Τρίτη, 24 Δεκεμβρίου 2013

Πρώτο δοκίμιο για τη δυαδική εξουσία. Δεύτερο μέρος

Ταυτόχρονα όμως, ο Λένιν υπογραμμίζει απ' την αρχή τον εξαιρετικό και ασυνήθιστο χαρακτήρα της "δυαδικής εξουσίας", ο οποίος υποχρεώνει την πολιτική σκέψη να στοχαστεί για κάτι νεότευκτο:
Η πιο αξιοσημείωτη ιδιομορφία της επανάστασής μας βρίσκεται στο ότι δημιούργησε μια δυαδική εξουσία. Το γεγονός αυτό πρέπει, πρώτα απ’ όλα, να το καταλάβουμε εμείς οι ίδιοι. Αν δεν το καταλάβουμε, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε. Πρέπει να ξέρει κανείς να συμπληρώσει και να διορθώσει π.χ. τις παλιές «διατυπώσεις» του μπολσεβικισμού, γιατί, όπως αποδείχτηκε, ήταν γενικά σωστές, η συγκεκριμένη όμως πραγματοποίησή τους παρουσιάστηκε διαφορετική. Για δυαδική εξουσία κανένας δεν σκεπτόταν πρωτύτερα και ούτε μπορούσε να σκεφτεί.
Αν και στην πορεία του επιχειρήματος η Παρισινή Κομμούνα του 1871 προβάλλει ως ουσιαστικά ταυτόσημη στα χαρακτηριστικά της με την ιδιαίτερη κατάσταση που επικρατεί τον Απρίλη του 1917 στη Ρωσία, είναι ωστόσο στην δεύτερη αυτή κατάσταση, στην επανάληψη του συμβάντος, που τίθεται για την θεωρία ως τέτοιο, με το όνομά του, το ζήτημα της δυαδικής εξουσίας.


Είδαμε ήδη ότι ο Λένιν έχει επίγνωση ότι αυτό για το οποίο πρώτος στην μαρξιστική βιβλιογραφία κάνει λόγο με τούτο τον όρο είναι κάτι αρκετά παράξενο από τη σκοπιά της πολιτικής θεωρίας εν γένει: μιλά, για παράδειγμα, για "κράτος ιδιαίτερου τύπου", ενώ παρατηρεί επίσης πως η "εξουσία αυτή είναι εντελώς διαφορετικού είδους από την εξουσία που υπάρχει γενικά στην κοινοβουλευτική αστική δημοκρατία του συνηθισμένου ως τα σήμερα τύπου."

Πράγματι, από τη σκοπιά της θεωρίας της κυριαρχίας που εξετάσαμε στο προηγούμενο μέρος, και της οποίας τη σημασία στην αντίληψη του Λένιν για την προλεταριακή εξουσία τονίσαμε, δεν μπορεί να υπάρξει "δυαδική εξουσία", ή για να το θέσουμε διαφορετικά, είναι στη φύση της κυρίαρχης εξουσίας να είναι εξουσία του Ενός και όχι των Δύο. "Εξουσία του Ενός" βέβαια, δεν σημαίνει καθόλου "εξουσία ενός ανθρώπου." Αυτό το καταλαβαίνουμε ξεκάθαρα από τη συμφωνία του Μποντέν, που είναι ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της απολυταρχίας, με τον Ρουσώ, που είναι θεμελιακός για την θεωρία της δημοκρατίας, πάνω στο ζήτημα του αδιαίρετου της εξουσίας. Τόσο ο Μποντέν όσο και ο Ρουσώ συμφωνούν απόλυτα ότι η φύση της κυριαρχίας είναι αδιαίρετη, ότι είναι πάντα κυριαρχία του Ενός. Αυτό δεν σημαίνει ότι μιλούν για τον ίδιο Ένα, μιας και αν στον Μποντέν ο "Ένας" είναι ο Μονάρχης, στον Ρουσώ ο "Ένας" είναι ο λαός εν γένει, ο λαός ως υποκείμενο και θεμέλιο της κυριαρχίας. Ας θυμηθούμε τις σχετικές διατυπώσεις.


Αυτά είναι τα πραγματικά προνόμια της κυριαρχίας, τα οποία περιλαμβάνονται στην εξουσία να δίνεις τον νόμο σε όλους γενικά και στον καθένα ατομικά, και να μην λαμβάνεις τον νόμο από κανένα εξόν απ' το Θεό. Διότι ο ηγεμόνας ή δούκας ο οποίος έχει την εξουσία να δίνει τον νόμο σε όλους του τους υπηκόους γενικά και στον καθένα ατομικά, δεν είναι κυρίαρχος αν κι αυτός λαμβάνει τον νόμο από έναν ανώτερο ή έναν ίσο--περιλαμβάνω τον ίσο διότι το να έχεις συνεταίρο σημαίνει να έχεις αφέντη*--και είναι ακόμα λιγότερο κυρίαρχος αν έχει αυτή την εξουσία μονάχα με την ιδιότητα του υπασπιστή ή του εκλέκτορα.
[...]
*εναλλακτική διατύπωση: "Ανέφερα το ενδεχόμενο να έχεις ίσο διότι κάποιος που έχει συνεταίρο με την ίδια δικαιοδοσία, χωρίς τη στήριξη και τη συμφωνία του οποίου να μην μπορεί να διατάξει τίποτα και να κάνει τίποτα, αυτός έχει ένα είδους ανώτερο."
Εδώ, το αδιαίρετο της κυριαρχίας αποδεικνύεται μέσω ενός λογικού συλλογισμού: πρώτον, αν η κυριαρχία είναι έκφραση ανωτερότητας [ανώτατης ισχύος], είναι επίσης ανισότητα. Δεύτερον, αν είναι ανισότητα, τότε δεν μπορεί να μοιράζεται εξίσου σε δύο· ο ένας εκ των δύο δεν είναι πραγματικά κυρίαρχος. Τρίτον, και αντιστρόφως, αν μοιράζεται εξίσου σε δύο, τότε δεν είναι κυριαρχία. Κατά συνέπεια, αυτό το οποίο θα έλεγε ο Μποντέν αν του ζητούνταν να εξετάσει το ζήτημα της "δυαδικής εξουσίας" θα ήταν ότι είτε α) πρόκειται περί οφθαλμαπάτης γιατί κανένα απ' τα δύο μέρη δεν είναι κυρίαρχο είτε β) πρόκειται περί οφθαλμαπάτης γιατί μόνο ένα απ' τα δύο μέρη είναι πραγματικά κυρίαρχο. Θα επιστρέψουμε σε αυτό το πόρισμα σύντομα.

Ρουσώ:
Εφόσον ο Κυρίαρχος μπορεί να αναλογιστεί τον εαυτό του μόνο σε συνάρτηση με μία και μόνο μία σχέση, βρίσκεται στην ίδια κατάσταση που βρίσκεται ένας ιδιώτης που συνάπτει συμβόλαιο με τον εαυτό του [...] Για τον ίδιο λόγο που η κυριαρχία είναι μη αλλοτριώσιμη, είναι επίσης αδιαίρετη. [...] ανακαλύπτει κανείς ότι οποτεδήποτε κάποιος θεωρεί πως βλέπει την κυριαρχία διαιρεμένη κάνει λάθος, ότι τα δικαιώματα τα οποία εκλαμβάνει για τμήματα αυτής της κυριαρχίας υπόκεινται όλα τους σ' αυτή, και ότι πάντα προϋποθέτουν ανώτατες βουλήσεις, τις οποίες αυτά τα δικαιώματα απλώς εφαρμόζουν. [...] Όταν όμως ολόκληρος ο λαός εφαρμόζει διατάγματα για ολόκληρο το λαό, τότε έχει στο νου μονάχα τον εαυτό του, κι αν δημιουργείται κάποια σχέση ως αποτέλεσμα, αυτή βρίσκεται μεταξύ ολόκληρου του αντικειμένου από τη μία οπτική και ολόκληρου τουτου αντικειμένου από μια άλλη οπτική, χωρίς την διαίρεση του όλου. [...] η Κυρίαρχη εξουσία είναι απλή και μονή, δεν μπορεί να διαιρεθεί χωρίς να καταστραφεί.
Βλέπουμε εδώ ότι όταν το ζητούμενο είναι η φύση της κυριαρχίας, τίποτε απολύτως δεν αλλάζει επί της ουσίας από την "απολυταρχία"  στη "δημοκρατία". Ο "κυρίαρχος λαός" είναι το ίδιο ακριβώς πράγμα, από την σκοπιά της φύσης της κυριαρχίας, με τον απολυταρχικό μονάρχη: ένα αδιαίρετο, εξαιτίας του απαραίτητου για τον Ρουσώ μυθεύματος της "γενικής βούλησης", σώμα, που συγκεντρώνει όλη την εξουσία για τον εαυτό του και για αυτό είναι κυρίαρχο. Ή αλλιώς, δεν υπάρχει κυρίαρχη εξουσία εκεί που υπάρχει διαίρεση, και η φράση "δυαδική εξουσία" είναι σχήμα οξύμωρο.

Οφείλουμε λοιπόν να αναρωτηθούμε αν στο ζήτημα αυτό ο Λένιν έρχεται σε ριζική ρήξη με τους προκατόχους του, υποστηρίζοντας την ύπαρξη μιας κατάστασης που αυτοί αποκλείουν ως παράλογη ή οξύμωρη. Ο όρος "δυαδική εξουσία" αυτό δείχνει. Είναι όμως έτσι;

Ας επιστρέψουμε λίγο προσεκτικότερα στα δοκίμια του Λένιν, και ας εστιάσουμε πολύ συγκεκριμένα στις ποιότητες ισχύος και βαθμού ανάπτυξης που ο ίδιος αποδίδει στην μία και την άλλη μορφή εξουσίας. Πρώτα στο "Για τη δυαδική εξουσία" της 9ης Απρίλη:
[...] πλάι στην Προσωρινή κυβέρνηση, στην κυβέρνηση της αστικής τάξης, σχηματίστηκε μια άλλη κυβέρνηση, αδύναμη ακόμη, εμβρυακή [...] Δεν θέλουν να δουν την εξόφθαλμη αλήθεια ότι, εφόσον υπάρχουν αυτά τα Σοβιέτ, εφόσον τα Σοβιέτ αυτά αποτελούν εξουσία, υπάρχει στη Ρωσία κράτος τύπου Κομμούνας του Παρισιού.

Υπογράμμισα το «εφόσον» επειδή η εξουσία αυτή είναι μόνο εμβρυακή. [...] Οι συνειδητοί εργάτες, για να γίνουν εξουσία, πρέπει να κατακτήσουν με το μέρος τους την πλειοψηφία: Όσο δεν ασκείται βία ενάντια στις μάζες, άλλος δρόμος προς την εξουσία δεν υπάρχει.
Και μετά στο "Έχει εξαφανιστεί η δυαδική εξουσία;" του Ιούνη:
Η δυαδική εξουσία παραμένει. Το βασικό ερώτημα κάθε επανάστασης, το ερώτημα της κρατικής εξουσίας, παραμένει σε μια αβέβαιη, ασταθή και προφανώς παροδική κατάσταση. [...] η ίδια Εκτελεστική Επιτροπή περνά μια απόφαση η οποία δεν εκφράζει τίποτε παρά ευσεβείς πόθους [...] αυτοί οι "δημοκρατικοί" θεσμοί υπήρξαν και εξακολουθούν να υπάρχουν και στο Πέτρογκραντ (η ίδια ακριβώς Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ), είναι όμως ανίσχυροι να κάνουν οτιδήποτε [...] Ή θα επιστρέψουμε πίσω, στην ανώτατη εξουσία των καπιταλιστών, ή θα πάμε μπροστά, προς την πραγματική δημοκρατία, προς τις αποφάσεις της πλειοψηφίας. Αυτή η δυαδική εξουσία δεν μπορεί να βαστήξει για πολύ.

2 σχόλια:

  1. τρεις ερωτήσεις:

    1) υπάρχει κάποιος δρόμος/τακτική που εάν ακολουθηθεί μεγαλώνει τις πιθανότητες συγκρότησης Σοβιέτ, εμβρύων δηλαδή της εργατικής εξουσίας, σε μια δοσμένη χώρα; δεν πρέπει να τα περιμένουμε όλα από το λαό, πρέπει να δώσουμε και έναν οδηγό οι κομμουνιστές, έτσι δεν είναι;

    2) οι μπολσεβίκοι την πλειοψηφία στα Σοβιέτ , την πήραν τον Σεπτέμβριο του 1917, μετά τη συντριβή του πραξικοπήματος Κορνίλοφ. μέχρι τότε ήταν μειοψηφία στα Σοβιετ, κατω από Εσερους-Μενσεβίκους. ωστόσο, συμμετείχαν σε αυτά. αυτό το ιστορικό στοιχείο από μόνο του δεν επαρκεί άραγε για να θεμελιώσει την ανάγκη κοινής δράσης σήμερα ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ΣΥΡΙΖΑ; για να το πω και με μία πρόσφατη εικόνα: το πρώτο βράδυ στην ΕΡΤ ήταν σημαντικότατο ότι είμασταν μέσα στην περιφρούρηση του χώρου όλοι μαζί, νομίζω για πρώτη φορά, για αυτό και η αστυνομία δεν έκανε έφοδο.

    3) η μη δέσμευση της δικτατορίας του προλεταριατου από οποιονδήποτε νόμο, είναι κάτι που δεν πρέπει να επιδέχεται καμίας εξαίρεσης; εγώ το καταλαβαίνω ότι αυτή η μη δέσμευση πρέπει προφανώς να υφίσταται για να έχει η νέα εξουσία λυμένα τα χέρια της να καταστείλει την αντεπανάσταση, αλλά όσον αφορά τη σχέση της νέας εξουσίας προς το προλεταριάτο, μήπως εκεί πρέπει να τεθούν καποια όρια; το καταλαβαίνω ότι η ερώτηση αυτή τίθεται με πολύ γενικό τρόπο, αλλά εσύ μπορείς να πεις κάποια πράγματα

    υποστηρικτής ΑΝΤΑΡΣΥΑ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλό θα είναι να διαβάσεις ολοκληρωμένα το Πρώτο Δοκίμιο και αν έχεις ερωτήσεις να επιστρέψεις.

      Διαγραφή