Παρασκευή, 3 Ιανουαρίου 2014

Πολιτική οικονομία-καρτούν

Δεν ξέρω πόσες θεωρίες για τα αίτια της κρίσης έχουν εκπονήσει οι αστοί δεξιάς και αριστεράς: σχηματικά, θυμάμαι από τη δεξιά τα περί "σπάταλου βίου", τα περί "καταναλώνουμε περισσότερα από όσα παράγουμε", τα περί "δεν παράγουμε τίποτα" και τα  περί των "λαμογιών" που "τα έφαγαν".

Στα αριστερά, από όσο θυμάμαι, κυρίαρχησε το ωραίο στόρι περί "νεοφιλελεύθερου πειράματος" (έτσι ρε παιδί μου, για να δούμε τι θα γίνει!), μαζί με τη θεωρία του "καζινοκαπιταλισμού" και του ανεξέλεγκτου της αισχροκέρδειας των μεγαθηρίων του χρηματιστικού κεφαλαίου και των τραπεζών και, τέλος, τα περί Βορρά που απομυζά τον Νότο, γερμανικής εισβολής, οικονομικού πολέμου εναντίον του έθνους, κλπ (υπάρχουν βέβαια αρκετές περιοχές αλληλεπίδρασης μεταξύ δεξιών και αριστερών παπατζιλικίων: αυτό δεν είναι νέο, το βιώσαμε στο πετσί μας στην εποχή των "οικονομολόγων" και της αποθέωσής τους στις πλατείες).


Τώρα είδα μια νέα θεωρία: ότι "η βαθύτερη αιτία της κρίσης" είναι...ότι οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι! Κι εγώ που νόμιζα ότι αυτό ήταν συνέπεια, καθώς η κρίση καταστρέφει τους ανταγωνιστές των ισχυρότερων μονοπωλίων και ξαναμοιράζει την πίττα σε λιγότερα και μεγαλύτερα κομμάτια!

Μ' αυτά και μ' αυτά, θυμήθηκα πως έχω καιρό να μεταφράσω από το βιβλίο του Simon Clarke Η θεωρία της κρίσης στον Μαρξ και ότι πρέπει να προχωρήσω με αυτή τη δουλειά πριν προλάβουν να μας κάνουν το μυαλό γιαούρτι. 

Θυμίζω πάντως την απολαυστική εισαγωγή του βιβλίου:

Κάθε φορά που υπάρχει φάση ανάπτυξης, οι απολογητές του καπιταλισμού ισχυρίζονται πως η τάση προς την κρίση που έχει ταλαιπωρήσει το καπιταλιστικό σύστημα από τις απαρχές του έχει επιτέλους ξεπεραστεί. Όταν η φάση ανάπτυξης ανακοπεί, οι οικονομολόγοι διαγκωνίζονται μεταξύ τους για το ποιος θα προσφέρει μια αποσπασματική εξήγηση της κατάρρευσης. Η κρίση των αρχών του 90 ήταν το αποτέλεσμα του απρόσεχτου δανεισμού της δεκαετίας του 80. Η κρίση των αρχών του 80 ήταν το αποτέλεσμα υπερβολικών κρατικών δαπανών στα τέλη της δεκαετίας του 70. Η κρίση των μέσων του 70 ήταν το αποτέλεσμα της πληθωριστικής χρηματοδότησης του πολέμου στο Βιετνάμ...η κρίση της δεκαετίας του 30 ήταν το αποτέλεσμα λανθασμένων τραπεζιτικών πολιτικών....κάθε κρίση έχει και άλλη αιτία, και όλες οι αιτίες καταλήγουν στην ανθρώπινη αποτυχία, ενώ καμία στο ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Κι όμως, οι κρίσεις επαναλαμβάνονται περιοδικά τα τελευταία διακόσια χρόνια.

Οι αστοί οικονομολόγοι πρέπει να αρνούνται ότι οι κρίσεις είναι ενδογενείς στην κοινωνική μορφή της καπιταλιστικής παραγωγής διότι ολόκληρη η οικονομική θεωρία βασίζεται στην υπόθεση ότι το καπιταλιστικό σύστημα αυτορυθμίζεται, και έτσι ότι το βασικό καθήκον του θεωρητικού οικονομολόγου είναι να ταυτοποιεί τις ελάχιστες συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να διατηρηθεί αυτή η αυτορύθμιση, έτσι ώστε κάθε κατάρρευση να ταυτοποιείται ως αποτέλεσμα εξαιρετικών αποκλίσεων από το φυσιολογικό.

Ακόμα και οι περισσότερο απολογητικοί οικονομολόγοι δεν μπορεί να μην παρατηρούν ότι υπάρχουν επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Αλλά, ακολουθώντας τις παραδόσεις της κλασικής πολιτικής οικονομίας, οι οικονομολόγοι εξηγούν αυτές τις κρίσεις ως ενδεχομενικά φαινόμενα. Η βασική λειτουργία των δυνάμεων της προσφοράς και της ζήτησης εγγυάται ότι υπάρχει πάντοτε μια τάση προς την ισορροπία. Αυτό σημαίνει ότι οι κρίσεις μπορούν να έλθουν μόνο ως αποτέλεσμα εξωτερικών σοκ, τα οποία ανατρέπουν για λίγο την ισορροπία, ή εσωτερικών αναταραχών, οι οποίες παρεμποδίζουν ή ανατρέπουν τις διαδικασίες εξισορρόπησης της αγοράς.

[...]

Μετά από διακόσια χρόνια επανάληψης αυτών των ανοησιών θα περίμενε κανείς οι οικονομολόγοι να έχουν οσμιστεί ότι κάτι βρωμάει. Το είδος των εξηγήσεων που δίνουν στις κρίσεις οι οικονομολόγοι μοιάζει με το να αρνείται ένας επιστήμονας την επανάληψη των εποχών ως φυσικό φαινόμενο, αποδίδοντας την επιστροφή της άνοιξης κάθε χρόνο σε κάποια υπερφυσική δύναμη. Το θεωρητικό πρόβλημα δεν είναι η εξήγηση των συγκεκριμένων αιτιών αυτής ή εκείνης της κρίσης, όπως δεν είναι επιστημονικό ζήτημα να εξηγήσει ο επιστήμονας την ακριβή ημερομηνία κατά την οποία έρχεται η άνοιξη σε μια συγκεκριμένη χρονιά. Το επιστημονικό καθήκον είναι η εξήγηση της τακτικής επανάληψης των οικονομικών κρίσεων ως φυσιολογικού μέρους των αναπτυξιακών τάσεων του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτό είναι το καθήκον που ανέλαβε ο μαρξισμός, προσπαθώντας να αποδείξει ότι οι κρίσεις δεν είναι απλώς επιφανειακές στρεβλώσεις στην συσσώρευση κεφαλαίου, αλλά ότι η τάση προς την κρίση είναι εγγενής στην κοινωνική μορφή της καπιταλιστικής παραγωγής.

[...]

Η μαρξιστική θεωρία της αναγκαιότητας της κρίσης, της κρίσης ως απαραίτητης έκφρασης της εγγενώς αντιφατικής μορφής της καπιταλιστικής παραγωγής, είναι αυτή που χαράζει τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην "μεταρρύθμιση" και στην "επανάσταση", ανάμεσα στη σοσιαλδημοκρατία, η οποία αναζητά θεσμικές μεταρρυθμίσεις μέσα σε ένα καπιταλιστικό πλαίσιο, και στον σοσιαλισμό, ο οποίος αναζητά ένα θεμελιακά διαφορετικό είδος κοινωνίας. Αν οι κρίσεις είναι καθαρά ενδεχομενικές, ή αν σηματοδοτούν απλώς τη μετάβαση από μία φάση, "καθεστώς" ή "κοινωνική δομή" της συσσώρευσης σε μια άλλη (Aglietta, 1979; Bowles, Gordon και Weisskopf, 1984), τότε δεν υπάρχει αντικειμενική αναγκαιότητα για τον σοσιαλισμό και το σοσιαλιστικό κίνημα δεν έχει κοινωνική βάση. Αν ένας μεταρρυθμισμένος καπιταλισμός μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες της εργατικής τάξης, τότε η ταξική πάλη χάνει το αντικειμενικό της θεμέλιο και ο σοσιαλισμός καταλήγει ηθικό ιδεώδες, το οποίο δεν έχει καμία ιδιαίτερη σχέση με τις ανάγκες και τις προσδοκίες της εργατικής τάξης, αλλά εκφράζει ένα επιμέρους σύνολο ηθικών αξιών που δεν έχει προνομιούχο ταξική βάση ούτε περισσότερη αξία από οποιεσδήποτε άλλες.

