Σάββατο, 15 Μαρτίου 2014

Η "Αυγή", ο "σταλινικός αντισημιτισμός" και η "δημιουργική" ιστοριογραφία IV

Το άρθρο της Αντονέλα Σαλομόνι "Αντισημιτισμός στην μεταπολεμκή ΕΣΣΔ με στήριξη του κράτους: Μελέτες και ιστορικές προοπτικές" δεν είναι, όπως άλλωστε δείχνει ο τίτλος του, καθόλου φιλικό προς την ΕΣΣΔ. Τυχαίνει όμως να περιέχει μια αναλυτική συζήτηση όσων αναφέρει η κυρία Κριτσέφσκαγια στο άρθρο της στην "Αυγή." Ας δούμε τι λέει η Σαλομόνι, καθηγήτρια σύγχρονης ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας και της ιστορίας του Shoah και των γενοκτονιών στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Οι εμφάσεις είναι δικές μου:

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, και όλο και περισσότερο καθώς περνούσε ο καιρός, λεγόταν ότι επίκειτο μαζικό εκτοπισμός των Εβραίων στη Σιβηρία, ο οποίος προετοιμάστηκε βάσει άμεσης προτροπής του Στάλιν στην περίοδο εκείνη. Η δίκη ενάντια στους "γιατρούς-σαμποτέρ", σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, περιλαμβανομένων των μαρτυριών υψηλών Σοβιετικών αξιωματούχων (που όμως παρατίθεντο έμμεσα) θα τύγχανε ανοιχτά ενθουσιώδους υποδοχής και θα κατέληγε σε δημόσιες εκτελέσεις στη Μόσχα και σε άλλες μεγάλες πόλεις, ώστε να ακολουθήσει ένα τεράστιο κύμα πογκρόμ τα οποία θα οργάνωνε το καθεστώς σε ολόκληρη τη χώρα
. Μόνο επειδή πέθανε ο Στάλιν δεν εφαρμόστηκε το σχέδιο. Πράγματι, ο τρόπος με τον οποίο συνελήφθηκαν οι γιατροί, η χρήση βασανιστηρίων για να εξαχθούν οι ομολογίες τους, και η μεγάλη προπαγανδιστική καμπάνια που συνόδευσε αυτή την επιχείρηση αποτελούν ισχυρές ενδείξεις ότι επίκειτο μια μεγάλης έκτασης "εκκαθάριση." Φήμες πιθανού βίαιου εκτοπισμού των Σοβιετικών Εβραίων στο Μπιρομπιτζάν είχαν ήδη αρχίσει να διαχέονται στις αρχές του 1948, μετά τον μυστηριώδη θάνατο του Μίχελς. Ενισχύθηκαν στα τέλη της ίδιας χρονιάς, κατά τη διάρκεια της διάλυσης της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής και της σύλληψης των μελών της [σσ. συνεργάτης της ήταν ο Vasily Grossman, στον οποίο αναφέρεται η κυρία Κριτσέφσκαγια]. Χρόνια αργότερα, οι φήμες βρήκαν επιβεβαίωση σε δηλώσεις που ανέφεραν ακόμα και την κατασκευή ειδικών στρατοπέδων και την προετοιμασία τραίνων για να μετακινηθούν τα θύματα της απέλασης. Όμως κανένα γραπτό τεκμήριο δεν βρέθηκε περί της ύπαρξης τέτοιου σχεδίου. Έτσι το θέμα ήταν πάντα αμφιλεγόμενο.

Το ότι υπάρχει πραγματική βάση για μια τέτοια απέλαση είναι αναμφισβήτητο σε μια χώρα όπου οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών, για ταξικούς ή για εθνικούς λόγους, ήταν συνηθισμένη πρακτική στις δεκαετίες του 1930 και του 1940. Όμως η εφαρμογή αυτής της απειλής ενάντια στους Εβραίους θα έβρισκε σημαντικά εμπόδια.  Σύμφωνα με τον Γενάντι Κοστιρτσένκο, σε αντίθεση με την περίπτωση πληθυσμών με συγκεκριμένη γεωγραφική βάση, η απέλαση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που δεν ζούσαν σε συγκεκριμένες περιοχές, αλλά μάλλον σε πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα, δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί γρήγορα και μυστικά. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο αν σκεφτεί κανείς ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν βαθιά ενσωματωμένοι στον υπόλοιπο πληθυσμό, στο σημείο που είχαν σημαντικές θέσεις στη δημόσια ζωή. Ακόμα πιο σημαντικά, σε μια χώρα που δεν είχε την εθνοτική ομοιογένεια της Γερμανίας, κανένας θεσμικός αντισημιτισμός στην πολυεθνική ΕΣΣΔ δεν θα μπορούσε να συναγωνιστεί τη Ναζιστική ακρότητα.  Θα έπρεπε μάλλον να αναπτυχθεί βαθμιαία και διακριτικά, και κυρίως, χωρίς τυπική νομιμοποίηση. Αλλιώς, ο αντισημιτισμός θα οδηγούσε σε μια σημαντική παρέκκλιση από την κομμουνιστική ιδεολογία "που κρατούσε ακόμα ένα μικρό αλλά κρίσιμης σημασίας στοιχείο Μπολσεβίκικου διεθνισμού, παρά το σταλινικό στίγμα του σωβινισμού." Έτσι, η αναγκαία μυστικότητα, η σταδιακότητα και ο πολυεθνισμός αποκλείουν την δυνατότητα της υιιοθέτησης βραχυπρόθεσμων, καταναγκαστικών μαζικών μέτρων σε ό,τι αφορά τους Εβραίους σε καιρό ειρήνης.  Αν ο Στάλιν είχε οποιοδήποτε σχέδιο, αυτό συνίστατο στην ενσωμάτωση των Εβραίων, "προωθώντας", ακόμα και με κατασταλτικά μέσα (και πρώτα απ' όλα ενάντια στην Εβραϊκή κουλτούρα και διανόηση, που θεωρούνταν υπεύθυνες για την αντίσταση στη διαδικασία εθνικοποίησης) μια εξέλιξη που υπό άλλες συνθήκες θα θεωρούνταν φυσική και αντικειμενική.  
Μέρος της μετασοβιετικής συζήτησης επικεντρώθηκε στο εγχείρημα μιας συλλογικής επιστολής που θα δημοσιευόταν στην Πράβδα στο όνομα σημαντικού αριθμού των μελών των Σοβιετικών Εβραίων· η επιστολή θα καταδίκαζε τους "προδότες" γιατρούς και θα πρότεινε εθελοντική απέλαση των Εβραίων ώστε να γλιτώσουν τη λαϊκή οργή. Όμως καμία από τις γνωστές εκδοχές αυτής της επιστολής δεν μιλά ρητά για τέτοιο σχέδιο. Η δημοσίευση, το 2003, του βιβλίου που επιμελήθηκαν οι Jonathan Brent και Vladimir Naumov [σσ. Το τελευταίο έγκλημα του Στάλιν: Η συνωμοσία ενάντια στους Εβραίους γιατρούς], το οποίο άντλησε από νέο αρχειακό υλικό, έχει δώσει νέα πνοή στη συζήτηση. Το βιβλίο μας επιτρέπει μια βαθύτερη γνώση των μέσων και των λόγων που οδήγησαν στην εμπλοκή των γιατρών σε μια υποτιθέμενη "συνωμοσία" ενάντια στη Σοβιετική εξουσία. Οι επιμελητές αναφέρονται συχνά στην κατασκευή νέων στρατοπέδων στο Καζακστάν, το Ιρκούτσκ και την αυτόνομη Δημοκρατία του Κόμι, τα οποία υποτίθεται ότι φτιάχτηκαν για να υποδεχτούν Εβραίους εκτοπισμένους. Όμως έχει παρατηρηθεί ότι δίνοντας λεπτομέρειες για τους συγκεκριμένους τόπους εγκλεισμού, τα ντοκουμέντα κάνουν λόγο μονάχα για "Γερμανούς, Αυστριακούς και άλλους εγκληματίες". Επιπλέον, με δεδομένη την απουσία οποιασδήποτε συγκεκριμένης διαταγής [σσ. για απέλαση Εβραίων] τα μοναδικά τεκμήρια που δίνονται για υποστήριξη της υπόθεσης είναι οι μαρτυρίες ανθρώπων που εμπλέκονταν.  
Κατά συνέπεια, φαίνεται ορθό να πούμε ότι η απέλαση Σοβιετικών Εβραίων είναι "μύθος", προϊόν της "κοινωνικής υστερίας" και του πανικού που εμπότισε την Εβραϊκή κοινότητα κατά την περίοδο μετά τον πόλεμο και το Ολοκαύτωμα, μύθος ο οποίος αργότερα ενθαρρύνθηκε ενσυνείδητα από τις ιδιαίτερες προκείμενες του Ψυχρού Πολέμου. 
Εδώ, χωρίς κανένα περαιτέρω σχόλιο, τελειώνει η αναφορά μας σε μια ακόμα αδίστακτη "Ψυχρή Πολεμίστρια" από τους πολλούς που εκτρέφονται γενναιόδωρα με δυτικο-ευρωπαϊκά κονδύλια στον κόρφο της "Ριζοσπαστικής Αριστεράς", την κυρία Ευγενία Κριτσέφσκαγια. Άλλωστε, η Ρωσία μετά το 1990-91 είναι η πρωτοπόρος χώρα εφαρμογής της μαζικής εξαγοράς συνειδήσεων και της διαγραφής της ιστορικής μνήμης που προαπαιτεί η νομιμοποίηση της θηριωδίας του παγκόσμιου καπιταλισμού, δίνοντας έτσι και τον τόνο για τις ανάλογες επιχειρήσεις πλύσης εγκεφάλου με το απορρυπαντικό του χρήματος στην Ελλάδα. 

10 σχόλια:

  1. Σπουδαία δουλειά, όπως όλες σου, φίλε. Τα σέβη μου για πολλοστή φορά.
    Θα "συγκινηθεί", άραγε, κανείς από τους αυγουλάδες;
    Κανένας σαραντάπηχος θα αναρωτηθεί, έστω;
    Θα υπάρξει κάποια απόπειρα αντιλόγου;
    Τα αδωνιδοειδή ωχριούν μπροστά τους.
    Τέτοια κατάντια.

    Με την άδειά σου αναδημοσιεύω
    Χαλκέντερος πάντα!

    Με δύναμη, σύντροφε. Πάλι και πάλη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Να σαι καλά σύντροφε και φίλε, ευχαριστώ για την αναδημοσίευση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. δεν θα μπορούσε να ταιριάξει τον--> να συναγωνιστεί [εννοεί, τα «κατορθώματα», θηριωδίες, κ.λ.π.]

    χωρίς επίσημη νομιμοποίηση--->χωρίς τυπική νομιμοποίηση (εννοεί ότι θα αποκλειόταν η έκδοση διαταγμάτων, νόμων, κ.ο.κ.)

    παρά το σταλινικό στίγμα του σωβινισμού---> παρά τον σωβινισμό που αποτέλεσε διακριτικό στοιχείο [ή ιδιορρυθμία] τού σταλινισμού

    αναγκαία εμπιστευτικότητα, ο βαθμιαίος χαρακτήρας--> η [αναγκαία ή η] εκ των πραγμάτων επιβαλλομένη μυστικότητα, σταδιακότητα και ο πολυεθνισμός[ή ---> όπου σταδιακότητα, «γκραντουαλισμός»]

    μια εξέλιξη που θεωρούνταν φυσική και αντικειμενική---> μια εξέλιξη που άλλοτε θεωρούνταν φυσική και αντικειμενική [ή καλύτερα--->] που υπό άλλες συνθήκες θα θεωρούνταν


    Προηγούμενη παράγραφος:

    κανένα τεκμήριο---> έγγραφο [---ή] γραπτό τεκμήριο

    Στην πραγματικότητα, ο τρόπος με τον οποίο συνελήφθηκαν οι γιατροί, η χρήση βασανιστηρίων για να εξαχθούν οι ομολογίες τους, και η μεγάλη προπαγανδιστική καμπάνια που συνόδευσε αυτή την επιχείρηση δείχνουν πως ήταν επικείμενη μια μεγάλης έκτασης "εκκαθάριση."--->

    [Πράγματι,] Ο τρόπος με τον οποίο συνελήφθησαν οι γιατροί, η χρήση βασανιστηρίων για να εξαχθούν οι ομολογίες τους, και η μεγάλη προπαγανδιστική καμπάνια που συνόδευσε αυτή την επιχείρηση αποτελούν [ισχυρές] ενδείξεις ότι επίκειτο μια μεγάλης έκτασης "εκκαθάριση." [το «in fact» προσδιορίζει το «suggest» και «ενισχύει» ρητορικά την «πειστικότητα» των ενδείξεων]

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ειδικά για την παράγραφο με το «τεκμήριο» που τελειώνει με «Thence the issue has always been controversial.» (όπως και για τον «μύθο» σε εισαγωγικά) το νόημα που επιχειρεί να περάσει δεν είναι η απόρριψη τής «ιστορικής υπόθεσης», αλλά ο χαρακτηρισμός τής εν λόγω «υπόθεσης» [προγραμματισμένες εκτοπίσεις] ως «fruitful research orientation» (σε αναζήτηση περισσοτέρων πηγών). Ψιλά γράμματα αλλά έχει σημασία για το τι λέει τελικά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ, αλλά η κατάληξη είναι ξεκάθαρη νομίζω: δεν έχει βρεθεί κανένα γραπτό τεκμήριο, η υπόθεση είναι μύθος που ενισχύθηκε από τον φόβο και καλλιεργήθηκε ενσυνείδητα στον Ψυχρό Πόλεμο.

      Διαγραφή
    2. Βέβαια η Κριτσέφσκαγια έχει τις λίστες που ετοίμασε ο Στάλιν και είδε και τα τραίνα...

      Διαγραφή
    3. ΟΚ. Μπορεί να μην υπάρχει τίποτε απτό για την θεμελίωση τού ισχυρισμού, πράγμα που ως ιστορικός αναγνωρίζει και η ίδια, αλλά αυτό δεν αποκλείει τις ρητορικές αντισταλινικές φιοριτούρες («sour grapes»).

      Διαγραφή
    4. Ε βέβαια. Αλλά για αυτό είναι ενδιαφέρον το απόσπασμα. Επειδή πολύ θα ήθελε να της "βγει", αλλά δεν της "βγαίνει."

      Στην Κριτσέφσκαγια, απ την άλλη, βγαίνουν όλα. Στην "Αυγή" γράφουμε, λογαριασμό θα δώσουμε;

      Διαγραφή
    5. Προτιμώ πάντα να επιλέγω πηγές από τους "αντιπάλους" για τέτοια θέματα, άλλωστε.

      Διαγραφή