Πέμπτη, 2 Ιανουαρίου 2014

Η κωμωδία της αμηχανίας

Ένα από τα παραδοσιακά είδη κωμικού χιούμορ, η σάτιρα, συνίσταται στην παρουσίαση καταστάσεων ή προσώπων που είθισται να εκλαμβάνονται σοβαρά ως αντίθετα του σοβαρού: ως γελοία. Για να γελοιοποιήσει τους στόχους της, η σάτιρα χρησιμοποιεί την υπερβολή, είτε χαρακτηριστικών του προσώπου (όπως στα σατιρικά σκίτσα), είτε μανιερισμών, ακόμα και φυσικών "μειονεξειών" (χαμηλό ύψος, ψεύδισμα, τικ, κλπ).

Νομίζω πως οι Μόντι Πάιθον είναι οι πρώτοι που φέρνουν στο μαζικό κοινό ένα νέο είδος χιούμορ που κατά βάση στηρίζεται στην αναστροφή της φόρμουλας της σάτιρας: ενώ η σάτιρα στοχεύει στο να γελοιοποιήσει το σοβαρό, η κωμωδία της αμηχανίας, όπως θα την ονομάσω, συνίσταται στην αντιμετώπιση του γελοίου σοβαρά, ακόμα και δραματικά σοβαρά. Την ονομάζω κωμωδία της αμηχανίας διότι το στοιχείο το οποίο κυριαρχεί σ' αυτή είναι η προγραφή του γέλιου, η καταστολή του, και η υποκατάστασή του απ' την καθαρή αμηχανία μπροστά στην κραυγαλέα και επιδεικτική βλακεία ή τρέλα κάποιου. Έτσι, στα κωμικά είδη που εξερευνούν αυτό το είδος του χιούμορ, όταν είναι τηλεοπτικά, δεν υπάρχει το λεγόμενο "laughing track", το οποίο δίνει στους θεατές ένα σήμα ότι αυτό που βλέπουν είναι κωμικό, και βέβαια, κανείς από τους χαρακτήρες δε γελά, ούτε αντιμετωπίζει τον παραλογισμό που βιώνει με ευθυμία. Τα πάντα παραμένουν υποτονικά (σε αντίθεση με το "κραυγαλέο" της σάτιρας) και συνάμα γεμάτα από την ένταση ενός γέλιου που δεν βρίσκει διέξοδο και "πάτημα" και για αυτό μετατρέπεται σε καθαρή νευρικότητα, αν όχι παθολογική νεύρωση. Ας δούμε μερικά παραδείγματα.



Πρώτα, τον τρόπο συμπεριφοράς και το βλέμμα του βρετανού παρουσιαστή του National Geographic καθώς παίρνει συνέντευξη από τον εξωφρενικά ηλίθιο μυθοπλαστικό χαρακτήρα "Nigel Tuffnel" που έπλασε ο κωμικός Christopher Guest (η κωμικότητα συνίσταται ακριβώς στην αμηχανία της αντίδρασης, όχι στη γελοιότητα όσων λέει ο "Tuffnel"). Η συνέντευξη έχει ως θέμα το γνωστό από την ταινία "Spinal Tap" Stonehenge, για το οποίο το National Geographic είχε γυρίσει ντοκιμαντέρ:



Δεύτερον, ας θυμηθούμε την σκηνή από το "The Office" όπου ο χαρακτήρας "David Brent" (Ricky Gervais), ένας αφόρητα αυτάρεσκος, κοινωνικά αναίσθητος και ουσιαστικά αυτιστικός μάνατζερ επιχειρήσεων προσπαθεί να αποδείξει στον εαυτό του ότι είναι ταλαντούχος ως "motivational speaker" (ομιλητής που δίνει κίνητρα σε επιχειρησιακά στελέχη). Προσέξτε πώς η παγερότητα της αντίδρασης του κοινού και η απελπισμένη προσπάθεια του Brent να το παίξει "κουλ" και αστείος οδηγούν σε παρατεταμένη αίσθηση αμηχανίας για τον ίδιο τον θεατή, που, ενώ βρίσκει την κατάσταση εξωφρενική, δεν μπορεί να γελάσει και βιώνει κι ο ίδιος την αγωνιώδη και παρατεταμένη αμηχανία του κοινού:


Μέχρι πρόσφατα, θεωρούσα ότι η "κωμωδία της αμηχανίας" είναι ένα χαρακτηριστικά "βρετανικό" είδος χιούμορ, ότι δηλαδή εκφράζει μια ιδιοσυγκρασία που ταιριάζει σε μια κουλτούρα όπου η καταστολή των συναισθημάτων λόγω κοινωνικών συμβάσεων είναι κάτι οικείο και δημιουργεί έτσι τις προϋποθέσεις μιας σάτιρας ακριβώς αυτής της συναισθηματικής καταστολής, της καταπίεσης του "καθωσπρεπισμού" πάνω στους ανθρώπους ακόμα και όταν έρχονται αντιμέτωποι με το εξωφρενικά παράλογο ή γελοίο.

Μέχρι πρόσφατα, καθώς μόλις σήμερα ανακάλυψα το παρακάτω διαμάντι αυθόρμητης και 100% ελληνικής "κωμωδίας της αμηχανίας":



Ας κάνουμε μια σύνοψη αυτού που είδαμε: ένας τραγουδιστής πολύ αμφίβολης ποιότητας εμφανίζεται σε ένα τηλεοπτικό στούντιο και δίνει συνέντευξη σε έναν ελλιπούς σοβαρότητας νέο δημοσιογράφο ντυμένος με στολή στρατού του Ρόμελ (με γυαλί ηλίου για να μην μπαίνει η άμμος της ερήμου στο μάτι), και παίζοντας νευρικά και κουτσαβάκικα με ένα μπεγλέρι. Στην πορεία της συζήτησης, του ζητιέται η άποψή του για τη βία, και αυτός, για να την κάνει λιανά, κάνει μια επίδειξη του πώς πουλάει τσαμπουκά, που όμως δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι είναι επίδειξη και όχι ευθεία απειλή στον συνομιλητή του, κάνοντας τον δεύτερο να παγώσει για μερικά πολύτιμα δευτερόλεπτα καθαρού μοντιπαϊθονικού παραλογισμού.

Θεωρώ δε ιδιαίτερα ευτυχές το γεγονός ότι ο εν λόγω τραγουδιάρης έχει συνδεθεί με την νεοναζιστική οργάνωση "Χρυσή Αυγή" και ότι αυτή η σύνδεση αποτελεί το υπόβαθρο της συνομιλίας στην συνέντευξη, καθώς το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η Ελλάδα άρχισε να κατανοεί την βρετανική παράδοση της "κωμωδίας της αμηχανίας" από τότε που υιοθέτησε η ίδια την σοβαροφανή αντιμετώπιση ημίτρελων και έμαθε ότι είναι επιθυμητό και νόμιμο να καταστέλλει, στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, τα συναισθήματα που θα προκαλούσαν τέτοιοι άνθρωποι υπό "φυσιολογικές" συνθήκες. Αυτό μας διδάσκει ότι η καταστολή του συναισθήματος αντανακλά, σε τελική ανάλυση, την κοινωνική και πολιτική καταστολή. Έτσι, αν η ενσυνείδητη "κωμωδία της αμηχανίας" ανθεί σε κοινωνίες που έχουν σαρκαστική επίγνωση της καταπιεστικότητάς τους, η ασυνείδητη εκδοχή της ανθεί σε περιόδους όπου η ανθρώπινη έλλογη νόηση, αποτρελαμένη από τις αντικειμενικές αντιφάσεις της κοινωνικής ζωής, κινείται, σε γενικές γραμμές, σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι το ένστικτο, το οποίο και καταλήγει να διαφθείρει με την δική της υποτροπίαση σε παθολογία. Η διαφθορά του υγιούς ενστίκτου απ' την ασθένεια της σκέψης σε μια σήπουσα κοινωνία φτάνει στο σημείο άρνησής του, έτσι ώστε οι ίδιοι οι μύες του στομάχου και του προσώπου να αρνούνται να συσπαστούν αυθόρμητα μπροστά στο θέαμα μιας γελοιότητας που, από την σκοπιά της λογικής επεξεργασίας, έχει προ πολλού πάψει να μπορεί να διαχωριστεί από το σοβαρό με οποιαδήποτε ασφάλεια για τον φορέα της ευθυμίας.


13 σχόλια:

  1. ''Αυτό μας διδάσκει ότι η καταστολή του συναισθήματος αντανακλά, σε τελική ανάλυση, την κοινωνική και πολιτική καταστολή.''

    Aν και ακόμα δυσκολεύομαι να αντιληφθώ την ορθότητα της άποψης αυτής στο εκατό τοις εκατό, ταυτόχρονα είναι ακριβώς αυτό που ένοιωθα και δεν μπορούσα να εκφράσω βρισκόμενος συνεχώς αντιμέτωπος με ασχολίαστες στο περιεχόμενό τους ειδήσεις, στεγνές υπό μία έννοια, για τα καραγκιοζιλίκα των χρυσαυγιτών, η απλές ανούσιες δηλώσεις τους, με γενικά ουδέτερο περιεχόμενο, σε sites όπως το tvxs. Ήταν ξεκάθαρο ότι τέτοια άρθρα στόχευαν στην αδράνεια, στην απορία. Τελαθταίο παράδειγμα αυτό με το σίριαλ και καλά που γυρίζανε.

    Τsak

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. O Σφακιανάκης στην συνεντευξη δεν φοραγε στολη του Ρομελ, αλλα στολή φανταρου της Ανατολικής Γερμανίας , όπως παρατήρησε ο Μπόγδαν. Και μαλιστα δηλωσε οτι το έκανε "για να θυμίσει στην Μερκελ την καταγωγής της". Αντε γεια.

    Τωρα νεοναζί με στολή της Αν. Γερμανίας, κατι σε μεταμοντέρνο μου βγάζει, αλλα αυτό θα σήμαινε οτι ο Σφακιανάκης εχει καποιο φιλοσοφικο τροπο να βλεπει την κοινωνία, που δεν ισχύει.
    Ο άνθρωπος ειναι απλά χαζός. Και τα καναλια καθονται και τον προβάλλουν, ο Μπογδάνος δυο φορες μάλιστα. What a coincidence.


    tkar

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. χαχαχαχαχαχα, δεν φόραγε στολή ΑφρικαΚορπς αλλα ανατολικογερμανική....χαχαχαχαχχα, είτε ο ίδιος το είπε είτε ο Μπογδάνος, ελάχιστη σημασία έχει, είναι απ τα ανέκδοτα της χρονιάς.... Δυστυχώς, πρόκειται για τραγωδία στο βασίλειο της βλακείας και του ψεύδους...
      "τα μυαλά στα κάγκελα" και πάλι δεν φτάνει....!!!!!!!!!!

      Διαγραφή
  3. "O Σφακιανάκης στην συνεντευξη δεν φοραγε στολη του Ρομελ, αλλα στολή φανταρου της Ανατολικής Γερμανίας , όπως παρατήρησε ο Μπόγδαν"

    Ε, αφού το παρατήρησε ο Μπογδάνος, εμένα δεν μου πέφτει λόγος. Έπρεπε να το είχα σκεφτεί πως το χρώμα ήταν για παραλλαγή στις γνωστές ερήμους της Ανατολικής Γερμανίας.

    Επί το σοβαρότερον, εδώ στρατιωτικές στολές Ανατολικής Γερμανίας: http://stevenbaffa.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/978-0-7643-4356-8.jpg

    κι εδώ Afrika Korps του Ρόμμελ (ναζί): http://media.liveauctiongroup.net/i/11166/11558618_5.jpg?v=8CE8542D05CD860

    Για ξαναδές το βίντεο τώρα και πες μου από πού άντλησες τέτοια σιγουριά....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Και για να συγκρίνουμε όμοια, ανατολικογερμανοί πεζικάριοι: http://i.telegraph.co.uk/multimedia/archive/01109/moscowmarch_1109854a.jpg

      Ίδια είναι τα ρούχα του Νότις, φτυστά!

