δεν σου κάνει κόπο, όποτε μπορέσεις, γράψε, σε παρακαλώ, την πηγή, θέλω να το διαβάσω στο πρωτότυπο.

    Αχ, αυτή η αγγλική ιστορία, ατέλειωτη είναι και πόσα έχει ακόμα να μας διδάξει…

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αφιερωματική επιστολή στο "Η Πλατφόρμα του Νόμου της Ελευθερίας" [The Law of Freedom in a Platform], 1652.

    Στο Christopher Hill, επιμ. Winstanley: The Law of Freedom and Other Writings, Penguin Books, εκδ. 1975. Σελ. 275-389.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Τι σκεφτοντουσαν οι ανθρωποι 400 χρόνια πριν!
    Αδιανοητα πράγματα για τον σύγχρονο άνθρωπο.

    Το καλύτερο είναι στο τελος με τους δικηγόρους ...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όταν θα αξίζει το αριστερό μικρό του ποδιού του Γουινστάνλεϊ σύμπασα η "διανόηση" που διεκδικεί ως "κομμουνισμό" τα "digital commons" θα σας σφυρίξω κλέφτικα.

      Αν θέλει πάντως κάποιος να μορφωθεί τα πετάει όλα αυτά για προσάναμμα και ξεστραβώνεται λίγο με πραγματικούς πρωτοπόρους.

      Διαγραφή
    2. Largely forgotten for much of the eighteenth and nineteenth century, the communist thought of Winstanley was rediscovered by German and Russian Marxists in the late nineteenth century, leading to Winstanley’s inclusion in the list of revolutionary thinkers Lenin had inscribed on the obelisk in Moscow’s Alexander Garden. Led by Karl Marx and Friedrich Engels, Winstanley’s name is eighth on the list of nineteen revolutionaries.
      http://monthlyreview.org/2013/12/01/winstanleys-ecology

      Διαγραφή
    3. Ποιοι είναι οι 19 που ζήτησε ο Λένιν να γραφτούν στον Οβελίσκο του "Κήπου του Αλέξανδρου" στο Κρεμλίνο;

      1. Καρλ Μαρξ
      2. Φρίντριχ Ένγκελς
      3. Καρλ Λίμπνεχτ
      4. Φερδινάνδος Λασάλ
      5. Αύγουστος Μπέμπελ
      6. Τομάσο Καμπανέλα
      7. Ζαν Μεσλιέ
      8. Τζέραρντ Γουινστάνλεϊ
      9. Τόμας Μορ
      10. Ανρί ντε Σαιν-Σιμόν
      11. Εντουάρ Βαγιάν
      12. Σαρλ Φουριέ
      13. Ζαν Ζορές
      14. Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν
      15. Μιχαήλ Μπακούνιν
      16. Νικολάι Τσερνιτσέφκσι (ο συγγραφέας του μυθιστορήματος "Τι να κάνουμε;"/Στο Ντιέλατ;)
      17. Πετρ [Πιότρ] Λαβρόφ
      18. N.K. Μιχαϊλκόσφκι
      19. Γκιόργκι Πλεχάνοφ

      Διαγραφή
    4. Το "Τι να κάνουμε" πολυ πρωτοποριακό.

      Διαγραφή
  5. ΒΕΛΤΙΩΤΙΚΑ

    Φίλε Αντώνη, αφού σ’ ευχαριστήσω και πάλι για την εξαίρετη ανάρτηση (παράγγειλα και την αγγλική ταινία για τον Gerrard Winstanley ―ελπίζω να είναι καλή― και θα ψάξω να βρω επιλογή από το έργο του στις εκδόσεις Penguin), σου στέλνω μια μικρή διόρθωση και μια μικρή συμπλήρωση στην συνέχεια της ανάρτησης.

    Το επώνυμο του Karl Liebknecht μεταγράφεται σωστά Καρλ Λίμπκνεχτ.

    Ναι, το μυθιστόρημα του Νικολάι Τσερνισέφσκι (1828–1889) φέρει τον ίδιο τίτλο με το βιβλίο του Β. Ι. Λένιν, δηλαδή «Τι να κάνουμε;» [Что дѣлать? (με την παλιά ορθογραφία· φωνητική κατά προσέγγιση μεταγραφή: Στο ντιέλατ)], αλλά έχει κι υπότιτλο: Изъ рассказовъ о новыхъ людяхъ, δηλαδή «Επιλογή διηγημάτων που αναφέρονται σε καινούργιους ανθρώπους». Γράφτηκε στην φυλακή μεταξύ Δεκεμβρίου 1862 και Απριλίου 1863 και τυπώθηκε ―το πρώτο μέρος― νόμιμα σε περιοδικό την ίδια χρονιά (1863), αφού η τσαρική λογοκρισία δεν πρόσεξε και το άφησε να περάσει. Αμέσως όμως το πρόσεξαν άλλοι «ειδήμονες» του τσαρικού καθεστώτος, ο υπεύθυνος λογοκριτής απολύθηκε πάραυτα και αστραπιαία κατασχέθηκε και το τεύχος του περιοδικού· οι επόμενες εκδόσεις κυκλοφόρησαν στο εξωτερικό, ενώ στην Ρωσία κυκλοφορούσε σε χειρόγραφα αντίγραφα (η πρώτη νόμιμη έκδοση μετά την απαγόρευση κυκλοφόρησε στην Ρωσία το 1906, μετά δηλαδή την επανάσταση του 1904/5). Αν δεν με απατά η μνήμη μου, υπάρχει και πρόσφατη σχετικά ελληνική μετάφραση.

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή