Τρίτη, 17 Δεκεμβρίου 2013

Προκαταρκτική έρευνα για την ιστορία και θεωρία του "μεταβατικού σταδίου" και της "εργατικής κυβέρνησης": Η απόφαση της Κομιντέρν, 1922 (ΙΙ)

Η εργατική κυβέρνηση
[Σημείο 11 στο “Για την τακτική της Κομιντέρν,” που υιοθετήθηκε από το Τέταρτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, 1922]
Μτφρ. στα αγγλικά John Riddell
Μτφρ. στα ελληνικά Lenin Reloaded

Η εργατική κυβέρνηση (ή η κυβέρνηση των εργατών και των αγροτών) μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν παντού ως γενικό προπαγανδιστικό σύνθημα. Ως άμεσο πολιτικό σύνθημα όμως, η εργατική κυβέρνηση είναι πιο σημαντική στις χώρες όπου η αστική κοινωνία είναι ιδιαίτερα ασταθής, όπου ο συσχετισμός δυνάμεων ανάμεσα στα εργατικά κόμματα και τη μπουρζουαζία θέτει το ζήτημα της κυβέρνησης στην ημερήσια διάταξη ως πρακτικό πρόβλημα το οποίο απαιτεί άμεση λύση. Στις χώρες αυτές, το σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης πηγάζει αναπόφευκτα από το σύνολο της τακτικής του ενωμένου μετώπου.

Τα κόμματα της Δεύτερης Διεθνούς προσπάθησαν να "σώσουν" την κατάσταση σ' αυτές τις χώρες στηρίζοντας και πετυχαίνοντας μια συμμαχία των σοσιαλδημοκρατών με τις αστικές δυνάμεις. Πρόσφατα, κάποια κόμματα της Δεύτερης Διεθνούς (για παράδειγμα, στη Γερμανία) προσπάθησαν να απορρίψουν την ανοιχτή συνεργασία σε μια τέτοια κυβέρνηση συμμαχίας ενώ την υλοποίησαν με κεκαλυμμένη μορφή. Πρόκειται απλώς για μια προσπάθεια να εξευμενιστούν οι αγανακτισμένες μάζες, μια λεπτοφυή προδοσία των εργαζόμενων μαζών.


Αντί για μια αστική-σοσιαλδημοκρατική συμμαχία, είτε ανοιχτή είτε κεκαλυμμένη, οι κομμουνιστές προτείνουν το ενωμένο μέτωπο όλων των εργατών και μια συμμαχία όλων των εργατικών κομμάτων, τόσο στον οικονομικό όσο και στον πολιτικό στίβο, ενάντια στην εξουσία της αστικής τάξης και με απώτερο στόχο την ανατροπή της. Μέσα από την ενωμένη πάλη όλων των εργατών ενάντια στην αστική τάξη, ολόκληρος ο μηχανισμός του κράτους μπορεί να περάσει στα χέρια της εργατικής κυβέρνησης, κι έτσι να ενισχύσει την εξουσία της εργατικής τάξης [LR: αντιπαράβαλλε με Λένιν, Κράτος και επανάσταση, 1917].

Το βασικό καθήκον της εργατικής κυβέρνησης πρέπει να συνίσταται στον οπλισμό του προλεταριάτου, τον αφοπλισμό των αντεπαναστατικών οργανώσεων, την εισαγωγή του [εργατικού] ελέγχου στην παραγωγή, τη μεταβίβαση του δυσβάσταχτου βάρους της φορολογίας στους ώμους των πλουσίων, και την συντριβή της αντίστασης της αντεπαναστατικής μπουρζουαζίας

Μια τέτοια εργατική κυβέρνηση είναι εφικτή μονάχα αν γεννηθεί από τους ίδιους τους αγώνες των μαζών και υποστηρίζεται από τις στρατευμένες οργανώσεις των εργατών που δημιουργούνται από τα πιο καταπιεσμένα στρώματα των εργαζόμενων μαζών. Ακόμα και μια εργατική κυβέρνηση που αναδύεται μέσω ενός καθαρά κοινοβουλευτικού συνδυασμού, δηλαδή μία κυβέρνηση καθαρά κοινοβουλευτική στις απαρχές της, μπορεί να γίνει βήμα για την αναγέννηση του επαναστατικού εργατικού κινήματος

Προφανώς, η γέννηση και η συνέχεια της ζωής μιας αυθεντικής εργατικής κυβέρνησης, η οποία επιδιώκει επαναστατικές πολιτικές, θα πρέπει να καταλήξει σε μια σφοδρή πάλη με την αστική τάξη, και πιθανά σε εμφύλιο πόλεμο.  Ακόμα και η προσπάθεια του προλεταριάτου να δημιουργήσει μια τέτοια εργατική κυβέρνηση θα βρει από την αρχή την πιο αποφασιστική αντίσταση της αστικής τάξης. Το σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης έχει συνεπώς τη δυνατότητα να συσπειρώσει το προλεταριάτο και να εξαπολύσει την επαναστατική πάλη.

Κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, οι κομμουνιστές πρέπει να δηλώνουν την ετοιμότητά τους να δημιουργήσουν εργατικές κυβερνήσεις με μη κομμουνιστικά κόμματα και εργατικές οργανώσεις. Όμως αυτό πρέπει να το πράξουν μονάχα αν υπάρχουν εγγυήσεις ότι η εργατική κυβέρνηση θα φέρει σε πέρας μια πραγματική πάλη ενάντια στην αστική τάξη, με τις κατευθυντήριες γραμμές που περιγράφονται πιο πάνω. Υπάρχουν προφανείς προϋποθέσεις για τη συμμετοχή των κομμουνιστών σε μια τέτοια κυβέρνηση, και περιλαμβάνουν:  

1. Η συμμετοχή σε εργατική κυβέρνηση μπορεί να λάβει χώρα μόνο αν συμφωνεί η Κομμουνιστική Διεθνής.

2. Οι κομμουνιστές που συμμετέχουν σε μια τέτοια κυβέρνηση πρέπει να υπόκεινται στην αυστηρότερη δυνατή επιτήρηση του κόμματός τους. 

3. Οι κομμουνιστές που συμμετέχουν σε μια εργατική κυβέρνηση πρέπει να έχουν πολύ στενή επαφή με την επαναστατική οργάνωση των μαζών. 

4. Το Κομμουνιστικό Κόμμα πρέπει να διατηρήσει  τη δική του δημόσια ταυτότητα και απόλυτη ανεξαρτησία κινήσεων που αποσκοπούν στην εξέγερση, χωρίς προϋποθέσεις. 

Παρά τα μεγάλα του πλεονεκτήματα, το σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης παρουσιάζει επίσης κινδύνους, όπως συμβαίνει και με ολόκληρη την τακτική του ενωμένου μετώπου. Για να αντιμετωπιστούν αυτοί οι κίνδυνοι [1], τα κομμουνιστικά κόμματα πρέπει να έχουν υπόψη τους πως αν και κάθε αστική κυβέρνηση είναι επίσης κατιταλιστική κυβέρνηση, δεν είναι κάθε εργατική κυβέρνηση προλεταριακή, δηλαδή, δεν είναι κάθε εργατική κυβέρνηση επαναστατικό εργαλείο της προλεταριακής εξουσίας.

Η Κομμουνιστική Διεθνής θα πρέπει να αναλογιστεί τις ακόλουθες πιθανότητες.

Ι. Ψευδαίσθηση εργατικής κυβέρνησης

1. Μια φιλελεύθερη εργατική κυβέρνηση, όπως αυτή που υπήρχε στην Αυστραλία και μπορεί να δημιουργηθεί στην Βρετανία στο άμεσο μέλλον.

2. Σοσιαλδημοκρατική εργατική κυβέρνηση (Γερμανία).

II. Γνήσιες εργατικές κυβερνήσεις

3. Κυβέρνηση εργατών και φτωχότερων αγροτών. Τέτοια δυνατότητα υπάρχει στα Βαλκάνια, την Τσεχοσλοβακία, κλπ.

4. Εργατική κυβέρνηση με κομμουνιστική συμμετοχή. [2]

5. Γνήσια προλεταριακή εργατική κυβέρνηση, η οποία, στην καθαρή της μορφή, μπορεί να  ενσαρκωθεί μονάχα από το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Οι κομμουνιστές είναι έτοιμοι να βαδίσουν με τους εργάτες που δεν έχουν ακόμα αναγνωρίσει την αναγκαιότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου. Οι κομμουνιστές είναι ακόμα έτοιμοι, κάτω από ορισμένες συνθήκες και με ορισμένες εγγυήσεις, να υποστηρίξουν μια εργατική κυβέρνηση η οποία δεν είναι καθαρά κομμουνιστική, και στην πραγματικότητα, ακόμα και μια απλώς ψευδαισθησιακή εργατική κυβέρνηση – μονάχα στον βαθμό, βέβαια, που υπερασπίζεται τα συμφέροντα των εργατών

Το ίδιο ξεκάθαρα όμως οι κομμουνιστές δηλώνουν στην εργατική τάξη ότι χωρίς την επαναστατική πάλη ενάντια στην αστική τάξη δεν μπορεί ούτε να επιτευχθεί, ούτε να συντηρηθεί μια πραγματική κυβέρνηση εργατών. Ο μοναδικός τύπος κυβέρνησης που μπορεί να θεωρηθεί γνήσια κυβέρνηση εργατών είναι αυτός που είναι αποφασισμένος να αναλάβει την αποφασιστική πάλη ώστε να επιτευχθούν τουλάχιστον τα πιο άμεσα αιτήματα των εργατών ενάντια στην αστική τάξη. Αυτός είναι μοναδικός τύπος εργατικής κυβέρνησης στον οποίο μπορούν να συμμετάσχουν οι κομμουνιστές. 

Οι δύο πρώτοι τύποι, οι ψευδαισθησιακές εργατικές κυβερνήσεις (φιλελεύθερες και σοσιαλδημοκρατικές) δεν είναι επαναστατικές κυβερνήσεις, μπορούν όμως, κάτω από ορισμένες συνθήκες, να επιταχύνουν την αποσύνθεση της αστικής εξουσίας.  

Οι επόμενοι δύο τύποι εργατικών κυβερνήσεων (η κυβέρνηση ερατών και αγροτών, η σοσιαλδημοκρατικο-κομμουνιστική κυβέρνηση) δεν σηματοδοτούν ακόμα τη δικτατορία του προελταριάτου και δεν είναι καν ένα ιστορικά αναπόφευκτο στάδιο μετάβασης σ' αυτή τη δικτατορία. Μάλλον, όποτε αναδυθούν, είναι ένα σημαντικό σημείο εκκίνησης για την πάλη για αυτή τη δικατορία. 

Μονάχα η πραγματική εργατική κυβέρνηση που αποτελείται από κομμουνιστές (#5), εκπροσωπεί την πλήρως εκπληρωμένη δικτατορία του προλεταριάτου. [3] 

Σημειώσεις

[1]. Το τρίτο προσχέδιο περιλαμβάνει, στο σημείο αυτό, τις λέξεις "και για να καταπολεμηθούν οι αυταπάτες πως το στάδιο της δημοκρατικής συμμαχίας είναι αναπόφευκτο.

[2]. Εδώ, το τρίτο προσχέδιο λέει: "μια κυβέρνηση συμμαχίας σοσιαλδημοκρατών/κομμουνιστών". 

3. Αντί για το κείμενο που έχει μπει πιο πάνω με πλάγια στοιχεία, το τρίτο προσχέδιο γράφει τα ακόλουθα:

"Οι κομμουνιστές είναι επίσης έτοιμοι να εργαστούν μαζί με τους εργάτες εκείνους που δεν έχουν ακόμη αναγνωρίσει την αναγκαιότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου. Παρόμοια, οι κομμουνιστές είναι επίσης έτοιμοι, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και με συγκεκριμένες εγγυήσεις, να υποστηρίξουν μια μη κομμουνιστική εργατική κυβέρνηση. Όμως οι κομμουνιστές θα συνεχίσουν να δηλώνουν ανοιχτά ότι η εργατική κυβέρνηση δεν μπορεί ούτε να κερδηθεί ούτε να συντηρηθεί χωρίς επαναστατική πάλη ενάντια στην αστική τάξη. 

Οι δύο πρώτοι τύποι εργατικών κυβερνήσεων (η κυβέρνηση εργατών και αγροτών και η κυβέρνηση σοσιαλδημοκρατών/κομμουνιστών) υπολείπονται απ' το να εκπροσωπούν τη δικτατορία του προλεταριάτου, είναι ωστόσο σημαντικά σημεία εκκίνησης για την κατάκτηση αυτής της δικτατορίας. Η πλήρης δικτατορία του προλεταριάτου μπορεί να είναι μονάχα μια γνήσια κυβέρνηση εργατών (τύπος 5) που αποτελείται από κομμουνιστές."

