Πέμπτη, 14 Νοεμβρίου 2013

Karl Marx-Παρέκβαση (Για την παραγωγική εργασία) (γνωστό και ως "Εγκώμιο του εγκλήματος")

Από το Καρλ Μαρξ, Θεωρίες της υπεραξίας, τομ. 1, Σύγχρονη Εποχή, 1984, σελ. 432-434.
Μετάφραση: Παναγιώτης Μαυρομάτης

Ένας φιλόσοφος παράγει ιδέες, ένας ποιητής ποιήματα, ένας παπάς κηρύγματα, κλπ. Ένας εγκληματίας παράγει εγκλήματα. Όταν εξετάσει κανείς πιο λεπτομεριακά τη συνάρτηση αυτού του τελευταίου κλάδου παραγωγής με το σύνολο της κοινωνίας, τότε θ' απαλλαγεί από πολλές προκαταλήψεις. Ο εγκληματίας δεν παράγει μόνο εγκλήματα, αλλά και ποινικό δίκαιο και μαζί του και τον καθηγητή που κάνει παραδόσεις για το ποινικό δίκαιο και επιπλέον το αναπόφευκτο εγχειρίδιο, με το οποίο αυτός ο ίδιος καθηγητής ρίχνει τις παραδόσεις του στη γενική αγορά αγορά με τη μορφή “εμπορεύματος”. Έτσι πραγματοποιείται αύξηση του εθνικού πλούτου, χωρίς να γίνεται λόγος για την ατομική απόλαυση, την οποία, όπως μας λέει ένας αρμόδιος μάρτυρας, ο καθηγητής Ρόσερ, το χειρόγραφο του εγχειριδίου χαρίζει στον ίδιο τον συγγραφέα του.


Ο εγκληματίας παράγει ακόμα όλη την αστυνομία και την ποινική δικαιοσύνη, τους δικαστικούς κλητήρες, τους δικαστές, τους δήμιους, τους ενόρκους κλπ. Και όλοι αυτοί οι διάφοροι κλάδοι επαγγελμάτων, που αποτελούν ισάριθμες κατηγορίες του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, αναπτύσσουν διάφορες ικανότητες του ανθρώπινου πνεύματος, δημιουργούν νέες ανάγκες και κανούργιους τρόπους ικανοποίησής τους. Μονάχα τα βασανιστήρια λ.χ. αποτέλεσαν την αφορμή για τις πιο έξυπνες μηχανικές εφευρέσεις, στη δε παραγωγή των σύνεργών τους απασχόλησαν ένα ολόκληρο πλήθος έντιμων χειροτεχνών. 

Ο εγκληματίας δημιουργεί μια εντύπωση, ενμέρει ηθική, ενμέρει τραγική, ανάλογα με τις περιστάσεις, και προσφέρει έτσι μιαν “υπηρεσία”, μια κίνηση των ηθικών και αισθητικών αισθημάτων του κοινού. Δεν παράγει μόνο εγχειρίδια για το ποινικό δίκαιο, ούτε μόνο κώδικες της ποινικής νομοθεσίας και μαζί τους ποινικούς νομοθέτες, αλλά και τέχνη, λογοτεχνία, μυθιστορήματα, ακόμη και τραγωδίες, όπως το αποδείχνουν όχι μόνο η "Ενοχή" του Μύλλνερ και οι "Ληστές" του Σίλλερ, αλλά επίσης ο "Οιδίπους" και ο "Ριχάρδος ο Τρίτος". Ο εγκληματίας  διακόπτει την μονοτονία και την καθημερινή ασφάλεια της αστικής ζωής. Την προφυλλάσει έτσι από την στασιμότητα και προκαλεί όλη εκείνη την ανήσυχη ένταση και την κινητικότητα, χωρίς την οποία θα αμβλυνόταν ακόμη και το κεντρί του συναγωνισμού. Έτσι δίνει κάποιο κέντρισμα στις παραγωγικές δυνάμεις. Ενώ το έγκλημα, αφαιρώντας ένα μέρος του υπεράριθμου πληθυσμού από την αγορά εργασίας, μειώνει έτσι τον συναγωνισμό ανάμεσα στους εργάτες και εμποδίζει ως ένα σημείο την πτώση του μισθού εργασίας κάτω από το κατώτατο όριό του.  Η πάλη ενάντια στο έγκλημα απορροφά ένα άλλο μέρος του ίδιου πληθυσμού. Ο εγκληματίας επεμβαίνει έτσι σαν μια από εκείνες τις φυσικές “εξισορροπήσεις” που αποκατασταίνουν ένα σωστό επίπεδο και ξανοίγουν μιαν ολόκληρη προοπτική "ωφέλιμων" κλάδων απασχόλησης.

Οι επιδράσεις του εγκληματία στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων μπορούν ν' αποδειχθούν ως τις λεπτομέρειές τους. Θα πρόκοβαν οι κλειδαράδες ως την τωρινή τους τελειότητα, αν δεν υπήρχαν οι κλέφτες; Η εκτύπωση τραπεζογραμματίων θα έφτανε ως τη σημερινή τους τέλεια εμφάνιση, αν δεν υπήρχαν οι παραχαράκτες; Θα έβρισκε το μικροσκόπιο τον δρόμο του στη συνηθισμένη εμπορική σφαίρα (βλέπε τον Μπάμπατζ), χωρίς την απάτη στο εμπόριο; Μήπως η πρακτική χημεία δεν χρωστάει τόσα στη νόθευση των εμπορευμάτων και στην προσπάθεια της αποκάλυψής της, όσα και στον τίμιο ζήλο παραγωγής; Το έγκλημα, με τα διαρκώς νέα μέσα επίθεσης ενάντια στην ιδιοκτησία, γεννάει διαρκώς νέα μέσα υπεράπισης και επιδρά έτσι τόσο παραγωγικά στην εφεύρεση μηχανών όσο επιδρούν και οι απεργίες. Αλλά ας εγκαταλείψουμε τη σφαίρα του ατομικού εγκλήματος: θα δημιουργόταν ποτέ χωρίς εθνικά εγκλήματα η παγκόσμια αγορά; Χωρίς αυτά θα δημιουργούνταν μήπως ακόμα και αυτά τα έθνη; Και μήπως το δέντρο της αμαρτίας δεν είναι ταυτόχρονα και το δέντρο της γνώσης, από τον καιρό ακόμα του Αδάμ;

Στο βιβλίο του Μύθοι για τις μέλισσες ο Μάντεβιλ απόδειξε ήδη την παραγωγικότητα όλων των δυνατών επαγγελμάτων, κλπ. και γενικά την τάση ολόκληρου αυτού του επιχειρήματος:

"Αυτό που εμείς ονομάζουμε κακό σ' αυτό τον κόσμο, τόσο το ηθικό όσο και το φυσικό κακό, είναι η μεγάλη αρχή, που μας κάνει κοινωνικά πλάσματα, η στέρεη βάση, η ζωή και το στήριγμα όλων χωρίς εξαίρεση των επαγγελμάτων και απασχολήσεων. Εδώ πρέπει να αναζητήσουμε την αληθινή καταγωγή όλων των τεχνών και επιστημών. Και τη στιγμή που θα σταματούσε το κακό, την ίδια στιγμή θα έπρεπε να χαλάσει η κοινωνία, αν δεν αφανιζόταν ολότελα."

Μόνο που ο Μάντεβιλ ήταν φυσικά απείρως τολμηρότερος και τιμιότερος από τους φιλισταίους απολογητές της αστικής κοινωνίας.

19 σχόλια:

  1. olles oi ergasies einai paragwgikes (parekvash sthn paragwgikh ergasia)

    G.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχεις διαβάσει τις "Θεωρίες για την υπεραξία"; Γιατί δεν λέει καθόλου ότι "όλες οι εργασίες είναι παραγωγικές".

      Διαγραφή
    2. nai . mono oses paragoun ypera3ia.

      G.

      Διαγραφή
    3. Άρα δεν είναι όλες οι εργασίες παραγωγικές.

      Διαγραφή
  2. Γνωρίζει κανείς το βιβλίο του Μαρξ που έχει γραφτεί αυτό το κείμενο;

    Θεωρίες για την υπεραξία;;;

    John

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι, Θεωρίες για την υπεραξία. Τρεις τόμοι, Σύγχρονη Εποχή: http://www.sep.gr/cms/site/books.php?psearch=θεωρίες+για+την+υπεραξία&psearchtype=OR&x=0&y=0

      Διαγραφή
  3. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πρώτο (υποτίθεται) σχόλιο στο ιστολόγιο, ύφος αστυνόμου Θεοχάρη. Μάλιστα.

      Σε τι μπορώ να σας βοηθήσω, επιθεωρητά;

      Διαγραφή
    2. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

      Διαγραφή
    3. Τι είναι αυτό που σας τρώει, επιθεωρητά; Ότι κάνω διαφήμιση σε λάθος ιστολόγιο;

      Διαγραφή
    4. Δεν βλέπω απάντηση, αλλά δεν πειράζει. Διαγραφή και permanent ban στον επιθεωρητή.

      Διαγραφή
    5. Μάλλον πρόκειται για τον συγγραφέα του ιστολογίου (κοίταξα τυχαία μερικά άρθρα και υπάρχει σε όλα η υπογραφή τουί).

      Έτσι λοιπόν μπορεί όντως να μην συμφωνεί η πηγή με την αναπαραγωγή του κειμένου εδώ, αλλά νομίζω ότι ούτε κι ο Μαρξ θα συμφωνούσε με την αναπαραγωγή του κειμένου του από την allotriosi και από όλους τους υπόλοιπους τζαμάδες που έχουν αναδουλειές απ'το 08 κι έπειτα (λίγο η κρίση, λίγο οι πλατείες, λίγο ο συριζα, λίγο η χα και πολύ η ρουφιάνα η πραγματικότητα που σπάει αρκετή πλάκα με τα διάφορα ναυάγια της ταξικής πάλης).

      Ijon Tichy

      Διαγραφή
    6. Α, έτσι πες μου να καταλάβω!

      Έφυγεεεεεε!!!

      Διαγραφή
    7. Ανέβηκε στη μετάφραση της Σύγχρονης Εποχής (Π. Μαυρομάτης).

      Ουδέν κακόν αμιγές καλού.

      (Ψεκάζουμε για απολύμανση)

      Διαγραφή
  4. Γιατί η έννοια του "κακού" και "ανήθικου" έχουν διαχρονικές αξίες; Γιατί την εποχή που ο γιος ήτανε χρήσιμος στον πατέρα για να καλλιεργήσουνε μαζί τη γη ή την εποχή που μια φυλή ανθρώπων είχε ανάγκη από χέρια για να βγει το ψωμί, ήτανε ακατανόητο να σκοτωθεί ένας της φυλής ή της οικογένειας από ενα άλλο μέλος της φυλής ή της οικογένειας. ("Δεν μπορεί αδερφός να σκοτώνει αδερφό"). Η ηθική αυτή, δηλαδή της φυλής και της οικογένειας, καταγράφεται για παράδειγμα στην Παλαιά Διαθήκη, με το μύθο του Κάιν και του Άβελ αλλά και με τις 10 εντολές. Έμεινε διαχρονική ΚΑΙ γιατί καταγράφτηκε, ενώ από την άλλη καταγράφτηκε (ως απολύτως σωστή έξω από τις τάξεις και την τότε ανάπτυξη των παραγωγικών μέσων) ώστε να διευθετήσει τις παραγωγικές σχέσεις των ανθρώπων, οι οποίοι δεν είχανε αυτοσυνείδηση, δεν μπορούσαν δηλαδή να αναλύσουν με τη σκοπιά του διαλεκτικού υλισμού όσα συνέβαιναν στις κοινωνίες τους.

    Υπάρχει υλική βάση στην συγκεκριμένη "ηθική" που είναι χαραγμένη διαχρονικά στις συνήθειες και το μυαλό των ανθρώπων όπως υπάρχει υλική βάση και στη σύγχρονη ηθική της κάθε τάξης. Η "διαχρονική ηθική" όμως επηρεάζει σε ένα βαθμό και τους σύγχρονους ανθρώπους μιας και δε γεννιούνται ξεκομμένοι από την ιστορία. Για παράδειγμα, πολλοί αντάρτες -αν τύχει και μιλήσετε μαζί τους- θα δυσκολευτούν να παραδεχτούν σήμερα φόνους που κάνανε τότε, αλλά τη στιγμή που τους έκαναν ήταν απολύτως σίγουροι πως έπρεπε να τους κάνουν, ξέροντας πως το υλικό τους συμφέρον (ό,τι όνομα και συναισθηματική χροιά και να πάρει αυτό) ήτανε να σκοτώσουν. Έτσι, το να σκοτώσεις κάποιον που απειλεί τη ζωή τη δική σου και τον συντρόφων σου σε καιρό πολέμου, είναι ΚΑΘΗΚΟΝ, το να βγεις να σκοτώσεις σε φάση ανάπτυξης όποιον έχει μετοχές σε μονοπωλιακή επιχείρηση κρίνεται εξωφρενικό, ενώ το να επαναστατήσεις με σκοπό το σοσιαλισμό και την κατάργηση της τάξης των καπιταλιστών, είναι απολύτως μεθοδευμένη κίνηση (επηρεαζόμενη από το αυθόρμητο), που δε χωράει happy end και ηθική ανάλυση. Η επανάσταση είναι υλική ανάγκη της ΕΤ και των συμμάχων της, δεν είναι θέμα ηθικής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Τελικά, αν τα ζητήματα της εργατικής τάξης τίθενται με βάση την ηθική, αν κρίνονται ως καλό και κακό, ο Μαρξ θα τιτλοφορούσε το βιβλίο του "ΟΙ ΚΑΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ" και όχι "ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ". Αντί για υπεραξία, θα μιλούσε για... "παλιοκέρδος" και γενικά θα έγραφε μάλλον ποίηση παρά επιστήμη.


