Τρίτη, 8 Οκτωβρίου 2013

Sheila Fitzpatrick-Κριτική παρουσίαση του "Εβραϊκού Αιώνα"

Από τα αριστερά προς τα δεξιά: Καγκάνοβιτς, Στάλιν, Ποστίσεφ, Βοροσίλοφ. 1934.
Sheila Fitzpatrick*
Βιβλιοκρισία στο Ο εβραϊκός αιώνας του Yuri Slezkine
London Review of Books, 27:6 (Μάρτης 2005)
Μτφρ. αποσπασμάτων: Lenin Reloaded

*Καθηγήτρια Σύγχρονης Ρωσικής Ιστορίας, Πανεπιστήμιο του Σικάγο, συγγραφέας των Οι αγρότες του Στάλιν: Αντίσταση και επιβίωση στο ρωσικό χωριό μετά την κολλεκτιβοποίηση (Οξφόρδη, 1996),  Το Πολιτιστικό Μέτωπο: Ισχύς και Πολιτισμός στην Επαναστατική Ρωσία (Cornell, 2000) Καθημερινός Σταλινισμός: Η συνηθισμένη ζωή σε ασυνήθιστους καιρούς (Οξφόρδη, 2000), Το Κομισσαριάτο της διαφώτισης (Κέμπριτζ, 2002), Εκπαίδευση και κοινωνική κινητικότητα στην ΕΣΣΔ, 1921-1934 ( Κέμπριτζ, 2002),  Σκίστε τις Μάσκες! Ιδέα και εξαπάτηση στην Ρωσία του 20ου αιώνα (Princeton, 2005), Η Ρωσική επανάσταση (Οξφόρδη, 2008). Προφανώς, μη (αν όχι αντι-) κομμουνίστρια ιστορικός.


Αυτό το βιβλίο άλλαξε την αντίληψή μου για την μεγάλη εικόνα της σοβιετικής ιστορίας, καθώς και για τη μεγάλη εικόνα της θέσης των Εβραίων στον σύγχρονο κόσμο. Ιδιαίτερα το τέταρτο κεφάλαιο, η ερμηνευτική ιστορία των Εβραίων στην ΕΣΣΔ (και στις ΗΠΑ και το Ισραήλ), που καταλαμβάνει σχεδόν το μισό βιβλίο, πρέπει να είναι υποχρεωτικό ανάγνωσμα για οποιονδήποτε εκφράσει ποτέ άποψη για το θέμα.

Ο Yuri Slezkine αφιερώνει το βιβλίο στη γιαγιά του: όχι στη Ρωσίδα αριστοκράτισα, που παρά το γεγονός ότι "έχασε όλα όσα είχε στη Ρωσική επανάσταση" ήταν "στο τέλος της ζωής της πιστή σοβιετική πολίτης, γαληνεμένη με το παρελθόν της και στο σπίτι της στην πατρίδα της", αλλά στην άλλη του γιαγιά, την Berta (Brokhe) Iosifovna Kostrinskaia, που γεννήθηκε σε καταυλισμό, "πήγε φυλακή ως κομμουνίστρια, μετανάστευσε στην Αργεντινή, και επέστρεψε το 1931 για να συμμετάσχει στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Στα γεράματά της, ήταν πολύ περήφανη για τους Εβραίους προγόνους της και θεωρούσε πως το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της ήταν ένα σφάλμα." Ο εβραϊκός αιώνας είναι μια έρευνα για αυτό το "σφάλμα": τον έρωτα των Ρωσο-Εβραίων για τη Ρωσική Επανάσταση. Ο Slezkine είναι πιθανό να μοιράζεται την τελική άποψη της γιαγιάς του για τον αγώνα στον οποίο αφιέρωση τη ζωή της, αλλά η αφιέρωση περιέχει κάτι πάνω από συμπάθεια για την οπτική της. Η σοβιετική ιστορία έχει ως επί το πλείστον παραγκωνίσει το εβραϊκό της συστατικό (εκτός από μελέτες για την αντισημιτική εκστρατεία της ύστερης σταλινικής περιόδου), όπως και η εβραϊκή ιστορία του 20ου αιώνα έχει παραγκωνίσει το σοβιετικό της συστατικό (με την ίδια εξαίρεση). Το βιβλίο αυτό είναι μια πράξη ιστορικής αποκατάστασης.

[...]