      Διαγραφή
    2. Και κοίτα τώρα που οι στολές της DDR ήτανε και γκρι:
      http://vendheaume.fighters.pagesperso-orange.fr/comrdaif.jpg

      http://lothorr.files.wordpress.com/2010/10/strichtarn.jpg

      άντε και χακί:
      http://gallery.sevstar.net/bPIC/200812/200812169204.jpg

      Διαγραφή

    3. Εγω σας είπα, τί είπε ο Σφακιανάκης, δεν εξέτασα αν είναι μούφα, ή αν το καπέλο είναι πλαστό. Πουλιέται σαν ανατολικογερμανικό παντως:


      http://www.ebay.com/itm/VINTAGE-MDI-DDR-Army-Green-Trapper-East-Germany-Field-Military-Hat-Cold-Post-War-/370776947792

      http://thedollyllamaboutique.com/Hats/1%20%28148%29.JPG





      Οσο για το απόσπασμα, είναι εδώ, στο 01:57:

      http://www.youtube.com/watch?v=dY4kL8SPcnQ

      Μπόγδαν: "Το...Το πηλίκιο είναι Ανατολική Γερμανία;;"
      Σφακιανάκης: "Ανατολική Γερμανία! ΣΤΑΖΙ !" (;;;;;)
      Μπόγδαν: "Το βλέπω απο τον θυρεό του πηλικίου..."
      Σφακιανακης: "Ναι...για να υπενθυμισω στην καγκελάριο της Γερμανίας την καταγωγή της."


      tkar

      Διαγραφή
    4. OK, πάσο. Στο βίντεο μου φάνηκε πολύ πιο φαιοκίτρινο ενώ είναι πράσινο, αλλά πράγματι αυτό πρέπει να είναι. Το οποίο δεν ξέρω τι ακριβώς σώμα το φορούσε, βέβαια, σίγουρα όχι η αστυνομία, αφού λέει για "military trapper".

      Διαγραφή
    5. Μην μπερδεύεστε!
      η DDR όπως φαίνεται και στις φωτό που έδειξε ο Αντώνης, λίγα πράγματα άλλαξε αρχικά (εκτός από τα εμβλήματα) στις στολές του στρατού της.
      Τα σχέδια έμειναν σε μεγάλο βαθμό τα ίδια (η εναλλακτική θα ήταν να φορέσουν ...Ρώσικες στολές κατά το Αμερικάνικο παράδειγμα της Δ.Γερμανίας), οπότε είναι λογικό να μοιάζουν.
      Το εθνόσημο του Notis πάντως μάλλον γιατον Φοίνικα του Ρόμελ φέρνει, παρά για της DDR. Ομοίως και το χρώμα, που δεν είναι το Γκρι-πράσινο των Λαϊκοδημοκρατικογερμανών. Έρημο στα περίχωρα της Δρέσδης δεν είχε ποτέ.

      Διαγραφή
  4. τροφή για σκέψη3 Ιανουαρίου 2014 - 2:27 π.μ.

    Να δείτε μπογδάνο με βύρωνα. Link δεν βάζω η ευθύνη δικιά σας. Θα προτείνω όμως αυτό
    http://www.ebooks.gr/gr/%CF%87%CE%B9%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%BF%CF%81-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B7-%CE%BC%CE%B7%CF%87%CE%B1%CE%BD%CE%B7-%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%BA%CE%B5%CF%84-357807.html
    τροφή για σκέψη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Εξαίρετο.

    Όσο η κοινωνία (δηλαδή τα κατώτερα και μεσαία στρώματα) περιορίζεται στην σιωπηλή παρακολούθηση εικόνων εξαθλίωσης -υλικής και πνευματικής-, άσχετα αν αυτές οι εικόνες αντανακλούν τον ίδιο τον εαυτό της, τόσο θα ξεπέφτει από τον κάποτε προοδευτικό με πολιτιστικούς όρους αυτοσαρκασμό, στην είτε κυνική είτε νευρωτική παθητική παρατήρηση των όσων συμβαίνουν. Και επειδή δε μπορείς να έχεις καθαρά το ρόλο του θεατή στη ζωή σου (ρόλο ουδέτερο δηλαδή) είτε σαν άτομο είτε σαν κοινωνική τάξη, αυτή η στάση δεν θα κάνει τίποτα άλλο παρά να προπαγανδίζει την αποδοχή της οικονομικής και πολιτικής βίας της αστικής τάξης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ο ΜΙΚΗς ΜΕ ΤΟ ....ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ.
    ΟΙ ΕΠΙΓΟΝΟΙ ΤΟΥ
    Ο ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ
    ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΒΓΑΖΕΙ ΤΕΤΟΙΑ ΤΕΡΑΤΑ?
    ΛΕΦΤΕΡΗΣ Π.

    ΑπάντησηΔιαγραφή