Παρασκευή, 27 Δεκεμβρίου 2013

Πλαστογραφώντας τον Λένιν: Ταξικές αντιφάσεις, έμψυχα αντικείμενα και καταλήψεις εργαλείων

Συνεχίζει ο Πουλαντζάς για τον Λένιν:
Οι ταξικές αντιφάσεις βρίσκονται τάχα ανάμεσα στο Κράτος και τις έξω από το Κράτος λαϊκές μάζες.
"Τάχα" είναι η λέξη κλειδί εδώ. Πουθενά δεν υπάρχει τέτοια διατύπωση στο Κράτος και επανάσταση. Και θα ήταν παράλογο να υπάρξει όταν μόνο στα τρία πρώτα κεφάλαια, ο Λένιν ορίζει το κράτος ως "ιδιαίτερο σχηματισμό" ή "ιδιαίτερη δύναμη καταπίεσης" 8 φορές:
Σε τι συνίσταται κυρίως η δύναμη αυτή; Στους ιδιαίτερους σχηματισμούς των ένοπλων ανθρώπων (κεφ. 1, τμ. 2) 
Σχηματίζεται το κράτος, δημιουργείται μια ιδιαίτερη δύναμη, ιδιαίτεροι σχηματισμοί εξοπλισμένων ανθρώπων, και κάθε επανάσταση, καταστρέφοντας τον κρατικό μηχανισμό, μας δείχνει ολοφάνερα πώς η κυρίαρχη τάξη προσπαθεί ν' ανανεώσει τους ιδιαίτερους σχηματισμούς ένοπλων ανθρώπων που την εξυπηρετούν (κεφ. 1, τμ. 2)
η «ιδιαίτερη δύναμη καταπίεσης» του προλεταριάτου από την αστική τάξη, των εκατομμυρίων εργαζομένων από μερικές χούφτες πλουσίων πρέπει ν' αντικατασταθεί με μια «ιδιαίτερη δύναμη καταπίεσης» της αστικής τάξης από το προλεταριάτο (κεφ 1, τμ. 4) 
Αν όμως το προλεταριάτο χρειάζεται το κράτος, σαν ιδιαίτερη οργάνωση βίας ενάντια στην αστική τάξη (κεφ. 2, τμ. 4) 
Σ' αυτό ίσα - ίσα εκφράζεται με τον πιο χτυπητό τρόπο η στροφή από την αστική δημοκρατία στην προλεταριακή δημοκρατία, από τη δημοκρατία των καταπιεστών στη δημοκρατία των καταπιεζόμενων τάξεων, από το κράτος σαν «ιδιαίτερη δύναμη» καταπίεσης μιας ορισμένης τάξης στην κατάπνιξη των καταπιε­στών με τη γενική δύναμη της πλειοψηφίας του λαού, των εργα­τών και αγροτών (Κεφ.3, τμ. 2)
Πώς γίνεται μια "ιδιαίτερη δύναμη καταπίεσης" να είναι ο ένας πόλος "ταξικών αντιφάσεων" ανάμεσα στον εαυτό της και μια τάξη; Είναι ξεχωριστή τάξη η ίδια η ιδιαίτερη δύναμη καταπίεσης; Όχι, είναι η μετουσιωμένη σε όπλα και σε στρατό και αστυνομία και νομικό και ποινικό σύστημα οικονομική δύναμη μιας τάξης. Ταξικές αντιφάσεις μπορεί να υπάρχουν μέσα σε μία τάξη ή ανάμεσα σε τάξεις. "Ταξικές αντιφάσεις" ανάμεσα στο "κράτος και τις λαϊκές μάζες" είναι διατύπωση χωρίς καμία μαρξιστική --και βέβαια χωρίς καμία λενινιστική-- λογική.

Συνεχίζει ο Πουλαντζάς, πάντα για τον Λένιν:
Το κράτος αυτό υποτίθεται ότι κατέχει τη δική του εξουσία, μια εξουσία-υπόσταση που πρέπει να του αφαιρεθεί.
Εδώ φτάνουμε σε ένα είδος σουρεαλιστικού ζενίθ. Θυμηθείτε ότι λίγο πριν, ο Πουλαντζάς κατηγορούσε τον Λένιν ότι σ' αυτόν το κράτος "εξακολουθεί να θεωρείται ένα απλό αντικείμενο ή εργαλείο". Με την προσθήκη αυτή, ο Λένιν γίνεται ο θεωρητικός ενός κράτους που είναι απλό αντικείμενο αλλά ταυτόχρονα κατέχει τη δική του εξουσία (για αυτό, άλλωστε, μπορεί ο Πουλαντζάς να μιλά για "ταξικές αντιφάσεις" ανάμεσα στο κράτος και τις "λαϊκές μάζες"). Είναι σαν να λέμε πως για τον Λένιν το κράτος είναι μεν ένα σφυρί, αλλά είναι επίσης ένα σφυρί το οποίο σηκώνει τον εαυτό του, πηγαίνει σε μερεμέτια περπατώντας και καρφώνει καρφιά μόνο του: ένα απ' αυτά τα φοβερά αντικείμενα σε ταινίες τρόμου που είναι αυτοκινούμενα και έχουν τη δική τους βούληση. Φυσικά, για τον Λένιν το κράτος δεν είναι ούτε "αντικείμενο", ούτε κάτι που "κατέχει τη δική του εξουσία", και η σουρεαλιστική σύμφυρση αντιφατικών ιδιοτήτων αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο της αναλυτικής ικανότητας (;) του έλληνα θεωρητικού, που επινοεί μόνος του τα πιο απίθανα πράματα, φορτώνοντάς τα στην καμπούρα του Λένιν. Το ότι δεν είναι αντικείμενο το δείξαμε με τεκμήρια στην προηγούμενη ανάρτηση. Το ότι δεν έχει καμία "δική του" εξουσία ανεξάρτητη από αυτή της κυρίαρχης τάξης ελπίζουμε να αρκεί το ακόλουθο για να το αποδείξει:
[Ένγκελς, Αντι-Ντύρινγκ]: Η ως τα τώρα κοινωνία, που κινείται μέσα σε ταξικές αντιθέσεις, είχε ανάγκη από το κράτος, δηλαδή από μια οργάνωση της κάθε φορά εκμεταλλεύτριας τάξης για να διατηρεί τους εξωτερικούς της όρους παραγωγής, δηλαδή κυρίως για να κρατάει με τη βία την εκμεταλλευόμενη τάξη κάτω από τους δοσμένους όρους καταπίεσης που καθορίζονται από τον υπάρχοντα τρόπο παραγωγής (δουλεία, δουλοπαροικία, μισθωτή εργασία). [...]  (Κράτος και επανάσταση, κεφ. 1, τμ. 4)
Ο κύριος Πουλαντζάς αδυνατεί να συλλάβει το βασικό σχήμα της αλλοτρίωσης, σύμφωνα με το οποίο κάτι μπορεί να είναι δημιούργημά μου και ταυτόχρονα να εμφανίζεται σε μένα ως κάτι αυτόνομο, κάτι πάνω από μένα· αδυνατεί να συλλάβει τα στοιχειώδη της κρατικιστικής πολιτικής θεολογίας. Και για αυτό την υποβάλλει σε μια γκροτέσκα αναθεώρηση φορτώνοντας στον ... Λένιν, και δη ταυτόχρονα, τις εξίσου παράλογες απόψεις πως το κράτος είναι "απλό αντικείμενο" και πως είναι "αυτόνομο", "αυτενεργό" υποκείμενο με δική του, αυτοδημιούργητη τάχαμου εξουσία!!!

Αλλά ο Πουλαντζάς συνεχίζει ακάθεκτος:
"Παίρνω" την κρατική εξουσία σημαίνει καταλαμβάνω, στο χρονικό διάστημα της διπλής εξουσίας, τα εξαρτήματα του Κράτους-εργαλείου.
Εδώ επιστρέφουμε, κατ' αρχήν, στην τερατώδη σύγχυση της αμφίρροπης και παροδικής κατάστασης της "δυαδικής εξουσίας" με την ίδια την επανάσταση, σύγχυση που είναι όλη του Πουλαντζά και δεν αφορά σε τίποτε τον Λένιν. Ο Πουλαντζάς φαντάζεται τον Λένιν να γράφει κάτι τόσο βλακώδες όπως ότι στην κατάσταση "δυαδικής εξουσίας" "παίρνεται" η κρατική εξουσία. Μα αν πράγματι "παιρνόταν" η κρατική εξουσία σε μια τέτοια κατάσταση, τότε πού συνίσταται η "δυαδικότητα" της εξουσίας;! Αν "παιρνόταν" η κρατική εξουσία, τότε δεν θα υπήρχε "δυαδική εξουσία" αλλά, πολύ απλά, επανάσταση. Πουθενά δεν λέει ούτε υπονοεί τίποτε τέτοιο ο Λένιν, διότι ο Λένιν, αντίθετα με το πώς επιδιώκει να τον παρουσιάσει ο Πουλαντζάς για να κάνει τη δουλίτσα του, δεν ήταν ηλίθιος.

Περαιτέρω, τι σημαίνει ότι στην λενινιστική αντίληψη της προλεταριακής επανάστασης το προλεταριάτο "καταλαμβάνει" τα εξαρτήματα του "κράτους-εργαλείου"; Δεν διάβασε ο κύριος Πουλαντζάς λέξη από το Κράτος και επανάσταση; Πουθενά, μα πουθενά δεν γίνεται λόγος για "κατάληψη" του κράτους (ωσάν το προλεταριάτο να μετακομίζει στα διαμερίσματά του), πόσο μάλλον για κατάληψη ενός κράτους-"εργαλείου". Αυτό για το οποίο γίνεται λόγος ad nauseam είναι η καταστροφή του αστικού κρατικού μηχανισμού. Μόνο στα τρία πρώτα κεφάλαια:
αν το κράτος είναι προϊόν του ασυμφιλίωτου των ταξικών αντιθέσεων, αν είναι μια δύναμη που στέκει πάνω από την κοινωνία και "όλο και περισσότερο ά π ο ξ ε ν ώ ν ε τ α ι από την κοινωνία", γίνεται φανερό πως η απελευθέρωση της καταπιεζόμενης τάξης είναι αδύνατη όχι μόνο χωρίς βίαιη επανάσταση, αλλά και χωρίς καταστροφή του μηχανισμού της κρατικής εξουσίας [...] αυτό ακριβώς το συμπέρασμα ο Κάουτσκι -αυτό θα το δείξουμε λεπτομερειακά στην παραπέρα έκθεση μας- το... "ξέχασε" και το διαστρέβλωσε.(κεφ. 1, τμ.1)
Το αστικό κράτος δεν «απονεκρώνεται», κατά τον Ένγκελς, μα «καταργείται» από το προλεταριάτο στην επανάσταση (κεφ. 1, τμ. 4)
Αν όμως το προλεταριάτο χρειάζεται το κράτος, σαν ιδιαίτερη οργάνωση βίας ενάντια στην αστική τάξη, τότε από δω βγαίνει μόνο του το συμπέρασμα: είναι άραγε νοητή η δημιουργία μιας τέτοιας οργάνωσης χωρίς την προκαταβολική καταστροφή, χωρίς την συντριβή της κρατικής μηχανής, που δημιούργησε για τον εαυτό της η αστική τάξη; (κεφ. 2, τμ. 1)

«Όλες οι ανατροπές τελειοποιούσαν αυτή τη μηχανή αντί να την τσακίσουν» (η υπογράμμιση είναι δική μας). «Τα κόμματα, που αγωνίζονταν διαδοχικά για την εξουσία, θεωρούσαν την απόχτηση αυτού του τεράστιου κρατικού οικοδομήματος σαν την κυριότερη λεία του νικητή» («Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη», σελ. 98 - 99, 4η έκδ., Αμβούργο, 1907).

Με τον περίφημο αυτό συλλογισμό ο μαρξισμός κάνει ένα τεράστιο βήμα προς τα μπρος σε σύγκριση με το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο». [...] όλες οι προηγούμενες επαναστάσεις τελειοποιούσαν την κρατική μηχανή, ενώ πρέπει να σπάσει, να τσακιστεί. Το συμπέρασμα τούτο είναι το κύριο, το βασικό στη διδασκαλία του μαρξισμού για το κράτος. Και αυτό ακριβώς το βασικό δεν έχει μόνο ολότελα λησμονηθεί από τα κυρίαρχα επίσημα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, μα και έχει άμεσα διαστρεβλωθεί (όπως θα δούμε πιο κάτω) από τον πιο επιφανή θεωρητικό της ΙΙ Διεθνούς Κ. Κάουτσκι. (κεφ. 2, τμ. 2) 
Μέσα απ' όλες τις αστικές επαναστάσεις, που τόσο πολλές γνώρισε η Ευρώπη από τον καιρό της πτώσης της φεουδαρχίας, προχωρεί η εξέλιξη, η τελειοποίηση, το δυνάμωμα αυτού του υπαλληλοκρατικού και στρατιωτικού μηχανισμού. Ιδιαίτερα, ίσα - ίσα η μικροαστική τάξη είναι εκείνη που τραβιέται προς το μέρος της μεγαλοαστικής τάξης και σε σημαντικό βαθμό υποτάσσεται σ' αυτήν μέσω αυτού του μηχανισμού, που προσφέρει στ' ανώτερα στρώματα της αγροτιάς, των χειροτεχνών, των έμπορων κ.α. σχετικά βολικές, ήσυχες και τιμητικές θεσούλες, που τοποθετούν τους κατόχους τους πάνω από το λαό.

