Πέμπτη, 23 Ιανουαρίου 2014

Μια προσπάθεια σύνοψης των πορισμάτων του Γ. Σταμάτη

Στο κείμενο αυτό θα προσπαθήσω, όσο καλύτερα μπορώ, να εξηγήσω τα πορίσματα του άρθρου του Γιώργου Σταμάτη "Η οικονομική κρίση και οι αυταπάτες για το ξεπέρασμά της" με τρόπο που να καθιστά σαφές γιατί είναι σημαντικό ως συνεισφορά στην διαμόρφωση μιας κριτικής αντίληψης για την παγκόσμια καπιταλιστική κρίση.

Το άρθρο, όπως σημειώνει ο συγγραφέας του εισαγωγικά, δεν καταπιάνεται με το ζήτημα των αιτιών της κρίσης. Αυτό στο οποίο εστιάζει είναι το ζήτημα των βασικών μορφών εκδήλωσης της κρίσης, την οποία ο Σταμάτης, όπως και πολλοί άλλοι μαρξιστές κυρίως οικονομολόγοι, τοποθετεί στις αρχές του 1970 (άλλωστε, το άρθρο γράφτηκε το 1986, 22 χρόνια πριν την υποτιθέμενη αρχή της κρίσης το 2008).

Σύμφωνα με τον Σταμάτη, η εκδήλωση της κρίσης ακολουθεί την ίδια την ανταγωνιστική διαίρεση της καπιταλιστικής κοινωνίας σε κεφάλαιο και εργασία. Έτσι, όταν μελετάμε την κρίση ως προς τις επιπτώσεις της, βλέπουμε ότι δεν υπάρχει μία αλλά δύο ταυτόχρονες κρίσεις: για το κεφάλαιο, η κρίση εκδηλώνεται ως υποαπασχόληση του κεφαλαίου· για την εργασία, η κρίση εκδηλώνεται ως υποαπασχόληση της εργασίας.

Υποαπασχόληση του κεφαλαίου σημαίνει πως η ζήτηση μειώνεται τόσο ώστε ο κεφαλαιοκράτης να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει το πάγιο κεφάλαιό του πλήρως αλλά μόνο εν μέρει, δηλαδή πως δεν μπορεί να παράγει πλέον στο μάξιμουμ των παραγωγικών του δυνατοτήτων αλλά, για να αποφύγει να παράξει απούλητα προϊόντα και να επωμιστεί το επιπλέον κόστος παραγωγής τους και αποθήκευσής τους, πρέπει να παράγει λιγότερο από όσο μπορεί στην δεδομένη φάση. Αντί λοιπόν να επενδύει για να βελτιώσει την παραγωγική του δυνατότητα (να προσθέσει ή να ανανεώσει μηχανήματα, να επεκτείνει εγκαταστάσεις, να προσλάβει προσωπικό), μειώνει το ποσοστό στο οποίο εκμεταλλεύεται το πάγιο κεφάλαιό του. Όταν όμως το κεφάλαιο δεν απασχολείται πλήρως, όταν δεν εισέρχεται όλο στην παραγωγή, το ποσοστό κέρδους του μειώνεται, σε αντιστοιχία με το ποσοστό του που δεν απασχολείται. Τι κάνει λοιπόν για να επαναφέρει το ποσοστό κέρδους του σε ένα επίπεδο αποδεκτό στον ίδιο ο καπιταλιστής; Αυξάνει το ποσοστό στο οποίο εκμεταλλεύεται το μεταβλητό του κεφάλαιο, την εργατική δύναμη -- εντατικοποιώντας την εργασία του, επεκτείνοντας ωράρια, κόβοντας επιδόματα, συμπιέζοντας μισθούς, κλπ. Ό,τι χάνει λόγω μειωμένης ζήτησης που του επιβάλλει να μην αξιοποιήσει πλήρως τις παραγωγικές δυνατότητες που του δίνει το πάγιο κεφάλαιό του, επιδιώκει να το κερδίσει αυξάνοντας την εκμετάλλευση σε βάρος του μεταβλητού του κεφαλαίου, δηλαδή των εργατών.

Για τον εργάτη, η κρίση εκδηλώνεται με τους απλούς και κατανοητούς όρους είτε της ανεργίας, απ' τη μια, είτε της εντατικοποίησης της εργασίας για λιγότερο μισθό απ' την άλλη. Η ανεργία, και η δυνατότητα που δίνεται στους καπιταλιστές να μειώσουν μισθούς, επιδόματα, απολαβές, και να αυξήσουν την έκταση και ένταση της εργασίας για όσους απασχολούνται είναι τα βασικά --και μόνο φαινομενικά αντιθετικά-- συμπτώματα της υποαπασχόλησης της εργασίας.

Η υποαπασχόληση της εργασίας έχει συνέπειες για τα οικονομικά του κράτους. Η φοροδοτική ικανότητα των εργαζόμενων μειώνεται γιατί μειώνεται το ποσοστό απασχόλησής τους και τα εισοδήματά τους. Καταναλώνουν λιγότερο, και αναγκαστικά αρχίζουν να πληρώνουν λιγότερο σε έμμεσους φόρους, όπως ο φόρος κατανάλωσης και, από κάποιο σημείο και μετά, σε άμεσους φόρους επίσης. Ταυτόχρονα, αυξάνονται οι άνεργοι, για τους οποίους πρέπει να βρει κάποιους πόρους για να τους βοηθήσει να ψευτοζήσουν. Δεν έχει όμως καμία αντίστοιχη συνέπεια για τους καπιταλιστές, γιατί οι καπιταλιστές ανταποκρίνονται στην πτώση της κατανάλωσης με την μέθοδο που περιγράφηκε πριν: υποπασχολούν μεν μεγαλύτερο τμήμα του πάγιου κεφαλαίου τους, εκμεταλλεύονται όμως την όλο και φθηνότερη εργατική δύναμη και τη δυνατότητά τους να επιβάλλουν μια κατάσταση όπου οι εργάτες που απασχολούνται δουλεύουν περισσότερη ώρα για λιγότερα χρήματα (και φοβούνται να απεργήσουν για να διαμαρτυρηθούν, αφού καραδοκεί ο φόβος της απόλυσης και της ανεργίας).

Όταν γίνεται λόγος από τους αστούς για την κρίση, δείχνει ο Σταμάτης, οι δύο πολύ διαφορετικές σφαίρες εκδήλωσής της --υποαπασχόληση του κεφαλαίου και υποαπασχόληση της εργασίας-- συγχέονται ενσυνείδητα, ώστε η κρίση να παρουσιάζεται ως ένα και το αυτό πράγμα για το κεφάλαιο και την εργασία. Αυτό γίνεται για να εξυπηρετηθεί ιδεολογικά μεν το κεφάλαιο, πρακτικά δε ο υπηρέτης και το εργαλείο του, το αστικό κράτος. Γιατί το κράτος, παρουσιάζοντας την κρίση ως "πρόβλημα όλων", ως κοινό άχθος και δυσκολία, αυξάνει τις δυνατότητές του να νομιμοποιήσει την φορομπηξία και την περαιτέρω εκμετάλλευση των εργαζόμενων ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις δικές του οικονομικές υποχρεώσεις, οι οποίες βέβαια δεν βαρύνουν τους καπιταλιστές

Από τη σκοπιά του αστικού κράτους, εφόσον το υφιστάμενο σύστημα είναι ο καπιταλισμός, είναι εύλογο πως η οικονομία ολάκερη βρίσκεται στα χέρια των καπιταλιστών. Θα ήταν λοιπόν παράλογο για το αστικό κράτος να προσπαθήσει να βρει πόρους χτυπώντας την κερδοφορία του κεφαλαίου, αφού αυτή ακριβώς είναι φτιαγμένο να υπηρετεί, και αυτήν ακριβώς αντιλαμβάνεται ως πηγή του κοινωνικού πλούτου τον οποίο διαχειρίζεται δευτερογενώς το ίδιο. Το αστικό κράτος λοιπόν, για να αντιμετωπίσει την κρίση σε ό,τι αφορά την υποαπασχόληση του κεφαλαίου, δίνει κάθε είδους διευκολύνσεις στους καπιταλιστές ώστε να τους αναγκάσει να απασχολήσουν μεγαλύτερο μέρος του πάγιου κεφαλαίου τους, τους δίνει φοροαπαλλαγές, κίνητρα, κλπ. 

Για τους καπιταλιστές όμως, η μοναδική προϋπόθεση για να επενδύσουν με τρόπους που να "δίνουν κάτι πίσω" (απ' την εκμεταλλευμένη εργατική τους δύναμη) στους εργαζόμενους και από κει στο αστικό κράτος είναι το κλίμα ασφάλειας των επενδύσεων, η σιγουριά ότι θα αντλήσουν ένα ικανοποιητικό ποσοστό κέρδους από την επένδυση. Όσο δεν υπάρχει αυτή η σιγουριά, τα κέρδη των καπιταλιστών οδηγούν κυρίως σε επενδύσεις που έχουν περαιτέρω αρνητικές συνέπειες για την εργασία -- για παράδειγμα. σε αναδιαρθρώσεις που οδηγούν πάντα σε απολύσεις, κι έτσι αύξηση της ανεργίας, κι έτσι περαιτέρω δημοσιονομικά προβλήματα για το αστικό κράτος, μεγαλύτερη φορομπηχτική πίεση πάνω στην εργασία, και ούτω κάθε εξής.

Μια μερίδα των αστών οικονομολόγων, οι λεγόμενοι "αριστεροί" οικονομολόγοι, ξεκινώντας από την αναληθή βάση ότι η κρίση είναι "πρόβλημα όλων", και παραδιδόμενη στην αντίστοιχη και συμπληρωματική αυταπάτη ότι το κράτος είναι "κράτος όλων", επιχειρεί να οδηγήσει την κοινωνία στην πεποίθηση ότι η κρίση μπορεί να θεραπευτεί με τις πρωτοβουλίες του κράτους, με τον Κεϋνσιανισμό. Όμως το αστικό κράτος, λέει ο Σταμάτης, και να ήθελε να βρει μια "λύση για όλους", δεν μπορεί, γιατί δεν έχει καμιά οικονομική αυτονομία απ' το κεφάλαιο, στο οποίο είναι δέσμιο. Οι πόροι του δεν είναι η παραγωγή η ίδια, την οποία δεν ελέγχει πλέον ούτε μειοψηφικά έτσι κι αλλιώς, αλλά κατά κύριο λόγο οι φόροι και τα ενοίκια. Και τα δύο μειώνονται και συμπιέζονται λόγω των επιπτώσεων της κρίσης στο εισόδημα των εργαζόμενων, και συνεπώς το κράτος δεν έχει καμία απολύτως δυνατότητα να "επιλύσει" την κρίση. Είναι κατά συνέπεια αμφίβολο το κατά πόσο α) εφαρμόστηκε ποτέ πραγματικά ο λεγόμενος "κεϋνσιανισμός" και β) κατά πόσο η όποια επιτυχία του ήταν αποτέλεσμα της λογικής του, ή, απλώς, της μεγάλης οικονομικής ανάκαμψης μετά την μαζική καταστροφή κεφαλαίων που έφερε ο πόλεμος.

Είναι επίσης συνέπεια των παραπάνω πως, ό,τι κι αν λέει το αστικό κράτος για να νομιμοποιήσει την οικονομική του πολιτική κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι συνέπειες αυτής της πολιτικής δεν μπορεί να είναι άλλες από την επιδείνωση της θέσης της εργασίας. Τα μέτρα του κράτους δεν "αποτυγχάνουν" να βελτιώσουν τις συνθήκες για την εργασία· δεν έχουν καμία δυνατότητα να υπερβούν την κρίση προς όφελός της, και δεν μπορούν καν να επιλύσουν το ζήτημα της υποπασχόλησης του κεφαλαίου: απλώς ενισχύουν όσο γίνεται την κερδοφορία του κεφαλαίου εν αναμονή ολοκλήρωσης του κύκλου της κρίσης, χωρίς όμως να μπορούν να το εξαναγκάσουν έτσι σε επενδύσεις επέκτασης της παραγωγικής δύναμης.

Συμπερασματικά λοιπόν, δεν υπάρχει στην πραγματικότητα καμία δυνατότητα κρατικής επίλυσης της κρίσης ούτε για το κεφάλαιο ούτε για την εργασία, και κάθε κρατική πρωτοβουλία είναι καταδικασμένη, ό,τι και αν διακηρύσσει, σε μια διαχείριση της κρίσης που ενισχύει στο μέτρο του δυνατού την κερδοφορία του κεφαλαίου χωρίς να κάνει τίποτε, με τον τρόπο αυτό, για τη βελτίωση της θέσης της εργασίας --όταν δεν την επιδεινώνει περαιτέρω. Εάν λοιπόν η κρίση δεν επιλυθεί εγγενώς, μέσα από την αποκατάσταση της βεβαιότητας της κερδοφορίας των επενδύσεων σε επέκταση της παραγωγικής δύναμης, δεν μπορεί να επιλυθεί καθόλου, παρά μόνο με την ανατροπή της κρατικής εξουσίας και την απαλλοτρίωση των καπιταλιστών.

11 σχόλια:

  1. Το άρθρο Σταμάτη είναι άψογο, τόσο από τη σκοπιά της αποκάλυψης της αστικής απάτης για την "ενότητα" της κρίσης όσον αφορά τα αποτελέσματά της στις δύο βασικές τάξεις, όσο και από επιστημονική άποψη. Όπως βλέπουμε εδώ μπορεί κανείς να μιλάει ''βαθιά" και απλά χωρίς να εξηγεί τους νόμους του σύμπαντος ή να ισχυρίζεται πως μιλάει έτσι γιατί ξέρει τα αίτια της κρίσης (ο Στ. μπορεί να εχει φυσικά άποψη και για τα αίτια, και θα είναι πιό σοφό να ακούσει κανείς την άποψη αυτή ακριβώς λόγω: της ταξικής-θεωρητικής τοποθέτησης του αναλύοντος και λόγω της επιστημονικής -και όχι πολιτικής- μετριοπάθειας του αναλύοντος). 'Αλλο δυνατό σημείο, το οποίο το λέει ο Στ. δεκαετίες, αλλά δεν τον ακούει κανείς από τους σοφολογιώτατους της "αριστερής οικονομικής" είναι πως ο Κευνσιανισμός δεν είναι αυτό που λέει η "οικονομολογική" διανόηση της "αριστεράς" και πως δεν έχει εφαρμοστεί καν ως έχει (ως κάποια παρέμβαση στον οικονομικό κύκλο, για να το πω απλά), απλά εκφράστηκε η κοινωνική φάση της μεταπολεμικης ανάπτυξης και όλοι έσπευσαν να την βαφτίσουν "κευνσιανή". Φυσικά το ερώτημα είναι γι'αυτούς: δε ξέρουνε τι είναι όντως κευνσιανισμός? για τους περισσότερους "συναδελφους" κοινωνιολόγους-πολιτειολόγους (πρωην και νυν φοιτητές και καθηγητές κοινωνιολογίας και πολιτ.) μπορώ να διαβεβαιώσω πως υπάρχει μια μεγάλη πλειοψηφία που δεν ήξερε και δεν ξέρει, ειδικά αν έχει τελειώσει το Πάντειο (και δεν είχε καθηγητή τον Σταμάτη). Αυτοί συνήθως (πλην κομμουνιστικών δυνάμεων) δεν ξέρουν απλά κευνσιανισμό αλλά τα πάντα. Οπότε ξέρουμε τι είναι για τους δημοσιολόγους κοιν. και άλλους κρατική παρέμβαση και (υποτίθεται) κευνσιανισμός: το κράτος μπαίνει και διορθωνει. Ο Στ. αυτό το συντρίβει. Για τους οικονομολόγους της "αριστεράς" τι ισχύει; δεν ξέρουν αυτό που ξέρει ο Στ. ? το ξέρουν, απλά είναι αστοί οικονομολόγοι. Τέλος με αυτά. Ας δούμε όμως το άλλο θέμα: μήπως τελικά, αν η κρίση (η κρίση ως "διαρθρωτική", μακροχρόνια, που ξεκινά από το 60-70, αν υπάρχει ως τέτοια) δεν επιλύεται εγγενώς ποτέ, τι άλλο από πόλεμος θα την επιλύσει? και γνωρίζοντας πως ο Στ. ανήκει σε αυτή την κατηγορία των θεωρητικών που δεν πιστεύει πολύ στην "μη-παραγωγικότητα" των στρατιωτικών δαπανών (δεν θεωρεί ότι είναι εγγενώς "αντιπαραγωγικές" απλά γιατί "παραγωγικό" είναι το σχετιζόμενο με την υπεραξία αλλά και διότι μπορούν να ενσωματωθούν σε μια δυναμική συσσώρευσης) τι αποκλείει να συρθεί ο κόσμος σε μια πολεμική σύγκρουση (ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα βέβαια, αλλά με ρίζες και στην διαρθρωτική κρίση)? Τίποτα. Τίποτα? Νομίζω πως αν είναι όπως νομίζω πως τα λέει ακριανά ο Στ. η κρίση μπορεί να λυθεί μόνο με νέα συσσώρευση, αυτή δεν έρχεται, άρα: πόλεμος. Η μη σύντομη επέλευση του πολέμου έχει να κάνει με τους περιορισμούς που φέρνει η ολοκληρωτική καταστροφικότητα της πολ.τεχνολογίας και γι'αυτό οι αστοί παρατείνουν την μη επίλυση μέσω πολέμου, σταθμίζοντας την επικινδυνότητα ένος τέτοιου πράγματος σήμερα. Όμως μια "διασπορά" μια χαρά είναι γι΄αυτούς. Πήγα αλλού, αλλά: βλέπει κανείς σήμερα Ουκρανία? Τι μπορεί να σημαίνουν όλα αυτά για τους αναζητώντες "εθνικάς" λύσεις ? (πέραν Μνημονίων, τρόικας, "κατοχικών" δυνάμεων, χωρίς σοσιαλιστική όμως ρήξη). Αν ακολουθήσουμε τη ανάλυση Στ. αλλά και άλλες (κ.κ.ε), θα πρέπει να αρχίσουμε να ανησυχούμε για μερικούς (και μερικοί και για τον πρότερο η νυν ακόμα εαυτό μας) και την "αφέλειά" τους..
    Συγγνώμη για το ξεστράτισμα
    Καθημερινός Άγνωστός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αυταπατες περι κρατους προνοιας ειχατε εκει στο κκε απο το 1981 με την Αλλαγη και την Πραγματικη αλλαγη.
    Κοιμηθηκατε αγκαλια με το πασοκ για καμποσα χρονακια.
    Ηταν και η λαθος γραμμη που ερχοταν απο το μοσκοβο, βολευτηκατε καλα.
    ΜΕΤΑ το 89 βρηκατε αλλα παρεακια αλλα παλι το ιδιο μποστανι τρυγουσατε.
    Και καποτε ηλθε ο λογαριασμος για τις ζημιες.
    Τωρα μου θελετε δυαδικη εξουσια και λαικες επιτροπες (στο ονειρο μου ηρθες παλι..).

    ΛΕΩΝ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ψωμι και τριανταφυλλα. και πολλα αλλα
    αλλα οχι μαζι σας διοτι πριν τη λαικη εξουσια εχετε δικα σας προβληματα να λυσετε.

    ΛΕΩΝ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μ'αρέσει που είσαι συγκεκριμένος. Τουλάχιστον δε πουλάς ενότητα, κάτι είναι κι αυτό...

      Διαγραφή
    2. Τα άλλα πολλά είναι μήπως το :
      "Παιδιά σηκωθείτε να βγούμε στους δρόμους"
      "Δεξιοί και αριστεροί όλοι μαζί"
      "ΑΕΡΑ! ΑΕΡΑ!"?

      Διαγραφή
  4. "Αυταπατες περι κρατους προνοιας ειχατε εκει στο κκε απο το 1981 με την Αλλαγη και την Πραγματικη αλλαγη."

    Στοιχεία;

    "Κοιμηθηκατε αγκαλια με το πασοκ για καμποσα χρονακια."
    Στοιχεία;

    "Ηταν και η λαθος γραμμη που ερχοταν απο το μοσκοβο, βολευτηκατε καλα."

    "Βολευτήκατε καλά" σημαίνει στην πράξη τι;

    "ΜΕΤΑ το 89 βρηκατε αλλα παρεακια αλλα παλι το ιδιο μποστανι τρυγουσατε"

    Ποια παρεάκια; Ποιο "μποστάνι";

    "Και καποτε ηλθε ο λογαριασμος για τις ζημιες."