Η εναλλακτική εκδοχή που δημοσιεύεται στην συλλογή αποφάσεων του Συνεδρίου δεν έχει τις κεφαλίδες "Ψευδαίσθηση εργατικής κυβέρνησης" και "Γνήσιες εργατικές κυβερνήσεις." Αναδιοργανώνει το υλικό και περιλαμβάνει επίσης το ακόλουθο απόσπασμα, το οποίο δεν απαντάται σε κανένα από τα άλλα δύο δημοσιευμένα κείμενα:

"Στην πραγματικότητα, οι πρώτοι δύοι τύποι δεν είναι επαναστατικές εργατικές κυβερνήσεις αλλά κεκαλυμμένα καθεστώτα συμμαχιών της αστικής τάξης και των αντεπαναστατών ηγετών των εργατών. Αυτές οι 'εργατικές κυβερνήσεις' τυγχάνουν της ανοχής της αστικής τάξης σε κρίσιμες φάσεις, ώστε να εξαπατηθεί το προλεταριάτο σε ό,τι αφορά τον πραγματικό ταξικό χαρακτήρα του κράτους, ή ακόμα, και με τη βοήθεια των διεφθαρμένων εργατικών ηγετών, να απωθηθεί η επαναστατική επίθεση του προλεταριάτου και να κερδηθεί χρόνος. Οι κομμουνιστές δεν μπορεί να συμμετέχουν σε τέτοιου είδους κυβερνήσεις. 

Αντίθετα, πρέπει να εκθέτουν στις μάζες τον πραγματικό χαρακτήρα αυτής της ψεύτικης εργατικής κυβέρνησης. Αντικειμενικά όμως, στην παρούσα περίοδο καπιταλιστικής παρακμής, όπου το πιο σημαντικό καθήκον είναι να κερδηθεί η πλειοψηφία του προλεταριάτου για λογαριασμό της προλεταριακής επανάστασης, αυτές οι κυβερνήσεις μπορεί να βοηθήσουν στην επιτάχυνση της διαδικασίας της αστικής αποσύνθεσης."

4 σχόλια:

  1. Πολύ ενδιαφέρον!

    Οι τελευταίες 2 παράγραφοι δηλ. "Στην πραγματικότητα (...) αστικής αποσύνθεσης" είναι δηλαδή η "τελική απόφαση" και διατύπωση;

    Γιατί σε τέτοια περίπτωση νομίζω διακρίνεται καθαρά πάνω στους πρώτους 2 τύπους κυβερνήσεων μία όλο και πιο σκληρή διατύπωση, κατά σειρά στο 3ο προσχέδιο, στο 4ο και μετά σε αυτές τις παραγράφους.

    Βέβαια ακόμη και με αυτή την τελική (;) διατύπωση, όπως και με τους άλλους 2 τύπους κυβερνήσεων έχει διαφορετικές επεξεργασίες σήμερα το ΚΚΕ.

    Να περιμένουμε και 3ο μέρος;

    Τέλος, μια αυτοδύναμη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ από την ΚΔ θα είχε ταξινομηθεί άραγε στη δεύτερη κατηγορία κυβερνήσεων, ή ούτε καν;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Έχω δύο απορίες αν ξέρεις να μου τις απαντήσεις.
    1)Στο πρώτο κείμενο αναφέρεται ως πρόεδρος της ΚΔ ο Ζινόβιεφ. Και ο Καρλ Ράντεκ ως ο ηγέτης της Κομιντέρ. Δεν αντιλαμβάνομαι τον ρόλου του δεύτερου.
    2) Αν δεν κάνω λάθος τον Δεκέμβρη του 21' που λήφθηκε η απόφαση της στήριξης της απόφασης του ΚΚΓ από την Κομιντέρ καθώς και στο 4ο συνέδριο της ΚΔ το '22, ο Λένιν ζούσε. Συμμετείχε στις συνεδριάσεις της ΚΔ; Ποια ήταν η στάση του σε αυτές ή αν εξέφρασε γνώμη για αυτές; Οι γνωστοί λόγοι υγείας δεν του επέτρεψαν να ασχοληθεί με την ΚΔ εκείνη την περίοδο;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. 1. Ο πρόεδρος της Κομιντέρν ήταν ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ. Ο Ράντεκ, γνωστός ήδη για τις τροτσκιστικές του συμπάθειες, ήταν ηγετικό στέλεχος των Μπολσεβίκων που συμμετείχαν.

      2. Ο Λένιν δεν συμμετείχε στην πρώτη συνεδρία του Τέταρτου Συνεδρίου. Λόγω της κατάστασης υγείας του, η συμμετοχή του κατόπιν περιορίστηκε στην Έκθεση για τα Πέντε χρόνια της Ρωσικής επανάστασης. Τα σχετικά ντοκουμέντα εδώ: https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/nov/04b.htm

      Θα μεταφραστεί και θα παρουσιαστεί εδώ η σχετική ομιλία της 13ης Νοέμβρη 1922.

      Διαγραφή
    2. Ευχαριστώ θερμά για τις απαντήσεις. Αναμένω τη σχετική ανάρτηση με ενδιαφέρον.

      Διαγραφή