Τρίτη, 17 Δεκεμβρίου 2013

Προκαταρκτική έρευνα για την ιστορία και θεωρία του "μεταβατικού σταδίου" και της "εργατικής κυβέρνησης": Η απόφαση της Κομιντέρν, 1922 (Ι)

Η άγνωστη απόφαση της Κομιντέρν για τις "εργατικές κυβερνήσεις"
(Μτφρ. στα ελληνικά: Lenin Reloaded)

Το κάλεσμα για "εργατική κυβέρνηση" προήλθε από τους αγώνες των γερμανών εργατών το 1920, ως τρόπος για να τεθεί η ανάγκη της εργατικής εξουσίας σε συμφραζόμενα όπου δεν υπήρχε ακόμη εναλλακτική δομή επαναστατικών συμβουλίων ή Σοβιέτ. 

Όταν το πραξικόπημα της δεξιάς το 1920 αντιμετωπίστηκε με την εξεγερσιακή Γενική Απεργία των γερμανών εργατών, ο ηγέτης των σοσιαλδημοκρατικών συνδικάτων Carl Legien πρότεινε να επιλυθεί η κρίση με τη δημιουργία μιας κυβέρνησης εργατικών κομμάτων και συνδικάτων. 

Το ΚΚ Γερμανίας (KPD) απάντησε πως θα στήριζε μια τέτοια κυβέρνηση αν έπαιρνε αποτελεσματικά μέτρα για να αφοπλίσει την αντεπανάσταση και να υπερασπίσει τους εργάτες. Η στάση αυτή, η οποία δημιούργησε έντονη διχογνωμία στο παγκόσμιο επαναστατικό κίνημα, πήρε τελικά την έγκριση της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Comintern) τον Δεκέμβρη του 1921 -- μόνο όμως για τη Γερμανία. 



Η συζήτηση στους κόλπους της Κομιντέρν κατά την επόμενη χρονιά οδήγησε σε γενική συμφωνία για την χρησιμοποίηση της έννοιας της "εργατικής κυβέρνησης." Όμως όταν ξεκίνησε το Τέταρτο Συνέδριο [της Διεθνούς], τον Νοέμβρη του 1922, οι ηγέτες του χρησιμοποίησαν τον όρο ["εργατική κυβέρνηση"] με τρεις διαφορετικούς τρόπους, τους οποίους μπορούμε να συνοψίσουμε με τις λέξεις ψευδώνυμο, μετάβαση και ψευδαίσθηση.  

Ψευδώνυμο: Ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ, ο πρόεδρος της ΚΔ, καθώς και ακροαριστερές δυνάμεις της Γερμανίας (υπό την ηγεσία της Ρουθ Φίσερ), της Ιταλίας (υπό την ηγεσία του Αμαντέο Μπορτντίγκα) και άλλων χωρών, υποστήριξαν πως ο όρος "εργατική κυβέρνηση" αναφερόταν μονάχα σε ένα καθεστώς του είδους που εδραίωσε η Ρωσική Επανάσταση του Οκτώβρη του 1917, δηλαδή στη δικτατορία του προλεταριάτου στη βάση των επαναστατικών εργατικών συμβουλίων.  Αυτή ήταν η προσέγγιση των δύο πρώτων προσχεδίων της απόφασης του Τέταρτου Συνεδρίου για το θέμα. Όμως οι εκπρόσωποι της πλειοψηφίας του γερμανικού κόμματος έπεισαν το συνέδριο να εγκαταλείψουν αυτήν την προσέγγιση στο μέσο των εργασιών του, και έτσι δεν εμφανίζεται στο τρίτο προσχέδιο.

Μετάβαση: Η έννοια αυτή, την οποία υποστήριξε η πλειοψηφία του ΚΚ Γερμανίας και ο ηγέτης της Κομιντέρν Καρλ Ράντεκ, έβλεπε την απαίτηση για "εργατική κυβέρνηση" ως συστατικό ενός μεταβατικού προγράμματος, δηλαδή ενός συνόλου αιτημάτων τα οποία "υπονομεύουν την ισχύ της αστικής τάξης, οργανώνουν το προλεταριάτο και οριοθετούν στάδια στην πάλη για τη δικτατορία του." Μια τέτοια κυβέρνηση, αν και είναι εφικτό να σχηματιστεί με κοινοβουλευτικά μέσα, θα στηριζόταν στο εργατικό μαζικό κίνημα και θα έπαιρνε μέτρα για τη διάλυση του αστικού κράτους. Αυτή η μεταβατική έννοια παρουσιάζεται στο τρίτο προσχέδιο της απόφασης του Τετάρτου Συνεδρίου.

Ψευδαίσθηση: Αυτή η έννοια, την οποία στήριξε κυρίως ο Ζινόβιεφ, αναφερόταν στις κοινοβουλευτικές κυβερνήσεις που δημιουργούνταν από εργατικά κόμματα αλλά ουσιαστικά εκπλήρωναν ένα καπιταλιστικό πρόγραμμα. Ο Ζινόβιεφ προέβλεψε πως μια τέτοια "φιλελεύθερη εργατική κυβέρνηση" ήταν πιθανό να δημιουργηθεί από το Εργατικό Κόμμα στην Αγγλία (πράγματι, το Εργατικό Κόμμα αναδείχτηκε στην κυβέρνηση το 1924). Ένα τέτοιο καθεστώς, είπε ο Ζινόβιεφ στο συνέδριο, "θα ήταν εναρκτήριο σημείο επαναστατικοποίησης της χώρας", θα μπορούσε να πάρει πολλά μέτρα που να είναι "αντικειμενικά ενάντια στο αστικό κράτος" και "μπορεί να καταλήξει στα χέρια της αριστεράς." Η άποψη του Ζινόβιεφ ήταν ευάλωτη στην κατηγορία ότι η "εργατική κυβέρνησή" του ήταν ευφημισμός για μια μορφή αστικής εξουσίας. Οι αλλαγές που έγιναν στο τέταρτο και τελικό προσχέδιο της απόφασης δεν εξάλειψαν την έννοια του Ζινόβιεφ, αλλά την ξαναβάφτισαν "ψευδαίσθηση εργατικής κυβέρνησης" και ισχυροποίησαν τα επιχειρήματα ενάντια σε μια τέτοια παρερμηνεία. 

Οι υφιστάμενες αγγλικές μεταφράσεις (για παράδειγμα, στο Marxists Internet Archive) βασίζονται σε ένα ρωσικό κείμενο που δημοσιεύτηκε το 1933. Η εκδοχή αυτή χρησιμοποιεί το τρίτο προσχέδιο των θέσεων του Τέταρτου Συνεδρίου και δεν συμπεριλαμβάνει τις διορθώσεις που ενσωματώθηκαν στο τέταρτο προσχέδιο. Το μη διορθωμένο τρίτο προσχέδιο λειτούργησε ως βάση της κριτικής κάποιων σύγχρονων Μαρξιστών που ισχυρίζονται πως η απόφαση του Τέταρτου Συνεδρίου για τις εργατικές κυβερνήσεις θόλωσε τη διάκριση ανάμεσα στην εργατική και την αστική εξουσία (βλέπε, για παράδειγμα, τα σχόλια των Chris Harman και Tim Potter.)

Το τελικό κείμενο της απόφασης καθιστά σαφές ότι αυτές οι κριτικές αφορούν αδυναμίες τις οποίες αναγνώρισαν και προσπάθησαν να διορθώσουν οι ίδιοι οι σύνεδροι.  

Το ακόλουθο κείμενο είναι μετάφραση του τέταρτου και τελευταίου προσχεδίου, από την γερμανική έκδοση των πρακτικών του Τέταρτου Συνεδρίου. Αποτελεί το σημείο 11 της απόφασης του Συνεδρίου για την "Τακτική της Κομιντέρν". Όλες οι αλλαγές σε σχέση με το τρίτο προσχέδιο εμφανίζονται με πλάγια στοιχεία. Όλες οι απαλείψεις επισημαίνονται σε υποσημειώσεις. 

Υπάρχει άλλη μια εκδοχή του τελικού προσχεδίου, η οποία δημοσιεύεται στην γερμανική έκδοση των αποφάσεων του Συνεδρίου. Οι διαφορές ανάμεσα στις δύο εκδοχές επισημαίνονται στις υποσημειώσεις του κειμένου που ακολουθεί.

Οι ασυμφωνίες ανάμεσα στις διαφορετικές εκδοχές δείχνουν πως το ζήτημα της εργατικής κυβέρνησης πόρρω απείχε από το να έχει κλείσει στην ΚΔ του 1922. Το ίδιο ισχύει και σήμερα. Ας ελπίσουμε ότι η διαθεσιμότητα των πηγών θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την εφαρμοσιμότητα αυτής της έννοιας. 

Η μετάφραση [στα αγγλικά] που ακολουθεί είναι από το βιβλίο Προς το Ενωμένο Μέτωπο: Τα πρακτικά του Τέταρτου Συνεδρίου της ΚΔ, 1922, το οποίο θα δημοσιευτεί τον Νοέμβρη του 2011 από την σειρά βιβλίων Historical Materialism. Copyright © 2011, John Riddell.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου