Δευτέρα, 24 Μαρτίου 2014

Peter Weiss, "Άσμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας" (ΙΙ)


Ιστορική φωτογραφία του 1962

«Η γη πρέπει να ανήκει σε όποιους την καλλιεργούν
Τα σπίτια πρέπει να κατοικούνται από εκείνους που τα χτίζουν»



Η δύο

Τρέχα άνθρωπε-αντιλόπη
κι' ήρθε ο κυνηγός με τα σκυλιά
Τρέχα να ξεφύγεις από τα σκυλιά
άνθρωπε - αντιλόπη

Τρέχα άνθρωπε-λαγέ
κι' ήρθε ο κυνηγός με το ντουφέκι
Τρέχα να ξεφύγεις από τον κυνηγό
κρύψου άνθρωπε - λαγέ

Τρέχα άνθρωπε-ποντίκι τρέχα
και ο κυνηγός σε ντουφεκάει

κρύψου βαθιά από τις σφαίρες
κρύψου βαθιά στο χώμα

άνθρωπε-ποντίκι.

«Άσμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας» στο θέατρο «Στοά»
Κριτική: Θυμέλη


Ο Πέτερ Βάις καταγγέλλει το «σκιάχτρο» της αποικιοκρατίας και των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων του κεφαλαίου

Κατά τη σοφή ρήση, «η καλύτερη γνώση είναι η ευχάριστη γνώση». Όποιος θέλει να κατανοήσει καλύτερα το ιμπεριαλιστικό «παιχνίδι» που στήνεται στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, από το ΝΑΤΟ, τις ΗΠΑ, την ΕΕ -με εμπλοκή και της δικής μας χώρας- ας δει στο θέατρο «Στοά» το έργο του Πέτερ Βάις «Άσμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας» (η «Στοά» πρωτόπαιξε το έργο στην Ελλάδα, το 1973).
Ο θεατής θα κατανοήσει τι απειλεί τον βαρύτατα εκμεταλλευόμενο, πάμπτωχο λαό αυτής της -πάμπλουτης σε διαμάντια, χρυσό, πετρέλαιο, ουράνιο, υδάτινο ορίζοντα και αγροτικά προϊόντα- χώρας που ονομάζεται Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, χάρη και στην εξαιρετική σκηνοθετική και ερμηνευτική «ανάγνωση» του έργου.

Έργο «κατηγορώ» για το «σκιάχτρο» του καπιταλισμού -γεννήτορα του ιμπεριαλισμού, αλλά και ύμνος για την επανάσταση κάθε λαού ενάντιά του, όπως είναι και το επόμενο έργο του Βάις «Ομιλία για το Βιετνάμ» (1968).

Με το «Άσμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας», ο Βάις καταγγέλλει τη δράση της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού σε μια άλλη αφρικανική χώρα, την Αγκόλα, με συνεργούς του την εγχώρια αντίδραση (κυβερνήσεις, κρατικός μηχανισμός, στρατός, εκκλησία κ.λπ.).

Τα ίδια συμβαίνουν στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, της οποίας η νέα πρόεδρος «προσκάλεσε» όλες τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις να πάνε στη χώρα της και να επιβάλουν την «τάξη», όπερ σημαίνει την υποταγή του πεινασμένου -κατά 60%- λαού, προς όφελος των πολυεθνικών εταιρειών που αρπάζουν όλο το φυσικό και παραγωγικό πλούτο του.
Η Αγκόλα, από τον 7ο αιώνα π.Χ. κατοικήθηκε από τους λαούς των Μπαντού (τρεις είναι οι κύριες φυλές). Το 1483 έφτασαν στην Αγκόλα οι πρώτοι Πορτογάλοι «εξερευνητές». Το 16ο αιώνα η Πορτογαλία αποίκισε την Αγκόλα.

Αρχές του 17ου αιώνα συγκρούστηκαν οι Πορτογάλοι με τους Ολλανδούς αποίκους. Οι αυτόχθονες, που μαστίζονται και από τις δύο πλευρές, κάθε τόσο εξεγείρονται.

