Παρασκευή, 10 Ιανουαρίου 2014

Οι νέοι κομμουνιστές: Προυντονιστές του 21ου αιώνα;

Οι νέοι κομμουνιστές: Προυντονιστές του 21ου αιώνα;
της Radhika Desai
International Critical Thought (2011)
Μτφρ. αποσπάσματος: Lenin Reloaded

[...]
Η περιουσία όλων και η κοινή περιουσία


Η επίκληση του Μαρξ και του κομμουνισμού από τους νέους κομμουνιστές μπορεί να σηματοδοτεί μια πραγματική επιθυμία εκ μέρους τους να καταστήσουν την δική τους κατανόηση του καπιταλισμού συμβατή με την ισχυρή κριτική του Μαρξ, αλλά σε ό,τι αφορά όλα τα κεντρικά σημεία στα οποία αναζητούν τις ευλογίες της αυθεντίας του Μαρξ, καταλήγουν απλώς να επιβεβαιώνουν ότι η επίκληση δεν απαιτούσε ποτέ κατανόηση. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τη σύλληψη αυτής της κεντρικής έννοιας του εγχειρήματός τους, των "κοινών"[commons]. Όπως δείχνει μια πολύ πρώιμη κριτική (Ciriacy-Wantrup και Bishop 1975) της κατανόησης των "κοινών" απ' τον Garret Hardin (1968), που φαίνεται να βρίσκεται πίσω από το όραμα του κομμουνισμού των νέων κομμουνιστών, τα κοινά δεν ήταν ποτέ η "περιουσία όλων." Μάλλον, τα κοινά οριζόντουσαν από πολύπλοκες διευθετήσεις οι οποίες έδιναν δικαιώματα σε ορισμένες ομάδες χρηστών και απέκλειαν ρητά άλλες ομάδες. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, η γη, ο πολιτισμός και η γλώσσα, ή ακόμα και η γενετική μας κληρονομιά, είναι ευάλωτα στην θήρευση εκ μέρους των επιχειρήσεων μόνο στον βαθμό που δεν προστατεύονται από καθεστώτα δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, ή όταν τα καθεστώτα που τα προστατεύουν είναι πολύ αδύναμα. Δεύτερον, η προστασία τους απαιτεί τη δημιουργία κανόνων πρόσβασης και χρήσης, ο οποίοι θα πρέπει να δημιουργηθούν και να εφαρμοστούν από τα κράτη. Ενώ κάτω από το καθεστώς της φεουδαρχίας, με την διασπορά πολιτικής εξουσίας που την χαρακτήριζε, αυτά τα καθεστώτα ήταν αναπόφευκτα τοπικά, δεν είναι τέτοια κάτω απ' τις σύγχρονες, καπιταλιστικές συνθήκες, και είναι απίθανο να γίνουν, τουλάχιστο στις πρώιμες σοσιαλιστικές ή κομμουνιστικές συνθήκες. Δεν υπάρχει εναλλακτική άλλη από την κρατική εφαρμογή [των κανόνων πρόσβασης και χρήσης].

Αλλά υπάρχει το ζήτημα του ποιανού συμφέροντα θα προστατεύουν αυτές οι διευθετήσεις και η εφαρμογή τους. Με δεδομένη την πολύπλοκη εξιστόρηση, εκ μέρους του Μαρξ, για την χρήση της πολιτικής εξουσίας ως μέσου σφετερισμού της κοινής περιουσίας και της αντικατάστασης των κανόνων που την ρύθμιζαν από την ατομική ιδιοκτησία (Marx 1867/1977, 873-941), καθώς και της ανάλυσης του Μαρξ για τον τρόπο με τον οποίο η Παρισινή Κομμούνα προσπάθησε να μετατρέψει το κράτος σε όργανο της εργατικής εξουσίας, περιλαμβανομένης της επέκτασης της συλλογικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής που αναφέρθηκε πιο πάνω, ο Μαρξ θα καταλάβαινε αυτό το ζήτημα, το οποίο μοιάζει να έχει διαφύγει εντελώς από τους νέους κομμουνιστές.

Πράγματι, σε αντίθεση με τον Χαρντ, ο Μαρξ δεν μίλησε ποτέ για τον κομμουνισμό ως κατάργηση της ιδιοκτησίας ως τέτοιας, αλλά ως κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας (Marx 1975, 348). Όταν ο Χαρντ παραθέτει τον Μαρξ που λέει πως "η ατομική ιδιοκτησία μας έχει καταστήσει τόσο ηλίθιους που ένα αντικείμενο είναι δικό μας μόνο όταν το έχουμε εμείς", ο Χαρντ δεν λέει ότι ο Μαρξ συνεχίζει ως εξής: "όταν υπάρχει για μας ως κεφάλαιο ή όταν κατέχουμε άμεσα, τρώμε, πίνουμε, φοράμε, κατοικούμε κάτι, κλπ., με λίγα λόγια, όταν το χρησιμοποιούμε". Ο Μαρξ λοιπόν ασκούσε κριτική στην ατομική ιδιοκτησία, όχι στην ιδιοκτησία γενικά. Απ' τη δική του οπτική, η ατομική ιδιοκτησία θα αντικαθιστούνταν στον κομμουνισμό από μορφές συλλογικής ιδιοκτησίας κατάλληλες σε σχέση με τις δομές της παραγωγής -- αυτές που κληρονομούνται απ' τον καπιταλισμό και αυτές που δημιουργούνται εκ νέου. Η κατάργηση της ιδιοκτησίας ως τέτοιας, πράγμα που φαίνονται να επιθυμούν οι Χαρντ και Νέγκρι, θα οδηγούσε απλώς στο "όποιος προλάβει" το οποίο φοβόταν ο Hardin, για να μην αναφέρουμε τον Hobbes: σ' ένα είδος φυσικής κατάστασης στο οποίο οι ισχυροί θα μπορούσαν να ιδιοποιηθούν σε βάρος των αδύνατων. Καμιά ποσότητα ποιητικού λόγου για την αισθαντική ανθρώπινη ιδιοποίηση του κόσμου δεν μπορεί να κρύψει το γεγονός ότι οι νέοι κομμουνιστές των "κοινών" όχι απλώς δεν κατανούν την κεντρική τους έννοια --τα κοινά-- αλλά ούτε και τη θέση του Μαρξ για αυτά, ακόμα κι αν προσπαθούν να νομιμοποιήσουν ένα μεγάλο ποσοστό του λόγου της μέσω αυτών. Ο Μαρξ δεν αναζητούσε κανένα "κοινό" που θα αναγνώριζε ο Χαρντ. Η κατανόηση της ιδιοκτησίας στον Μαρξ, όπως δείχνουν και τα Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα στα οποία αναφέρεται ο Χαρντ, ήταν πάρα πολύ γερά θεμελιωμένη, για να μην πούμε και ιστορικά εκλεπτυσμένη, για να κάνει τέτοιο λάθος.

Καπιταλισμός-βρυκόλακας ή εργάτες-ζόμπι

Μια άλλη κρίσιμη και, από ό,τι φαίνεται, ανέντιμη παρανόηση, αφορά την περιγραφή του καπιταλισμού και της θέσης της δικής τους "δημιουργικής τάξης" από τους νέους κομμουνιστές. Ο Νέγκρι και ο Ζίζεκ προσπαθούν να θεμελιώσουν την μοδάτη περιγραφή του "γνωσιακού καπιταλισμού" του Carlo Vercellone (Vercellone 2008; για μια κριτική, βλ. Camfield 2007) στο έργο του ίδιου του Μαρξ. Ο Ζίζεκ, έχοντας ορθά παραθέσει τον Νέγκρι, ο οποίος με τη σειρά του παρέθετε τον Μαρξ από τα Γκρουντρίς, σχετικά με το πώς η ανάπτυξη του σταθερού κεφαλαίου εκφράζει το ποσοστό στο οποίο "η κοινωνική γνώση έχει γίνει άμεση δύναμη της παραγωγής" (Marx 1973, 706), Žižek (2010, 222) ισχυρίζεται κατόπιν λανθασμένα ότι:
Με την ανάπτυξη της γενικής κοινωνικής γνώσης, η "παραγωγική δύναμη της εργασίας" γίνεται έτσι "η ίδια η μεγαλύτερη παραγωγική δύναμη. Από την οπτική της άμεσης παραγωγικής διαδικασίας, μπορεί να ιδωθεί ως παραγωγή σταθερού κεφαλαίου. Αυτό το σταθερό κεφάλαιο είναι ο ίδιος ο άνθρωπος."
Αναμφίβολα, ο Μαρξ κάνει λόγο για την κοινωνική γνώση ως κάτι που γίνεται άμεση δύναμη της παραγωγής σε πολλά σημεία. Όμως το ότι ο εργάτης, διανοητικός ή όχι, γίνεται "σταθερό κεφάλαιο" είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση. Για όσους γνωρίζουν το Κεφάλαιο,  είναι απλώς αδιανόητο να έχει πει τέτοιο πράγμα ο Μαρξ. Ο Μαρξ διαχώρισε σαφώς τον εργάτη ως ζωντανή εργασία από το σταθερό (πάγιο και κυκλοφοριακό) κεφάλαιο ως νεκρή εργασία. Διαχώρισε τον εργάτη, που προσθέτει αξία, απ' το κεφάλαιο, που απλώς μεταβιβάζει όλη ή μέρος της αξίας (ανάλογα με το αν χρησιμοποιείται ολόκληρο ή μόνο εν μέρει σε μια δεδομένη παραγωγική διαδικασία). Μια πιο προσεχτική ανάγνωση των εμπλεκόμενων εδαφίων, καθώς και των Γκρουντρίς όπου αυτά βρίσκονται, δείχνει πως ο Μαρξ δεν εγκαταλείπει αυτή τη διάκριση, την κορωνίδα της θεωρίας του για την αξία. Ο Martin Nicolaus σημειώνει στον πρόλογό του στα Γκουντρίς ότι στο έργο αυτό, η ορολογία του Μαρξ, ιδιαίτερα σε ότι αφορά την αξία και το χρήμα, "δεν έχει ακόμα απεμπλακεί και εκκαθαριστεί από το ρικαρντιανό λεξιλόγιο. Αυτό σημαίνει ότι τα ζητήματα αυτά είναι καλύτερο να μελετώνται από τα έργα που ο Μαρξ ετοίμασε για δημοσίευση μετά τα Γκρουντρίς"(Nicolaus 1973, 16–17). Αλλά για το συγκεκριμένο θέμα που συζητούμε εδώ, τα επιχειρήματα του Ζίζεκ και του Νέγκρι δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ούτε με την επιφύλαξη των αμφιβολιών που θα μπορούσε να δημιουργήσει αυτό το γεγονός. Η φράση "Αυτό το σταθερό κεφάλαιο είναι ο ίδιος ο άνθρωπος" εμφανίζεται σε μια κριτική της αστικής αντίληψης της οικονομίας την οποία ο Μαρξ αντιπαραθέτει στην "πραγματική οικονομία." Με τη φράση αυτή, ο Μαρξ αναφέρεται στο πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζεται, και θα αντιμετωπίζεται, η οικονομία και η εξοικονόμηση σε μια κομμουνιστική κοινωνία: ως εξοικονόμηση χρόνου εργασίας, ανάπτυξη της ανθρώπινης δυνατότητας για παραγωγή. Ενώ στην καπιταλιστική κοινωνία, η εξοικονόμηση αυτή παίρνει τη μορφή της συσσώρευσης πάγιου κεφαλαίου, σε μια σοσιαλιστική κοινωνία θα έπαιρνε τη μορφή της ανάπτυξης των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Ο Μαρξ προσθέτει πως σε μια κομμουνιστική κοινωνία, η ανάπτυξη των ανθρώπινων δυνατότητων, αυτό το είδος "εξοικονόμησης", θα ήταν επίσης αδιαχώριστο από την ανθρώπινη δυνατότητα για κατανάλωση, ανατρέποντας εντελώς την καθημερινή αστική αντίληψη για την εξοικονόμηση ως αποχή απ' την κατανάλωση (Marx 1973, 711–12).

Είναι γεγονός ότι στο εδάφιο αυτό ο Μαρξ πηγαίνει από τη χρήση εννοιών που αφορούν αποκλειστικά την καπιταλιστική κοινωνία, και που αποτελούν το σημείο εστίασης της ανάλυσης του Κεφαλαίου, και εννοιών οι οποίες αναδύονται από την αντίληψη για την "παραγωγή γενικά", η οποία εστιάζει στα κοινά χαρακτηριστικά όλων των κοινωνικών μορφών παραγωγής (Marx 1973, 85), που στο Κεφάλαιο εμφανίζονται μόνο σύντομα: για παράδειγμα, στους εμβριθείς στοχασμούς του Μαρξ για την εργασία και την ιστορία της, οι οποίοι καταλήγουν στο να αναδείξουν, τον συγκεκριμένο, για να μην πούμε παράλογο και τερατώδη, χαρακτήρα των καπιταλιστικών συνθηκών και εννοιών (Marx 1867/1977, 283–92). Ο Μαρξ όμως ξεκαθαρίζει τη διάκριση ανάμεσα σε αυτές τις δύο ομάδες κατηγοριών στην αρχή των Γκρουντρίς. Αν και υπάρχουν στοιχεία τα οποία είναι κοινά σε όλες τις μορφές παραγωγής, ακριβώς αυτά τα στοιχεία
. . . τα οποία δεν είναι ούτε γενικά ούτε κοινά, θα πρέπει να διαχωριστούν από τους καθορισμούς που ισχύουν για την παραγωγή ως τέτοια, έτσι ώστε να μην ξεχαστεί η ουσιαστική τους διαφορά μέσα στην ενότητά τους – η οποία αναδεικνύεται ήδη από την ταυτότητα ανάμεσα στο υποκείμενο (την ανθρωπότητα) και το αντικείμενο (τη φύση). Όλη η εμβρίθεια αυτών των σύγχρονων οικονομολόγων που δείχνουν τον αιώνιο και αρμονικό χαρακτήρα των υφιστάμενων κοινωνικών σχέσεων βρίσκεται σ' αυτή τη λήθη. Για παράδειγμα, δεν είναι εφικτή καμία παραγωγή χωρίς όργανα της παραγωγής, ακόμα και αν αυτό το όργανο είναι το χέρι. Δεν είναι εφικτή η παραγωγή χωρίς αποθηκευμένη, παρελθοντική εργασία, ακόμα και αν αυτή είναι μονάχα η ικανότητα που αποθηκεύεται και συγκεντρώνεται στο χέρι από τον πρωτόγονο άνθρωπο εξαιτίας της επαναλαμβανόμενης πρακτικής εξάσκησης.  Ανάμεσα σε άλλα πράγματα, το κεφάλαιο είναι επίσης όργανο της παραγωγής, είναι επίσης αντικειμενοποιημένη, παρελθοντική εργασία. Συνεπώς το κεφάλαιο είναι μια γενική, αιώνια φυσική σχέση. Είναι βέβαια τέτοια αν αφήσω έξω ακριβώς την συγκεκριμένη ποιότητα, η οποία είναι η μόνη που μετατρέπει το "όργανο παραγωγής" και την "αποθηκευμένη εργασία" σε κεφάλαιο (Marx 1973, 85–6· έμφαση της συγγραφέως).
Έτσι, δεν είναι απλώς ξεκάθαρο ότι για τον Μαρξ το κεφάλαιο, πάγιο ή όχι, μπορεί να εμφανιστεί μονάχα κάτω από καπιταλιστικές συνθήκες, αλλά επίσης ότι είναι χαρακτηριστικό των "σύγχρονων οικονομολόγων" και της απολογίας τους εκ μέρους του κεφαλαίου ότι συγχέουν τη διαφορά ανάμεσα στην αποθηκευμένη, παρελθοντική εργασία και το κεφάλαιο. Ο Ζίζεκ και ο Νέγκρι είναι ελεύθεροι να συμφωνούν με τους σύγχρονους οικονομολόγους, δεν είναι όμως ελεύθεροι να σφετερίζονται την αυθεντία του Μαρξ για να το κάνουν

Η βαρύτητα της διάκρισης που ο Μαρξ διατυπώνει κατ' επανάληψη στο Κεφάλαιο ανάμεσα στον εργάτη ως ζωντανή εργασία, που παράγει και μεταβιβάζει αξία και στο σταθερό (πάγιο και κυκλοφοριακό) κεφάλαιο ως νεκρή εργασία, συντρίβει ξεκάθαρα κάθε προσπάθεια να ισχυριστεί κανείς ότι οι εργάτες μπορούν να γίνουν πάγιο κεφάλαιο κάτω από οποιεσδήποτε καπιταλιστικές συνθήκες. Ο Μαρξ μίλησε συχνά και ορθά για το κεφάλαιο ως βρυκόλακα, ως νεκρή εργασία που συντηρείται με την αφαίμαξη του αίματος, της εργασίας των ζωντανών εργατών, όμως η μετατροπή των εργατών, σε συνθήκες καπιταλισμού, σε μια άλλη κατηγορία του "ζωντανού-νεκρού" αξίζει περίοπτη θέση στα χρονικά του σολοικισμού. Ο παραγωγός γνώσης δεν μπορεί να είναι πάγιο κεφάλαιο για δύο ακόμα λόγους. Απ' τη μία, η παραγωγή γνώσης είναι μη παραγωγική εργασία. Με άλλα λόγια, αν και είναι πολύ χρήσιμη, κι έτσι παράγει τσουβάλια αξιών χρήσης, δεν παράγει αξία ή υπεραξία. Οι παραγωγοί γνώσης που δυστροπούν με το γεγονός αδυνατούν να κατανοήσουν, ή απλώς έχουν άγνοια του γεγονότος, ότι για τον Μαρξ η παραγωγή αξίας είναι η βάση μόνο της εξαγωγής υπεραξίας και αυτής της μοναδικά καπιταλιστικής μορφής επιπρόσθετης εργασίας, του κέρδους. Αντιθέτως, ο κομμουνισμός θα ήταν ένα σύστημα αποκλειστικής παραγωγής αξιών χρήσης. Αν το καταλάβαιναν αυτό, δεν θα υπήρχε λόγος να περιφρονούν την μη παραγωγική εργασία ή να θυμώνουν όταν αποκαλούνται μη παραγωγικοί εργαζόμενοι. Δεύτερον, ο Ζίζεκ και ο Νέγκρι φαίνονται να έχουν πέσει θύματα της νεοκλασικής, και στον καιρό του Μαρξ χυδαία οικονομίστικης, αυταπάτης πως το κεφάλαιο είναι "παραγωγικό", αυταπάτης η οποία νομιμοποιεί με τρόπο βολικό το κέρδος, το οποίο, σύμφωνα με τον Μαρξ, βασίζεται στην εξαγωγή της υπεραξίας και συνεπώς στην εκμετάλλευση. Ο Μαρξ γελοιοποιεί τους "χυδαίους οικονομολόγους" που κάνουν λόγο για "παραγωγικότητα του κεφαλαίου" (π.χ., Marx 1867/1977, 426). Έτσι, ενώ ο Ζίζεκ και ο Νέγκρι βλέπουν τους διανοητικούς εργάτες ως πάγιο κεφάλαιο, ο Μαρξ δεν θα έκανε ποτέ μια τέτοια ισοπέδωση. Συνεπώς, όποια κι αν είναι η αξία του ακόλουθου ισχυρισμού, δεν έχει καμία βάση στον Μαρξ: "εφόσον το κεφάλαιο οργανώνει την εκμετάλλευσή του εμφανιζόμενο ως 'πάγιο κεφάλαιο' ενάντια στην ζωντανή εργασία, τότε τη στιγμή που το βασικό συστατικό του πάγιου κεφαλαίου γίνεται 'ο ίδιος ο άνθρωπος' , η 'γενική του κοινωνική γνώση', τότε ανατρέπεται η ίδια η κοινωνική θεμελίωση της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και ο ρόλος του κεφαλαίου γίνεται καθαρά παρασιτικός" (Žižek 2010, 222).

Η γνώση της αξίας και η αξία της γνώσης

Στην πραγματικότητα, είναι μονάχα η γενική τους άγνοια για την κριτική της πολιτικής οικονομίας στον Μαρξ, για να μην αναφερθούμε στην απελπιστική νόθευση του Μαρξ με έννοιες της αστικής πολιτικής οικονομίας, που επιτρέπει στους νέους κομμουνιστές να ανακοινώνουν το τέλος του "κέρδους" και την ανάδυση του "κέρδους-ως-προσόδου". Δεν είναι απλά ότι οι νέοι κομμουνιστές βασίζονται σε αμφισβητήσιμες ιδέες για την ανάδυση κάποιου είδους γνωσιακού/πληροφοριακού καπιταλισμού  (Huws 1999), αλλά και ότι τίποτε δεν απέχει περισσότερο απ' την αλήθεια από ό,τι ο ισχυρισμός ότι ο "γνωσιακός καπιταλισμός", η "κοινωνία της πληροφορίας" και οι συναφείς με αυτά διαδικασίες παραγωγής είναι κάτι ποιοτικά διαφορετικό από την εμπορευματική παραγωγή όπως αυτή αναλύεται στον Μαρξ. Όπως έδειξε ο Μαρξ, όλες οι εργασιακές διαδικασίες περιλαμβάνουν τη γνώση (Marx 1867/1977, 284), και σ' αυτό, τα λεγόμενα πληροφοριακά εμπορεύματα δεν είναι καθόλου ποιοτικά διαφορετικά και η διαφορά είναι ζήτημα βαθμού. Κάθε τέτοια γνώση είναι κοινωνική και ενσωματώνεται στον συλλογικό εργάτη. Αυτό, ενώ κάνει την εργατική τάξη στο σύνολό της περισσότερο παραγωγική, εν μέρει επειδή ενσωματώνει περισσότερη γνώση σε ορισμένους κλάδους από ό,τι σε άλλους, δεν την κάνει, και δεν κάνει κανένα μέρος της, πάγιο κεφάλαιο. Η γνώση δεν δημιουργεί αξία. Αν και μπορεί να δημιουργήσει τόνους από αξίες χρήσης και να κάνει την εργασία περισσότερο παραγωγική, η ίδια δεν είναι έμμεσο αγαθό. Η αξία οποιουδήποτε έμμεσου αγαθού μετακυλίεται απλώς στο προϊόν καταστρεφόμενη στην ενδιάμεση μορφή· και η γνώση που ενσωματώνεται στον συλλογικό εργάτη δεν καταστρέφεται ποτέ και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά και για πολλούς διαφορετικούς σκοπούς. Ούτε έχει αξία η γνώση· μπορεί να έχει ασύγκριτη αξία χρήσης, αλλά δεν έχει αξία γιατί είναι το προϊόν της μακράς ανθρώπινης ιστορίας, όχι της καπιταλιστικής παραγωγής: όπως είπε ο Μαρξ, τα πράγματα είναι χρήσιμα με διαφορετικούς τρόπους και "η ανακάλυψη αυτών των τρόπων, και συνεπώς της πολυσχιδούς χρησιμότητας των πραγμάτων είναι έργο της ιστορίας" (Marx 1867/977, 126). Όπως η φύση δεν έχει για τον Μαρξ αξία αλλά μόνο αξία χρήσης, έτσι και η "επιστήμη, μιλώντας γενικά, δεν στοιχίζει τίποτε στον καπιταλιστή, πράγμα που δεν τον εμποδίζει στο παραμικρό να την εκμεταλλεύεται" (Marx 1867/1977, 508n).

Ακόμα και σήμερα, η περαιτέρω ανάπτυξη της γνώσης λαμβάνει χώρα μέσα σε συστήματα – δημόσια σχολεία ή πανεπιστήμια, για να μη μιλήσουμε για εξωθεσμικούς χώρους– τα οποία παράγουν μόνον αξίες χρήσης. Όπως πρόσφατα κατέγραψε ο Fred Block (2008) αυτό είναι ιδιαίτερα αληθές για την υποτιθέμενα ανοιχτή αγορά των ΗΠΑ στις τελευταίες δεκαετίες, όπου η προσπάθεια να δημιουργηθούν ιδιοκτησιακά δικαιώματα για κάποια στοιχεία της γνώσης βασίστηκε, παρ' όλα αυτά, σε ένα "κρυφό αναπτυξιακό κράτος". Έτσι, δεν έχει επέλθει κάποια "ιδιωτικοποίηση της ίδιας της γενικής διάνοιας" (Žižek 2010, 224), και όταν ο Ζίζεκ ισχυρίζεται ότι ο Μαρξ την παρέβλεψε, η επίδειξη θράσους είναι διπλή: αφενός αποδίδει ψευδώς την ιδέα του εργάτη που γίνεται πάγιο κεφάλαιο στον Μαρξ και αφετέρου τον μέμφεται για το ότι δεν προέβλεψε την υποτιθέμενη "ιδιωτικοποίηση της γενικής διάνοιας."

Πρόσοδος εναντίον κέρδους;

Η αναφορά σε αντικατάσταση του κέρδους από την πρόσοδο είναι απλώς παράλογη. Όπως ξεκάθαρα είδαν τόσο ο Μαρξ όσο και η κλασική πολιτική οικονομία του καιρού του, η πρόσοδος, όπως και ο τόκος, είναι συνεπαγωγές του κέρδους και δεν μπορούν ποτέ να υπάρξουν αυτόνομα --πόσο μάλλον να αντικαταστήσουν-- το κέρδος σε μια εμπορευματοπαραγωγική κοινωνία. Η ιδέα θα μπορούσε να εμφανιστεί σε όσους αγνοούν την οικονομική ανάλυση του Μαρξ: την εργασιακή θεωρία της αξίας του δηλώνει σαφώς ότι η αξία των πραγμάτων καθορίζεται από την κοινωνικά απαραίτητη εργασία που ενσωματώνουν· την ξεκάθαρη αναγνώριση εκ μέρους του πως αν και τα πράγματα που δεν έχουν αξία μπορούν ωστόσο να έχουν τιμή, η πληρωμή της οποίας αντιπροσωπεύει παράγωγα των μισθών και των κερδών· την ανάλυσή του για το είναι η παραγωγική και τι η μη παραγωγική εργασία· και την ανάλυσή του για την κατανομή του κέρδους στους ιδιοκτήτες γης και χρηματικού κεφαλαίου. Η γενική άγνοια αυτών των ιδεών νομιμοποιείται από μαρξιστές οικονομολόγους που έχουν για χρόνια καταστεί αναίσθητοι στην αφομοίωση της μαρξιστικής κριτικής της πολιτικής οικονομίας από την νεοκλασική ή την περιθωριακή [marginalist] οικονομία, αν και αν διαφέρει σε ό,τι αφορά την κεντρική έννοια της αξίας, καθώς απορρίπτει την αντίληψη της κλασικής πολιτικής οικονομίας για την αντικειμενική αξία για χάρη μιας υποκειμενικής ιδέας της αξίας, που βασίζεται στην χρησιμότητα και τις ατομικές προτιμήσεις (Clarke, 1991· Desai 2010). Αυτός ο "Μαρξισμός χωρίς τον Μαρξ", όπως τον αποκαλεί ο Freeman (2010) κάνει τους νέους μας κομμουνιστές να συνηθίζουν να σκέφτονται με νεοκλασικούς ή χυδαίους οικονομικούς όρους, όπως αυτοί των εισοδημάτων στα οποία η "γαιοκτησία" και το "κεφάλαιο", για να μη μιλήσουμε για τη "γνώση" αντιμετωπίζονται ως πράγματα που παράγουν αξία.

