Κυριακή, 9 Φεβρουαρίου 2014

Οι δύο κρίσεις και το πρόβλημα του προλεταριακού διεθνισμού

Στο άρθρο του "Η οικονομική κρίση και οι αυταπάτες για το ξεπέρασμά της" (1986), ο Γιώργος Σταμάτης κάνει λόγο, μεταξύ άλλων, για τη διφυή υπόσταση της οικονομικής κρίσης ως κρίσης, ταυτόχρονα, "υποαπασχόλησης του κεφαλαίου" και "υποαπασχόλησης της εργασίας", του εργατικού δυναμικού. Στο άρθρο "Μια προσπάθεια σύνοψης των πορισμάτων του Γ. Σταμάτη" παρατήρησα πως ο διαχωρισμός των μορφών εκδήλωσης της κρίσης ανάλογα με την ταξική τους σφαίρα είναι κρίσιμος αν θέλουμε να κατανοήσουμε, όπως ήδη δείχνει ο Σταμάτης, φαινόμενα όπως το γιατί, παρά την αυξημένη στήριξη του κράτους στο ιδιωτικό κεφάλαιο δεν μειώνεται η ανεργία και δεν αυξάνονται οι θέσεις εργασίας.


Στο σημείωμα αυτό θα ήθελα να επιστρέψω στο ζήτημα της διφυίας της κρίσης από πολιτική μάλλον παρά από οικονομική σκοπιά. Θα ήθελα να το χρησιμοποιήσω ως εφαλτήριο για να θέσω ένα κρίσιμο νομίζω θέμα: τι είναι ο προλεταριακός διεθνισμός και γιατί φαντάζει τόσο συχνά αδύναμος σε σχέση με τις πρακτικές απαιτήσεις της ταξικής πάλης;

Το ερώτημα αυτό δεν είναι παρά μια επιμέρους έκφραση ενός βαθύτερου, και ακόμα σημαντικότερου ερωτήματος: τι εννοούμε όταν μιλάμε για ενότητα της εργατικής τάξης και τι όταν μιλάμε για ενότητα της αστικής τάξης; Πρόκειται άραγε για την ίδια ενότητα, το ίδιο είδος ενότητας, το οποίο μπορεί να έχει είτε η μία τάξη είτε η άλλη; Ή πρόκειται για τελείως διαφορετικά είδη ενότητας, με διαφορετικές συνεπαγωγές για την κάθε τάξη;

Θα ξεκινήσω την επεξεργασία αυτών των ερωτημάτων θέτοντας ένα ακόμα πιο βασικό, πιο στοιχειώδες ερώτημα; Ποια είναι η φυσική, η αυθόρμητη επιδίωξη της κάθε τάξης;

- Η φυσική, αυθόρμητη επιδίωξη της αστικής τάξης είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους. Ο πλουτισμός, η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, η εντατικοποίηση της παραγωγικότητας.

- Η φυσική, αυθόρμητη επιδίωξη της εργατικής τάξης είναι ο περιορισμός της εκμετάλλευσής της, η καλυτέρευση των συνθηκών ζωής της, η μεγιστοποίηση του ελεύθερου χρόνου της.

Οι πολιτικές προϋποθέσεις για να μπορέσει η αστική τάξη να ικανοποιήσει την φυσική, αυθόρμητη επιδίωξή της είναι:

α) να μπορεί να υποτάσσει αποτελεσματικά και άρα να εκμεταλλεύεται απρόσκοπτα την εργατική "της" τάξη

β) να μπορεί, κατόπιν, και στην βάση της ασφάλειας που της επιτρέπει τούτο, να ανταγωνίζεται με άλλες αστικές τάξεις, άλλων χωρών, ώστε να μεγιστοποιήσει το δικό της μερίδιο στην παγκόσμια αγορά.

- Χωρίς να μπορεί να "φέρει βόλτα" τη "δική της" εργατική τάξη, μια αστική τάξη δεν μπορεί εύκολα να διεκδικήσει λεία στο παγκόσμιο πεδίο, στην παγκόσμια αγορά. Το πρώτο είναι προϋπόθεση για το δεύτερο.

- Όμως ταυτόχρονα, ο ανταγωνισμός με τις άλλες αστικές τάξεις, υπακούοντας στον ευρύτερο νόμο της εξέλιξης του ανταγωνισμού, δεν είναι μόνο ένας χαοτικός ανταγωνισμός όλων εναντίον όλων. Είναι ένας δομημένος ανταγωνισμός, όπου ομάδες συμφερόντων ανταγωνίζονται άλλες ομάδες συμφερόντων.

- Συνεπώς, και σε ό,τι αφορά τη σχέση της με άλλες αστικές τάξεις, οι επιδιώξεις μιας αστικής τάξης δεν προϋποθέτουν απλά ή μονοσήμαντα τον ανταγωνισμό με άλλες, αλλά και τις συμμαχίες μαζί τους. Τις συμφωνίες, τις διακρατικές ενώσεις συμφερόντων, τις διεθνείς συνθήκες και τα σύμφωνα, κλπ. 

- Όλα αυτά όμως πραγματοποιούνται από κυρίαρχες αστικές τάξεις, τάξεις που ελέγχουν η καθεμιά τη "δική της" εργατική τάξη, που την ελέγχουν πολιτικά και για αυτό μπορούν επίσης να την εκμεταλλεύονται αποτελεσματικά οικονομικά. Μόνο επειδή έχουν "ξεκαθαρίσει" αυτό το ζήτημα στις χώρες τους μπορούν να αναλάβουν το ρίσκο των "λυκοσυμμαχιών" μεταξύ τους, που είναι λυκοσυμμαχίες γιατί καμία μορφή συνεργασίας μεταξύ αστικών τάξεων δεν μπορεί μόνιμα και με ασφάλεια να αναιρέσει τον ανταγωνισμό τους για το κέρδος.

Όλα αυτά φαίνονται πολύ απλά και πιθανώς τετριμμένα. Είναι όμως πολύ χρήσιμα και αυτό φαίνεται αμέσως μόλις κάποιος θέσει το ερώτημα: πώς επιζητά να υλοποιήσει τις δικές της αυθόρμητες και φυσικές επιδιώξεις η εργατική τάξη;

-Ασφαλώς, έρχεται αμέσως η απάντηση, με την οργάνωσή της. Με τα συνδικάτα, με το εργατικό κόμμα, με την αυτοπειθάρχησή της σε συλλογικό σώμα διεκδικήσεων.

Πολύ ωραία. Αλλά οι συμμαχίες με άλλες εργατικές τάξεις έχουν κι εδώ κάποιον ρόλο να παίξουν; Βοηθούν την εργατική τάξη να πετύχει τους πρωταρχικούς, αυθόρμητους στόχους της όπως βοηθούν την αστική οι αντίστοιχες;

Η απάντηση είναι όχι. Την εργατική τάξη δεν την βοηθά η συμμαχία με μια άλλη εργατική τάξη να ικανοποιήσει τους βασικούς, αυθόρμητους στόχους της. Τη βοηθά, ακριβέστερα, μόνο αρνητικά: δηλαδή, αν έχει καλλιεργηθεί σε μεγάλο βαθμό ο προλεταριακός διεθνισμός, η αλληλεγγύη των προλεταρίων που βέβαια δεν έχουν πάρει την εξουσία στα χέρια τους αλλά μάχονται με πείσμα και με οργανωμένο και μαζικό τρόπο, στην καλύτερη περίπτωση περιορίζεται η ισχύς του όπλου των αστών που λέγεται "χρήση προλεταρίων μιας άλλης χώρας για να ρίξω τους μισθούς στη δική μου."

Γιατί βέβαια, και εδώ ερχόμαστε στην αρχική παρατήρηση για τον διφυή χαρακτήρα της κρίσης, για τον καπιταλιστή ο άλλος καπιταλιστής είναι ανταγωνιστής για όλο και πιο δύσκολα αποκτώμενα κέρδη. Υπάρχουν όμως ακόμα μορφές ανταγωνισμού απ' τις οποίες μπορούν να κερδίσουν και οι δύο, άλλος περισσότερο, άλλος λιγότερο. Υπάρχουν ακόμα μορφές ανταγωνισμού που δεν αποκλείουν τη συμμαχία και τη συνεργασία, όπως άλλωστε και καμιά συμμαχία δεν αποκλείει τη λυσσαλέα σύγκρουση όταν αλλάξουν οι συσχετισμοί. Το βλέπουμε κάθε μέρα αυτό.

Ο εργάτης όμως, πώς βλέπει τον εργάτη από άλλη χώρα όταν η κρίση τον τσακίζει; Τον βλέπει, ασφαλώς, ως ανταγωνιστή για τα ίδια τα μέσα επιβίωσης. Τον βλέπει ως κάποιον του οποίου η απασχόληση σημαίνει τη δική του ανεργία. 

Κι έτσι, στον καπιταλιστή η κρίση υπαγορεύει ένταση του ανταγωνισμού αλλά και αύξηση της σημασίας των σωστών και κατάλληλων συμμαχιών με άλλους

ενώ στον εργάτη, η κρίση υπαγορεύει φόβο απέναντι στον άλλο εργάτη, τον ξένο, τον ανασφάλιστο εργάτη, τον εργάτη που παίρνει λιγότερα.

Τι θα γίνει λοιπόν, για να πάρουμε υποθετικά ένα παράδειγμα, αν σε μια χώρα διαιρεμένη και άνισα αναπτυγμένη ενωθούν δύο κοινωνίες, η καθεμιά με την αστική της τάξη πάνω στο τιμόνι και την εργατιά της και την αγροτιά της σκυφτή, να ιδρώνει για τα προς το ζην και να αγωνιά για το αν αύριο θα έχει δουλειά;

Ασφαλώς, οι καπιταλιστές και των δύο κοινωνιών θα βρουν αμέσως ένα κάρο ευκαιρίες για να αυξήσουν τον κύκλο εργασιών τους: την αγορά ακινήτων, τον τουρισμό, τους ενεργειακούς πόρους, κλπ· και ασφαλώς, οι συμμαχίες που είχαν μέχρι να "ενωθούν" θα αναδιαταχθούν και νέα συμφέροντα θα αντικαταστήσουν τα παλιά, ξεπερνώντας, με χαρακτηριστική μεγαλοψυχία, πολιτισμικές, θρησκευτικές, ή άλλες διαφορές.

Οι εργάτες κι οι αγρότες; Εκμεταλλευμένοι καθώς είναι και απ' τη μια πλευρά κι απ' την άλλη, δύσκολα θα βρουν κάτι τόσο άμεσα συμφέρον να κάνουν με την επανένωσή τους. Μάλλον αυτοί που αμείβονταν σχετικά καλύτερα, αυτοί των οποίων η σχετική εξαθλίωση είναι μικρότερη, αρχίζουν να φοβούνται ότι τώρα που προστέθηκαν και οι άλλοι στην αγορά, η ανεργία --ο φόβος και ο τρόμος του εργάτη-- θα αυξηθεί, οι μισθοί θα πέσουν. Για να φτάσουν αυτοί οι δεύτεροι να φοβούνται λιγότερο ο ένας τον άλλο και περισσότερο τα κοινά τους αφεντικά πρέπει να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι της ταξικής συνείδησης. Και το νερό αυτό δεν κυλάει ποτέ "φυσικά" αλλά πάντα ανηφορικά: οι από πάνω έχουν χίλιους δυο τρόπους να διαιρέσουν την εργατιά και την αγροτιά, και όταν μεσολαβούν και θρησκευτικές και πολιτισμικές ή άλλες διαφορές, το εύκολο γίνεται ευκολότερο για τους μεν και το δύσκολο δυσκολότερο για τους δε.

Τίποτα όμως απ' όλα αυτά δεν διαβάζει κανείς ποτέ σε όποιους εκστασιάζονται με τις δυνατότητες για τον προλεταριακό διεθνισμό που ανοίγει μια τέτοια προοπτική. Αυτό που κυριαρχεί, αντίθετα, είναι η ψευδαίσθηση ότι οι εκμεταλλευμένοι θα χουν όλο τον χρόνο και τις δυνατότητες να δυναμώσουν την οργάνωσή τους, κι αυτό τη στιγμή που όταν ζούσαν μόνοι τους με τη "δική τους" αστική τάξη δεν είχαν καταφέρει ούτε να οργανώσουν μια στοιχειώδη αυτοάμυνα. Τώρα, προβλήματα που δεν λυνόντουσαν όταν η κοινωνία ήταν μισή σε μέγεθος θα λυθούν αυτόματα, λόγω γενικού ενθουσιασμού και ευφορίας, ενώ οι αστοί θα κάτσουν να κοιτούν...τέτοιες αυταπάτες μοιράζονται στο όνομα του προλεταριακού διεθνισμού, του οποίου όμως η πραγματικά ισχυρή μορφή δεν απαντάται πουθενά στον κόσμο όπου η εργατική τάξη δεν έχει ήδη αρπάξει την εξουσία στη χώρα της· μια εργατική τάξη που ελέγχει την οικονομία της χώρας της, που έχει στα χέρια της τα όπλα και το στρατό, που νέμεται η ίδια τον πλούτο της, ναι, αυτή η εργατική τάξη είναι σε θέση να βοηθήσει μιαν άλλη που υποφέρει απ' την εκμετάλλευση. Μια εργατική τάξη όμως που δεν μπόρεσε να βρει κανένα τρόπο να αντισταθεί στα "δικά της" αφεντικά, αυτή τι ακριβώς περιμένει ότι θα μπορέσει να κάνει βρίσκοντας παρέα στη μιζέρια της; Σε τι θα την βοηθήσουν οι υψηλές αρχές και οι αφηρημένες θεωρίες όταν χτυπήσει την πόρτα της η καχυποψία και ο φόβος του άλλου που φέρνουν μαζί τους η ανασφάλεια και η απειλή της πείνας; Αυτό δεν μας το εξηγούν ποτέ οι υψηλόφρονες του "διεθνισμού" θεωρητικοί. Ίσως γιατί δεν είναι πραγματικά την εργατική τάξη που 'χουν στο μυαλό τους, τελικά.

2 σχόλια:

  1. Από ομιλία του Προέδρου της ΝΤΕΒΙΣ Μεχμέτ Σεϊς 1η Μαίου 2013 – Λευκωσία (σε εκδήλωση της ΠΕΟ):
    "Δεν υπάρχει καμιά διαφορά ανάμεσα στις πολιτικές που επιβάλλει η κυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης εναντίον των Τουρκοκυπρίων στα βόρεια της Κύπρου, από αυτές που επιβάλλει η Ε.Ε και η Τρόϊκα εναντίον των Ελληνοκυπρίων στα νότια του νησιού. Σχεδιάζεται ένα παιχνίδι για να πάρουν από τα χέρια μας ότι απέμεινε στους Κύπριους. Επιδιώκουν να πάρουν από τα χέρια μας τη βούλησή μας." (http://koinipatridaortakvatan.blogspot.com/2013/04/1-2013.html). σημ. ΠΕΟ, ΝΤΕΒΙΣ εργατικά συνδικάτα ΕΚ, ΤΚ αντιστοιχα