Στα μέσα του 19ου αιώνα συρρέουν μετανάστες από τη Βραζιλία και τη Μαδέρα, αλλά και άποικοι Μπόερς της Νότιας Αφρικής.

Οι Πορτογάλοι αποικιοκράτες κυριάρχησαν το 1920, μετά από εκστρατεία και κατάκτηση όλης της χώρας.

Στη δεκαετία του 1930, με παρότρυνση του δικτάτορα της Πορτογαλίας, Σαλαζάρ, ακολούθησε τεράστια αύξηση των λευκών που εγκαταστάθηκαν στη χώρα.

Το 1935 η Αγκόλα ανακηρύχθηκε αναπόσπαστο τμήμα της Πορτογαλίας και το 1951 υπερπόντια «επαρχία» της.

Ο Πέτερ Βάις παρακολουθούσε και βέβαια συμφωνούσε με τον αντάρτικο αγώνα του «Λαϊκού Κινήματος Απελευθέρωσης της Αγκόλα» ενάντια στον –500 χρόνων– πορτογαλικό αποικιοκρατικό ζυγό.

Αγώνας που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1930, εξαιτίας και της μαζικής εγκατάστασης και άλλων λευκών αποίκων, κλιμακώθηκε μετά την ανακήρυξη της Αγκόλα ως «επαρχίας» της Πορτογαλίας, κορυφώθηκε από το 1960 και οδήγησε στην ήττα των αποικιοκρατών και την ανακήρυξη (Νοέμβρης 1975) της ανεξάρτητης Λαϊκής Δημοκρατίας της Αγκόλα.

Τιμώντας τον αντιιμπεριαλιστικό απελευθερωτικό αγώνα του λαού της Αγκόλα, ο συγγραφέας το 1967 γράφει το «Άσμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας».
Καταγγέλλει την καταπάτηση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Την απάνθρωπη εκμετάλλευση των σκλάβων εργατών (Αγκολέζων και άλλων μαύρων εργατών, λ.χ. από Νότια Αφρική, Μοζαμβίκη, Ροδεσία κ.ά.) στα ορυχεία διαμαντιών, πολύτιμων μετάλλων, κ.λπ., σκλάβοι που μεταφέρονταν και σε ορυχεία των ίδιων κεφαλαιοκρατών σε άλλες αφρικανικές χώρες.

Τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης του λαού. Το ρατσισμό κατά των μαύρων. Το θανατηφόρο υποσιτισμό. Το βασανισμό, τις καθημερινές δολοφονίες και μύρια όσα άλλα δεινά είχαν επιβάλει οι μηχανισμοί του ιμπεριαλιστικού κεφαλαίου στην Αγκόλα και σε άλλες αφρικανικές χώρες. Δηλαδή οι Πορτογάλοι, Ολλανδοί, Μπόερς και άλλοι αποικιοκράτες, μαζί με τους ντόπιους συνεργάτες τους (κυβερνήσεις, στρατός, αστυνομία, εκκλησιαστική και δικαστική εξουσία).
«Ποιητής» της ιστορικής αλήθειας, του «θεάτρου - ντοκουμέντου», επηρεασμένος από τη φόρμα του μπρεχτικού επικού θεάτρου, ο Βάις, με αυτό το ποιητικής γλώσσας και δομής έργο, δεν καταγγέλλει μόνο το «σκιάχτρο» της αποικιοκρατίας και των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων του κεφαλαίου, αλλά και το χλευάζει, αναδεικνύοντας και υμνώντας τη δύναμη της επαναστατικής αντίστασης κάθε λαού ως μόνης οδού για την απελευθέρωσή του.

Το έργο διαρθρώνεται με πολλές, σύντομες, αλλά πυκνότατου περιεχομένου, σκηνές με πρόζα και τραγούδια για επτά ηθοποιούς (τέσσερις γυναίκες και τρεις άνδρες, που ορίζονται με αριθμούς), που εν είδει «Χορού» παίζουν (με αλλεπάλληλες, απλές μεταμορφώσεις) τους ρόλους του έργου -τους Ευρωπαίους δυνάστες και τους Αφρικανούς συνεργούς τους- και πρόσωπα του πάσχοντος, αλλά και αγωνιζόμενου λαού.
Ο Θανάσης Παπαγεωργίου, χρησιμοποιώντας και πάλι τη μετάφραση του Θεόφιλου Φραγκόπουλου και τη μουσική του Μιχάλη Γρηγορίου, με συνεργάτρια την Λέα Κούση (σκηνικό - κοστούμια), ακολουθώντας πιστά τις σκηνογραφικές, ερμηνευτικές και μουσικές οδηγίες του ίδιου του Βάις, έστησε μια παράσταση πολιτικά ευθύβολη, σαρκαστικά «παιγνιώδη» και ερμηνευτικά χυμώδη, καθοδηγώντας την αρμόζουσα στο έργο πολιτικο-ιδεολογικά και αισθητικά «στάση» των ηθοποιών, διεγείροντας το υποκριτικό «κέφι» τους και επιτυγχάνοντας τις λεπτοδουλεμένες (φωνητικά, κινησιολογικά, μορφοπλαστικά) μεταμορφώσεις τους σε διάφορους ρόλους.

Άξιοι επαίνου και ονομαστικής αναφοράς είναι όλοι: Εύα Καμινάρη (εξαιρετική και τραγουδιστικά), Ευδοκία Σουβατζή, Χριστίνα Πλατανιώτη, Λεονάρδος Μπατής, Γιώργος Πέππας, Κοραλία Τσόγκα, Θοδωρής Τούμπανος, καθώς και η επί σκηνής ερμηνεία του φλαουτίστα Νικόλα Φραγκοπανάγου.


___________________
Σημειώσεις - Επίμετρο

Ο Διέγο Κάο στο Κογκό. Ένα χρόνο μετά θα βρίσκεται στην Αγκόλα
Τόσο ειδυλιακά.


Λουσιτανία: Hispania Lusitania. Αρχαία ρωμαϊκή επαρχία (27 π.Χ - 891 μ.Χ) στην Ιβηρική χερσόνησο, αποτελούμενη από το νότιο τμήμα της σημερινής Πορτογαλίας και από την ισπανική αυτόνομη κοινότητα της Εξτρεμαδούρας.


Agostino Neto (1922-1979): Επαναστάτης, πολιτικός, συγγραφέας και ποιητής, ο πρώτος Πρόεδρος της Αγκόλας 1975-1979.

Πρόεδρος του MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola), με γραμματέα τον Βιριάτο ντα Κρουζ (1928-1973), γραμματέα επίσης του Κομμουνιστικού Κόμματος (PCA), ηγετική φυσιογνωμία του Απελευθερωτικού Κινήματος και από τις μεγάλες ποιητικές φωνές της Αγκόλας.
1965. Ο Τσε στο αρχηγείο του MPLA
Το 1965, ο Νέτο συναντιέται με τον Τσε Γκεβάρα και δέχεται την υποστήριξη της Κούβας, αναπτύσσοντας παράλληλα στενούς δεσμούς με τη Σοβιετική Ένωση, και με άλλα κράτη του Ανατολικού Μπλοκ.

Πεθαίνει το 1979, κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης για καρκίνο, σε νοσοκομείο στη Μόσχα.
Η κηδεία του Νέτο. Μαζί του θάφτηκε κι η επανάσταση
Τιμήθηκε με το Βραβείο Λένιν. Η ημέρα των γενεθλίων του είναι η εθνική Εορτή των Ηρώων και ημέρα αργίας για την Αγκόλα. Το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της χώρας έχει το όνομά του.

Τον διαδέχθηκε στην προεδρία της Αγκόλας, αλλά και στην ηγεσία του MPLA ο Ζοζέ Εντουάρντο ντος Σάντος, που βελτίωσε τους δείκτες ανάπτυξης και βύθισε τα 2/3 του λαού στη φτώχεια.
*

António Jacinto (1924-1991): Ανγκολέζος, από πορτογάλους γονείς, επαναστάτης, ποιητής και πολιτικός. Από τους ιδρυτές του Κομμουνιστικού Κόμματος της Αγκόλας, αγωνίζεται στην παρανομία και συμμετέχει στο Λαϊκό Κίνημα για την Απελευθέρωση της Αγκόλας (MPLA).

Για τη δράση του, κλείνεται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Πράσινο Ακρωτήριο, από 1960 -1972. Η πρώτη του ποιητική συλλογή κυκλοφόρησε από τη φυλακή το 1961. Το 1972, μετά από διεθνή κινητοποίηση, μεταφέρεται με αναστολή στη Λισαβόνα, και εργάζεται ως λογιστής.

Επιστρέφει στη Αγκόλα το 1973. Με την ανεξαρτησία της χώρας το 1975 υπηρετεί στο γραφείο του Agostinho Neto (1922-1979) και τοποθετείται Υπουργός Παιδείας, Πολιτισμού, και Γραμματέας του Εθνικού Πολιτιστικού Συμβουλίου το 1977.

Αποσύρεται από την πολιτική το 1990, λόγω της προχωρημένης ηλικίας. Πεθαίνει στη Λισαβόνα το 1991.

Το Μονανγκαμπέ, ένα από τα πιο όμορφα και αγαπημένα ποιήματα της αφρικάνικης λογοτεχνίας, θεωρείται πια κλασικό.


Rui Mingas (1939): Πρωτοπόρος τραγουδιστής και κιθαρίστας, από τους διασημότερους μουσικούς της Ανγκόλας.

H ανάμιξη της αφρο-πορτογαλικής κληρονομιάς με τζαζ και λάτιν στοιχεία τον έφερε στην πρωτοπορία της αφρικάνικης μουσικής.

Διέπρεψε ως αθλητής και διετέλεσε Υπουργός Αθλητισμού, Πολιτισμού και πρέσβης της χώρας του στην Πορτογαλία.

Εξακολουθεί να ηχογραφεί και να τραγουδάει.
*
Agostinho Neto και Samora Machel (1933-1986), Μοζαμβίκη. Οδήγησαν τις χώρες τους στην πλήρη ανεξαρτησία
Αγκόλα: Διαμάντια, σιδηρούχα ορυκτά, αλάτι, χρυσός και κυρίως πετρέλαιο (προεδρία του ΟΠΕΚ το 2009) ζαχαροκάλαμο, καπνός, φοινικόδεντρα, φιστίκια, βαμβάκι, καφές, καλαμπόκι, σουσάμι, καουτσούκ, κτηνοτροφία.

Μοζαμβίκη: Χαλυβουργία, γαιάνθρακας, σιδηρομετάλλευμα, τανταλίτης (τα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο), φυσικό αέριο, μαγγάνιο, ουράνιο, διαμάντια, ηλεκτρική ενέργεια.

Ενδεικτικά:
Δύο άρθρα της Δέσποινας Ορφανάκη

Στην... κόλαση των διαμαντιών (2009)

Βαθαίνουν ανισότητες και φτώχεια, παρά τα πλούτη του πετρελαίου... (2012)
και ακόμα

Επέλαση στη «μαύρη ήπειρο» με πρόσχημα το... νερό (2010)

*

Πέτερ Bάις /Peter Weiss
Self Portrait
Λάδι σε μουσαμά
Πολύπλευρη και πληθωρική καλλιτεχνική προσωπικότητα, ο Πέτερ Βάις, θεατρικός συγγραφέας, ζωγράφος, σκιτσογράφος, σκηνοθέτης και θεωρητικός του πρωτοποριακού κινηματογράφου, με εβραϊκή καταγωγή, εγκατέλειψε τη Γερμανία, με την άνοδο του Χίτλερ, και τελικά εγκαταστάθηκε στη Σουηδία αποκτώντας και τη Σουηδική υπηκοότητα.

Έγινε γνωστός με το μεγάλο αφήγημα του «Ο ίσκιος του σώματος του αμαξά», που γράφτηκε το 1952 αλλά δημοσιεύτηκε το 1960.

Ελαιογραφία, 76 x 76 εκ. (1976;)
Στοκχόλμη, Μουσείο Μοντέρνας τέχνης

Στη συνέχεια έγραψε σειρά αυτοβιογραφικών κειμένων, όπως τα «Αποχαιρετώντας τους γονείς», «Καταφύγιο», «Η κουβέντα των τριών οδοιπόρων», και ακολουθούν τα θεατρικά του με πρώτο το έργο «Νύχτα με επισκέπτες», που τον τοποθετούν ανάμεσα στις κορυφαίες φυσιογνωμίες του σύγχρονου θεάτρου.

Το έργο που τον καθιέρωσε σαν θεατρικό συγγραφέα είναι το «Η καταδίωξη και η δολοφονία του Μαρά», έργο που συνδυάζει το γερμανικό θεατρικό πειραματισμό και το μπρεχτικό θέατρο με έναν εξαιρετικά σύγχρονο προβληματισμό.

Ο Πέτερ Μπρουκ σκηνοθέτησε, ανάμεσα σε άλλους, και ανέβασε το έργο στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη όπου κέρδισε τρία Tony Award, και το μετέφερε και στον κινηματογράφο.
Σκηνή Αγοράς (1943)
Λάδι σε μουσαμά120 x 100 εκ.

Ακολούθησαν τα θεατρικά έργα «Η Ανάκριση», «Ασμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας», «Πώς ο κύριος Μόκινποττ λυτρώθηκε από τα Βάσανα», «Διάλογος για το Βιετνάμ» «Ο Τρότσκι στην εξορία», «Χέλντερλιν» και «Η νέα Δίκη» (δύο διασκευές του έργου του Κάφκα, η πρώτη ανέβηκε στη Γερμανία και η δεύτερη στη Σουηδία).

Το τρίτομο ιστορικό μυθιστόρημα «Η Αισθητική της Αντίστασης», που έγραψε από το 1971 έως το 1981, με θέμα την ευρωπαϊκή αντίσταση στο ναζισμό, όπου διερευνά και τη συγγένεια πολιτικής αντίστασης και τέχνης, θεωρείται από τα εμβληματικά έργα της γερμανικής λογοτεχνίας του '50 και του '80.
Σκηνή Θεάτρου
Λάδι σε μουσαμά19 x 27 εκ.

Ο Πέτερ Βάις, ακόμα, ως ζωγράφος και σκιτσογράφος, με έντονα σουρεαλιστικά στοιχεία πραγματοποίησε την πρώτη του έκθεση το 1941.

Παράλληλα ασχολήθηκε με τον πειραματικό κινηματογράφο, ως σκηνοθέτης.

Πραγματοποίησε την πρώτη του ταινία το 1950. Το 1952 άρχισε τη συνεργασία του με το Swedish Experimental Film Studio, από τις οποίες η πιο γνωστή είναι η The Mirage (1959). Επίσης, στο Παρίσι σκηνοθέτησε μαζί με τον Barbro Boman την ταινία Play Girls ή The Flamboyant Sex (Schwedische Madchen in Paris ή Verlockung) το 1960.

Έως τότε γυρίζει συνολικά 14 ταινίες.
Ώρα
Μικτή τεχνική, 30 x 22 εκ.

Ο Πέτερ Βάις έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία και διακρίσεις ανάμεσα στα οποία: Charles Veillon Award, 1963, Lessing Prize, 1965, Heinrich Mann Prize, 1966, το Carl Albert Anderson Prize, 1967, Thomas Dehler Rrize, 1978, Cologne Literature Prize, 1981, Bremen Literature Prize, 1982, De Nios Prize, 1982, Swedish Theatre Critics Prize, 1982 και Georg Buchner Prize, 1982.

Ήταν πολιτικά ενεργός, ως μέλος του Κόμματος της Αριστεράς, και το 1967 συμμετείχε στο δικαστήριο Bertrand Russell εναντίον του πολέμου του Βιετνάμ, στη Στοκχόλμη.

Πέτερ Βάις: Χρονολόγιο


1916: Ο Πέτερ Βάις γεννιέται στις 8 Νοεμβρίου στο Νοβαβές, πλησίον του Πότσνταμ.
1919: Η οικογένεια Βάις μετακομίζει στη Βρέμη.
1930: Η οικογένεια Βάις μετακομίζει στο Βερολίνο.
1932: Ο Βάις παρακολουθεί μαθήματα σχεδίου και ζωγραφικής.
1935: Η οικογένεια Βάις μεταναστεύει στην Αγγλία λόγω της εβραϊκής καταγωγής του πατέρα. ο Βάις φοιτά στη σχολή φωτογραφίας του Πολυτεχνείου στο Λονδίνο.
1939: Η οικογένεια Βάις μεταναστεύει στη Σουηδία.
1941: Πρώτη έκθεση ζωγραφικής στη Στοκχόλμη.
1943: Παντρεύεται τη Χέλγκα Χένσεν.
1944: Γέννηση της κόρης του Ράντι-Μαρία (Ρεβέκκα). Ο Βάις αρχίζει να γράφει στη σουηδική γλώσσα.
1946: Αποκτά τη σουηδική υπηκοότητα.
1948: Γάμος με την Καρλότα Ντετορέι. Γέννηση του γιου του Παύλου.
1952: Ξεκινά να γυρίζει ταινίες. Έως το 1960 θα γυρίσει συνολικά 14.
1960: Εκδίδεται «Ο ίσκιος του σώματος του αμαξά».
1961: Κυκλοφορεί το διήγημα «Αποχαιρετώντας τους γονείς».
1962: Εκδίδεται το «Καταφύγιο».
1963: Εκδίδεται «Η κουβέντα των τριών οδοιπόρων». Πρεμιέρα του πρώτου θεατρικού του έργου «Νύχτα με επισκέπτες».
1964: Παντρεύεται τη Γκουνίλα Παλμστιέρνα. Πρεμιέρα του δράματος «Η καταδίωξη και η δολοφονία του Μαρά».
1965: Ανεβαίνει η «Ανάκριση» ταυτόχρονα σε 15 θεατρικές σκηνές. Βραβείο Λέσινγκ.
1966: Πρεμιέρα της «Ασφάλειας». Βραβείο Χάινριχ Μαν.
1967: Ανεβαίνει το «Άσμα για το σκιάχτρο της Λουζιτάνιας». Βραβείο Καρλ Αλμπερτ Άντερσον.
1968: Πρεμιέρα για δύο θεατρικά έργα: «0 διάλογος για το Βιετνάμ» και «Μόνκιποτ».
1970: Πρεμιέρα του «Τρότσκι στην εξορία».
1971: Πρεμιέρα του «Χέλντερλιν».
1972: Γέννηση της κόρης του Νάντιας.
1975: Εκδίδεται ο πρώτος τόμος της «Αισθητικής της αντίστασης».
1978: Εκδίδεται ο δεύτερος τόμος της «Αισθητικής της αντίστασης». Βραβείο Τόμας Ντέλερ.
1981: Κυκλοφορεί ο τρίτος τόμος της «Αισθητικής της αντίστασης». Λογοτεχνικό βραβείο της πόλης της Κολωνίας.
1982: Λογοτεχνικό Βραβείο της πόλης της Βρέμης. Βραβείο Σουηδών Κριτικών θεάτρου.
Ο Βάις πεθαίνει στις 10 Μαΐου του 1982.
Αρλεκίνος 
Λάδι σε μουσαμά, 80 x 64 εκ.

«Τι είναι μερικά λεηλατημένα μέγαρα
μπροστά στις λεηλατημένες ζωές μας;»

_______________________________
Το βιογραφικό και το χρονολόγιο του Βάις προέρχονται από το πρόγραμμα της Ανάκρισης

Μποτίλια στον Άνεμο

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου