Δευτέρα, 27 Ιανουαρίου 2014

Georg Lukács-Από την "Καταστροφή του Λόγου": Φασισμός και αστική δημοκρατία στη μεταπολεμική περίοδο

Georg Lukács-Από την Καταστροφή του Λόγου (1952)
Μτφρ.: Lenin Reloaded

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

[...]

Αν περάσουμε τώρα στα πραγματικά ζητήματα ουσίας, αντιμετωπίζουμε μεμιάς το ζήτημα του πώς εμφανίστηκαν τα νέα χαρακτηριστικά της μετά το 1945 περιόδου. Η αντιφασιστική συμμαχία κατέρρευσε πολύ ραγδαία, και οι "δημοκράτες" ανέλαβαν τη "σταυροφορία" ενάντια στον κομμουνισμό --το κύριο μοτίφ της χιτλερικής προπαγάνδας-- με αυξανόμενη επίδειξη ενεργητικότητας. Φυσικά, αυτό σήμαινε αλλαγή κατεύθυνσης (και επίσης περιεχομένου και δομής στις "δημοκρατικές" απόψεις. Εφόσον είχαν αντιταχθεί στο φασισμό κατά τη διάρκεια του πολέμου, μπορούσαν ενίοτε να βλέπουν τον εαυτό τους ορθά ως συνεχιστές της επί μακρόν περασμένης ακμής της αστικής δημοκρατίας -- ή τουλάχιστον, μπορούσαν να ποζάρουν ως τέτοιοι. Αυτή η προοδευτική κατεύθυνση είχε μεγάλη γοητεία, πράγμα που εξηγεί το γιατί, ακόμα και μετά την ολική της αντιστροφή, έγινε η προσπάθεια να διατηρηθεί η προσομοίωση μιας τέτοιας ιστορικής συνέχειας και να διευθυνθεί η πάλη ενάντια στον "ολοκληρωτισμό", δια της οποίας ο φασισμός και ο κομμουνισμός ισοπεδώθηκαν σ' αυτόν τον κοινό παρανομαστή. Ξέχωρα από το γεγονός ότι αυτή η απόψη ήταν ένα σαρακοφαγωμένο καπέλο απ' το παλιατζίδικο της σοσιαλδημοκρατίας και του Τροτσκισμού, φανέρωσε άμεσα και αναπόφευκτα ένα νέο δείγμα υποκρισίας στην συγκεκριμένη της κατάσταση. Γιατί για να αντιπαλέψει αποτελεσματικά τον κομμουνισμό πολιτικά, αυτή η "δημοκρατία" έπρεπε να συνάψει μια πολύ στενή συμμαχία με τους γερμανούς επιζώντες του ναζιστικού κινήματος (Hjalmar Schacht, Krupp, με τους στρατηγούς του Χίτλερ, όσο και με τη Γαλλία, κλπ., κλπ). Αναπόφευκτα, η ιδεολογία του "αντιολοκληρωτισμού" πήρε όλο και περισσότερο φασιστικά χαρακτηριστικά.

Η "σταυροφορία" ενάντια στον κομμουνισμό και στον μαρξισμό-λενινισμό ήταν παρομοίως παλιό κληροδότημα της αστικής ιδεολογίας αφού είχε γίνει αντιδραστική. Όπως δείξαμε, ο Νίτσε ήταν ο πρώτος που έθεσε σε κίνηση αυτή την ιδεολογική πάλη σε κάθε γραμμή αντιπαράθεσης· και όπως είδαμε, η πάλη έγινε όλο και πιο πλατιά και οξύνθηκε όλο και περισσότερο μετά το 1917, μέχρι που, με τον Χίτλερ, έφτασε τελικά σε μια συγκυριακή κλιμάκωση, η οποία συνδύασε το χαμηλότερο διανοητικό επίπεδο που γνώρισε ως τότε η ανθρωπότητα με το ψέμα και την προβοκάτσια (τον εμπρησμό του Ράιχσταγκ) και την κτηνώδη σκληρότητα (Άουσβιτς, κλπ.). Ακολούθως, αυτό το παροδικό ναδίρ ξεπεράστηκε από τον "Ψυχρό Πόλεμο" που διήυθυνε η Ουάσινγκτον. Εδώ, για μια ακόμα φορά, η ιδεολογική επίθεση συνδυάστηκε με προβοκάτσιες των πιο διαφορετικών ειδών για να ξεπεραστεί η χιτλερική εκδοχή αυτής της μορφής πάλης σε κάθε σφαίρα. Αλλά στο βιβλίο αυτό θα ασχοληθούμε μόνο με την ιδεολογική σκοπιά του θέματος.

Ως τώρα, δώσαμε έμφαση στα χαρακτηριστικά εκείνα της ιδεολογίας του "ελεύθερου κόσμου" που προήγαγαν οι ΗΠΑ, τα οποία ήταν επίσης κομμάτια του φασισμού. Αυτό το κάναμε για να αποκτηθεί μια επαρκής βάση για την ανάλυση που ακολουθεί, και η οποία αφορά τις διαφορές από τη χιτλερική ιδεολογία. Αλλά θα ήταν ανάρμοστο και αποπροσανατολιστικό αν δεν εξετάζαμε αυτές τις διαφορές, και ακόμα και αντιθετικές ποιότητες, μέσα στο κοινό κοινωνικό και ιδεολογικό πλαίσιο. Δεν είναι σχεδόν καθόλου εφικτή μια ανοιχτή αναβίωση του Χιτλερισμού κάτω απ' τις σημερινές συνθήκες. Φυσικά, ο φασισμός του Φράνκο αναπτύχθηκε ανενόχλητα, και φυσικά οι πολιτικοί μηχανισμοί του Αντενάουερ ήταν γεμάτοι με ηγετικά στελέχη των φασιστών. Φυσικά, ξανά και ξανά, έχουν αναδυθεί στη Γερμανία --και με Αμερικανική βοήθεια-- μυστικές φασιστικές οργανώσεις και ενώσεις. Και φυσικά, η εκσυγχρονισμένη μορφή και προέκταση της ναζιστικής ιδεολογίας μπόρεσε να βρει ρητή έκφραση, όχι μονάχα σε "απρόσεκτες", διστακτικά αποκηρυγμένες δηλώσεις Ναζί αξιωματούχων, αλλά και σε προγραμματικά περιοδικά -- και μάλιστα πολύ ανοιχτά. Παράδειγμα του τελευταίου είναι το "Έθνος Ευρώπη, το μηνιαίο περιοδικό για την Ευρωπαϊκή Ανανέωση", το οποίο διακηρύττει: "Το Ράιχ, που διαλύθηκε εντελώς περισσότερες από μια φορές αλλά αναδύεται πάντα ξανά, έχει αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη ισχύ", κλπ., κλπ. Αλλά ούτε καν στη Δυτική Γερμανία δεν είναι αυτή η βασική γραμμή της νέας ιδεολογίας, τουλάχιστον όχι καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές. Με την κατάρρευση του Χίτλερ, η διεθνής --και συνεπώς η γερμανική-- Αντίδραση μπήκε αναγκαστικά σε μια νέα αντικειμενική κατάσταση και αναγκάστηκε να επάγει τις συνέπειες και στο επίπεδο της ιδεολογίας.

[...]

Σε αντίθεση με τη Γερμανία, οι ΗΠΑ είχαν ένα Σύνταγμα το οποίο ήταν εξ αρχής δημοκρατικό. Και η άρχουσα τάξη τους κατάφερε, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της ιμπεριαλιστικής εποχής, να συντηρήσει τις δημοκρατικές της μορφές τόσο αποτελεσματικά ώστε, με δημοκρατικά νόμιμα μέσα, να πετύχει μια δικτατορία του μονοπωλιακού καπιταλισμού τουλάχιστον το ίδιο γερή όπως αυτή που δημιούργησε ο Χίτλερ χρησιμοποιώντας τυραννικές διαδικασίες. Αυτή η εύρυθμη δημοκρατία, όπως λέγεται, δημιουργήθηκε από το προεδρικό προνόμιο, την αυθεντία του Ανώτατου Δικαστηρίου στα συνταγματικά ζητήματα (και το ποια ήταν συνταγματικά ζητήματα το αποφάσιζαν πάντα οι μονοπωλιακοί καπιταλιστές), το χρηματοπιστωτικό μονοπώλιο στον Τύπο, το ραδιόφωνο, κλπ., το κόστος των προεκλογικών εκστρατειών, το οποίο απέτρεψε αποτελεσματικά να γεννηθούν πραγματικά δημοκρατικά κόμματα δίπλα στα δύο κόμματα του μονοπωλιακού καπιταλισμού, και, τέλος, τη χρήση τρομοκρατικών μέσων (το σύστημα λυντσαρίσματος). Και αυτή η δημοκρατία μπορούσε, ουσιαστικά, να πραγματοποιήσει όλα όσα αναζήτησε ο Χίτλερ χωρίς να χρειάζεται να έρθει σε τυπική ρήξη με τη δημοκρατία. Επιπρόσθετα, υπήρχε η ασύγκριτα πλατύτερη και σταθερότερη βάση του μονοπωλιακού καπιταλιστμού. Στο πολύ ενδιαφέρον αμερικανικό πολεμικό μυθιστόρημα του Νόρμαν Μέιλερ, Οι γυμνοί και οι νεκροί, ο χαρακτήρας του, ο στρατηγός Κάμινγκς, εκφράζει τη διαφορά πιο παραστατικά:
Ως κινητική ενέργεια, μια χώρα είναι οργάνωση, συνδυασμένη προσπάθεια, το επίθετό σας, φασισμός...Ιστορικά, ο σκοπός αυτού του πολέμου είναι να μεταφράσει τις δυνατότητες των ΗΠΑ σε κινητική ενέργεια. Η έννοια του φασισμού, που είναι πολύ πιο αξιόπιστη απ' αυτή του κομμουνισμού αν το σκεφτείτε, γιατί βασίζεται γερά στην πραγματική φύση των ανθρώπων, απλώς αναδύθηκε στη λάθος χώρα, σε μια χώρα που δεν είχε αρκετή εγγενή προοπτική ισχύος για να αναπτυχθεί εντελώς. Στη Γερμανία, δεδομένης της βασικής απογοήτευσης που δημιουργούν τα περιορισμένα φυσικά μέσα, ήταν αναμενόμενο να υπάρξουν ακρότητες...Για όλο τον περασμένο αιώνα, ολάκερη η ιστορική διαδικασία τείνει προς την όλο και μεγαλύτερη συμπύκνωση της ισχύος. Φυσική ισχύς για αυτόν τον αιώνα, μια προέκταση του σύμπαντός μας, και μια πολιτική ισχύς, μια πολιτική οργάνωση για να την καταστήσει εφικτή. Οι άνθρωποι της εξουσίας στην Αμερική, μπορώ να σας πω, αποκτούν συνειδητότητα των πραγματικών τους στόχων για πρώτη φορά στην ιστορία μας. Παρακολουθείστε. Μετά τον πόλεμο, η εξωτερική μας πολιτική θα είναι πολύ γυμνότερη, πολύ λιγότερο υποκριτική από ό,τι ήταν ποτέ πριν.
Μπορούμε συνεπώς να καταλάβουμε ότι οι μονοπωλιακοί καπιταλιστές των ΗΠΑ δεν χρειάζονται ούτε μπορούν να εφαρμόσουν ούτε τον "Γερμανικό σοσιαλισμό" ούτε τη "Γερμανική δημοκρατία" στα εσωτερικά τους ζητήματα. Γι αυτούς, ο καπιταλισμός είναι και θα παραμείνει το ιδανικό οικονομικό σύστημα, και η "δημοκρατική ελευθερία" το μοντέλο για κάθε κρατικό θεσμό και μορφή διακυβέρνησης. Το πώς αυτή η "δημοκρατική ελευθερία" μετατρέπεται σε φασιστικό καταναγκασμό --χωρίς να υπόκειται σε καμία αλλαγή μορφής-- είναι κάτι που αναγνωρίζεται εδώ και πολύν καιρό όχι απλώς από τον κόσμο γενικά αλλά και από τους ευφυείς και ακέραιους Αμερικανούς. Δεν χρειάζεται να είσαι μαρξιστής για να το καταλάβεις. Ο βαθιά αστός συγγραφέας Σινκλαίρ Λούις έδειξε αυτή την εξέλιξη στο μυθιστόρημά του Δεν μπορεί να συμβεί εδώ -- αν και με κάποιες αυταπάτες σχετικά με τη στάση της φιλελεύθερης μπουρζουαζίας. Και πιο πριν, για παράδειγμα στο Έλμερ Γκάντρι, ο Λούις ξεσκέπασε ορθά τη φασιστική τρομοκρατία που ανέχονται και μάλιστα καλλιεργούν τεχνηέντως οι "δημοκράτες."

26 σχόλια:

  1. Μήπως δεν είναι ανάλογη η μορφή που λαμβάνει η ΕΕ σήμερα με αυτήν των ΗΠΑ που περιγράφει ο Λούκατς; Δεν ξέρω αν έχει νόημα η σύγκριση, είναι ωστόσο νομίζω οφθαλμοφανές ότι η ΕΕ είναι η ισχυροποίηση της δικτατορίας των ευρωπαϊκών μονοπωλίων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο με ένα μοντέλο ομοσπονδιακής δημοκρατίας στο οποίο οι "παρεκκλίσεις" θα γίνουν περιττές ελέω απόλυτης κυριαρχίας και απόλυτου ελέγχου των θεσμικών οργάνων της ένωσης. Εξάλλου το λόμπινγκ έχει αρχίσει να γίνεται (επίσημος ή ημιεπίσημος, δεν ξέρω) θεσμός και στο ευρωπ. κοινοβούλιο, κατά τα πρότυπα του αμερικ. κογκρέσου.
    Η παρατήρηση του Λούκατς για τα κόμματα και το υψηλό κόστος των προεκλογικών εκστρατειών, μου τράβηξε την προσοχή, σκεπτόμενος τα ευρωπαϊκά κόμματα. Δεν είναι νομίζω τυχαία η όλο και μεγαλύτερη σημασία που προσδίδεται στο ΚΕΑ και στην υποψηφιότητα Τσίπρα. Ίσως έχουν πιάσει ότι το παιχνίδι (και δεν εννοώ τον αγώνα...) θα παίζεται σε μεγάλο βαθμό σε άλλο επίπεδο. Σε αυτό δεν χρειάζεται εξάλλου να φτιάξεις κυβέρνηση, αρκεί ένας σεβαστός αριθμός αντιπροσώπευσης στα διάφορα όργανα, προκειμένου να τραβήξεις την προσοχή των μονοπωλιακών ομίλων. Αν θέλεις να έχεις ρόλο σήμερα στην Ευρώπη και να είσαι χρήσιμος για τα μονοπώλια νομίζω ότι είναι όντως μονόδρομος η πλήρης ενσωμάτωση.
    Αυτό παρεπιπτόντως δεν ισχύει μόνο για τα κόμματα, αλλά και για τα ίδια τα εθνικά κεφάλαια. Μόνο η συμμαχία με άλλα ευρωπαϊκά μονοπώλια και η αξιοποίηση των θεσμών της ΕΕ μπορεί να εξασφαλίσει βιώσιμους όρους στον διεθνή ανταγωνισμό, Το στρατιωτικό σκέλος νομίζω ότι θα αποκτάει αυξανόμενη σημασία. Εκτός του ότι ο ιμπεριαλιστικός ανταγωνισμός οξύνεται, η πολεμική βιομηχανία έχει πάρει παγκοσμίως τον κατήφορο, κάτι που φυσικά απορρέει και από την αδυναμία των εθνικών κρατών να κάνουν νέες παραγγελίες σε περίοδο κρίσης. Γι' αυτόν τον λόγο χρειάζεσαι ένα άλλο μοντέλο. Αν αυτό δεν θα είναι η φασιστική δικτατορία, τότε το βάρος θα πέσει στο μέγεθος. Η λύση είναι πάλι το πολύ πιο ελαστικό πολιτικά και οικονομικά μοντέλο της ΕΕ, που και χρήμα μπορεί να συγκεντρώσει και να δημιουργήσει σχετικές "ανάγκες", ζήτηση, μπουκάρωντας ας πούμε σε αφρικανικά κράτη, κάτι που ένα ευρωπαϊκό εθνικό κράτος δύσκολα θα αποφασίσει μόνο του.
    Αυτή η διαδικασία δεν είναι βέβαια απαραιτήτως ομαλή, Σίγουρα υπάρχουν δυσαρεστημένοι και "ριγμένοι" και αυτό μπορεί να σημαίνει στο μέλλον το οτιδήποτε...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Επιτέλους ένα σχόλιο για αυτό το εξαιρετικά σημαντικό, υποτιμημένο και άγνωστο στην Ελλάδα βιβλίο!

      Το πόσο μεγάλη σημασία έχει η προσέγγιση του Λούκατς για την ΕΕ φαίνεται καθαρά απ' το παράθεμα που δίνει απ' το γερμανικό περιοδικό ""Έθνος Ευρώπη, το μηνιαίο περιοδικό για την Ευρωπαϊκή Ανανέωση": "Το Ράιχ, που διαλύθηκε εντελώς περισσότερες από μια φορές αλλά αναδύεται πάντα ξανά, έχει αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη ισχύ". Η ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΗΠΑ στην οποία εστιάζει ο Λούκατς είναι σήμερα ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΗΠΑ ΚΑΙ ΕΕ. Και αυτό σημαίνει διάφορα πράγματα: μορφικά, η ΕΕ είναι η προσπάθεια αντιπαράθεσης αστικών συμφερόντων δια της μίμησης, η "αμερικανοποίηση" της γερμανικής φιλοδοξίας, μέσω της υιοθέτησης της ομοσπονδιακής μορφής πανευρωπαϊκά. Απ' την άλλη, παραμένει ως ειδοποιός διαφορά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν ξεπαστρέψει κάθε προοπτική "απειλής" στην αστική δημοκρατία και άρα δεν χρειάζονται την ανοιχτά φασιστική οργάνωση των πολιτικών κομμάτων, σε αντίθεση με την Ευρώπη, όπου τα φασιστικά κόμματα είναι απαραίτητα όπου υπάρχουν ακόμα κομμουνιστικά ή όπου υπάρχει ακόμα αντίληψη "κομμουνιστικού κινδύνου".

      Εκείνο που θα ήθελα να τονίσω εγώ, γιατί μου φαίνεται εκπληκτικό είναι πως, γράφοντας το 1952, ο Λουκάτς λέει το εξής: "Το πώς αυτή η "δημοκρατική ελευθερία" μετατρέπεται σε φασιστικό καταναγκασμό --χωρίς να υπόκειται σε καμία αλλαγή μορφής-- είναι κάτι που αναγνωρίζεται εδώ και πολύν καιρό όχι απλώς από τον κόσμο γενικά αλλά και από τους ευφυείς και ακέραιους Αμερικανούς. Δεν χρειάζεται να είσαι μαρξιστής για να το καταλάβεις."

      Κι όμως, γράφουν ακόμα και σήμερα ένα κάρο "μαρξιστές" που ισχυρίζονται πως αυτή η θέση είναι θέση της Κ.Δ ΠΡΙΝ τον πόλεμο που αποδείχτηκε καταστροφική για την πολιτική των ΚΚ απέναντι στον φασισμό. Αυτό που για τον Λουκάτς του 1952 ήταν προφανές και πρόδηλο ακόμα και για μη μαρξιστές, είναι για "μαρξιστές" στυλ Πετρόπουλου σήμερα μια ανωμαλία στην ιστορία της ΚΔ πριν το 1941 (ο "σοσιαλφασισμός" ως παλαβή ακρότητα).

      Θα ήθελε κάποιος να το σχολιάσει αυτό;

      Διαγραφή
    2. Ας ληφθεί υπόψη ότι αυτό που ο Λουκάτς αποκαλεί "Γερμανικό σοσιαλισμό" πιο πάνω αναφέρεται στο ΦΑΣΙΣΜΟ. Ο Λουκάτς λέει πως στη Γερμανία ήταν αδύνατο να χτυπηθεί το σοσιαλιστικό κίνημα χωρίς οι δυνάμεις που το συνέτριβαν να μην καλλιεργούσαν την ψευδαίσθηση στις μάζες ότι και αυτές προκρίνουν τον σοσιαλισμό, απλώς "σε άλλη βάση."

      Διαγραφή
    3. Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι ο Λούκατς μιλά για "ευφυείς και ακέραιους ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥΣ". Μπορεί να είναι προσωπική εντύπωση, αλλά ακριβώς λόγω της αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας του μονοπωλιακού κεφαλαίου, αλλάζει στις ΗΠΑ σε μεγάλο βαθμό το όλο πλαίσιο της πολιτικής σκέψης και κριτικής. Λόγω της αδυναμίας πραγματικής αμφισβήτησης του τρόπου παραγωγής και της ταξικής κυριαρχίας (όχι λόγω άμεσου εξαναγκασμού, αλλά λόγω της απόλυτα ηγεμονικής θέσης της αστικής δημοκρατίας στην συνείδηση), εξαφανίζεται καμιά φορά όλως διόλου ο ένας πόλος της αντιπαράθεσης, με συνέπεια να βρίσκουν έκφραση κάποιες αλήθειες, που ένας "μαρξιστής" Ευρωπαίος δεν θα τις άρθρωνε ποτέ, λόγω της επιθυμίας του να κρατά αποστάσεις από τις πραγματικά επαναστατικές δυνάμεις και να συντηρεί με αυτόν τον τρόπο την μικροαστική πολυτέλεια της διαφορετικότητας.
      Με άλλα λόγια η σοσιαλδημοκρατία είναι για τους Αμερικάνους ένας ολόκληρος πόλος, με αποτέλεσμα να μην είναι τόσο καθορισμένο το περιεχόμενο και τα πλαίσιά του, και να αφήνει περιθώρια εντιμότητας. Η σοσιαλδημοκρατία στην Ευρώπη (και δη ίσως σε χώρες σαν την Ελλάδα) λόγω της ύπαρξης εργατικού, κομμουνιστικού κινήματος με σοβαρές αξιώσεις ιστορικά ή/και στο παρόν, είναι τόσο ξεκάθαρα ανάχωμα της αστικής τάξης που οφείλει πάντα να περιφρουρεί την αστική νομιμότητα με κάθε μέσο. Ως εκ τούτου είναι αδύνατον να πεις ή να δεις κάποιες αλήθειες όντας "μαρξιστής" στην Ευρώπη, καθώς απλούστατα αυτοκαταργήσε, παύεις να έχεις λόγο ύπαρξης.
      Σε καμιά περίπτωση δεν θεωρώ ότι στις ΗΠΑ υπάρχει άλλο "ήθος" με την αξιολογική έννοια, ούτε δυνατότητες δράσης, αλλά ίσως αυτό να εξηγεί κάτι.
      Επίσης την εποχή του Λούκατς συναντούσες και κανέναν έντιμο μη μαρξιστή. Σήμερα... Είναι και ιστορικό το ζήτημα της σήψης της αστικής σκέωης, όπως έχεις συχνά παρατηρήσει και εσύ.

      Διαγραφή
    4. Και ο Λουκάτς παρατηρεί τη σήψη της αστικής σκέψης. Ένα από τα μοτίφ του επιλόγου αφορά την κάθετη πτώση στο επίπεδο της αστικής σκέψης μετά τον Β' Παγκόσμιο. Θα ανεβάσω κάποια σχετικά.

      Διαγραφή
    5. Φυσικά ο Λούκατς παρατηρεί την σήψη της αστικής σκέψης, αφού αυτή είναι ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ τόσο παλιά όσο και ο μονοπωλιακός καπιταλισμός. Νομίζω ότι σε αυτό συνίσταται και μεγάλο μέρος της κληρονομιάς του. Ακόμα και να διαφωνεί κανείς μαζί του στα επιμέρους ζητήματα, δεν υπάρχει μαρξιστής διανοητής που να την ξεσκέπασε τόσο αποτελεσματικά σε όλα τα επίπεδα της κουλτούρας, τέχνης κλπ. Χωρίς να υποκύπτει και στα μικροαστικά (ή και μεγαλοαστικά;) τερτίπια ενός εστέτ σαν τον Αντόρνο.

      Οι "μαρξιστές" μας δεν είναι απλά απότοκο των ατομικών και συλλογικών συμβιβασμών της μεταπολεμικής και μεταψυχροπολεμικής περιόδου..
      Για μένα είναι σαφές γιατί επιμένουν σε αυτό το σημείο: γιατί είναι οι ίδιοι αυτοί οι "σοσιαλφασίστες".
      Είναι αυτοί που δίνουν τα προσχήματα, που παράγουν τις ψευδαισθήσεις. Δεν είναι απλά κάποιοι ανεύθυνοι ή πουλημένοι "μαρξιστές". Είναι το καρότο πριν το μαστίγιο.

      Διαγραφή
    6. Μιας και ανέφερες τον Αντόρνο, να πω απλά ότι θεωρώ την "Καταστροφή του Λόγου" απείρως σημαντικότερο έργο από την μεταγενέστερη "Έκλειψη του Λόγου" του Χορκχάιμερ και πολύ πιο πολιτικά ενορατικό από την "Διαλεκτική του Διαφωτισμού" των Αντόρνο-Χορκχάιμερ.

      Διαγραφή
  2. σ/φε Αντώνη πολύ σημαντική ανάρτηση καθώς η "Καταστροφή του Λόγου" είναι ανέκδοτη στα ελληνικά. Προσωπικά την γνωρίζω μέσα από κείμενα άλλων. Ωστόσο η περίοδος αυτή του Λούκατς δεν νομίζω να διαφοροποιείται και πολύ από του Πετρόπουλου. Η σημασία αυτου του έργου του Λούκατς ΄και της συγκεκριμενης περιοδου του είναι μάλλον σε φιλοσοφικό επίπεδο κλπ
    Ο γονιμος Λουκατς σε πολιτικο επίπεδο είναι της περιοδου του Ιστορια και ταξικη συνειδηση. ΄Ταυτόχρονα είναι και η πιο γονιμη του περιοδος σε φιλοσοφικο επίπεδο. Ύστερα από τις θεσεις Μπλουμ ο Λουκατς το ρίχνει στον αντιφασισμό. Επίσης αυτά που λέει εναντια στον Τροτσκι κλπ το 1953 δεν έχουν νομίζω αξία από κάποιον που έμπρακτα πήγε με τους αντεπαναστατες το 1956 στην Ουγγαρία.
    Ο νεαρός Λούκατς είναι εξαιρετικός, ο ύστερος συντηρητικός.
    Τελειωνω λέγοντας σου ότι πρόκειται για μια πολύ σημαντικη αναρτηση λογω της μεταφραστικης σου δουλιάς.

    μαγιακοφσκι

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Που εντοπίζεις τον "συντηρητισμό" της "Καταστροφής του Λόγου"; Και πώς είναι απλώς "αντιφασιστικό" ένα έργο που αναδεικνύει την απόλυτη συνέχεια ανάμεσα στην αστική δημοκρατία και τον φασισμό;

      Διαγραφή
    2. Επίσης, το 1956 δεν είναι οποιαδήποτε χρονιά. Είναι η χρονιά του 20ου συνεδρίου του ΚΚΣΕ και της ομιλίας Κρούτσεφ. Χωρίς να θέλω να εξιδανικεύσω τον Λουκάτς, τον οποίο θεωρώ ιδιοφυία απ' αυτές που εμφανίζονται μια κάθε 100 χρόνια αλλά "λίγο" συγκριτικά με τον Γκράμσι ως πολιτικό.

      Διαγραφή
    3. "Ωστόσο η περίοδος αυτή του Λούκατς δεν νομίζω να διαφοροποιείται και πολύ από του Πετρόπουλου."¨
      Είσαι με τα καλά σου, φίλε; Τι συγκρίνεις; Όποιες ελλείψεις και να έχει ο Λούκατς (οποιασδήποτε περιόδου!), οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις είναι και πολύ σοβαρές, δεν έφτασε ποτέ στο σημείο να έρπεται σαν το σκουλήκι ως αποστάτης διαστρεβλώνοντας και συκοφαντώντας. Κομμουνιστής έμεινε για το υπόλοιπο της ζωής του. Και ναι, ειδικά πολιτικά μπορεί να έπασχε, όπως παρατηρεί και ο Αντώνης, αλλά δεν είμαι διατεθειμένος να χαρίσω ούτε τον νεαρό ούτε τον ύστερο φιλόσοφο και κομμουνιστή Λούκατς στον "δυτικό μαρξισμό" και τις αποφύσεις του.

      Διαγραφή
    4. Εμένα με συμφέρει αν ο ύστερος Λουκάτς είναι εφάμιλλος του Πετρόπουλου γιατί ξέρω ότι δεν πρόκειται ποτέ να φτάσω το μικρό δαχτυαλάκι του Λουκάτς ως θεωρητικού της κουλτούρας και της ιδεολογίας, οπότε...

      Δεν υπάρχει μαρξιστής με τα ισχυρά σημεία του Λουκάτς (πολιτιστική παιδεία, συγκριτική λογοτεχνική κατάρτιση, φιλοσοφική εκλέπτυνση, πολυμάθεια, συνθετικές και αναλυτικές ικανότητες πολύ υψηλού βαθμού, βαθμός κατανόησης της διαλεκτικής μεθόδου) σε τέτοιο βαθμό ανάπτυξης, και η σύγκριση όχι με τον Πετρόπουλο (ο οποίος δεν έχει και καμία σχέση με το είδος της δουλειάς που κάνει ο Λούκατς) αλλά με τον Σλαβόι "να σας πω ένα ανέκδοτο με την Αν Ραντ"; Ζίζεκ, πχ, είναι αρκετή για να βυθίσει οποιονδήποτε αντιλαμβάνεται τα στοιχειώδη στην κατάθλιψη για το επίπεδο της σημερινής εποχής.

      Διαγραφή
  3. Μπορούμε να ελπίζουμε σε μια μετάφραση όλου του έργου και μια πιθανή έκδοση του?

    ΡΓ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το βιβλίο είναι 865 σελίδες μαζί με το ευρετήριο, θα ήταν εκδοτικό επιχείρημα από τα σπάνια σχετικά στην Ελλάδα...

      Διαγραφή
  4. σαν δημοκρατης μπορω να μισω τον κομμουνιστη που ισχυριζεται οτι η δημοκρατια μπορει να υπαρξει μονο σαν ενα μεσον για ενα αλλο σκοπο.
    εσυ σαν κομμουνιστης δεν μπορεις να μισησεις τον δημοκρατη οταν ισχυριζεται οτι ο κομμουνισμος ειναι μονο ενα μεσον για ενα ανωτερο σκοπο

    λεων

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αν καταλάβαινα τι έγραψες, θα μπορούσα να σου απαντήσω, αλλά δυστυχώς δεν καταλαβαίνω στο παραμικρό αυτό που έγραψες.

      Διαγραφή
  5. α) σ/φε ΟΚ δεν ήθελα να συγκρίνω τον Λούκατς με τον Πετρόπουλο. Λέω ότι ο Πετροπουλος και ο καθε Πετροπουλος θα χρησιμοποιουν τον Λουκατς και τον καθε Λουκατς για να τεκμηριωσουν την άποψη τους.
    β) το κομματι που έβαλες ΟΚ, αντώνη. Η καταστροφη του λογου γενικως όμως τεκμηριώνει την αντιδραστικοποιηση της γερμανικης φιλοσοφιας και την πορεια της προς τον ανορθολογισμο ενώ εξυψώνει τον ορθολογισμό. Ανορθολογισμος και ορθολογισμος είναι φιλοσοφικα ρευματα που στην περιοδο του διαφωτισμου συγκρουστηκαν πρώτη φορά και ήταν και τα δύο αστικα. Πασκάλ ή Ντιντερο? Τιποτα απο τα δύο Μαρξ. Η λογικη αυτη συνεχιστηκε και στον 20ο αιώνα.
    γ) Ο Λούκατς τεράστιος, η φιλοσοφικη του παιδεια κολοσιαία ΑΛΛΑ ΤΟ 1956 ήταν με αυτους που θεωρουσαν ότι ο Χρουτσοφ και το 20ο άργησαν και ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΡΚΕΤΑ. Ο επαναστατης Λουκατς τελειωσε με τις θεσεις Μπλουμ. Για τις πολιτικες θεσεις του Λουκατς πάρε ένα βιβλιαρακι του Lowy ο Λουκατς και ο σταλινισμος. Ειναι μικρο διαβαζεται εύκολα. Απο εκει και πέρα ψαχτο στα αγγλικα.
    Για την φιλοσοφια του ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΑΙ ΞΑΝΑΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ ΚΟΛΛΟΣΙΑΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΠΟΥ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΆ ΕΠΙΣΗΣ.
    δ) Τέλος ως πολιτικος ο Λουκατς δεν ειναι ένα πράγμα, όπως δεν ήταν ένα πράγμα και πολύ άλλοι. Έχει περιόδους. Τώρα για τον Γκράμσι ως κορυφαιο πολιτικό δεν ξέρω, αλλά ως αγωνιστή κομμουνιστη και μεταστια φιλοσοφικη και πολιστιστικη παιδεια ναι. Ο Γκράμσι επίσης δεν είναι ένα πράγμα. Υπάρχει η περιοδος των εργοστασιακων συμβουλιων του Ορντινο Νουοβο που χαιρετισε ο Λένιν. Εκει δεν υπάρχουν στάδια υπάρχει μια κλίση προς τον αναρχοσυνδικαλισμο με την καλή έννοια. Ωστόσο αργότερα η αντιπαραθεση με τον Μπορντίγκα είχε προβλήματα, οι Θεσεις της Λυων και το ενιαο μετωπο με τος σοσιαλδημοκρατες αποδειχτηκαν προβληματικα. Τωρα υπαρχει και άλλη περιοδο του Γκραμσι που μας τα έχουν κανει τουμπανα οι ευρωκομμουνιστες που το έριξε στον αντιφασιμσο και στο πολεμο θέσεων και τα ρέστα. Με αυτα δεν συμφωνων ούτε είμαι μέσα. Μην ξεχνας ότι ο Γκράμσι παρολο που η ΚΔ το πήγαινε δεξια αυτος ΕΜΕΙΝΕ ΠΑΝΤΑ ΣΕ ΓΕΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΓΡΑΜΜΗ. Αυτο συνιστα πρόβλημα.
    Μην θεοποιούμε κανενα.
    Επαναλαμβανω η αναρτηση είναι καλη γιατι είναι ανεκδοτο κειμενο, καλο ειναι να κάνεις και άλλες τέτοιε αν έχεις χρόνο.

    Μαγιακοφσκι

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. " Ο επαναστατης Λουκατς τελειωσε με τις θεσεις Μπλουμ. Για τις πολιτικες θεσεις του Λουκατς πάρε ένα βιβλιαρακι του Lowy ο Λουκατς και ο σταλινισμος. "

      Να διαβάσω τον Μικαέλ Λεβί για το πόσο τέλειωσε ως επαναστάτης ο Λουκάτς;!!!!!! Πιο ΚΕΑ πεθαίνεις!!!!

      http://www.efsyn.gr/?p=2945
      http://rednotebook.gr/details.php?id=4485
      http://ecoleft.blogspot.com/2014/01/blog-post_20.html
      http://www.epohi.gr/portal/diethni/15207-synentefksi-me-ton-mikael-levi-epitimo-diefthynti-koinoniologikon-erevnon-tou-ethnikoy-kentrou-epistimonikis-erevnas-cnrs-tis-gallias
      http://www.espaces-marx.net/spip.php?article937
      http://left.gr/news/mikael-levi-yparhei-elleimma-dimokratias-se-oli-tin-eyropi

      Διαγραφή
    2. "το κομματι που έβαλες ΟΚ, αντώνη. Η καταστροφη του λογου γενικως όμως τεκμηριώνει την αντιδραστικοποιηση της γερμανικης φιλοσοφιας και την πορεια της προς τον ανορθολογισμο ενώ εξυψώνει τον ορθολογισμό. Ανορθολογισμος και ορθολογισμος είναι φιλοσοφικα ρευματα που στην περιοδο του διαφωτισμου συγκρουστηκαν πρώτη φορά και ήταν και τα δύο αστικα. Πασκάλ ή Ντιντερο? Τιποτα απο τα δύο Μαρξ. Η λογικη αυτη συνεχιστηκε και στον 20ο αιώνα."

      Αναρωτιέμαι αν έχεις διαβάσει καν το βιβλίο. Τι Πασκάλ ή Ντιντερό; Για το ίδιο βιβλίο μιλάμε; Ο Λουκάτς δεν εξυψώνει κανέναν αστικό ορθολογισμό του 18ου αιώνα, η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ είναι αυτό το οποίο καταστρέφεται στην "Καταστροφή του Λόγου."

      Διαγραφή
    3. Τη διαλεκτική λοιπόν υπερασπίζει ο Λουκάτς και κανέναν...Ντιντερό (στον οποίο υπάρχουν επτά αναφορές σε 860 σελίδες κειμένου, vs αρκετές δεκάδες για Μαρξ-Ένγκελς,-Λένιν).