    Και για να μην ξεφεύγουμε εντελώς, δεν ζητάμε να γίνουμε υπολογιστικοί εκτελεστές, αλλά μη χαζέψουμε κιόλας : Όταν μιλάς με κάποιον και τον καλείς να γραφτεί στο σωματείο του, μιλάς σε υλική βάση. Δε μιλάς μόνο για τους μισθούς, αλλά μιλάς σε υλική βάση, για όλο το πλαίσιο της ζωής της ΕΤ και των συμμάχων της, για τις συνθήκες εργασίας, για το πόσο αποδοτικό προς την ΕΤ είναι το 8ωρο (που έχει γίνει 10ωρο και βάλε) και ο τύπος της εργασίας κλπ κλπ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Τελικά, αν τα ζητήματα της εργατικής τάξης τίθενται με βάση την ηθική, αν κρίνονται ως καλό και κακό, ο Μαρξ θα τιτλοφορούσε το βιβλίο του "ΟΙ ΚΑΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ" και όχι "ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ". Αντί για υπεραξία, θα μιλούσε για... "παλιοκέρδος" και γενικά θα έγραφε μάλλον ποίηση παρά επιστήμη."
      Βασικά σαν ταινία της Μάρθας Βούρτση και του Ξανθόπουλου είναι: Αμάρτησα για το παλιοκέρδος.
      Μπράβο τσαφ παντως, γελάσαμε και λίγο γιατί μας πέσαν τα μαλλιά με τα διάφορα που ακούγαμε.

      Partydog

      Διαγραφή
    2. καπως ετσι (περι ηθικης) ασπαζεται και ο anomymous την παλη.
      ασχετο λιγο ή μαλλον πολυ, αλλα πετυχα στο defence net αρθρο που προσπαθει να καταριψει την θεωρια της εξελιξης των ειδων

      Διαγραφή
    3. Και οι anonymous και μεγάλος μέρος απολιτίκ νεολαίας, πολλά από αυτά τα άτομα από οικογένειες πασόκικες (όχι τυχαία), και άτομα τα οποία γενικά και αόριστα μιλάνε για την αναρχία, ένα πηγάδι στο οποίο όλοι χωράνε ... και τελικά πολλοί από αυτούς ψηφίζουν ΣΥΡΙΖΑ. Μερικοί από αυτούς θα μιμηθούνε την πορεία προς το σοσιαλσωβινισμό.

      Αντιγράφοντας από τη θέση 42 του 19ου

      Πρόκειται για γενιές που βιώνουν μεγάλες απώλειες και υστερήσεις σε σχέση με τις ανάγκες τους, αισθάνονται μεν απέχθεια προς το αστικό πο­λιτικό σύστημα με τη μια ή την άλλη μορφή, αλλά ταυτόχρονα επηρεάζο­νται από το κλίμα της αντεπανάστασης.


      Με την "καλή τους την καρδιά", τα άτομα αυτά συμμετείχαν σε αγανακτισμένους και με την καλή τους την καρδιά ψήφισαν τη ΝΔ2 (καμμένος), επειδή νοιαζότανε για την πατρίδα, το ΠΑΣΟΚ2 (συριζα), επειδή ήτανε δύναμη αντιμνημονιακή και προοδευτική ή απολιτικοποιήθηκαν πλήρως ή έγιναν ναζί. Όλα αυτά με την καλή την καρδιά και το "αυθόρμητο", το "ηθικό" στοιχείο να μπαίνει πάνω από πολλά.

      Διαγραφή