Και κατά βάση, αυτό επιδιώκουν οι αστοί, δεξιά κι αριστερά: να πείσουν τους πάντες ότι το ζήτημα, τόσο με τον καπιταλισμό όσο και με τον σοσιαλισμό, είναι κατά βάση...ηθικό, ώστε να τους πείσουν επίσης πως η εναλλακτική είναι και πάλι η "ηθική", είτε αυτή είναι η "ηθική" των γορίλων που θα "τιμωρήσουν" τα "λαμόγια" (αλλά κατά λάθος μαχαιρώνουν εργάτες), είτε είναι η "ηθική" των τελάληδων του τάχαμου σοσιαλιστικού συνθήματος "ο άνθρωπος πάνω απ' τα κέρδη", λες και υπάρχει κανένα σημείο στην καπιταλιστική παραγωγή όπου αυτή η προτεραιότητα έχει οποιοδήποτε νόημα ως απόφαση, λες και δεν έχουν ποτέ διανοηθεί όλοι αυτοί οι απίθανοι τύποι ότι αν, στο έδαφος του καπιταλισμού, το κέρδος έμπαινε ποτέ σε δεύτερη μοίρα, η συντριπτική πλειοψηφία των αγαθών δεν θα παραγόταν και δεν θα ανταλλασσόταν καν, αφήνοντας την μεγάλη πλειοψηφία των "ανθρώπων" να λυσσάξουν στην πείνα, πάντα πάνω από τα κέρδη όμως.

7 σχόλια:

  1. Σφυροδρεψίνες και μπολσεβικοβότανο μας έδιναν παλιά στην ΚΝΕ και ετσι το μυαλό την γλύτωσε την ...γιαουρτοποιηση κατά τον διάλογο με Ρηγάδες και "Πρασινοφρουρους"...Μετά επέρχεται η ανοσία με τα χρόνια ...
    Προφανώς η επίδραση της θεραπείας είναι διαρκής στους κομμουνιστές γιατί παρατηρώ οτι δεν μας πιάνουν και οι Ψεκασμοί ...όπως όλους τους άλλους

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Καλά το κείμενο είναι τρολιά και δεν πα να λες ότι θες. Ο πάγος φιλαράκο έσπασε. Ο δρόμος άνοιξε.
    http://www.avgi.gr/article/1612513/suriza-oi-diloseis-papoulia-anoigoun-dromous-esto-kai-kathusterimena-
    Το 2014 θα είναι χρονιά διαφάνειας, ρύθμισης, ανασύνθεσης της συλλογικής μνήμης για τα πεπραγμένα της δεκαπενταετίας που πέρασε. Θα είμαστε πια πρωταθλητές. Έρχονται άλλες εποχές...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Βγάλαμε λαγό!
    Όλη η αναρχική και ΣΥΡΙΖΑίικη θεωρητική σαλάτα, σερβιρισμένη το 2006 από τον ΓΑΠ και μάλιστα με πολύ πιο συγκροτημένο τρόπο από ότι από τους σημερινούς ιδεολογικούς επιγόνους του.
    http://fadomduck2.blogspot.gr/2014/01/gap.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ό,τι είναι ιδεολογικά συγκροτημένο, ό,τι δε θολώνει το μυαλό, είναι άχρηστο για το σημερινό ρόλο των οπορτουνιστών "σοσιαλδημοκρατών". Ό,τι μιλάει για ιμπεριαλισμό και ξεπέρασμά του είναι επίσης άχρηστο. Από αυτόν τρέφονται.

      Έχουμε το πλεονέκτημα να βλέπουμε τα πράγματα σε κίνηση και όχι μεταφυσικά, αλλά υλιστικά. Δεν ξεγελιόμαστε πως οι ψηλοί μισθοί και η ζωάρα των βολεμένων θα μείνουν σταθερά. Ο ιμπεριαλισμός χάνει τη δυνατότητά του αυτή την εποχή να εξαγοράζει μέρος της εργατικής τάξης, γεγονός που θα φέρει και πιο βαθιές κρίσεις για περισσότερες χώρες.

      Η θολούρα που αναπαράγουν είναι απολύτως συνειδητή. Όπως τόσα χρόνια αναπαρήγαγαν πως η κοινωνία αλλάζει με αποφάσεις μιας μικρής κλίκας καλών και τίμιων ανθρώπων με υψηλά ιδανικά και αριστερή καρδιά, έτσι και τώρα συνειδητά μπερδεύουν ιδεολογίες, λεξιλόγια, χρηματιστηριακούς και πιστωτικούς όρους.

      Γι αυτό και τα κοάν. Όλα αυτά τα κοάν είναι προϊόντα προπαγάνδας, όχι προϊόντα βλακείας των ψώνιων, αν και κάποιοι ταυτίζονται με το ρόλο που ανέλαβαν. Πιστεύουν στις βλακείες, γίνονται ψώνια.

      τσαφ

      Διαγραφή
    2. Ο ιμπεριαλισμός χάνει τη δυνατότητά του αυτή την εποχή να εξαγοράζει μέρος της εργατικής τάξης ---- εξαγοράζοντας όμως πάντα ένα μέρος αυτής. Απλά δεν μπορεί να το εξαγοράσει τόσο μεγάλες μάζες όσο παλιά, βλέπε Α. Παπανδρέου.

      Διαγραφή
  4. Είχα μια κουβέντα με ένα πολύ καλό φίλο που σπουδάζει οικονομικά, και που εννοείτε δεν πιστεύει στην θεωρία των κρίσεων υπερσυσσώρευσης. Τον ρωτάω λοιπών και εγώ: "και γιατί γίνονται κρίσεις; " και απλά μου λέει ότι αυτός που θα το βρει θα πάρει νόμπελ...
    Παρόλα αυτά, όταν τον ρώτησα πώς εξηγεί το γεγονός ότι στην ΕΣΣΔ (που κάνανε αυτά που έλεγε ο "ξεπερασμένος" για αυτούς Μάρξ), δεν είχαν κρίσεις, δεν μπόρεσα να πάρω κάποια λογική απάντηση...

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Σχετικά με τις ερμηνείες της κρίσης και τα αντίστοιχα βιβλία των διανοούμενων:

    1. Δεν επηρεάζουν άμεσα το λαό, γιατί ο λαός δεν τα αγοράζει και δεν τα διαβάζει, τουλάχιστον αυτούσια. Διαβάζει άρθρα ανθρώπων που τα έχουν διαβάσει ή ακούει τέτοιες απόψεις σε εκπομπές τ/ο και ρ/φ.
    2. Είναι περισσότερο διαπιστευτήρια των ίδιων των συγγραφέων στην αστική τάξη, αλλά και συνεργασία με αυτή, προσφορά σε αυτήν, γιατί πρόκειται για συνειδητή συγγραφή και πώληση θολούρας.
    3. Αφορούν ακαδημαϊκούς πολίτες. Του επόμενους δοκτοράδες, πολυθεσίτες, στελέχη επιχειρήσεων, υπουργείων, με ΜΚΟ στα βιογραφικά κλπ.

    Αντίθετα, στην Ελλάδα και το λαό της υπάρχει σε "αριστερούς" και "δεξιούς" πολίτες μία ερμηνεία της κρίσης. Μία και μοναδική κυριαρχεί. ΤΑ ΦΑΓΑΝΕ. Και το παραμύθι πλασάρεται από ημερησία και νέα μέχρι τους... αναρχικούς του ΣΥΡΙΖΑ... ή έστω τους αναρχικούς του τουΐτερ και του φέισμπουκ.

    Πρέπει να ξυπνήσουμε όποιον δε βλέπει αντίθετα συμφέροντα τάξεων, όποιον δε βλέπει πως το κράτος λειτουργεί πολύ καλά ακριβώς όταν εξαγοράζονται πολιτικοί, υπουργοί, διευθυντές και διοικητές με μίζες.

    τσαφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή