Κυριακή, 15 Δεκεμβρίου 2013

Επαναστατική κατάσταση και επαναστατική εποχή (ΙΙ)

Στην προηγούμενη σχετική ανάρτηση για το θέμα απαρίθμησα πέντε συστατικά της λενινιστικής διάγνωσης, την οποία επιβεβαίωσαν τα γεγονότα, και όχι μονάχα στην Ρωσία αλλά και σε χώρες όπως η Γερμανία και η Κίνα, για τον χαρακτήρα της εποχής ως "επαναστατικό" χαρακτήρα. Συνοπτικά, τα στοιχεία αυτά ήταν α) η περιοδοποίηση του καπιταλισμού και η θεωρητικοποίηση του ιμπεριαλισμού ως ανώτατου σταδίου του, β) η προτεραιοποίηση του πολέμου ως έκφανσης των συνεπειών του ιμπεριαλιστικού σταδίου, γ) η έμφαση στην επίδραση του ιμπεριαλισμού στην ταξική πόλωση ακόμα και σε λιγότερο αναπτυγμένες κοινωνίες και οικονομίες, δ) η κριτική των ορίων του διεθνούς πολέμου σε συνάρτηση με το πέρασμα της αστικής τάξης συνολικά στην αντίδραση και την αδυνατότητα των αστικών επαναστάσεων και ε) η επισήμανση της δυνατότητας και αναγκαιότητας της μετατροπής του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο πόλεμο και της εκτρωματικής αστικής επανάστασης σε επιτυχημένη προλεταριακή επανάσταση.

Αναπόφευκτα, το ερώτημα του αν σήμερα ο χαρακτήρας της εποχής παραμένει επαναστατικός προϋποθέτει μια τοποθέτηση απέναντι σ' αυτούς τους πέντε πυλώνες της λενινιστικής μεθόδου διάγνωσης του επαναστατικού χαρακτήρα των αρχών του 20ου αιώνα.

Σε ό,τι αφορά την περιοδοποίηση, δεν διαθέτουμε σήμερα σοβαρούς λόγους για να θεωρήσουμε ότι έχουμε περάσει σε ένα στάδιο καπιταλιστικής ανάπτυξης πέραν του ιμπεριαλισμού. Αντιθέτως, διαθέτουμε λόγους για να διαπιστώσουμε ότι, ιδιαίτερα μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού (αλλά και ήδη από τη δεκαετία του 1950), ο πλανήτης στο σύνολό του έχει περάσει σε ένα ιμπεριαλιστικό στάδιο το οποίο έχει ορισμένα βασικά διακριτικά χαρακτηριστικά που το διαφοροποιούν από αυτό που περιέγραφε ο Λένιν, χωρίς όμως να καταργούν τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του καπιταλισμού στο παρόν. Θυμίζω τις σχετικές διατυπώσεις του άρθρου μου "Για μια χούφτα κράτη: Σχετικά με ένα κρίσιμο σημείο στον Ιμπεριαλισμό του Λένιν":
[...] μήπως θα είχε νόημα, μέσα στα πλαίσια της λενινιστικής περιοδοποίησης και επεκτείνοντάς την στην εποχή μας, να κάνουμε λόγο για δύο φάσεις ανάπτυξης του ιμπεριαλισμού;
Η πρώτη, αυτή που βλέπει μπροστά του ο Λένιν και που περιγράφει --όταν την περιγράφει-- και με όρους μιας "χούφτας κρατών", είναι αυτή η φάση στην οποία ο ιμπεριαλισμός, ως νεόδμητο φαινόμενο, είναι ακόμα αναγκασμένος να βασίζεται στις στρατιωτικές, διοικητικές, υλικοτεχνικές και διοικητικές υποδομές και παραδόσεις της αποικιοκρατίας. Στη φάση αυτή η κυρίαρχη κατεύθυνση είναι πράγματι "περισσότερα έθνη/εδάφη υπαγμένα σε λιγότερες δυνάμεις". 
Η δεύτερη, που βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη ήδη από την εποχή του Λένιν, αλλά της οποίας την απώτερη τάση είναι ακόμα αδύνατο για τον Λένιν να διακρίνει στη βάση των φαινομένων της εποχής του, αποκρυσταλλώνεται σε σαφέστερη μορφή μετά τις τελευταίες εθνικοαπελευθερωτικές επαναστάσεις, που είναι βέβαια οι αντι-αποικιοκρατικές επαναστάσεις που ξεκινούν γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 1940 (Ινδία) και ολοκληρώνονται γύρω στις αρχές της δεκαετίας του 1970 (Βιετνάμ· στο ενδιάμεσο Κύπρος, Αλγερία, κλπ).

Οι αντι-αποικιοκρατικές επαναστάσεις σε Αφρική και Ασία βάζουν τέλος στη λεγόμενη "τυπική αποικιοκρατία", αλλά αυτό σημαίνει ότι βάζουν τέλος και στην εποχή όπου ο ιμπεριαλισμός προϋποθέτει την αποικιοκρατία ως δομή την οποία μεταλάσσει και μετεξελίσσει, υπαγάγωντάς τη στην δική του "νεότατη" λογική ως σταδίου του καπιταλισμού. Δεν μπαίνει τέλος στην "τυπική" αποικιοκρατία για να αρχίσει η "άτυπη." Μπαίνει τέλος στην τυπική αποικιοκρατία για να αρχίσει ο πραγματικός ιμπεριαλισμός (βλ. αντίστιξη μεταξύ "τυπικής" και "πραγματικής" υπαγωγής στον Μαρξ για την χρήση των όρων μου εδώ). 
Εφεξής, μετά τη φάση του τέλους των αντι-αποικιοκρατικών επαναστάσεων, περνάμε στον πραγματικό, καθαρό ιμπεριαλισμό, στον ιμπεριαλισμό δηλαδή που δεν μπορεί πια με κανένα τρόπο να επιστρέψει στην κατανεμητική λογική της "μιας χούφτας κρατών" που αναδύθηκε ως απτή κληρονομιά της ποσοτικά περιορισμένης φύσης της αποικιοκρατικής ηγεμονίας (φαινομένου με απαρχές στον 15ο αιώνα, με τέσσερις δηλαδή αιώνες εξέλιξης πριν τον ιμπεριαλισμό, και με μόνο πένε χώρες να εμφανίζονται ως ηγεμόνες σε αυτούς τους τέσσερις αιώνες). "Καθαρός ιμπεριαλισμός" σημαίνει ιμπεριαλισμός όπου η απουσία αναγκαιότητας θεμελίωσης του νέου στην προϋπάρχουσα διακρατική κατάτμηση της αποικιοκρατίας καθυπαγορεύει και την τελεσίδικη υποσκέλιση του "εθνικού" στοιχείου από το ταξικό: ενώ είναι αυστηρά παράλογη η πρόταση ότι όλες οι χώρες θα μπορούσαν ποτέ να γίνουν αποικιοκρατικές, όλες οι χώρες μπορούν θεωρητικά να γίνουν ιμπεριαλιστικές, στο βαθμό που όλες οι χώρες αναπτύσσουν αστική τάξη που οδηγεί το κεφάλαιο στην μονοπωλιακή συγκέντρωση και την εξουσία του χρηματιστικού κεφαλαίου στο εσωτερικό τους. 
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει καθόλου "υπερ-ιμπεριαλισμό" και όνειρα ειρήνης μεταξύ ομοίων, αλλά αντίθετα, εκθετική άνοδο των διακρατικών, και όχι μόνο των ταξικών, αντιθέσεων και ανταγωνισμών: το μονοπωλιακό ντελίριο κάθε αστικής τάξης δεν μπορεί ποτέ να περιοριστεί "εσωτερικά", στον "δικό της" πληθυσμό, αλλά την οδηγεί αναγκαστικά σε επιθετική οικονομική πολιτική σε άλλες χώρες, και στην εκμετάλλευση του αυξανόμενου προλεταριάτου άλλων χωρών, το οποίο όμως στο μεταξύ προσπαθεί να εκμεταλλευτεί η "δική του" αστική τάξη, καθώς και ένα σωρό άλλοι διεθνείς ανταγωνιστές.

Η διαφορά λοιπόν δεν είναι καθόλου ότι εξαφανίζονται οι ανταγωνισμοί μεταξύ εθνών (το αντίθετο συμβαίνει, επιτείνονται): η διαφορά είναι ότι αυτοί οι ανταγωνισμοί δεν μπορούν πια να βρουν έκφραση στην πάλη για την χειραφέτηση μιας υποτιθέμενης πλειοψηφίας ταξικά αδιαφοροποίητων (χωρίς καπιταλιστικά σημαίνουσα διαστρωμάτωση) εθνών από μια ταξικά αδιαφοροποίητη "χούφτα κράτη" που τα εκμεταλλεύονται και τα καταπιέζουν.
Ο ισχυρισμός μου είναι, με άλλα λόγια, ότι ζούμε σήμερα σε ένα πολύ πιο αναπτυγμένο στάδιο του ιμπεριαλισμού, όπου αυτό το οποίο χάνει κάθε νόημα δεν είναι καθόλου η λενινιστική περιοδοποίηση αλλά η συμμαχία της αστικής τάξης και του προλεταριάτου κάτω από τη σημαία του "εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα."

Αλλά αυτό σημαίνει επίσης, και ταυτόχρονα, πως ένα από τα κεντρικά ζητήματα που απασχόλησαν --και δίχασαν-- την Τρίτη Διεθνή και το κομμουνιστικό κίνημα στη χώρα μας --το αν δηλαδή θα έπρεπε να επιδιωχθεί μια τέτοια συμμαχία ως αναγκαιότητα και αν, συνακόλουθα, θα έπρεπε, λόγω "εθνικών ιδιαιτεροτήτων", να αγωνιστεί το λαϊκό κίνημα πρώτα για αστική και μόνο μετέπειτα για προλεταριακή επανάσταση-- αυτό το ζήτημα έχει οριστικά παρέλθει.

Η σημερινή εποχή είναι μια εποχή, λοιπόν, στην οποία η ιδέα του "εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα" δεν μπορεί να εμφανιστεί παρά ως φάρσα. Αυτή είναι μία βασική συνέπεια του βαθμού ανάπτυξης του ιμπεριαλισμού παγκόσμια από το 1917 ως σήμερα.

Η συνέπεια είναι ότι η μοναδική επανάσταση που φαίνεται πλέον εννοήσιμη είναι η σοσιαλιστική, η ταξική επανάσταση.

Εδώ όμως ακριβώς εντοπίζεται η μανιώδης άρνηση του επαναστατικού χαρακτήρα της εποχής, όχι απλώς από το σύνολο των αστικών και καθεστωτικών κομμάτων και πολιτικών δυνάμεων, αλλά και από το σύνολο των λεγόμενων "οπορτουνιστικών" -- που πια έχουν σχεδόν πλήρως ενσωματωθεί στα αστικά: αν η μόνη επανάσταση που έχει πια ιστορικό νόημα είναι η προλεταριακή, αν η "συμμαχία" αστικών τάξεων και προλεταριάτου στα πλαίσια της "εθνικής απελευθέρωσης" είναι πια μια ιλαρή ιδέα, τότε η βασική αντεπαναστατική στρατηγική πρέπει να συνίσταται στην άρνηση της δυνατότητας της επανάστασης ως τέτοιας. Στην περίπτωση των νέων οπορτουνιστών, μέρος της στρατηγικής αυτής της άρνησης είναι η σύγχυση "επαναστατικής εποχής" (που οι κομμουνιστές ασφαλώς επιμένουμε ότι υφίσταται σήμερα)* και "επαναστατικής κατάστασης" (που ασφαλώς δεν θεωρούμε ότι υφίσταται σήμερα πουθενά στην Ευρώπη), με σκοπό την κήρυξη της πρώτης ως ανύπαρκτης.

Αμέσως, βέβαια, προκύπτει ένα σημαντικό παράδοξο: αν αυτή είναι πράγματι η αντικειμενική κατάσταση σήμερα, τότε γιατί το βασικό μαζικό φαινόμενο που παρατηρήθηκε στην πρώτη φάση της παγκόσμιας κρίσης συσσώρευσης ήταν κινήματα για μια νέα αστική επανάσταση;

Εδώ θα πρέπει να επιστρέψουμε στις παρατηρήσεις που παραθέσαμε από το "Για μια χούφτα κράτη". Εκεί παρατηρήσαμε πως αν και θα ήταν παράλογο να αναμένει κανείς όλες οι χώρες να γίνουν αποικιοκρατικές, όπως ήταν οι κυρίαρχες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στην πρώτη φάση, ωστόσο "όλες οι χώρες μπορούν θεωρητικά να γίνουν ιμπεριαλιστικές, στο βαθμό που όλες οι χώρες αναπτύσσουν αστική τάξη που οδηγεί το κεφάλαιο στην μονοπωλιακή συγκέντρωση και την εξουσία του χρηματιστικού κεφαλαίου στο εσωτερικό τους." Αν, σύμφωνα με τη διαγνωστική μεθοδολογία του Λένιν, ο ιμπεριαλισμός οδηγεί ραγδαία στην ανάπτυξη, μέσα στο έδαφος εν μέρει προκαπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων, της σύγκρουσης ανάμεσα στο μονοπωλιακό κεφάλαιο και την εργατική τάξη, οδηγεί επίσης, αν δεν ανατραπεί έγκαιρα η αστική εξουσία, και στην μετατροπή ενός σημαντικότατου μη αστικού τμήματος του πληθυσμού σε μικροαστικό παραπλήρωμα της κυρίαρχης τάξης. Η μικροαστικοποίηση ενός σημαντικότατου κομματιού των εργατικών στρωμάτων, των αγροτών, των τεχνιτών οφείλεται ακριβώς στην ένταξη ενός όλο και μεγαλύτερου αριθμού χωρών --μαζί και της Ελλάδας-- στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Αυτό που ο Λένιν αποκαλεί "εργατική αριστοκρατία" διογκώνεται σε εκθετικό βαθμό σε όλη την περίοδο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδιαίτερα στη Δύση, αλλά, τα τελευταία χρόνια, και σε ηπείρους όπως η Ασία και η Νότια Αμερική.

Κατά συνέπεια, την ίδια στιγμή που, τουλάχιστο στην Ευρώπη, η ιδέα της αστικής-εργατικής συμμαχίας για εθνικοοαπελευθερωτικούς σκοπούς αδυνατεί εντελώς να παγιδεύσει την εργατική τάξη στον κίνδυνο που διέτρεχε --με τραγικές συνέπειες για την ίδια-- στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, τη στιγμή δηλαδή που ο μονόδρομος του σοσιαλιστικού και προλεταριακού χαρακτήρα της αναγκαίας επανάστασης προβάλλει με μεγαλύτερη καθαρότητα από πριν, παρατηρείται το φαινομενικά μόνο παράδοξο να "λείπει" η πλειοψηφική εκείνη τάξη της οποίας τα συμφέροντα αφορά αυτή η επανάσταση.

Λέω πως το φαινόμενο είναι μονάχα φαινομενικά παράδοξο, γιατί τόσο το πρώτο σκέλος όσο και το δεύτερο, τόσο ο αποκλεισμός της δυνατότητας αστικής επανάστασης όσο και η "εξαφάνιση" του υποκειμένου της προλεταριακής, αποτελούν συνέπειες της ίδιας διαδικασίας εκτατικής και εντατικής εξέλιξης του ιμπεριαλιστικού σταδίου.

Με το ξέσπασμα των συνεπειών της σοβούσας (απ' το 1973 περίπου) παγκόσμιας κρίσης συσσώρευσης, η ιστορία μπαίνει σε ένα διαφορετικό μονοπάτι: κι αυτό γιατί ο ρυθμός "επέκτασης" της αστικής τάξης μέσω προσαρτήσεων από τα εργατικά, αγροτικά και ευρύτερα λαϊκά στρώματα ανακόπτεται δραστικά. Η ανακοπή αυτή έχει πολύ μεγάλη σημασία για έναν ιδιαίτερο λόγο, τον οποίο θίγω στο άρθρο μου "Οι διανοούμενοι και το κράτος" (Μαρξιστική Επιθεώρηση Praxis, τευχ. 2):
Σημαντική από αυτή την άποψη είναι η αναγνώριση εκ μέρους του Γκράμσι του γεγονότος ότι η «αστική τάξη» διαφέρει σημαντικά από τις «προηγούμενες κυρίαρχες τάξεις»: «προβάλλει ως ένας οργανισμός σε συνεχή κίνηση» και δεν λειτουργεί ως «κλειστή κάστα». [...] Η εγελιανή εκδοχή του κράτους ως ηθική αυτοπραγμάτωση μιας καθολικής βούλησης δείχνει ακριβώς τη φιλοδοξία της αστικής τάξης να απορροφήσει, μέσω της ηθικής, πολιτιστικής και νομικής καθοδήγησης, «ολόκληρη την κοινωνία», την ουτοπική προσπάθειά της να τελειοποιήσει το κράτος και το νόμο σε τέτοιο βαθμό ώστε να οδηγήσει στον ειρηνικό «μαρασμό» τους μέσα στην κοινωνία των ιδιωτών. Μόνο ο «κορεσμός» της αστικής τάξης –η αποτυχία της δηλαδή να διατηρήσει συνθήκες συνεχούς επέκτασής της– την υποχρεώνει να επανέλθει στην «έννοια του Κράτους ως καθαρής καταναγκαστικής ισχύος» που μέχρι τότε κυριαρχούσε στη μαρξιστική παράδοση.
Αυτός ο "ειρηνικός μαρασμός" του κράτους και του νόμου μέσα στην κοινωνία των ιδιωτών είναι η ουτοπία του "τέλους της ιστορίας", που ξεφούσκωσε σαν μπαλόνι γεμάτο αέρα γύρω στο 2008-09, και στην Ελλάδα από το 2010. Και το φαινομενικά παράδοξο φαινόμενο, η μαζική δηλαδή στροφή σε τραγελαφικές απόπειρες να επινοηθεί μια "νέα αστική επανάσταση", που ο Μαρξ σατίριζε καυστικά ήδη από την 18η Μπρυμαίρ, δεν ήταν παρά το αποτέλεσμα του παράδοξου της έκθλιψης της αντικειμενικής δυνατότητας μιας τέτοιας επανάστασης στην εποχή του ωριμότατου παγκόσμιου ιμπεριαλισμού, συνοδεύομενου από την τεράστια επιτυχία του στην καταστροφή της εργατικής ταξικής συνείδησης. Οι "πλατείες" και οι "αγανακτισμένοι" ήταν τα κωμικοτραγικά παιδιά μιας αντίφασης που δημιούργησε ο ίδιος ο βαθμός ανάπτυξης του ιμπεριαλισμού, μιας αντίφασης ανάμεσα στο αντικειμενικά εφικτό και το υποκειμενικά εννοήσιμο, ανάμεσα στην έκθλιψη των ιστορικών δυνατότητων μιας διαταξικής συμμαχίας στην εποχή του παγκόσμιου θριάμβου των μονοπωλίων και στην μαζική ψευδαίσθηση, προϊόν δεκαετιών ενεργητικού και παθητικού εξαγορασμού συνειδήσεων, ότι ανήκουμε όλοι σε μία και μόνο τάξη (για αυτό και δεν θέλουμε τα κόμματα, που μας "χωρίζουν" τεχνητά). Καμία απορία που η ξεκούρδιστη λατέρνα της λογοκοπίας περί "κατοχής" και "νέου ΕΑΜ" έπνιξε με την κακοφωνία της κάθε απόπειρα πολιτικής σκέψης για τον πραγματικό χαρακτήρα των επαναστατικών καθηκόντων της εποχής: η νοσταλγία για ό,τι δεν είχαμε ποτέ (μια μονοταξική, δηλαδή αταξική κοινωνία) είναι η πιο πεισματώδης, μιας και δεν μπορείς εύκολα να εγκαταλείψεις αυτό που δεν είχες έτσι κι αλλιώς.

Για τον λόγο αυτό, αν και δεν είναι καθόλου η κρίση συσσώρευσης που δημιούργησε τον επαναστατικό χαρακτήρα της εποχής --του οποίου τα κεντρικά δεδομένα είναι ταυτόσημα με τους βασικούς άξονες της διάγνωσης του Λένιν δεκαετίες πριν-- είναι ωστόσο αυτή η οποία μπορεί να θέσει σε κίνηση το θεμελιώδες στοιχείο που αφορά στην συγκρότηση και συσπείρωση της εργατικής τάξης ως τάξης, τη διάλυση των ψευδαισθήσεων της αταξικής κοινωνίας και του "τέλους της ταξικής πάλης" στο έδαφος του καπιταλισμού. Από τη σκοπιά των παραγόντων που εντόπισε ο Λένιν --την εμφάνιση του ιμπεριαλισμού, τη σημασία του πολέμου, την αντικατάσταση άλλων κοινωνικών ιεραρχιών από αυτή της ταξικής διαπάλης, την αντιδραστικοποίηση της αστικής τάξης, το πέρασμα από την αστική στην προλεταριακή επανάσταση-- οι επαναστατικές συνθήκες είναι υπερώριμες. Μα η τρομακτική ανωριμότητα της ίδιας της εργατικής τάξης, η αδυναμία της να συλλάβει καν τον εαυτό της ως τέτοια, η δύναμη της προσκόλλησής της στο ιμπεριαλιστικό όχημα "ανάπτυξης", η πεποίθησή της για την δική της αδυναμία και την εγκληματικότητα της δικής της ενδεχόμενης εξουσίας, όλα αυτά συντελούν στην μετατροπή της ύψιστης ωριμότητας των συνθηκών σε παρατεταμένο κοινωνικό σάπισμα, στη συσκότιση του επαναστατικού χαρακτήρα του παρόντος από την κατάσταση νοσηρής σύγχυσης και ιδεολογικοπολιτικής τερατομορφίας που μας κληροδότησε η παρατεταμένη και για καιρό ακατανίκητη αστικοποίηση των λαϊκών στρωμάτων και των οργανωτικών (συνδικαλιστικών) θεμελίων του εργατικού κινήματος. Ο Λένιν, που συνέλαβε τόσο ξεκάθαρα τον χαρακτήρα της εποχής του αλλά και την ακριβή στιγμή της δημιουργίας επαναστατικής κατάστασης στη χώρα του, είχε επίσης τη διαύγεια να συλλάβει τις τρομακτικές συνέπειες του ασύμπτωτου μεταξύ  αντικειμενικών εξελίξεων και υποκειμενικής συνείδησης, ακόμα και όταν ο χαρακτήρας της εποχής είναι αναμφισβήτητα επαναστατικός, και επαναστατικός με το συγκεκριμένο νόημα της ωρίμανσης των συνθηκών για την ανατροπή του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού και τη μετάβαση στον σοσιαλισμό:
Θα ήταν λάθος να νομίζει κανείς ότι οι επαναστατικές τάξεις έχουν πάντα αρκετή δύναμη για να πραγματοποιήσουν την επανάσταση, όταν αυτή η επανάσταση έχει ωριμάσει πέρα για πέρα λόγω των συνθηκών της κοινωνικο-οικονομικής εξέλιξης. Όχι, η ανθρώπινη κοινωνία δεν είναι συγκροτημένη τόσο έλλογα και τόσο βολικά για τα πρωτοπόρα στοιχεία. Η επανάσταση μπορεί να ωριμάσει, ενώ οι δυνάμεις των επαναστατικών δημιουργών αυτής της επανάστασης μπορεί να φανούν ανεπαρκείς για την πραγματοποίησή της. Τότε η κοινωνία σαπίζει και αυτό το σάπισμα παρατείνεται κάποτε ολόκληρες δεκαετίες.