    Ποιανού ζημιές;

    "Τωρα μου θελετε δυαδικη εξουσια και λαικες επιτροπες (στο ονειρο μου ηρθες παλι..)."

    Πού λέει στο πρόγραμμα του κόμματος ότι "θέλει δυαδική εξουσία";

    Σχόλιο 100% καφενείο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Καμμια αυταπατη δεν ειχε το κομμα ουτε την δεκαετια του 70 ,ουτε του 80 .Εαν ειχες ζησει μεσα στο κινημα τοτε θα ηξερες με τι "¨θεους" και τι "δαιμονες " παλεψε το κομμα και η ΕΣΑΚ-Σ ! Πως να αντιμετωπισεις την αλλοτριωση των λαικων συνειδησεων απο την λαιλαπα της σοσιαλδημοκρατιας ,το μοιρασμα παροχων ,τον ρεφορμισμο στο κινημα ,την μεθοδευμενη διαλυση της αγροτιας ,της μεταποιησης ,της βιομηχανιας ? ...και ταυτοχρονα μετρα οπως το ΕΣΥ (το προγραμμα της λαικης Υγειας απ το βουνο ακομα,του Π.Κοκκαλη που ειχαν υιοθετησει απο χρονια οι Σοσιαλιστικες χωρες ) ,τον γιγαντισμο σε προσωπικο των ΔΕΚΟ ,τα δανεια απ τον ΕΟΜΜΕΧ για μαγαζακια λιανικης .Πως να αντιμετωπισεις αυτη την "χαρα και ευτυχια" των μικροαστων ? Καμμια αυταπατη δεν ειχε το κομμα ,ουτε για το αστικο κρατος ,ουτε για το κρατος "προνοιας" .Οι ΚΚΕδες ηταν και τοτε (πολυ περισσοτερο τοτε) στο στοχαστρο παντου ,σε χωρους δουλιας ,σε σχολεια ,Πανεπιστημια ,χωραφια ,σαν την μιυγα μες το γαλα ,μεσα σε κεινη την συνολικη αποβλακωση και τεχνιτη ευδαιμονια .Βεβαιως ο οππορτουνισμος της ηγεσιας του ΚΚΣΕ δεν βοηθουσε το παγκοσμιο κινημα γενικοτερα ,αλλα το κομμα ΠΟΤΕ δεν υπεστειλε την σημαια και τον στοχο : ΠΑΝΤΑ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ ΤΑ ΜΟΝΟΠΩΛΙΑ ...αυτο το κρατησε και ορθιο ως σημερα ,παρολα τα επιμερους λαθη ,αδυναμιες ,αστοχιες τακτικες κλπ .
    Καθε εποχη εχει τα δικα της χαρακτηριστικα που ο Επαναστατης πρεπει να εκτιμα ,μελετα ,υπολογιζει και να κανει το καλυτερο δυνατο ,και με ελιγμους και με πισωγυρισματα και με προσταγματα ισως διαφορετικα καθε φορα ,αλλα ΠΑΝΤΑ χωρις να ξεφευγει απ τον ΣΤΟΧΟ .Και το κομμα ΔΕΝ ΞΕΦΥΓΕ ποτε (τουλαχιστον απ το 75 και μετα )...οσοι ειμασταν στο εργ.κινημα απο τοτε το ξερουμε καλα ...η ψυχουλα μας και τα παϊδια μας καλυτερα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Σεχτάρ ο Τρομερός25 Ιανουαρίου 2014 - 2:57 π.μ.

    Ξέρεις τι μου θυμίζεις ΛΕΟΝΤΑ;
    "Είπε ο γάϊδαρος τον πετεινό κεφάλα"!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. αμα δε σ αρεσει η αληθεια απλα σβησε το ΣΧΟΛΙΟ ΜΟΥ
    ΔΕΝ ΕΧΩ ΚΑΜΜΙΑ ΟΡΕΞΗ ΝΑ ΚΑΝΩ διαλεκτικη συζητηση για να αποδειξω οτι η γη ειναι στρογγυλη ή για να συνεισφερω στην αμπελοφιλοσοφια του παντογνωστη.
    τι καθεσαι και παιδευεσαι με χρησμους και παροιμιες

    ΛΕΩΝ

    ΑπάντησηΔιαγραφή