Όσο για την ιδέα ότι η βασική πηγή της υπεραξίας στη σύγχρονη κοινωνία δεν είναι το κέρδος που αντλείται από τους εργάτες αλλά η πρόσοδος από την ιδιωτικοποίηση της "γενικής διάνοιας" της "δημιουργικής τάξης", μπορούμε μονάχα να εκφράσουμε θαυμασμό για μέγεθος του συλλογικού Εγώ της "δημιουργικής τάξης", η οποία παίρνει ως δεδομένο ότι η μόνη "αξία" που ενσωματώνουν αυτά τα εμπορεύματα είναι αυτή των "εκατομμυρίων διανοητικών εργατών" που "δεν χωρίζονται πια από τις αντικειμενικές συνθήκες της εργασίας τους, αφού έχουν δικούς τους υπολογιστές" (Žižek 2010, 225). Ανεξάρτητα από το ότι υπάρχει ένα μεγάλο ερώτημα για το αν η "γενική διάνοια" έχει καν ιδιωτικοποιηθεί (Archibugi και Filipetti 2010), υπάρχει το ζητηματάκι της υπεραξίας και κατά συνέπεια του κέρδους, που αντλείται από την εργασία αυτών που παράγουν τα υλικά αντικείμενα τα οποία εξακολουθούν να είναι τα προϊόντα του "γνωσιακού καπιταλισμού", για να μην αναφερθούμε στα προϊόντα τα οποία χρειάζεται η "δημιουργική τάξη" για να συντηρηθεί στη ζωή.

Η δημοκρατία του κέρδους και ο αυταρχισμός της προσόδου;

Το συναφές επιχείρημα του Ζίζεκ πως η στροφή προς τον αυταρχισμό έχει τις ρίζες της σ' αυτή τη μετάβαση από το κέρδος στην πρόσοδο είναι προβληματικό από μόνο του. Η ιδέα ότι "ως τώρα, ο καπιταλισμός έμοιαζε αξεδιάλυτα δεμένος με τη δημοκρατία" προδίδει τέτοια βαθιά ανιστορικότητα και μη μαρξιστική σκέψη που σου κόβει την ανάσα. Η σχέση του καπιταλισμού με τη φιλελεύθερη δημοκρατία ήταν πάντα βαθιά αντιφατική. Ενώ στα τελευταία τριάντα χρόνια νεοφιλελευθερισμού –με την αυξανόμενη ανισότητα, τις επιθέσεις στα συνδικάτα, την διαφθορά της δημοκρατίας απ' το χρήμα και τα ΜΜΕ, και ακόμα κι απ' την ίδια την ιδέα της δημοκρατίας– μπορεί να έκαναν τη σχέση καπιταλισμού και δημοκρατίας ακόμα πιο ανταγωνιστική, δεν ήταν ποτέ ακριβώς ειδυλλιακή. Το ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία συνόδευσε τον καπιταλισμό θα έπρεπε αναμφίβολα να αντιμετωπίζεται ως ταυτολογία: δεν θα συνόδευε τη φεουδαρχία. Αλλά χρειάστηκαν γενιές εργατικών, γυναικείων, μειονοτικών και αντι-αποικιοκρατικών αγώνων για να επιτευχθεί το οικουμενικό δικαίωμα ψήφου και ο εκδημοκρατισμός της φιλελεύθερης τάξης της καπιταλιστικής ατομικής ιδιοκτησίας στη μια χώρα μετά την άλλη (μια πολύ αποσπασματική και υποκειμενική λίστα από βασικά έργα για αυτά τα ζητήματα: Therborn 1977· Cammack 1997· Eley 2002· MacPherson 1979·  Leys 1999·  Mair 2006). Αυτό θα έπρεπε να το γνωρίζει κάθε αριστερός. Δυστυχώς, δεν το γνωρίζει.

29 σχόλια:

  1. Με το να λένε ότι ειναι πάγιο κεφάλαιο, αυτό τι συνεπαγωγές έχει δηλαδή? Ότι δεν υπάρχει πλέον η σχέση αφεντικού-εργάτη αλλά πλέον το κεφάλαιο παράγει αξία? Άρα ζήτω το ΔΝΤ?

    JKL

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Νομίζω ότι έχει τις συνεπαγωγές ότι οι "intellectual producers" αποτελούν οι ίδιοι μορφές κεφαλαίου --τόσο υπερπολύτιμοι είναι-- το οποίο "ιδιοποιούνται" οι καπιταλιστές αντί να αφήσουν το λαό να το χρησιμοποιήσει, ότι συνεπώς η αξία δεν παράγεται πλέον απ' την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης για την παραγωγή ανταλλάξιμων σε χρήμα εμπορευμάτων, αλλά από την "ιδιοποίηση" του "πλούτου" αξιών που παράγει η διανόηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Στην κριτική του προγράμματος της Γκότα, ο Μαρξ αναφέρεται σε αυτές τις αντιλήψεις της εργασίας, που είναι πολύ παρόμοιες με τις ιδέες του Νέγκρι που βγήκαν από τον εργατισμό. Λέει, κριτικάρωντας την θέση του γερμανικού κόμματος:


    <>

    "Οι αστοί έχουν κάθε λόγο να αποδίδουν στην εργασία υπερφυσική δημιουργική δύναμη"

    Γιατί τότε συγκαλύπτεται η σημασία που υπάρχει στις σχέσεις ιδιοκτησίας, στο ποιος κατέχει τα μέσα παραγωγής, δηλαδή τους απαραίτητους όρους αξιοποίησης της εργασίας. Αυτό που κάνει και ο Νέγκρι που διαλύει την εργατική τάξη μέσα στην αστική και φτιάχνει το ''πλήθος''. Η έμφαση των Νεγκρικών στο "self valorization of labour", ενώ ο Μαρξ αναφερόταν (αν δεν κάνω λάθος) μόνο σε "self-valorization of capital" μιας και η εργασία από μόνη της δεν μπορεί να παράξει αξία παρά μόνο αν έχει τους απαραίτητους υλικούς όρους, είναι ενδεικτική.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Σόρρυ δεν μπήκε το παράθεμα
    Πρώτο μέρος της παραγράφου: ”Η εργασία είναι η πηγή κάθε πλούτου και κάθε πολιτισμού”
    Η εργασία δεν είναι η πηγή κάθε πλούτου. Η φύση είναι εξίσου η πηγή των αξιών χρήσης (και από αξίες χρήσης αποτελείται βέβαια ο εμπράγματος πλούτος!), όπως και η εργασία, που η ίδια είναι μονάχα η έκφραση μιας φυσικής δύναμης, της ανθρώπινης εργατικής δύναμης. Η παραπάνω φράση βρίσκεται σε όλα τα παιδικά αλφαβητάρια και είναι σωστή εφόσον υπονοείται ότι η εργασία γίνεται με τα αντίστοιχα αντικείμενα και μέσα. Ένα σοσιαλιστικό πρόγραμμα, όμως, δε μπορεί να επιτρέπει σε τέτοια αστικά σχήματα λόγου ν' αποσιωπούν τους όρους που μοναχά αυτοί τους δίνουν νόημα. Και στο βαθμό που ο άνθρωπος εκ των προτέρων συμπεριφέρεται απέναντι στη φύση, την πρώτη πηγή κάθε μέσου και αντικειμένου εργασίας, σαν ιδιοκτήτης και τη μεταχειρίζεται σαν να του ανήκει, η εργασία του γίνεται πηγή αξιών χρήσης, άρα και πλούτου. Οι αστοί έχουν κάθε λόγο να αποδίδουν στην εργασία υπερφυσική δημιουργική δύναμη. Γιατί ακριβώς από το γεγονός ότι η εργασία καθορίζεται από τη φύση, βγαίνει ότι ο άνθρωπος που δεν κατέχει άλλη ιδιοκτησία εκτός από την εργατική του δύναμη, σε όλες τις καταστάσεις της κοινωνίας και του πολιτισμού είναι υποχρεωτικά δούλος των άλλων ανθρώπων, που έχουν κάνει τον εαυτό τους ιδιοκτήτη των αντικειμενικών όρων της εργασίας. Μόνο με την άδειά τους μπορεί να δουλεύει, δηλαδή μόνο με την άδειά τους μπορεί να ζει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έγραψα απάντηση που δυστυχώς χάθηκε.

      Εν συντομία: "Αξία" σκέτο στον Μαρξ είναι η ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΗ αξία. Η υλοποίηση της ανταλλακτικής αξίας, το να καταλήξει δηλαδή το εμπόρευμα να μεταμορφωθεί σε χρήμα, στο γενικό ισοδύναμο, είναι μια πολύπλοκη και επισφαλής διαδικασία που δεν υλοποιείται πάντα (κρίση, απούλητα εμπορεύματα, κατεστραμμένο κεφάλαιο).

      Η εργασία δεν μπορεί μόνη της να παράξει ανταλλακτική αξία χωρίς τη διαμεσολάβηση θεσμών (νομικών) και μηχανισμών, που να επιτρέπουν την άντληση υπεραξίας, δηλαδή την εκμετάλλευση της εργασίας. Ούτε βέβαια παράγει αξία το ίδιο το κεφάλαιο, το οποίο είναι μέσο ιδιοποίησης της αξίας, η οποία παράγεται σε καθεστώς γενικευμένης εμπορευματικής παραγωγής.

      Η "αυτοαξιοποίηση της εργασίας" είναι λοιπόν εντελώς χωρίς νόημα με όρους πολιτικής οικονομίας, και αποτελεί μάλλον κάποιου είδους ηθικολογικο-οντολογικό πρόταγμα (να γνωρίζουμε ότι η πηγή της αξίας είναι η εργασία, θέση των κλασικών οικονομολόγων Σμιθ και Ρικάρντο και ΟΧΙ του Μαρξ, ο οποίος διαχωρίζει κάθετα την "αξία" με την εμπορευματική έννοια από την απλή αξία χρήσης).

