Παρασκευή, 28 Μαρτίου 2014

Η κομμουνιστική απόφαση (Επαγρύπνηση)

Προς μια διαλεκτική υλιστική έννοια της απόφασης

Το ουσιαστικό περιεχόμενο της απόφασης είναι η θέση που παίρνει αυτός που αποφασίζει σε σχέση με το αδιαπραγμάτευτο ερώτημα: εργατική τάξη ή Κεφάλαιο; Το στρατηγικό περιεχόμενο κάθε επαναστατικής απόφασης μέσα στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και της δικτατορίας της αστικής τάξης (που είναι το ουσιαστικό όνομα του πολιτικού εποικοδομήματος, ανεξάρτητα από την εκάστοτε μορφή του, π.χ. κοινοβουλευτική δημοκρατία, συνταγματική μοναρχία, στρατιωτική χούντα κλπ.) είναι η θέση υπέρ της εργατικής τάξης. Δεν υπάρχει τρίτη οδός. Αυτός που υποστηρίζει τη μέση λύση έχει ήδη πάρει θέση, έχει ήδη ταχθεί με το Κεφάλαιο.


Με βάση την παραπάνω θέση, μπορούν να υπάρξουν μοναχά δύο ειδών αποφάσεις: Η επαναστατική απόφαση και η αντιδραστική απόφαση. Το επαναστατικό ή αντιδραστικό περιεχόμενο της εκάστοτε απόφασης προκύπτει με βάση την ανάλυση του ζητήματος μέσα από το πρίσμα της ταξικής πάλης. Η κυρίαρχη απόφαση στον Σμιτ ταυτίζεται με την απόφαση για την κατάσταση εξαίρεσης. Η ανάλυση όμως του Σμιτ ξεκινά από και καταλήγει σε ταυτολογία: ‘Ποιος είναι κυρίαρχος; Αυτός που αποφασίζει για την εξαίρεση.’ ‘Και ποιος αποφασίζει πότε υπάρχει η εξαίρεση; Αυτός που είναι κυρίαρχος’. Η αποφασιοκρατία του Σμιτ παραμένει τυπικό δείγμα της αστικής τυπολατρίας και δείχνει πως η κατάσταση εξαίρεσης δεν είναι τίποτα άλλο από την άλλη όψη της αστικής έννοιας του ‘κράτους δικαίου’ (rule of law). Για να μπορεί να υπάρξει η ψευδαίσθηση της κανονικότητας του ‘κράτους δικαίου’, πρέπει να προβλέπεται εντός του νομικού πλαισίου ένα καθεστώς-όπλο στα χέρια της άρχουσας τάξης -η οποία χειρίζεται έτσι κι αλλιώς τον κρατικό μηχανισμό (κατασταλτικό και ιδεολογικό)- το οποίο της επιτρέπει να δρα ανενόχλητη παραβλέποντας τους όποιους νομικούς περιορισμούς η ίδια έθεσε στον εαυτό της κάτω από την πίεση της ταξικής πάλης.

Η μόνη διέξοδος από τη φορμαλιστική ταυτολογία της αντιδραστικής αστικής νομικο-πολιτικής θεωρίας, όπως εκφράζεται και από τον Σμιτ, είναι η επιστημονική ανάλυση της ανθρώπινης ιστορίας-κοινωνίας με βάση τον κυρίαρχο τρόπο παραγωγής, η ανάλυση με βάση τον ιστορικό υλισμό. Από ποιον εφαρμόστηκε η κατάσταση εξαίρεσης και προς το συμφέρον ποιανού; Ποιος είναι ο ρόλος της απόφασης για την ‘κατάσταση εξαίρεσης’ στο πλαίσιο της ταξικής πάλης; Αυτές είναι οι ερωτήσεις που πρέπει να αναρωτηθούμε. Και οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις δείχνουν πως στο πλαίσιο του αστικού κράτους η κατάσταση εξαίρεσης έχει (και μπορεί μόνο να) χρησιμοποιηθεί ως αντιδραστικό όπλο για καταστολή του εργατικού κινήματος. Από τη δημοκρατία της Βαϊμάρης και την άνοδο του ναζισμού, μέχρι τις έκτακτες πολιτικές του New Deal, το περιεχόμενο των αποφάσεων για την κατάσταση εξαίρεσης ήταν πάντα αντιδραστικό. Και δε θα μπορούσε να είναι αλλιώς, καθότι η απόφαση αυτή παίρνεται από την εκάστοτε αστική άρχουσα τάξη προς διασφάλιση των συμφερόντων της και διαιώνιση των καπιταλιστικών σχέσεων εκμετάλλευσης σε βάρος της πλειονότητας του πληθυσμού.

Αντίθετα, η επαναστατική απόφαση είναι η κομμουνιστική απόφαση και συνεπάγεται την ολόπλευρη σύγκρουση και ρήξη με τις κοινωνικές σχέσεις του καπιταλιστικού κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού. Είναι η απόφαση για επαγρύπνηση και διαρκή αγώνα προς τη σοσιαλιστική επανάσταση, που είναι το ποιοτικό άλμα για το νομοτελειακό πέρασμα σε ένα ιστορικά ανώτερο τρόπο παραγωγής. Η απόφαση αυτή δεν είναι ανεδαφική, αλλά αναγκαία. Είναι αποτέλεσμα της αντικειμενικής θέσης της εργατικής τάξης στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Αλλά είναι και αποτέλεσμα ταξικής συνείδησης. Εδώ είναι σημαντικός ο ρόλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, της πρωτοπορίας της εργατικής τάξης, που χρησιμοποιεί την μαρξιστική-λενινιστική ανάλυση και κρατά αδιάλλακτη στάση απέναντι στον οπορτουνισμό, με αφοσίωση στον στόχο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, ως του μόνου μέσου εξάλειψης της εκμετέλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Ο κομμουνιστής συνειδητοποιεί ότι μόνο μέσω της εξουσίας της εργατικής τάξης, μόνο μέσω της δικτατορίας του προλεταριάτου μπορεί να καταργήσει κάθε μορφή ατομικής ιδιοκτησίας, να οικοδομήσει την αταξική, κομμουνιστική κοινωνία. Αυτός ο ηλεκτροφόρος στόχος φωτίζει κάθε απόφαση τακτικής του κομμουνιστή. Αυτός ο στόχος εξηγεί εξάλλου και τη σφοδρότητα της ταξικής πάλης, τη λυσσαλέα αντίδραση και τον αντικομμουνισμό, που ολοένα και φουντώνει, σε περιόδους που κυοφορούν επαναστατικές καταστάσεις. Ο σοσιαλισμός είναι πιο επίκαιρος από ποτέ και αυτό το γνωρίζουν καλά αυτοί που έχουν να φοβηθούν. Γι αυτό φροντίζουν να συσκοτίσουν τη βασική και επαναστατική αντίθεση στη βάση της κοινωνίας, προβάλλοντας στη θέση της την αποπροσανατολιστική εικόνα ενός ενιαίου και αδιάσπαστου κοινωνικού όλου.

Εν κατακλείδι, κυρίαρχη-συντακτική απόφαση δεν μπορεί να είναι μια απόφαση ανεδαφική, μια απόφαση αντίστοιχη της θεϊκής παρέμβασης. Το πέρασμα από τη συσκότιση στην επαγρύπνηση είναι το πέρασμα από την πολιτική θεολογία και την αυτονόμηση του πολιτικού, στην πολιτική οικονομία και την μαρξιστική ανάλυση της κοινωνικής ολότητας. Στην ανάλυση της εκάστοτε κυρίαρχης-συντάσσουσας απόφασης, οφείλει κανείς να αναρωτηθεί ποιος λαμβάνει την απόφαση και για τα συμφέροντα ποίου. Η έννοια της απόφασης δεν μπορεί παρά να ιδωθεί κάτω από το πρίσμα της ταξικής πάλης.

17 σχόλια:

  1. Στο επόμενο διάστημα, θα προσπαθήσω να προβάλλω συστηματικότερα την θεωρητική δουλειά την οποία κάνουν οι σύντροφοι σε σχετικά νέα κομμουνιστικά ιστολόγια, δουλειά που θεωρώ ιδιαίτερα αξιόλογη και υποσχόμενη για το μέλλον του εργ. κινήματος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αντε να "φαμε τα μουστακια μας" .
      "Να φαμε τα μουστακια μας" = εκφραση με εντελως διαφορετικη εννοια απο αυτην που ξερουμε και μαλλον αγνωστη στους πολλους .Στα ξερονησια και τς φυλακες οταν ενας σφος εβαζε ενα θεμα για συζητηση οι υπολοιποι (οι περισσοτεροι ειχαν μουστακια τοτε ) εσκυβαν το κεφαλι και σκεφτονταν πριν μιλησουν ,συνηθως μασουλωντας με τα κατω δοντια τα μουστακια τους .

      Διαγραφή
    2. Δεν είχα ιδέα για τη φράση. Ναι, νομίζω είναι σημαντικό να βγουν και δω κάποια κείμενα. Στο μεταξύ και της Μπέλλου απ' τον Κυριακάτικο "Ρ" είναι πολύ ενδιαφέρον νομίζω, θίγει ορισμένα σημαντικά ζητήματα.

      Διαγραφή
    3. "μασουλωντας με τα κατω δοντια τα μουστακια τους"

      Ανάποδα... Με τα πάνω δόντια μασουλούσαν τα μουστάκια τους... Το άλλο δεν γίνεται, εκτός κι αν είσαι ο Γκμοχ... :)

      Διαγραφή
    4. Όπως μας δίδαξε ο Μαρξ στην Γερμανική Ιδεολογία, σύντροφοι, για να μασουλήσεις τα μουστάκια σου πρέπει να χρησιμοποιήσεις και τα πάνω και τα κάτω δόντια. Ο Ι.Β.Στάλιν στα Ζητήματα Λενινισμού διευκρινίζει ότι η φράση εννοεί υο ότι τα μουστάκια, όντα μακρυά, φτάνουν στο στόμα οπότε και μπορείς να τα μασουλάς.

      Βασίλης (μυστακοφόρος)

      Διαγραφή
  2. Να εκφράσω την πολύ έντονη διαφωνία μου για το δάνειο-μεταφορά τού σχήματος τής απόφασης («η επαναστατική απόφαση είναι η κομμουνιστική απόφαση»). Υπάρχει νομίζω στην ανάρτηση ένα σημαντικό πρόβλημα κατανόησης. Η θεωρία τής απόφασης δεν είναι θεωρία νομιμοποίησης-θεμελίωσης μιας συγκεκριμένης «συνταγματικής» τάξης (δεν είναι πχ. θεωρία βουλητικής «θεμελίωσης»-νομιμοποίησης μιας Grundnorm), αλλά θεωρία για την «υπεράσπιση»-διατήρηση εν ζωή ενός συγκεκριμένου συστήματος ή πολιτείας. Είναι χαρακτηριστικό ότι η θεωρία τής απόφασης υποχωρεί ή εξαφανίζεται μετά την άνοδο των ναζί στην εξουσία (τότε γίνεται πλέον λόγος για την αρχή τού φύρερ ή της φυλετικής καθαρότητας τού λαού). Επομένως, αν ο γράφων επιχειρεί να μεταφέρει τη θεωρία τής απόφασης (εν είδει αριστερού σμιτιανισμού) έχοντας ως σκοπό και κατά νου την αναζήτηση τού «θεμελίου» ενός νέου επαναστατικού κράτους, διαπράττει μεγάλο σφάλμα. Εξίσου μεγάλο σφάλμα θα διέπραττε αν θεωρεί αντίστοιχα ότι η θεωρία τής απόφασης προτείνεται και μπορεί να «μεταφερθεί» όσον αφορά τη δημιουργία συνθηκών [οικονομικής] ομαλότητας [πβ. «Policy is expressed in the general guidance of the Party, in its decisions, and in such documents as the Six Conditions of Comrade Stalin. These “determine the regularities of our economic development and our victorious approach to socialism.” Πασουκάνις »], με πιθανό υπόρρητο τη σύζευξη-σύμφυρση εκτελεστικής-νομοθετικής εξουσίας. Πρόκειται για πράγματα μη συγκρίσιμα (πβ. χαρακτηριστικά όσον αφορά το «βουλητικό» στοιχείο που λείπει ή καλύτερα λαμβάνει την μορφή «βούλησης οργάνου» [και όχι πχ. ενός «λαού»] στη θεωρία τής απόφασης τού Σμιτ: «In contradistinction to bourgeois legality, socialist (revolutionary) legality expresses the will of the last of the exploited classes, which has taken power – the will of the proletariat.» Πασουκάνις)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Σημαντικές να τεθούν υπόψη οι ενστάσεις, αν και θα ήθελα δύο διευκρινίσεις προσωπικά:

      α) όταν λες ότι ο ντεσιζιονισμός είναι "θεωρία για την «υπεράσπιση»-διατήρηση εν ζωή ενός συγκεκριμένου συστήματος ή πολιτείας", τι ακριβώς εννοείς με τους όρους "σύστημα" (πολιτικό μόνο; οικονομικό; και τα δύο;) και "πολιτεία" (πώς διαφέρει από την "συνταγματική τάξη" ενός κράτους, την οποία λες ότι δεν αφορά ο ντεσιζιονισμός;

      β) Γράφεις: "η θεωρία τής απόφασης υποχωρεί ή εξαφανίζεται μετά την άνοδο των ναζί στην εξουσία". Αυτό σημαίνει, κατά κύριο λόγο, ότι "υποχωρεί ή εξαφανίζεται" στο έργο του Σμιτ μετά το 1933. Όμως η "Πολιτική Θεολογία" εκδόθηκε το 1934, το "Hamlet or Hecuba" το 1956, η "Θεωρία του Παρτιζάνου" το 1974, το "Ο Λεβιάθαν στην κρατική θεωρία του Χομπς" το 1938, το "Legality and legitimacy" το 1958. Θεωρείς τον ντεσιζιονισμό ασήμαντο σε ένα έργο όπως αυτό για τον Άμλετ ή το βιβλίο για τον Χομπς; (αφήνω έξω το "Πολιτική θεολογία" που πιθανά γράφτηκε ως το 1933)

      Διαγραφή
    2. τι ακριβώς εννοείς με τους όρους "σύστημα" (πολιτικό μόνο; οικονομικό; και τα δύο;) και "πολιτεία"--->

      Τι σημασία έχει τι εννοώ όταν λέω «σύστημα», αφού η έμφαση είναι στο ότι η θεωρία περί απόφασης δεν είναι θεωρία νομιμοποίησης-θεμελίωσης ενός κράτους [ή «πολιτείας» ή συστήματος κ.ο.κ. (συνώνυμα)]; --- Είπαμε, το μάθαμε και το ξέρουμε: το πολιτικο-νομικό εποικοδόμημα μπορεί να επιδρά και να διαμορφώνει τις σχέσεις παραγωγής-βάση (ανεπιτυχώς στον καπιταλισμό λόγω των εγγενών αντιφάσεων), αλλά τι σχέση μπορεί να έχει αυτό με τη δήλωσή μου ότι η θεωρία περί απόφασης δεν είναι θεωρία «ίδρυσης»-θεμελίωσης;

      (β) Διαβάζεις μάλλον περίεργα το «Legality and legitimacy».

      Διαγραφή
    3. Για (β) η σύγκριση πρέπει να γίνει ανάμεσα στα εξής:

      1) Legalität und Legitimität, 1932.
      2) Staat, Bewegung, Volk. Die Dreigliederung der politischen Einheit, 1933.

      Διαγραφή
    4. (α) Κάτσε λίγο να το καταλάβω σωστά. Έγραψες: "Η θεωρία τής απόφασης δεν είναι θεωρία νομιμοποίησης-θεμελίωσης μιας συγκεκριμένης «συνταγματικής» τάξης (δεν είναι πχ. θεωρία βουλητικής «θεμελίωσης»-νομιμοποίησης μιας Grundnorm), αλλά θεωρία για την «υπεράσπιση»-διατήρηση εν ζωή ενός συγκεκριμένου συστήματος ή πολιτείας."

      Τώρα λες "η θεωρία περί απόφασης δεν είναι θεωρία νομιμοποίησης-θεμελίωσης ενός κράτους [ή «πολιτείας» ή συστήματος κ.ο.κ. (συνώνυμα)".

      Αυτό που πραγματικά διακρίνεις δεν είναι συνεπώς οι όροι "συνταγματική τάξη" και "σύστημα", αλλά οι όροι "θεμελίωση" και "υπεράσπιση" (δηλαδή οι λειτουργίες της θεμελίσωης του δικαίου και της συντήρησης δικαίου). Το κατάλαβα σωστά;

      (β) Δε σε ρώτησα για το Legality and Legitimacy. Σε ρώτησα, συγκεκριμένα για το βιβλίο για τον Άμλετ και το βιβλίο για τον Χομπς.

      Διαγραφή
    5. Τώρα που τσεκάρω τους γερμανικούς τίτλους βλέπω ότι σωστές είναι οι ημερομηνίες που είχα, αν και το Legality and Legitimacy είναι όντως το 1932:

      Der Leviathan in der Staatslehre des Thomas Hobbes, 1938.
      Hamlet oder Hekuba. Der Einbruch der Zeit in das Spiel, 1956.

      Διαγραφή
    6. Τώρα λες--> Αυτό έλεγα και πιο πάνω: η αντιδιαστολή είναι ανάμεσα στο "θεμελίωση" και "διατήρηση εν ζωή". Για να καταλάβεις τη διαφορά, η θεωρία τής απόφασης δεν είναι θεωρία που άπτεται για παράδειγμα τής ανακήρυξης ανεξαρτησίας ενός κράτους, δεν έχει σχέση με την «αυτοδιάθεση», την «μετεπαναστατική» νομιμότητα, και δεν ξέρω τι. Δεν είναι καν τής αυτής τάξης με τον «νομοθέτη» τού Ρουσσώ.

      (β) Ξανά, τα δύο βιβλία που αναφέρεις είναι μακριά από τη συγκυρία-πολιτική «κρίση» που διαμόρφωσαν τη θεωρία. Η σύγκριση πρέπει να γίνει όσον αφορά τα γραπτά 32-33.

      Διαγραφή
    7. (α) ΟΚ, τώρα πολύ πιο σαφές. Θενκς, πολύ βοηθητικό.
      (β) εννοείς να διαβαστεί σε αντίστιξη το Legalität und Legitimität και το Staat, Bewegung, Volk. Die Dreigliederung der politischen Einheit;

      Διαγραφή
    8. Αντώνη σ' ευχαριστώ για την αναδημοσίευση γιατί μου δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχω σε αυτή την κουβέντα. Βρίσκω καίριας σημασίας τα σχόλια σου waltendegewalt, γιατί εφιστούν την προσοχή στην ά-κριτη χρήση του Σμιτ από τους ''μετα-μαρξιστές''. Δεν ήταν η πρόθεσή μου όμως να μεταφέρω τη Σμιτιανή έννοια της απόφασης, ως έννοια για τη θεμελίωση ενός επαναστατικού κράτους.

      Τουναντίον, ακριβώς εκεί εντοπίζεται το σφάλμα της αριστερής χρήσης του Σμιτ. Και τούτο το σφάλμα νομίζω απορρέει από το διάβασμα της απόφασης για την κατάσταση ανάγκης -που σωστά επισημαίνεις είναι απόφαση για διατήρηση εν ζωή και όχι απόφαση που εγκαθιδρύει- ως απόφασης που θεμελιώνει ένα κράτος. Και αν δεν κάνω λάθος αυτή η θέση θεμελιώνεται πάνω στην σμιτιανή έννοια της constitution-making power. ‘The constitution-making power is the political will, whose authority is capable of making the concrete, comprehensive decision over the type and form of its own political existence. The decision, therefore, defines the existence of the political unity in toto. The validity of any additional constitutional rule is derived from the decisions of this will’ (Constitutional Theory, Ch.8).

      Ίσως η αναφορά σε απόφαση επαναστατική να είναι όντως περιττή και λανθασμένη. Η πρόθεσή μου ήταν μάλλον να συνδέσω την ''επαναστατική απόφαση'' με την ταξική συνείδηση-ανάλυση της Σμιτιανής απόφασης και του πάντα αντιδραστικού χαρακτήρα της (''η κατάσταση εξαίρεσης έχει (και μπορεί μόνο να) χρησιμοποιηθεί ως αντιδραστικό όπλο για καταστολή του εργατικού κινήματος''). Συμφωνώ πάντως με τις επισημάνσεις και ευχαριστώ.

      Διαγραφή
    9. Εγώ ευχαριστώ για την ευκαιρία να συζητήσουμε ζητήματα σημαντικά για την Μ-Λ θεωρία που μας δίνετε με το νέο ιστολόγιο, και ελπίζω όλοι να βοηθηθούμε σε περαιτέρω κατανόηση δύσκολων θεμάτων. Και να δημιουργηθούν και άλλες εστίες συζήτησης για τη θεωρία μέσα στο πλαίσιο του Μ-Λ, βέβαια.

      Διαγραφή
    10. στο Constitutional Theory ο ορος constitution-making power δεν αφορα το κρατος αλλα το λαο και την εγκαθιδρυση της λαικης κυριαρχιας. βλ Petra Gumplova, Sovereignty and Constitutional Democracy, 127-142.
      ap8938

      Διαγραφή