iv. Από δω πηγάζει η ανάγκη για όλα τα αστικά κόμματα, ακόμα και για τα πιο δημοκρατικά, μαζί και για τα «επαναστατικά - δημοκρατικά», να δυναμώνουν τις καταπιέσεις εναντία στο επαναστατικό προλεταριάτο, να στεριώνουν τον καταπιεστικό μηχανισμό, δηλαδή την ίδια την κρατική μηχανή. Αυτή η πορεία των γεγονότων υποχρεώνει την επανάσταση «να συγκεντρώνει όλες τις δυνάμεις της καταστροφής» ενάντια στην κρατική εξουσία, την υποχρεώνει να βάλει καθήκον της όχι την καλυτέρευση της κρατικής μηχανής, μα τη συντριβή, την καταστροφή της. (κεφ. 2, τμ.2)

μόνον ότι η προλεταριακή επανάσταση πλησίασε άμεσα στο καθήκον «να συγκεντρώσει όλες τις δυνάμεις της καταστροφής» ενάντια στην κρατική εξουσία, στο καθήκον «να τσακίσει» την κρατική μηχανή. (κεφ. 2, τμ. 2)

"η κομμούνα απόδειξε ότι η «εργατική τάξη δεν μπορεί απλώς να πάρει στα χέρια της την έτοιμη κρατική μηχανή και να τη βάλει σε κίνηση για τους δικούς της σκοπούς» ...
[...] Είναι πάρα πολύ χαρακτηριστικό ότι αυτή ακριβώς η ουσιαστική διόρθωση διαστρεβλώθηκε από τους οπορτουνιστές, και το νόημα της θα είναι ασφαλώς άγνωστο στα εννιά δέκατα, αν όχι στα ενενήντα εννιά εκατοστά των αναγνωστών του «Κομμουνι­στικού Μανιφέστου».

Η σκέψη του Μαρξ είναι ότι η εργατική τάξη πρέπει να συντρίψει, να τσακίσει την «έτοιμη κρατική μηχανή» και να μην περιοριστεί στην απλή κατάληψη της." (κεφ. 3, τμ.1)

"Στις 12 του Απρίλη 1871, δηλαδή ακριβώς τον καιρό της Κομμούνας, ο Μαρξ έγραφε στον Κούγκελμαν:

... «Αν ανοίξεις το τελευταίο κεφάλαιο του έργου μου «Η Ι 8η Μπρυμαίρ», θα δεις ότι εκφράζω τη γνώμη πως η επόμενη προσπάθεια της γαλλικής επανάστασης δεν πρέπει, όπως γινόταν ως τώρα, να περάσει τη γραφειοκρατική - στρατιωτική μηχανή από το ένα χέρι στο άλλο, άλλα να την τσακίσει» [...] «και αυτός είναι ο προκαταρκτικός όρος κάθε πραγματικής λαϊκής επανάστα­σης στην ήπειρο»."(κεφ. 3, τμ.1)

"Στα λόγια αυτά «να τσακίσει τη γραφειοκρατική - στρατιωτι­κή κρατική μηχανή» περιέχεται, σύντομα διατυπωμένο, το κυριότερο δίδαγμα του μαρξισμού στο ζήτημα των καθηκόντων του προλεταριάτου στην επανάσταση όσον αφορά το κράτος. Κι αυτό ακριβώς το δίδαγμα όχι μόνο λησμονήθηκε ολότελα, μα και διαστρεβλώθηκε ανοιχτά από την κυρίαρχη καουτσκική «ερμηνεία» του μαρξισμού!"(κεφ 3, τμ.1)

"ιδιαίτερα αξιοπρόσεχτη είναι η εξαιρετικά βαθυστό­χαστη παρατήρηση του Μαρξ, ότι η καταστροφή της γραφειοκρατικής στρατιωτικής κρατικής μηχανής αποτελεί «προκαταρκτικό όρο κάθε πραγματικής λαϊκής επανάστασης»." (κεφ. 3, τμ.1)

"Να συντριφτεί αυτή η μηχανή, να τσακιστεί - αυτό είναι το πραγματικό συμφέρον του «λαού», της πλειοψηφίας του, των εργατών και της πλειοψηφίας των αγρο­τών, αυτός είναι ο «προκαταρκτικός όρος» της ελεύθερης συμμαχίας των φτωχών αγροτών με τους προλετάριους, και χωρίς αυ­τή τη συμμαχία η δημοκρατία δεν είναι στέρεη και είναι αδύνατος ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός." (κεφ3, τμ. 1)

" ο Μαρξ [...] διαπίστωνε πως τη «συντριβή» της κρατικής μηχανής την απαιτούν τα συμφέροντα και των εργατών και των αγροτών, πως αυτή τους ενώνει, βάζει μπροστά τους το κοινό καθήκον της εξάλειψης του «παράσιτου» και της αντικατάστασης του με κάτι καινούργιο." (κεφ. 3, τμ.1)

Εκμηδένιση της κρατικής εξουσίας», που ήταν «παρασιτικό καρκίνωμα», «αποκοπή» και «καταστροφή» της, «η κρατική εξουσία γίνεται τώρα περιττή» - να με ποιες εκφράσεις μιλούσε ο Μαρξ για το κράτος, όταν εκτιμούσε και ανάλυε την πείρα της Κομμούνας." (κεφ. 3, τμ. 5)
Το αστικό κράτος πρέπει να "συντριβεί", να "τσακιστεί", να "συνθλιβεί", να "καταστραφεί", να "εκμηδενιστεί", να διαλυθεί, να γίνει κομμάτια, στάχτη και μπούλμπερη, κομφετί, αποκαΐδια, ταραμάς, λέει ο Λένιν μέχρι να μαλλιάσει η γλώσσα του. "Ο Λένιν λέει ότι πρέπει να καταλάβουμε το κράτος-εργαλείο κι εγώ διαφωνώ, για αυτό προκρίνω τον δημοκρατικό σοσιαλισμό" γράφει ο Πουλαντζάς. Το 1978 δεν υπήρχε ακόμα ο όρος "τρολ", και δεν ξέρω αν χρησιμοποιούνταν με τη σύγχρονη σημασία ο όρος "στόκος." Αλλά βεβαίως δεν είναι ζήτημα παγκόσμιου ρεκόρ βλακείας για έναν ακόμα διανοούμενο της χώρας μας. Είναι ζήτημα συνέχισης του καουτσκισμού με άλλα μέσα: καουτσκισμού δια της τερατώδους απόδοσης στον Λένιν των θέσεων του Κάουτσκι και δια της ανομολόγητης χρήσης των θέσεων του Κάουτσκι ως "μεταλενινιστική" κριτική στον Λένιν. Αυτή είναι η βασική συμβολή του τελευταίου έργου του Πουλαντζά στην θεωρία του κράτους.

4 σχόλια:

  1. Αντώνη θα ήθελα να δεις αυτό το κείμενο:

    ergatikosagwnas.gr/EA/index.php/2012-02-04-20-06-29/1478-2013-12-24-13-32-06

    ΝΙΚΟΣ 1988

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Για ποιο λόγο να το δω; Επειδή η θεωρητική ορθοδοξία είναι να επαναλάβουμε πρώτα το 1905 με τον Τσίπρα για τον ρίξουμε το 2025;

    Έχουμε χάσει κάθε σοβαρότητα σ' αυτή τη χώρα; Αν η αστική τάξη θέλει και μπορεί να κάνει επανάσταση εναντίον του εαυτού της στην Ελλάδα, γιατί πρέπει να τη βοηθήσει κι η εργατική στον καραγκιόζ μπερντέ; Δεν τον στήνει μόνη της;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αντώνη, επειδή το διάβασα όλο, το κείμενο προσπαθεί να καταρρίψει τη θέση του ΚΚΕ ότι δεν υπάρχει ενδιάμεση εξουσία ανάμεσα στον καπιταλισμό και στον σοσιαλισμό. Και έχει και κάποιες αναφορές στους κλασσικούς και στον Λένιν γι' αυτό.
    ΝΙΚΟΣ 1988

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι, στη βάση θεωρήσεων που εγκαταλείφθηκαν από τους Μπολσεβίκους πριν το 1917 και διαμορφώθηκαν από την επανάσταση του 1905 και την αντίληψη ότι η επανάσταση θα έπρεπε να βασιστεί στη συμμαχία με την αστική τάξη.

      Εμπνευσμένο.

      Διαγραφή