      Διαγραφή
  6. το βιβλίο υπάρχει ηλεκτρονικά στα αγγλικά?
    gorf

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Εχει ενδιαφέρον το τι λέει στην ομιλία του ο Μηλιώνης για τον Λούκατς.
    http://www.youtube.com/watch?v=35iiACT9Ktc


    metalorixos

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. ---Κατ'αρχάς υπάρχει κάπου το δεύτερο μέρος τής ομιλίας;

      Αν βοηθάει σε σχέση με την κατηγορία τής «ολότητας»: η κατηγορία αυτή, καθόσον προέρχεται από την αισθητική, είναι λογικά συνεπής μόνο εφόσον αναφέρεται σε κάτι το πεπερασμένο. Επιπλέον, από την αρχαιότητα, το ωραίο, το εύ-μορφο οφείλει να έχει πέρας/όρια. Στο πλαίσιο αυτό (=πρόβλημα φιλολογικής ερμηνείας), η «μορφή» είναι «πεπερασμένη», το άπειρο είναι το ά-σχημο. Αντιστρόφως, ό,τι δεν υπακούει τους μορφικούς κανόνες [όρια] που συμβαίνει να ισχύουν σε δεδομένη στιγμή είναι ακαλαίσθητο (ακαδημαϊκός φορμαλισμός). Στον μοντερνισμό, επιχειρήθηκε η συσχέτιση τού αισθητικού «πεπερασμένου» με το «δίχως όρια» [=αυτή είναι η ολότητα την οποία κριτικάρει ο Μ.]. Ωστόσο, από καθαρά λογικής πλευράς, το «πεπερασμένο» (η «ολότητα») δεν σχετίζεται υποχρεωτικά με το τοπολογικά κλειστό ή με το ανοικτό [δηλ., με τη κυριολεκτική έννοια τού όρου, ό,τι είναι χωρίς όρια]. Είναι δυνατή η συσχέτιση απείρου και ανοιχτού.

      Τώρα, γενικότερα, ο Μ. στο τμήμα αυτό της ομιλίας εγείρει πλήθος ζητημάτων. Για την ψευδο-συμφιλίωση μέσω τής τέχνης, έχει γράψει σελίδες επί σελίδων ο Αντόρνο (κατά πάσα πιθανότητα, με την αντίστροφη πρόθεση από αυτή τού Μ.). Κάνω λάθος ή το σχήμα τής διάλεξης είναι να παρουσιαστεί ο Μπρεχτ ως το κέντρο μεταξύ μιας δεξιάς και μιας αριστερής παρέκκλισης (Λούκατς/Κορς);

      Διαγραφή
    2. " Ωστόσο, από καθαρά λογικής πλευράς, το «πεπερασμένο» (η «ολότητα») δεν σχετίζεται υποχρεωτικά με το τοπολογικά κλειστό ή με το ανοικτό [δηλ., με τη κυριολεκτική έννοια τού όρου, ό,τι είναι χωρίς όρια]. Είναι δυνατή η συσχέτιση απείρου και ανοιχτού."

      Μπερδεύτηκα λίγο εδώ. Το πεπερασμένο (ολότητα) δεν σχετίζεται, γράφεις, υποχρεωτικά με το τοπολογικά (μορφολογικά) κλειστό ή με το ανοικτό. Αυτό με ενδιαφέρει ιδιαίτερα πώς το κατανοείς, προφανώς στο πεδίο της αισθητικής. Αναφέρεσαι πριν στον μοντερνισμό, πολύ σωστά, ως επιχειρώντα την συσχέτιση της αισθητικής ολότητας με το δίχως όρια (στην πεζογραφία, κλασικό παράδειγμα ο Οδυσσέας του Τζόυς). Έχει γράψει σχετικά ο Τζέιμσον στο "Μοντερνισμός και Ιμπεριαλισμός".

      Αλλά μετά λες πως είναι δυνατή η συσχέτιση του απείρου και του ανοιχτού (μορφικά;). Προφανώς είναι δυνατή αυτή η συσχέτιση, αλλά πού πήγε εδώ η ολότητα (το πεπερασμένο);

      Διαγραφή
    3. Ό,τι έγραψα είναι θέση τού προβλήματος, έκθεση τής αντίφασης, όπως εμφανίζεται στη βάση των κατηγοριών τής αισθητικής που διαθέτουμε, πράγμα που γεννά το πρόβλημα, πχ, αν πρέπει ή όχι να απορριφθεί η κατηγορία τής ολότητας (-->θετικά αξιολογημένο πεπερασμένο) στο πεδίο τής αισθητικής και τι επίδραση θα έχει κάτι τέτοιο σε ό,τι θεωρούμε «τέχνη».

      «Δεν σχετίζεται υποχρεωτικά»: εννοώ ότι ο «καταναγκασμός» είναι ιστορικός· ολότητα--> μια έννοια με περιεχόμενο που ίσως να μην ανταποκρίνεται πλέον σε τίποτα το πραγματικό.

      Διαγραφή
    4. Δες αν θες σχετικά το δοκίμιο «Ποιο είναι το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο;» Ε. Ιλιένκοφ, «Τεχνοκρατία» κυρίως από σελ. 171 («όλο») κ.επ. (172 «ήδη από καιρό...») για «διαίσθηση» (ενόραση, σε σχέση με προηγούμενη συζήτηση για Ρόουζ/Λούκατς) και κάνε σύγκριση με το απόσπασμα για τον χώρο V/L στο σεμινάριο «Εμμένειες» που μετέφρασα.

      Διαγραφή