    Από ομιλία του Προέδρου της ΝΤΕΒΙΣ, Μεχμέτ Σεϊς, στο 26ο Συνέδριο της ΠΕΟ, 6.12.2012:
    "Αγαπητοί Σύντροφοι και Συντρόφισσες,
    Είμαστε σε μια περίοδο που το παγκόσμιο κεφάλαιο αυξάνει την εκμετάλλευση διαμέσου θεσμών όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, αλλά και η Ε.Ε που μετατράπηκε σε ένα από τα τρία μεγάλα φρούρια του κεφαλαίου. 
    ...
    Η ιστορία των αγώνων της ΠΕΟ συμπεριλαμβάνει τους κοινούς ταξικούς αγώνες όλων των Κυπρίων. Με αυτή την πρωτοπόρα στάση της στους αγώνες της εργατικής τάξης, η ΠΕΟ δικαιούται το σεβασμό γιατί απέδειξε πως μπορεί να υπάρχει ένα ταξικό συνδικάτο χωρίς το διαχωρισμό γλώσσα, θρησκείας και φυλής. Ως αδέρφια σας, νιώθουμε ιδιαίτερη τιμή που μπορούμε να χαιρετήσουμε το συνέδριο σας."

    Επίσης εδώ γίνεται αναφορά σε δικοινοτική (ΕΚ, ΤΚ δηλαδή) αλληλεγγύη στους έλληνες Χαλυβουργούς Απεργούς: http://leninreloaded.blogspot.com/2012/01/blog-post_3455.html

    Θέλω να υπενθυμίσω και την πρόταση Δ.Χριστόφια (πατρότητας Τ.Τσιελεπή;;; ή παλαιότερη;) για το cross-voting, δηλαδή ψήφιση ΕΚ από ΤΚ και αντίστροφα. Αυτό το πράγμα απαγορεύεται ρητά απο το σύνταγμα του 1960! (Για ευνόητους λόγους φυσικά αφού βγάζουν σπυράκια οι αστοί μετά και την απεργία των μεταλλωρύχων το 1948.) Π.χ.:
    "Ετσι για την εκλογή Ελληνοκυπρίου, που θα ασκεί την προεδρία ή την αντιπροεδρία, θα ψηφίζουν τόσο οι Ελληνοκύπριοι όσο και οι Τουρκοκύπριοι και η κάθε ψήφος θα μετρά ως μία. Ομως, για την εκλογή Τουρκοκυπρίου, οι ψήφοι των Ελληνοκυπρίων μετά τη στάθμιση θα έχουν τόση επιρροή στο εκλογικό αποτέλεσμα, όση επιρροή θα έχουν οι ψήφοι των Τουρκοκυπρίων στην εκλογή Ελληνοκυπρίου".
    http://www1.rizospastis.gr/story.do?id=5311435&textCriteriaClause=%2BΣΤΑΘΜΙΣΜΕΝΗ+%2BΨΗΦΟΣ  )

    Αν και η μετάφραση του όρου στα ελληνικά (όχι βέβαια από τον ριζοσπάστη) έγινε ως "σταθμισμένη ψήφος", κακώς, για να τονίσει την απουσία της αρχής "ένας άνθρωπος, μία ψήφος", αυτή η πρόταση κατά την γνώμη μου αποτελεί ένα πολύ σημαντικό βήμα στην "ταξικοποίηση"  (δηλαδή την ενοποίηση των εργατικών τάξεων ΕΚ και ΤΚ και την δράση από κοινού όπως αυτό γίνεται εδώ και τουλάχιστον 80 χρόνια στην Κύπρο).

    Η μεγάλη απεργία της ΚΜΕ (μεταλλεία) το 1948 έγινε με συμμετοχή ΕΚ και ΤΚ ενώ απεργοσπαστική ήταν η στάση της άλλης ΕΚ συντεχνίας.

    Αυτά που θέλω να πω είναι:
    1) οι ΤΚ έχουν ταξική συνείδηση, ίσως και παραπάνω από τους ΕΚ,
    2) σε μια λύση είμαι αισιόδοξος ότι η ΤΚ και ΕΚ εργατική τάξη θα κάνουν το "όλον" πολύ δυνατό ...
    3) ...  αν και το "όλον" αυτό πριν το 1974 δεν απεδέιχθει ικανό να σταματήσει τους φασίστες ...
    4) Ο Δ.Χριστόφιας με όλα τα σοβαρά λάθη του και τισ αβλεψίες, έκανε και το σωστό, δηλαδή το cross-voting, κατά την γνώμη μου.
    5) οι αστικές τάξεις ΕΚ, ΤΚ (ενώσεις βιομηχάνων) φαίνεται να "πρωτοπορούν" πάντως τώρα τελευταία στην επαναπροσέγγιση, επιστρατεύοντας μάλιστα και τον λαγό του διεθνούς κεφαλαίου, τον κύπριο νομπελίστα (http://www.politis-news.com/cgibin/hweb?-A=254967&-V=stiles)
    6) μια ενδεχόμενη λύση στην κύπρο φαίνεται ότι θα βάζει το κράτος, με βούλα στο σύνταγμα, αν όχι στο ΝΑΤΟ τουλάχιστον στην ΕΕ, και αυτό μόνο καλά νέα δεν είναι για την εργατική τάξη.

    ΑΧΠ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το ζήτημα της ένταξης στο ΝΑΤΟ είναι νομίζω κομβικής σημασίας για τις ΗΠΑ στην παρούσα φάση. Θα το δούμε.

      Συμφωνώ ότι οι ΤΚ έχουν πιθανά πιο έντονη ταξική συνείδηση από τους Ε/Κ. Αξίζει να δεις το (κατά τη γνώμη μου ολότελα λανθασμένο) σκεπτικό του ΚΚΕ στις αρχές του 1950 όμως γιατί παραδόξως παρουσιάζει ομοιότητες με αυτό που κριτικάρω: έλεγε τότε το ΚΚΕ ότι η ένωση Ελλάδας-Κύπρου θα δυνάμωνε την εργατική τάξη παρά το γεγονός ότι καλούσε την Κύπρο σε ένωση με μια χώρα που το ίδιο χαρακτήριζε ως υπό "μοναρχοφασιστικό" έλεγχο. Σήμερα διαπράττουμε το ίδιο σφάλμα όταν δεν ρωτάμε ποια τάξη είναι στο τιμόνι όταν θέτουμε ζητήματα επαναπροσέγγισης. Όμως το ποια τάξη είναι στο τιμόνι καθορίζει τι είναι "ένωση" (1950) ή τι είναι "επανένωση" (2004, κλπ).Δεν μπορεί να πάει στο περιθώριο αυτό στο όνομα αφηρημένων ελπίδων.

      Και βέβαια, πρέπει να μελετήσουμε τι έγινε στο εργατικό κίνημα της Γερμανίας όταν ενώθηκε η Ανατολική Γερμανία με τη Δυτική; Μπολιάστηκαν οι δυτικογερμανοί με ταξική συνείδηση απ' τους Ανατολικογερμανούς; Ή οι Ανατολικογερμανοί με ξενοφοβία και ρατσισμό απ' τη Δύση;

      Στην Ιρλανδία, η ειρήνη βοήθησε το εργατικό κίνημα ή τις δουλειές της αστικής τάξης; Ξέρουμε μία χώρα που να έλυσε με οποιονδήποτε τρόπο το εθνικό χωρίς να λύσει το ταξικό στην οποία να καλυτέρευσαν τα πράματα για την εργατική τάξη; Για μένα, αυτά είναι τα κρίσιμα ερωτήματα σε μια εποχή ύφεσης και αλύπητης επίθεσης στους εργαζόμενους όπως η σημερινή.

      Διαγραφή