* Οι αντεπαναστατικές ανατροπές των τελευταίων 30 χρόνων δεν αλλάζουν το χαρακτήρα της εποχής μας. Η σημερινή περίοδος, μεγάλης υποχώρησης του διεθνούς εργατικού κινήματος, είναι ιστορικά προσωρινή. Ζούμε στην εποχή της αναγκαιότητας για το πέρασμα από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό, αφού είναι ώριμες οι υλικές προϋποθέσεις για τη σοσιαλιστική οργάνωση της παραγωγής και της κοινωνίας. Απορρέει από την ωρίμανση του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας και την όξυνση της αντίθεσής του με την καπιταλιστική ιδιοκτησία. Αυτή η αντίφαση έχει φέρει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες. Η ωρίμανση των υλικών προϋποθέσεων δεν καθορίζεται από το συσχετισμό δυνάμεων.

13 σχόλια:

  1. Έχω συναντήσει ένα παράθεμα από Λένιν (σε Losurdo) από τη δεκαετία τού '10 (1916) όπου ο πρώτος ασχολείται με το ενδεχόμενο εθνο-απελευθερωτικού πολέμου στον "αναπτυγμένο" δυτικό κόσμο. Δεν ξέρω αν το έχεις υπόψη ή αν μπορείς να το εντοπίσεις. Η παραπομπή από τα γαλλικά άπαντα: vol.ΧΧII, σελ. 333.

    Στο παράθεμα εμφανίζεται η προβληματική προϋπόθεση [καλύτερα περιορισμός που θέτει το πλαίσιο εφαρμογής τής εκτίμησης] τού βιώσιμου κράτους [viability]. Λέω προβληματική γιατί (τουλ. όπως το καταλαβαίνω στο πλαίσιο τής συζήτησης τού L.) η εφαρμογή τής έννοιας είναι διττή και αμφίβολη. Στην περίπτωση των διακρατικών ενώσεων βάσει συμφωνιών (μεταπολεμική τελ. ένωση [μη βιώσιμης-->] Αυστρίας-Γερμανίας που οδήγησε στο Ανσλους) θα ήταν εξωπραγματικό [counter-factual] να εξετάσει κανείς το εθν.-απελευθερ. πρόταγμα (η αυστρ. _αστική_ τάξη επιθυμούσε την αφομοίωση). Άλλη όμως είναι η περίπτωση τής Τσεχοσλοβακίας. Τα πράγματα εδώ περιπλέκονται γιατί, πχ., όσον αφορά την Αιθιοπία*, είχε γίνει ρητή επίκληση του κριτηρίου τής μη βιωσιμότητας του κράτους για τη _δικαιολόγηση_ τής ιταλικής εκστρατείας [ΚτΕθν., αναφορά και από Σμιτ νομίζω στο "Νόμο"].

    En juillet 1916 - l'armée de Guillaume II n'est pas loin de Paris -, confirmant pourtant le caractère impérialiste de la guerre en cours, le dirigeant bolchevique observe que, si celle-ci devait se terminer «par des victoires dans le genre de celles de Napoléon et par l'asservissement d'une série d'Êtats nationaux parfaitement viables [...], alors une grande guerre nationale serait possible en Europe» [αυτό είναι το παράθεμα]. Donc, bien que ce soit le passage au socialisme qui définisse l'époque dans son ensemble, on ne peut pourtant exclure pour le monde capitaliste développé la possibilité d'une querre nationale, qui est de toute facon à l'orde du jour dans le monde colonial et semi-colonial.»

    Το αναφέρω για πληρλεστερη εικόνα. Δεν αλλάζει νομίζω τίποτε στη βασική εκτίμηση της ανάρτησης.

    *[και αργότερα την Τσεχοσλοβακία]

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ για τη χρήσιμη παραπομπή.

      Διαγραφή
    2. "Η αριστερά όποτε ανταποκρινόταν στη σύνδεση του εθνικού με τον κοινωνικό αγώνα, στην αλληλοσυμπληρούμενη σχέση εθνικού/διεθνικού, γινόταν ηγεμονική δύναμη. ΕΑΜ (1941-1944), ΕΔΑ (1958), ΠΑΣΟΚ (1974-1985), ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ (2012). Γι' αυτό και η ελληνική αριστερά σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν σε άλλους εθνικούς σχηματισμούς της Ευρώπης, μετατρέπεται σε ηγεμονική δύναμη μέσα στην κρίση και τείνει να εκφράσει το μεγαλύτερο μέρος της αντισυστημικής κίνησης των μαζών σε μια διαδικασία δυναμικής εξέλιξης."
      http://iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=14562:2013-12-15-09-04-07&catid=83:aristera&Itemid=200

      Ρε τι περνάμε και μεις οι χορεύτριες...

      Διαγραφή
    3. Υποψήφιος βουλευτής στη Β' Αθηνών. Αποχώρησε από το ΠΑΣΟΚ μαζί με τη Νίνα Κασιμάτη το 2010 και ίδρυσαν το «Νέο Αγωνιστή». Η συνεργασία τους με τον ΣΥΡΙΖΑ ξεκίνησε στις νομαρχιακές του 2010.

      http://www.neosagonistis.org/
      http://www.neosagonistis.org/poioi-eimaste
      http://www.neosagonistis.org/images/apoallagiprodosia.jpg
      http://laoutaris.files.wordpress.com/2012/09/teliki-afisa-ekdilwsis-1.jpg
      https://twitter.com/Ninemesis

      Ωραίο το πρασινάκι στο λογότυπό τους;

      Διαγραφή
    4. ΠΑΜΕ ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ:

      Πράσινο, βαθύ πράσινο
      βαθύ μπλε, βαθύ μωβ

      Πράσινο, γαλάζιο πράσινο
      γαλάζιο μπλε, γαλάζιο μωβ

      Ροζ, κόκκινο ροζ
      μωβ ροζ, μωβ μπλε

      Πράσινο, γαλάζιο πράσινο
      γαλάζιο μπλε, γαλάζιο μωβ

      Διαγραφή
    5. ενας μονιμος αναγνώστης17 Δεκεμβρίου 2013 - 2:41 π.μ.

      Αντώνη, το απόσπασμα που παραθέτει ο waltendegewalt είναι από το άρθρο του Λένιν "Για τη μπροσούρα του Γιούνιους" υπάρχει στη συλλογή που έβγαλε η ΣΕ "Για τον πόλεμο και τη σοσιαλιστική επανάσταση" και προσωπικά μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση από όλα τα υπόλοιπα της συλλογής. Αντιλαμβάνεται το θέμα διαλεκτικά-ευέλικτα θα έλεγα, αφήνει τη δυνατότητα εθνικού πολέμου και το συνδέει με το θέμα της ταξικής συνείδησης. Λέει μια τέτοια δυνατότητα υπάρχει μόνο σε περίπτωση ήττας του εργατικού κινήματος και με μια κατάκτηση ευρωπαϊκών κρατών από άλλα. Να ξεκινήσει δλδ εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα όπως το καταλαβαίνω χωρίς να υπάρχουν/αναδεικύονται ταξικά χαρακτηριστικά, λόγω αδυναμίας του εργατικού κινήματος. Στο ίδιο άρθρο κάνει κριτική στη Λουξεμπουργκ (που έγραφε πίσω από το ψευδώνυμο Γιουνιους), για μια τακτική "όπως το 1848" δλδ δημοκρατική-εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση, η οποία δεν θα απαντούσε κατά Λένιν στη στιγμή...



      Διαγραφή
  2. πόση μοναξιά μπορεί να νιώθω ρε γαμώτο κατανοώντας τη σημασία τέτοιων κειμένων.. ακόμα και γνωρίζοντας ότι τα κατανοούν και άλλοι και πιθανόν με μεγαλύτερη αντιληπτική δυνατότητα και μεταδοτικότητα από μένα..
    Ένα μεγάλο ευχαριστώ Αντώνη!

    Ernest Everhard.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πού να δεις τη δικιά μου μοναξιά, που το γραψα.

      Να σαι καλά πάντως, θεώρησα ότι μάλλον δεν έδωσε κανένας σημασία, αν και είναι το μόνο σημαντικό πράγμα που έγραψα εδώ και καιρό.

      Διαγραφή
    2. Διαβάζοντας αυτό το κείμενο , νιώθω λιγότερη μοναξιά γιατί κάποιοι με μεγαλύτερη αντιληπτική δυνατότητα , βαθύτερη αναλυτική/ συνθετική σκέψη από εμένα κάνουν πολύ καλή δουλειά. Δεν είναι εύκολο να σχολιάσεις ένα τέτοιο κείμενο (εκτός κι αν είσαι ο waltendegewalt :)
      Ένα μεγάλο ευχαριστώ και από εμένα. Λ.Φ.

      Διαγραφή
    3. Ξέρω κόσμο που έχει για αρχική σελίδα του Browser τους αυτό το site που ποτέ δεν έχουν σχολιάσει. Παρόλαυτά παραμένουμε να "είμαστε πολλά ολίγοι" που λέγε κι ο Στρατηγός.
      Πέρα από τα αυτονόητα καλά σχόλια πάντως, θα ήθελα αν έχεις εύκαιρη κάποια παραπομπή να κάνεις για το ζήτημα της τυπικής υπαγωγής.

      Ernest Everhard.

      Διαγραφή
    4. Κάρλ Μαρξ: Αποτελέσματα της άμεσης διαδικασίας παραγωγής

      Το χειρόγραφο κείμενο αποτελεί μέρος των εργασιών του Μαρξ που γράφτηκαν στο διάστημα μεταξύ 1863 και της πρώτης έκδοσης του «Κεφαλαίου» (1867) και βρίσκεται μαζί με πολλά άλλα ανέκδοτα χειρόγραφα του στο Ινστιτούτο Μάρξ Ένγκελς στη Μόσχα.1 Πρωτοδημοσιεύτηκε από το ίδιο Ινστιτούτο το 1933. Η μετάφραση ακολουθεί το κείμενο της γερμανικής έκδοσης, Karl Marx «Resultate des unmittelbaren Produktionsprozesses», Verlag Neue Kritik, Frankfurt a. M. 1969 - Archiv Sozialistischer Literatur .

      [...]

      Για να εμφανισθεί η σχέση του κεφαλαίου, κατ' αρχή, προϋποτίθεται μια ορισμένη ιστορική βαθμίδα και μορφή κοινωνικής παραγωγής. Πρέπει να έχουν αναπτυχθεί μέσα σ' έναν προηγούμενο τρόπο παραγωγής μέσα συναλλαγής, μέσα παραγωγής και ανάγκες που πιέζουν, πέρα από τις παλιές σχέσεις παραγωγής προς το μετασχηματισμό τους στη σχέση του κεφαλαίου. Πρέπει, όμως, να είναι μόνο τόσο αναπτυγμένα όσο να μπορεί να γίνει η ΤΥΠΙΚΗ ΥΠΑΓΩΓΗ της εργασίας στο κεφάλαιο. Στη βάση αυτής της αλλαγμένης σχέσης αναπτύσσεται όμως ένας ΕΙΔΙΚΑ ΑΛΛΑΓΜΕΝΟΣ τρόπος παραγωγής, που από τη μια μεριά δημιουργεί νέες ειδικές παραγωγικές δυνάμεις, από την άλλη μεριά αναπτύσσεται κατ' αρχή στη βάση τους αυτή και δημιουργεί για τον εαυτό του νέους πραγματικούς όρους. Έτσι γίνεται μια ολόκληρη οικονομική επανάσταση, που από τη μια πρώτα δημιουργεί, τελειοποιεί, δίνει την αρμόσουσα μορφή στους ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ όρους της κυριαρχίας του κεφαλαίου επί της εργασίας κι από την άλλη δημιουργεί στις παραγωγικές σχέσεις της εργασίας που αναπτύχθηκαν απ' αυτή ενάντια στον εργάτη, όρους παραγωγής και σχέσεις συναλλαγής, τους ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, που αίροντας την αντιθετική μορφή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, δημιουργεί έτσι την υλική βάση μιας νεοδιαμορφωνόμενης κοινωνικής διαδικασίας ζωής κι έτσι ενός νέου κοινωνικού σχηματισμού.

      Αυτό αποτελεί μια αντίληψη ουσιαστικά διαφορετική από εκείνη των αστών οικονομολόγων που, εγκλωβισμένοι οι ίδιοι στις καπιταλιστικές απόψεις, βλέπουν, βέβαια, πως παράγεται στα πλαίσια της σχέσης κεφαλαίου, αλλά δεν βλέπουν πως παράγεται αυτή η ίδια η σχέση, και πως παράγονται ταυτόχρονα μέσα σ' αυτή οι υλικοί όροι διάλυσης της και πως καταργείται με τον τρόπο αυτό η ιστορική δικαίωση της ως αναγκαίας μορφής της οικονομικής εξέλιξης, της παραγωγής κοινωνικού πλούτου.

      Είδαμε αντίθετα, όχι μόνο πως παράγει το κεφάλαιο αλλά και πως παράγεται το ίδιο και πως βγαίνει από τη διαδικασία παραγωγής ουσιαστικά αλλαγμένο σε σχέση με το πως μπήκε σ' αυτή. Από τη μια μεριά αναδιαμορφώνει τον τρόπο παραγωγής, από την άλλη μεριά αυτή η αλλαγμένη μορφή του τρόπου παραγωγής είναι και μία ιδιαίτερη βαθμίδα της ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών δυνάμεων η βάση και ο όρος η προϋπόθεση της ίδιας του της διαμόρφωσης.
      http://www.politiko-kafeneio.gr/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=861

      "Η πραγματική υπαγωγή ορίζεται σε αντίθεση με την τυπική υπαγωγή της εργασίας. Η τυπική υπαγωγή υφίσταται όταν οι καπιταλιστές αναλαμβάνουν τον έλεγχο των εργασιακών διαδικασιών οι οποίες πηγάζουν εκτός ή πριν από την καπιταλιστική σχέση μέσω της επιβολής μισθού. Στην πραγματική υπαγωγή, η εργασιακή διαδικασία οργανώνεται εκ των ένδον, ώστε να ανταποκρίνεται με τις επιταγές του κεφαλαίου."

      FORMAL SUBSUMPTION OF LABOR UNDER CAPITAL: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1864/economic/ch02a.htm#469
      REAL SUBSUMPTION OF LABOR UNDER CAPITAL, OR THE SPECIFICALLY CAPITALIST MODE OF PRODUCTION: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1864/economic/ch02a.htm#472

      Διαγραφή