      Διαγραφή
    2. Τέλος, μεγάλη προσοχή στον όρο "αυτοαξιοδότηση του κεφαλαίου", καθώς, φυσικά, το κεφάλαιο δεν δίνει αξία στον εαυτό του (δεν μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο). Η "αυτοαξιοδότηση" αυτή είναι απλώς το αποτέλεσμα της ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΗΛΑΔΗ ΤΗΣ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΥΠΕΡΑΞΙΑΣ.

      Διαγραφή
    3. αυτοαξιοποίηση της εργασίας=αυτοαξιοδότηση της εργασίας

      Διαγραφή
  5. έχει να κάνει και με αυτό που λέμε primacy of co-operation? αντιστρέφει δηλαδή την άρνηση του διαλεκτικού Μάρξ και βάζει μια εντελώς αντιδιαλεκτική τάχα θετική προσέγγιση, για να πει στην ουσία "ξεχάστε τους, πάμε να κάνουμε τα δικά μας κοινά". ότι δηλαδή η κοινωνία αυτή παράγεται από μόνη της και απλά έρχεται το κεφάλαιο και τα πέρνει αφού υπάρξει η συνεργασία των παραγωγών.

    Capitalist production only then really begins, as we have already seen, when each individual capital employs simultaneously a comparatively large number of labourers; when consequently the labour-process is carried on on an extensive scale and yields, relatively, large quantities of products. A greater number of labourers working together, at the same time, in one place (or, if you will, in the same field of labour), in order to produce the same sort of commodity under the mastership of one capitalist, constitutes, both historically and logically, the starting-point of capitalist production. With regard to the mode of production itself, manufacture, in its strict meaning, is hardly to be distinguished, in its earliest stages, from the handicraft trades of the guilds, otherwise than by the greater number of workmen simultaneously employed by one and the same individual capital. [...] As a general rule, labourers cannot co-operate without being brought together: their assemblage in one place is a necessary condition of their co-operation. Hence wage-labourers cannot co-operate, unless they are employed simultaneously by the same capital, the same capitalist, and unless therefore their labour-powers are bought simultaneously by him. (Capital, ch13, cooperation)

    έχω ακούσει πολλούς να μιλάνε για το θέμα της συνεργασίας, θεωρούν ότι η συνεργασία και η ανάπτυξη πλέον της παραγωγής γίνεται έτσι κ αλλιώς χωρίς τους καπιταλιστες, γι αυτό είναι τόσο κολλημένοι και με τον χώρο και τις ηλεκτρονικές μορφές sharing, peer-to-peer.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θενκς. Ναι, εφόσον αρχικά αναιρέσει τη διάκριση αξίας και αξίας χρήσης, συσκοτίσει δηλαδή το γεγονός ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο θα μπορούσε να αναπτυχθεί εντός του καπιταλισμού μια γενικευμένη οικονομία που θα "έβαζε τον άνθρωπο πάνω απ' τα κέρδη", αυτή η προσέγγιση βλέπει τον καπιταλισμό ως ένα συγκυριακό και εξωγενές στοιχείο της σύγχρονης εμπορευματικής παραγωγής, που θα μπορούσε πρώτον να συνεχίσει να υφίσταται και δεύτερον να υπηρετεί τις ανθρώπινες ανάγκες και όχι το κέρδος λόγω της "ενδογενούς", "εμμενούς" ακόμα ανάπτυξης της "συν-εργασίας" της εργασίας που "αυτοαξιοδοτείται".

      Σουβλάκια του Νώντα στο βάθος, καθαριστικά ΒΙΟΜΕ, κλπ.

      Ορθά λοιπόν το θέτεις κατά την κρίση μου.

      Διαγραφή
  6. Ορθές οι διευκρινίσεις, όπως και παρατηρήσεις των άλλων συμμετεχόντων, όπως επίσης ορθή και η απο-μεταφυσικοποίηση της (βιταλιστικά) εννοούμενης εργασίας που "αυτοαξιοποιείται" κατά Νέγκρι κ.λ.π. Επίσης ορθή και η απομυθοποίηση της λεγόμενης "εργασίας γνώσης", όπως τουλάχιστον μορφοποιείται από τον Ζίζεκ. Βλέπω ο τύπος όπου μυρίζει ρωγμή και "δημιουργικές" αναθεωρήσεις (που του γ..... τη μανα του -υποτιθέμενου- δόγματος) τρέχει σαν την...μη πω τώρα, και έχει μεγάλη δεξιότητα να τις ρετουσάρει και να τις πακετάρει σε συσκευασία χρήσης. Αξιοσημείωτη περίπτωση, με εντυπωσιάζει όσο τον διαβάζω (κυρίως από αναδημοσιεύσεις, γιατί δεν έχω διαβάσει ούτε ένα βιβλίο του). Υπάρχει λύση, όταν αυτός πηγαίνει προς κάπου να είναι κανείς σε επιφυλακή και να πηγαίνει αντίθετα..όπως με τον ραν-ταν-πλάν (αν θυμούνται μερικοί από τον Λουκυ Λούκ, αν και ραν ταν πλάν είναι μάλλον οι οπαδοί του). Το ζήτημα είναι να διευκρινιστούν πολλά πράγματα που κυρίως πιό σοβαροί αναθεωρητές προτάσσουν (ακόμα και αυτοί με πομπώδη τρόπο) ως κενά του Μαρξισμού ή υποτιθέμενα κενά. Είναι γνωστή η κακοχρήση του Γκρούντρισσε, και η συμπληρωματική τους θέση δίπλα στο "Κεφάλαιο", όπως των "οικονομικών και φιλοσοφικών χειρογράφων" και άλλων αποσπασματικών έργων. Όμως εκεί τίθενται όντως πολλά ερωτήματα που σε συνάφεια με την μελέτη του "Κεφαλαίου" έχουν σχέση με το σήμερα. Είναι λάθος να τα παραθέσω η παραθέσουμε σωρηδόν, αλλά πρέπει να θεματοποιηθούν και να γίνουν αντικείμενο πραγμάτευσης ένα ένα και όλα μαζί, αντικείμενο εξονυχιστικής πραγμάτευσης για γερά στομάχια και χωρίς βιασύνη. Π.χ μπορεί να δεί κανείς πόσο εξαντλητική είναι η πραγμάτευση του Γ.Σταμάτη, που όσο και να διαφωνεί κανείς μαζί του (και γω σε πολλά) είναι ένας από τους σημαντικότερους μαρξιστές οικονομολόγους παγκοσμίως (και ας μην το ξέρουν εδώ στην χώρα των...μεγαλοφυών τατσόπουλων και άλλων φαινομενικά σοβαρότερων) ειδικά στην κριτική-αφηρημένη ανάλυση, και είναι (σημαντικός) λόγω της ανατριχιαστικά λεπτομερειακής και σκληρής πραγμάτευσης των θεμάτων σε σημείο πονοκεφάλου. Αλλά αυτό είναι επιστήμη και οι εργάτες και ο απλός κόσμος δεν έχουν κανένα πρόβλημα να παρακολουθήσουν, αν το θελήσουν, και να συνεισφέρουν. Αλλά πρώτα πρέπει να θεματοποιήσουμε και να ανατρέχουμε στα "θέματα". Λ.χ διάκριση "παραγωγική-μη παραγωγική εργασία" σε σχέση με την παραγωγή υπεραξίας και την πραγματοποίησή της. Παρά τις προσπάθειές μου δεν έχω ακόμα καταλάβει το νόημα της όλης υπόθεσης και τη σειρά των πραγμάτων, αν και έχω σπάσει τα νεύρα μου με όλες τις κατατάξεις και τις εννοιολογήσεις λ.χ του Σταμάτη αλλά και ιδίου του Μάρξ. Λ.χ μπορεί κανείς να θεωρήσει την εργασία των εργαζομένων σε έναν πωλητή εμπορευμάτων που παρήχθησαν από εργάτες και ενσωματώνουν την εργασία τους, ως εργασία που παράγει υπεραξία; (υποθέτουμε πως αυτά τα εμπορεύματα συμμετέχουν στον κύκλο χ-ε-χ'). Αν ναι τότε και η μορφή της εμπορευματικής κυκλοφορίας είναι μέρος του κεφαλαίου όπως η βιομηχανική μορφή της παραγωγής(;). Αν αυτό συμβαίνει δεν δημιουργείται μια βάση για επέκταση της έννοιας της εργατικής τάξης σε κλάδους που παραδοσιακά εννοούνται ότι ανήκουν στον μισο-προλεταριακό ή ακόμα ακόμα μικροαστικό χώρο. Φυσικά, ο Σταμάτης λ.χ (και στο κατόπι ο μαθητής του Μαριόλης, αλλά από τι βλέπω με σημαντικές θεωρητικές και πολιτικές διαφοροποιήσεις) αντιπαρέρχεται με διάφορους τροπους του θέματος, όσον αφορά τα οριακά αυτά θέματα, στις οριακές ζώνες ας πούμε της εργατικής τάξης (των παραγωγών υπεραξίας) περιοριζόμενος κατά κάποιο τρόπο με απόλυτα "φυσικό" τρόπο αλλά νομίζω και καπως τεχνηέντως στις μορφές παραγωγής (άρα και κεφαλαίου, και εργασίας) που συμμετέχουν στην κυκλοφορία του κεφαλαίου η την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης οταν αυτή πάλι είναι η εργατική δύναμη που αφορά εργάτες που συμμετέχουν στην παραγωγή (ανταλλακτικής) αξίας, υπεραξίας κλπ. Συνέχεια πιο κάτω..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Συνέχεια:
    Αν διαβάσει κανείς τις κατηγοριοποιήσεις Σταμάτη και Μαριόλη (για όσους έχουν το κουράγιο) ειδικά στο θέμα αυτό που αφορά την αναπαραγωγική και μη αναπαραγωγική εργασία (έννοιες που δεν φορμάρουν με τις αντίστοιχες παραγωγική και μη παραγωγική εργασία παθαίνει μπλακ άουτ, και μπορεί να παλατζάρει μεταξύ καχυποψίας (νεο-ρικαρντιανών επιρροών, μήπως και αστικών τελικά;) και αυτοκαχυποψίας (μήπως απλά είμαστε αδιάβαστοι;). Το ερώτημα μου είναι πάντα όταν έχουμε με τέτοια θέματα, και οχι μόνον με τύπους πυροτεχνηματα σαν τον ζιζεκ και νεγκρι, αν έχουμε χάσει τη μπάλα ή την έχουν χάσει οι δικοί μας...και γενικά δεν ξέρουμε τι παίζει. Είναι σημαντικά τα "οριακά" θέματα, γιατί όλη η ουσία είναι πολιτική-ταξική...και άλλα, αλλά το παρατράβηξα..

    Καθημερινός Άγνωστος..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Όπως πρόσφατα κατέγραψε ο Fred Block (2008) αυτό είναι ιδιαίτερα αληθές για την υποτιθέμενα ανοιχτή αγορά των ΗΠΑ στις τελευταίες δεκαετίες, όπου η προσπάθεια να δημιουργηθούν ιδιοκτησιακά δικαιώματα για κάποια στοιχεία της γνώσης βασίστηκε, παρ' όλα αυτά, σε ένα "κρυφό αναπτυξιακό κράτος".--->

    Για το «κρυφό αναπτυξιακό κράτος» πιθανώς να αναφέρεται σε αυτό: The Informational City: Information Technology, Economic Restructuring, and the Urban Regional Process, M.Castells, αλλά και πάλι δεν είναι σαφές αν το γενικό επιχείρημα έχει συνάφεια με την μη αποχαρακτηρισμένη έρευνα και την πολεμική βιομηχανία των ΗΠΑ (ή τού Ράιχ κ.ο.κ.). Αν ναι, η έλευση τού «κογκνιταριάτου», όπως το εννοούν οι Ν/Ζ (ή τού «επιστημονικού οιονεί δημοσιοϋπαλληλάτου»;;;) πρέπει να μετατεθεί χρονικά κατά την εμφάνιση τού ολικού πολέμου και νομίζω ότι αυτό είναι το πραγματικό «υποκείμενο» αναφοράς τού ζητήματος.

    Η σχέση του καπιταλισμού με τη φιλελεύθερη δημοκρατία ήταν πάντα βαθιά αντιφατική--->

    η σχέση τού φιλελευθερισμού με τη δημοκρατία ήταν πάντα βαθιά αντιφατική.

    ΥΓ Πότε και πώς το επιστημονικό δημοσιοϋπαλληλάτο έγινε «κογκνιταριάτο»;
    Όταν απολύθηκε και επαναπροσλήφθηκε με συμβάσεις έργου-μίσθωσης υπηρεσιών; Όταν αγόρασε PC και χαρτί για τον εκτυπωτή; Δεν ξέρω, δεν ξέρω.

    Από μια άλλη γωνία: Γνώμη μου είναι ότι το κατασκεύασμα για τους «παραγωγούς γνώσης» [προϊόντων «υψηλής προστιθεμένης αξίας»] που έσκασε μύτη, εδώ τουλάχιστον, τη δεκαετία του '80, δεν είχε καθόλου σχέση με την τρίτη τεχνολογική «επανάσταση» και την «οικονομία» τής γνώσης [εκτός αν τον ρόλο των PC έπαιζαν τότε τα φωτοτυπικά. τα φαξ και οι ηλεκτρονικές γραφομηχανές· δεν ξέρω]. Εδώ, στο ΗΒ, αντιστοιχούσε σε πολύ συγκεκριμένα εγχειρήματα, για παράδειγμα, (α) την οικονομική «αξιοποίηση» [όπου εμφανίζεται η «αξία» σε inverted commas, αλλιώς δεν βγάζουμε άκρη] δημόσιων χώρων* ή αρχείων-δεδομένων δημοσίων υπηρεσιών (πχ χάρτες ή δεδομένα περιβαλλοντικών ελέγχων, η πρόσβαση-χρήση ορισμένων εκ των οποίων ήταν μέχρι τότε ελεύθερη· όλα από μνήμης, τα τεφτέρια μου από την εποχή είναι στην ντουλάπα, οπότε μπορεί και να σφάλλω (β) το πρόβλημα τής χρηματοδότησης των ΑΕΙ [επιχειρηματικό πανεπιστήμιο]. Από τα απλά αυτά πράγματα στην ανάδειξη τού «κογκνιταριάτου» ως υποκειμένου τής εμμενούς κομμουνιστικοποίησης τής Ευρώπης, απαιτούνται τρία ταξίδια αλερετούρ σε εξωηλιακούς πανήτες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. εξαιρετικό κείμενο. ευχαριστώ.

    μια ερώτηση όμως. "η παραγωγή γνώσης είναι μη παραγωγική εργασία". δλδ αποκλείεται η γνώση καθεαυτή να είναι εμπόρευμα; θυμάμαι καθαρά τον μαρξ να λέει ότι στον καπιταλισμό όλα πουλιούνται κ όλα αγοράζονται.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ας δούμε τι λέει ο Μαρξ στις "Θεωρίες για την υπεραξία", τομ. 1, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, σελ. 439-40. Με κεφαλαία οι εμφάσεις με πλάγια του αρχικού κειμένου:

      "Παραγωγική είναι μόνο η εργασία, ΠΟΥ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΑΜΕΣΑ ΣΕ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Επομένως, μόνο η εργασία που κάνει το μεταβλητό κεφάλαιο μεταβαλλόμενο μέγεθος και για αυτό όλο το κεφάλαιο Κ το κάνει Κ+Δ. Αν το μεταβλητό κεφάλαιο πριν από την ανταλλαγή του με την εργασία = χ, έτσι που να έχουμε την εξίσωση ψ=χ, τότε η εργασία που μετατρέπει το χ σε χ+η και για αυτό το ψ=χ το μετατρέπει σε ψ' =χ+η, είναι παραγωγική εργασία. Πρόκειται για εργασία δηλ. που βγάζει υπεραξία ή που χρησιμεύει στο κεφάλαιο σαν συντελεστής για να βγάζει υπεραξία και επομένως για να διαμορφωθεί σαν κεφάλαιο, σαν αυτοαξιοποιούμενη [δες παραπάνω συζήτηση για το τι σημαίνει αυτό] αξία."

      Κατόπιν, σελ. 443-44:

      "...ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ μπορεί να χαρακτηριστεί η εργασία που ανταλλάσσεται άμεσα με το ΧΡΗΜΑ ΣΑΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, ή, πράγμα που αποτελεί μια συντομευμένη έκφραση γι' αυτό, που ανταλάσσεται άμεσα με κεφάλαιο, δηλαδή με χρήμα, που αυτό καθαυτό είναι κεφάλαιο και προορίζεται να λειτουργήσει σαν κεφάλαιο, ή ακόμα που αντικρύζει την εργατική δύναμη σαν κεφάλαιο. Στην έκφραση: εργασία που ανταλάσσεται ΑΜΕΣΑ με ΚΕΦΑΛΑΙΟ, περιλαβαίνεται ότι η εργασία ανταλλάσεται με το χρήμα σαν ΚΕΦΑΛΑΙΟ και μετατρέπει πράγματι αυτό το χρήμα σε κεφάλαιο."

      Κατόπιν, σελ. 446-47:

      "Η έκφραση ότι ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ είναι η εργασία εκείνη, που ανταλλάσσεται ΑΜΕΣΑ με ΚΕΦΑΛΑΙΟ [...] δεν είναι παρά μόνο ένας παράγωγος τύπος του γεγονότος ότι είναι ΕΡΓΑΣΙΑ, που μετατρέπει χρήμα σε κεφάλαιο, που ανταλάσσεται σαν ΚΕΦΑΛΑΙΟ με τους όρους παραγωγής, επομένως με κανένα τρόπο δεν σχετίζεται μ' αυτούς σαν προς απλούς τρόπους παραγωγής όχι σαν ΕΡΓΑΣΙΑ γενικά, χωρίς ένα ειδικό κοινωνικό καθορισμό. Αυτό περιλαβαίνει: 1) Την αμοιβαία σχέση χρήματος και εργατικής δύναμης σαν αμπορευμάτων, αγορά και πούληση ανάμεσα στον κάτοχο του χρήματος και στον κάτοχο της εργατικής δύναμης. 2) Την άμεση υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο. 3) Την πραγματική μετατροπή της εργασίας σε κεφάλαιο στο προτσές παραγωγής ή, πράγμα που είναι το ίδιο, τη δημιουργία της υπεραξίας για το κεφάλαιο.

      Διαγραφή
    2. Συνεπώς, για να είναι, μια διανοητική εργασία παραγωγική εργασία --λέω εγώ-- πρέπει α) η εργατική δύναμη του παραγωγού της να ανταλάσσεται με χρήμα ως εμπόρευμα βάσει σύμβασης, β) να είναι άμεσα υπαγμένη στο κεφάλαιο και όχι να την υπάγει έμμεσα και σε δεύτερο στάδιο το κεφάλαιο, όπως κάνει, πχ, με έναν πίνακα του Βαν Γκογκ ή ένα γλυπτό του Ροντέν ή ένα τραγούδι του Νικ Ντρέικ, γ) να δημιουργεί υπεραξία μέσα από την διαδικασία παραγωγής, δηλαδή, αυτός που την επιτελεί να εργάζεται αμισθί για περισσότερο χρόνο από όσο απαιτεί η αναπλήρωση από τον καπιταλιστή του μεριδίου του κεφαλαίου που πληρώνει σε μισθό, εξοπλισμό, φθορές, κλπ και αυτός ο άμισθος χρόνος εργασίας να είναι μετατρέψιμος σε χρηματικό κέρδος για τον εργοδότη.

      Διαγραφή
    3. @ Jesus:

      Ίσως σε βοηθήσει αρκετά αυτό το απόσπασμα απ' το ίδιο βιβλίο, σελ. 449:

      "Λογουχάρη, ο Μίλτων, που έγραψε για 5 λίρες στερλίνες τον "Χαμένο Παράδεισο" ήταν ένας ΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΣ ΕΡΓΑΤΗΣ. Αντίθετα, ο συγγραφέας που προσφέρει εργοστασιακή εργασία για τον βιβλιοπώλη του είναι ένας ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΣ εργάτης. Ο Μίλτων έχει παραγάγει τον "Χαμένο Παράδεισο" για τον ίδιο λόγο που παράγει μετάξι ένας μεταξοσκώληκας. Ήταν μια δραστηριότητα της φύσης του. Πούλησε αργότερα το προϊόν του προς 5 λίρες. Ο φιλολογικός όμως προλετάριος της Λειψίας, που παράγει βιβλία κάτω από τη διεύθυνση του βιβλιοεμπόρου του (λ.χ. εγχειρίδια Πολιτικής Οικονομίας) είναι ένας ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΣ ΕΡΓΑΤΗΣ, επειδή το προϊόν του είναι εξαρχής υπαγμένο στο κεφάλαιο και γίνεται μόνο για να αξιοποιηθεί. Μια τραγουδίστρια που πουλάει για δικό της λογαριασμό το τραγούδι της είναι ένας ΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΣ ΕΡΓΑΤΗΣ. Όμως η ίδια τραγουδίστρια που την έχει προσλάβει ένας επιχειρηματίας, ο οποίος τη βάζει και τραγουδάει για να βγάλει λεφτά, είναι ένας ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΣ εργάτης, επειδή παράγει κεφάλαιο."

      Νομίζω ότι αυτό ξεκαθαρίζει τα πράγματα και από την πρακτική σκοπιά.

      Διαγραφή
    4. Είναι λοιπόν ο Ζίζεκ, λ.χ, παραγωγικός εργάτης; Όχι, δεν είναι διότι η εργασία του δεν είναι άμεσα υπαγμένη στο κεφάλαιο και δεν γίνεται βάσει σύμβασης. Είναι ένας υπάλληλος μιας πολυεθνικής ο οποίος φτιάχνει software για μηνιαίο μισθό παραγωγικός εργάτης; Ναι, είναι, εφόσον υπάγεται άμεσα η εργασία του στο κεφάλαιο, εφόσον πουλά την εργατική του δύναμη στο κεφάλαιο, και εφόσον το εμπόρευμα το οποίο παράγει ενσωματώνει απλήρωτη εργασία την οποία ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης καρπώνεται ως υπεραξία και την προσθέτει στο αρχικό του κεφάλαιο.

      Διαγραφή
    5. Και το ΚΡΙΣΙΜΟ ερώτημα:

      Σημαίνει κάτι από τη σκοπιά της καπιταλιστικής πολιτικής οικονομίας αν ο παραγωγικός εργάτης παράγει software, βίδες, βατραχοπέδιλα, ράγες τραίνων, ή καλαμπόκι;

      Απάντηση: OXI. Δεν αλλάζει κάτι στη φύση της εργασίας τους επειδή τα ΠΡΟΪΟΝΤΑ/ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΑ τα οποία παράγουν είναι ανόμοια.

      Σημαίνει κάτι από την πλευρά του Ζίζεκ ή του Νέγκρι: τα πάντα.

      Γιατί;

      Εκεί αρχίζει η συζήτηση. Ποιους λόγους έχουν να αναγάγουν σε μέγα θέμα το αν ο παραγωγικός εργάτης παράγει software, βατραχοπέδιλα, βίδες, τηλέφωνα, καλαμπόκι ή έπιπλα;

      Διαγραφή
    6. Έχει σημασία για τους Ν/Ζ σημασία γιατί "επιθυμούν'' μια εργατική τάξη χωρίς τραγιάσκα και χτύπημα κάρτας στη βάρδια, "πνευματικοποιημένη" και αποκομμένη από την άμεση διεργασία παραγωγής, μακριά απο εργοστάσια, άρα (κατ'αυτους, αλλά ίσως και όντως) μακριά από το "παραδοσιακό" ακροατηριο του κομμουνισμού, ευεπίφορη σε κηρύγματα "ανεξαρτησίας", άν και κάπως ενταγμένη σε ένα μη-παραδοσιακό μικροαστικό σώμα, όπως αυτό των βιοτεχνών μαγαζατόρων. Κάτι σαν την μη-τάξη του Γκορζ (που τον θυμήθηκα τώρα)...ο μισο-προλετάριος είναι γιαυτούς το ιδανικό στρώμα..ιδανικό για διεμβόλιση της εργατικής ιδεολογίας; ιδανικό για την δημιουργία ενός προλεταριάτου χωρίς το προλεταριάτο;...μου θυμίζει λίγο το θέμα των "λατινικών" χωρών επι Α διεθνούς, και το γεγονος πως ο αναρχισμός λ.χ εκεί παρέμεινε δυνατός, στηριγμένός όχι μόνον στους αγρότες-μικροιδιοκτήτες αλλά και στους εργάτες γης ή σε ενδιάμεσες κοινωνικές φιγούρες...και φυσικά ειδικά για τον Ν. αξίζει και από τους παλιούς συντρόφους του μια χλεύη, γιατί απλά απλά στην πλάστιγγα χειρωνακτική-πνευματική εργασία έγειρε προς την "πνευματική" για τους λόγους που προανέφερα με την στρέβλωση ακόμα και των επεξεργασιών (σωστές λάθος; αυτό είναι άλλο θέμα) για τον "κοινωνικό εργάτη" που δεν του ανήκαν (λογοκλόπος)
      Κθημερινός Αγνωστος

      Διαγραφή
    7. Στην εύλογη ερώτηση "γιατί την επιθυμούν;" θα ήταν άδικη η απάντηση "επειδή θεωρούν ότι θα τους αναγνώριζε αυτόματα ως προφήτες και ηγέτες της";

      Επίσης, θα ήταν άδικη η απάντηση "και αυτό ακριβώς έγινε";

      Επίσης, θα ήταν άδικη η απάντηση "και έγινε επειδή η εργατική τάξη χωρίς τραγιάσκα θεώρησε ότι είναι κάτι άλλο από εργατική τάξη επειδή έτσι την έπεισαν 'ηγέτες' και 'προφήτες' που ΔΕΝ είναι παραγωγικοί εργάτες";

      Διαγραφή
    8. Έτσι είναι...απλά έτσι..άντε τώρα να μαζευτούνε (μαζευτούμε)

      Καθημερινός Αγνωστος

      Διαγραφή
    9. οκ, απόλυτα σύμφωνος αντώνη. το ιστολόγιο δε συμφωνεί με την φράση που παρέθεσα παραπάνω.

      κοίτα, ο ζίζεκ δεν παράγει τίποτα, γιατί δεν κάνει για τίποτα, κ είναι πραγματικά στρέβλωση κ πρόβλημα ότι πρέπει να καθόμαστε ν' ασχολούμαστε μ' αυτό το άτομο, αλλά προς το παρόν έτσι πάει το πράμα.

      για τους λόγους διάκρισης των εργαζομένων με βάση το παραγόμενο εμπόρευμα, νομίζω έχει απαντήσει η ιστορία. ο συντεχνιακός συνδικαλισμός οδηγεί στον φασισμό, αν δεν είναι ήδη φασισμός, κ οι τύποι προσπαθούν να κατασκευάσουν μια "οικονομική θεωρία" που θα καταστήσει δυνατόν να ξαναεμφανιστούν αυτά τα καρκινώματα ξεπλυμένα κ με καινούργιο πρόσωπο. λέω εγώ.

      στο θέμα μας. για τον εργάτη που παράγει γνώση, η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα σε παραγωγική κ μη παραγωγική εργασία βρίσκεται στο αν αποποιείται των πνευματικών δικαιωμάτων του προϊόντος της εργασίας του μέσω του συμβολαίου εργασίας (το λέω εξ ιδίας πείρας. έχω συμβόλαιο με κρατικό-δημόσιο φορέα έρευνας κ το συμβόλαιό μου το αναφέρει ρητά. δεν διατείνομαι βέβαια ότι κάνω παραγωγική εργασία, αλλά και σ' αυτό το επίπεδο τα πράματα είναι ήδη έτσι). είναι η νομική πράξη που στερεί απ' τον εργαζόμενο την ιδιοκτησία του προϊόντος της εργασίας του που είναι αναγκαία συνθήκη για την παραγωγή υπεραξίας. οι υπόλοιπες συνθήκες, που μαζί με την 1η γίνονται αναγκαίες είναι η μισθωτή εργασία κ η εμπορευματική παραγωγή, που είναι καλυμμένες πλέον πρακτικά παντού.

      μια παρατήρηση όμως. το πρόβλημα του πώς διαπιστώνεις (σε θεωρητικό επίπεδο) αν κάποιος εκτελεί απλήρωτη εργασία το είχε συμπεριλάβει στην ανάλυσή του κ ο ίδιος ο μαρξ*. συνεπώς νομίζω ότι η ερώτηση "εκτελεί απλήρωτη εργασία" δεν έχει ευθεία απάντηση, αλλά μόνο μέσω της ισοδύναμης διατύπωσης που έδωσα παραπάνω.

      ευχαριστώ.

      *δυστυχώς δεν έχω το κεφάλαιο μαζί μου για να δώσω το απόσπασμα όπου κατανέμει την απλήρωτη εργασία στην εργάσιμη μέρα. ο ίδιος αντιλαμβάνεται ότι η απλήρωτη εργασία, παρότι βάση του κεφαλαιοκρατικού προτσές παραγωγής, είναι κάτι το φευγαλέο, κάτι το δύσκολο να μετρηθεί άμεσα.

      Διαγραφή
  10. Υπάρχει ωστόσο και το φασονάρισμα. Πως μπορεί κανείς να εντάξει το φασόν στις έννοιες της "υπαγωγής" στην καπιταλιστική διεργασία; Είναι άμεσα υπαγμένη στο κεφάλαιο η φασονίστικη εργασία. Αναφέρω το παράδειγμα του φασόν για να κάνουμε αναλογίες με την υπόθεση "διανοητική εργασία", επισημαίνοντας ταυτόχρονα τις επαχθείς συνθήκες του για τους φασονίστες. Αυτό το τελευταίο το λέω γιατί μπορεί να μιλήσει για μια τέτοια κατάσταση σε χώρους προλεταριοποιημένης ημι-ανεξάρτητης διανοητικής εργασίας που δεν μπορεί να ενταχθεί στον "ελευθερο-επαγελματισμό" χωρις να μιλάμε πάλι για "παραγωγική εργασία" με την έννοια που το έθεσες (μαρξιστικά) αλλά ούτε για μη-παραγωγική εργασία. Λ.χ [ετερόκλητα παραδείγματα]:ιδιαιτεράδες (πεινασμένοι..) που συμμετέχουν στην διαδικασία δημιουργίας εργατικής δύναμης, όσοι φτιάχνουν σπασμένα προγράμματα κομπιούτερ, ακόμα και για επιχειρήσεις, ή ακόμα και λούμπεν που υπάγονται σε καπιταλιστικές επιχειρήσεις αλλά στον εμπορικό τομέα ή ακόμα ακόμα στον τομέα παραγωγής (λ.χ μικροπαραγωγοί κόκας στην Λατινική Αμερική)..
    Καθημερινός Άγνωστος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ο Μαρξ είναι πασιφανές ότι δεν κάνει καμία απολύτως διάκριση παραγωγικής και μη παραγωγικής εργασίας στη βάση του ΤΙ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ.

      Η διάκριση αφορά καθαρά το ΠΩΣ, με ποιες συνθήκες, με ποιους καθορισμούς της σχέσης εργασίας και κεφαλαίου παράγεται.

      Κάθε εργασία που πληρεί τους ρητά εκφρασμένους όρους της παραγωγικής εργασίας είναι λοιπόν παραγωγική, ανεξαρτήτως του αν αυτό που παράγει θεωρείται συμβατικά "χρήσιμο" ή όχι, και κάθε εργασία που δεν τους πληρεί δεν είναι παραγωγική, πάλι ανεξάρτητα από την φαινομενική της "χρησιμότητα" για την κοινωνία.

      Διαγραφή
    2. Δεν ξέρω κατά πόσο κομίζω γλαύκα εις Αθήνας αλλά με τους όρους του Μαρξ, ο σοσιαλισμός είναι ένας τρόπος παραγωγής που μετατρέπει όλους τους εργαζόμενους σε ΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥΣ.

      Αυτό ακούγεται τρελό επειδή όταν λέμε "παραγωγικότητα" στην καθημερινή ομιλία μιλάμε σαν να είμαστε καπιταλιστές, σαν δηλαδή η "παραγωγικότητα" να είναι κάτι καλό για όλους. Αλλά η παραγωγικότητα, μαρξιστικώς εννοούμενη, δεν ωφελεί σε τίποτα τον εργάτη. Ωφελεί αυτόν που καρπώνεται την υπεραξία την οποία παράγει. Δηλαδή τον καπιταλιστή.

      Τι εννοεί λοιπόν ο σοσιαλισμός όταν μιλάει για "παραγωγικότητα"; Δεν εννοεί αύξηση της υπεραξίας, αλλά αύξηση του συνολικού ποσού ΑΞΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ που είναι διαθέσιμες για κατανάλωση στην κοινωνία.

      Κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που ορίζει ο Μαρξ ως "παραγωγικότητα" και αυτό που ο καπιταλισμός εννοεί ως "παραγωγικότητα."

      Πιθανώς, το όλο μπέρδεμα να προέρχεται από το γεγονός ότι ο Μαρξ εξηγεί τι είναι "παραγωγικό" από την ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΣΚΟΠΙΑ, από την σκοπιά της αστικής πολιτικής οικονομίας. Τη σκοπιά δηλαδή που καθορίζει και το τι αντιλαμβάνεται το κάθε κορόιδο ως "παραγωγικότητα": το να πλουτίζουν οι καπιταλιστές.

      Διαγραφή
    3. Πολύ σωστή η (προκλητική) απλούστευση, καθόλου απλοϊκή θα έλεγα..συμφωνώ απολύτως. Το θέμα είναι πως η "εμμένεια" της συζήτησης με όλο τον κόσμο επιβάλλει (επιβάλλει;) αυτή την τελευταία διευκρίνηση. Η να αρχίζει κανείς όπως τώρα εσυ; αυτό είναι (περαν του νυχτερινής επιβάρυνσης της συζήτησης) ένα πραγματικό πολιτικό δίλλημμα..
      Καθημερινός Άγνωστος

      Διαγραφή
  11. 'Ενα λινκ διαφωτιστικό για τις απόψεις Σταμάτη που θεωρώ σημαντικές στο θέμα, σε συνάφεια και με τις (σραφφιανής προέλευσης;) έννοιες της αναπαραγωγικής και μη αναπαραγωγικής εργασίας:
    http://www.theseis.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=75
    Το θέμα είναι κατα πόσο μπορεί να θεωρηθει η "σκοπιά" του καπιταλισμού ως απλά "σκοπιά" ή "σκοπιά-πραγματικότητα". Υπάρχει το θέμα της περίφημης έκφρασης "παρουσιάζεται..", "παρουσίαση" που ερμηνεύεται με διάφορους τρόπους και δημιουργεί στους μαρξιστές (τους πραγματικούς εννοώ) πολλαπλά προβλήματα κατανόησης, όχι άσχετα με το θέμα της "σκοπιάς"...πέρα από το "θεωρητικόν" της υπόθεσης υπάρχει θέμα ταξικής πολιτικής σημασιολογίας ( δεν είναι "θεωρητικούρα" αυτο) στο άμεσο επίπεδο. Είναι ''παραγωγικό" ότι παρουσιάζεται αστικά παραγωγικό; από την αστική σκοπιά είναι, αν με την έννοια αυτή μιλάμε για την ουσιαστική θέση του κεφαλαίου, δηλαδή όχι την προπαγανδιστική του θέση αλλά την πρακτική, άρα η παρουσίαση του αστικού κόσμου, του κεφαλαίου, δεν είναι αυτή που εκφράζεται στις προπαγανδιστικές γελοιότητες λ.χ της Δράσης ή του Συριζα (έχουν κοινά που δεν "φαίνονται") αλλά ούτε στο επίπεδο της ιδεολογικής φαινομενικότητας (η ιδεολογία της παραγωγικότητας σε σχέση με την "φυσική" της έννοια που περιορίζεται στον υλικό-φυσικό σώμα που παράγεται, αλλά στο επίπεδο της κίνησης του κεφαλαίου. Ο Μαρξ αποκαλύπτει την πρακτική του κεφαλαίου ακόμα (υποθετικά) και σε έναν αστό ή σε ένα αστικό επιτελείο (σοβαρό επιτελειο...πιστεύετε οτι τα σοβαρά επιτελεία των αστών δεν ξέρουν τι είναι το κεφάλαιο το ίδιο και το "Κεφάλαιο" του Μάρξ;), με σκοπό κυρίως να διαφωτίσει τους εργάτες αλλά και όποιον διαθέσιμο να ταχθεί με αυτούς διανοούμενο (σπάνιο). Αν όμως θέλουμε να είμαστε πρακτικοί πολιτικά θα έπρεπε να πούμε πως η δική μας παραγωγικότητα αφορά αυτό που είπες διαυγώς και ξεκάθαρα-σταράτα...αλλά σου θυμιζω πως και η δική σου θεση, στο άρθρο για τις "ανάγκες", επίσης σταράτη, θέτει θέμα και για τον προσδιορισμό της αξίας χρήσης (σε μια σοσιαλιστική-κομμουνιστική κοινωνία)...αλλά άλλο θέμα...
    Καθημερινός Άγνωστος

    ΑπάντησηΔιαγραφή