Ερχόμαστε τώρα στον πυρήνα της αφήγησης του Slezkine: την εβραϊκή ταύτιση με την επανάσταση και την επιτυχία των Εβραίων στο νέο σοβιετικό κράτος. Η οικεία ιστορία των Εβραίων στην ΕΣΣΔ είναι μια ιστορία που τους παρουσιάζει ως θύματα (και αυτή την αφηγείται επίσης ο Slezkine)· ενώ η ιστορία της επιτυχίας των Εβραίων, ή προπαγανδιστικές εκδοχές της, έγιναν εργαλεία των Ναζί και κατόπιν άλλων αντισημιτών, και κατά συνέπεια τείνει να απορρίπτεται. Αλλά το να αποφεύγουμε κάποια ερωτήματα επειδή δεν μας αρέσουν οι απαντήσεις είναι ένα είδος διανοητικής ανεντιμότητας, όσο ενάρετα κι αν είναι τα κίνητρά της (δική μου παρατήρηση, όχι του Slezkine: το έργο του, παρόλες του τις δυνατότητες να πυροδοτήσει σκάνδαλο, δεν περιέχει πολεμική). Στην πραγματικότητα, είναι αδύνατο να κατανοηθεί η θυματοποίηση των Εβραίων κατά την ύστερη σταλινική περίοδο και τις πιο ήπιες εκδοχές της αργότερα, αν δεν κατανοήσει κανείς τις επιτυχίες και το στάτους της ομάδας που θυματοποιήθηκε. 

Πολλοί Εβραίοι νεαρής ηλικίας έγιναν μέλη του επαναστατικού κινήματος στη Ρωσία, κυρίως στο κόμμα των Μενσεβίκων ή στην Bund κατά την προεπαναστατική περίοδο, αλλά πολλοί έγιναν μέλη και των Μπολσεβίκων. Αγκάλιασαν την Οκτωβριανή επανάσταση και γρήγορα έγιναν, όπως δείχνει ο Slezkine, "η σπονδυλική στήλη της νέας Σοβιετικής γραφειοκρατίας." Στα ψηλότερα σκαλοπάτια της ιεραρχίας στη δεκαετία του 1920, οι Εβραίοι ήταν η μεγαλύτερη σε εκπροσώπηση εθνοτική ομάδα (αν και οι άθεοι που είχαν αφήσει το παρελθόν τους στο shtetl είχαν παραγκωνιστεί στην "μεγάλη ώθηση" του Τρότσκι). Περιλάμβαναν τους Τρότσκι, Ζινόβιεφ, Κάμενεφ, Σβέρνλοφ και Καγκάνοβιτς, αν και μόνο ο Καγκάνοβιτς παρέμεινε στο επίπεδο του ΠΓ σε όλη τη δεκαετία του 1930 και αργότερα. Όπως αποκαλύπτεται, ακόμα και ο Λένιν, που εκτιμούσε πλήρως την εβραϊκή συνεισφορά στην επανάσταση, ήταν Εβραίος από την μεριά του παππού της μητέρας του, αν και είναι πιθανό να μη το γνώριζε. Μέσα στην μικρή μερίδα εθνοτικών Ρώσων στην ηγεσία του κόμματος, ένας αξιοπρόσεχτα μεγάλος αριθμός ήταν παντρεμένος με Εβραίες. Ανάμεσά τους, τα μέλη του Πολιτμπιρό Μολότοφ, Βοροσίλοφ, Αντρέεφ, Μπουχάριν, Ρίκοφ, και Κίροφ. 

Οι Εβραίοι ήταν σημαντική παρουσία όχι απλώς στη σοβιετική πολιτική ελίτ αλλά και στη διανόηση. Αυτό ήταν σε συνέχεια ύστερων τάσεων της ρωσικής αυτοκρατορίας, αλλά η μαζική μετανάστευση από την επαρχία είχε επιφέρει δραματική αύξηση ποσοστών. Μέχρι το 1939, οι Εβραίοι ήταν μακράν το πιο μορφωμένο εθνικό τμήμα του σοβιετικού πληθυσμού.  Αν και ήταν κάτω από το 2% του συνολικού πληθυσμού, αποτελούσαν το ένα έβδομο όλων των σοβιετικών πολιτών με ανώτερη μόρφωση, και με απόλυτους αριθμούς ήταν δεύτερη μετά τους Ρώσους. Την ίδια εκείνη χρονιά, το ένα τρίτο των νεαρών εβραίων ανδρών και γυναικών ηλικίας 19-24 ήταν φοιτητές πανεπιστημίου, ενώ μόνο ένας στους 20 στην ευρύτερη ομάδα ηλικίας τους ήταν φοιτητής. Ενώ στο Λένινγκραντ (οι αριθμοί για τη Μόσχα είναι παρόμοιοι) οι Εβραίοι αποτελούσαν το 70% των οδοντιάτρων, το 40% των γιατρών, το 30% των συγγραφέων, εκδοτών και δημοσιογράφων, και περίπου το 20% των επιστημόνων και των καθηγητών πανεπιστημίου.  Με άλλα λόγια η προς τα πάνω κινητικότητα των Εβραίων πρέπει να προστεθεί στην προς τα πάνω κινητικότητα των ρώσων εργατών και αγροτών και των πολιτιστικά "υπανάπτυκτων" κατοίκων της κεντρικής Ασίας ως κλειδί στη διαδικασία της διαμόρφωσης μιας νέας, Σοβιετικής ελίτ, αν και οι Εβραίοι, σε αντίθεση με άλλες ομάδες, δεν επωφελήθηκαν από επίσημα μέτρα κρατικής "θετικής δράσης."

Όπως δείχνει ο Slezkine, το εβραϊκό κομμάτι της σοβιετικής διανόησης, που είχε εκκοσμικευτεί και ενσωματωθεί κοινωνικά, ξεχώριζε για τον σοβιετικό και κομμουνιστικό προσανατολισμό του, και συγκρινόταν απ' αυτή τη σκοπιά μόνο με τους vydvizhentsy, τους ξεπερνούσε όμως σε πολιτιστική αυτοπεποίθηση και επίπεδο μόρφωσης. Ο Slezkine αποκαλεί τους Εβραίους "την σημαντικότερη και πιο επιδραστική γενιά στην ιστορία της σοβιετικής πολιτιστικής ελίτ." Πολλοί απ' αυτούς είχαν αποκοπεί από τους γονείς τους, τους οποίους απεχθανόντουσαν για το υπανάπτυκτο και εμπορευματικό τους πνεύμα, όπως δείχνει αυτή η ανατριχιαστική αποκήρυξη από τον δημοφιλή κομσομόλο ποιητή Eduard Bagritsky:

Η αγάπη τους;
Και οι ψειροφαγωμένες μπούκλες τους,
τα στραβά τους θωρακικά οστά,
τα σπυριά τους, τα στόματά τους γεμάτα ρέγγα,
η κλίση στους αλογίσιους λαιμούς τους;
Γονείς μου;

Όμως αυτού του είδους ο αντισημιτισμός ήταν το προνόμιο Εβραίων που έγραφαν αυτοβιογραφικά. Η πολιτική του κόμματος στον μεσοπόλεμο ήταν αυστηρά αντίθετη με κάθε εθνοτική ή φυλετική διάκριση και η διδασκαλία της αντίθεσης στον αντισημιτισμό ήταν βασική όψη της σοβιετικής προπαγάνδας. Η δυνητική ζήλεια για την εβραϊκή επιτυχία έβρισκε αντίβαρο στα προγράμματα θετικής δράσης για άλλες ομάδες και στην τεράστια γενική αύξηση των ευκαιριών για μόρφωση και για εκπαίδευση που ήρθαν με το Πενταετές Πρόγραμμα στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Η "νεότευκτη, γεμάτη αυτοπεποίθηση, αισιόδοξη και παθιασμένα πατριωτική" σοβιετική ιντελιγκέντσια της δεκαετίας του 1930, συμπεραίνει ο Slezkine, δεν έδειχνε "αντι-Εβραϊκή έχθρα και γενικά χαρακτηριζόταν από ελάχιστες εκδηλώσεις εθνοτικής ιεράρχησης ή ταμπελοποίησης." 

13 σχόλια:

  1. Πιθανότερη αθέμιτη θεωρία για τις "αντισημιτικές διώξεις": Ο Στάλιν έφαγε ένα πολύ κακής ποιότητας Knish, τα πήρε κράνα, και άρχισε να κυνηγάει τους Εβραίους μετά τον πόλεμο.

    Ε; Να το κάνει έξυπνο gif ο Omadeon, θα σκίσει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Έκαψε λάδια ο Αθεμιτούλης-λογοκλοπούλης-απατεωνούλης. Βροχή η σφαλιάρα.

    Σώωωωωωτηηηηηηηη!!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Η σοβιετική ιστορία έχει ως επί το πλείστον παραγκωνίσει το εβραϊκό της συστατικό (εκτός από μελέτες για την αντισημιτική εκστρατεία της ύστερης σταλινικής περιόδου), όπως και η εβραϊκή ιστορία του 20ου αιώνα έχει παραγκωνίσει το σοβιετικό της συστατικό (με την ίδια εξαίρεση)."

    Καλέ, γιατί άραγε;

    "Αλλά το να αποφεύγουμε κάποια ερωτήματα επειδή δεν μας αρέσουν οι απαντήσεις είναι ένα είδος διανοητικής ανεντιμότητας, όσο ενάρετα κι αν είναι τα κίνητρά της..."

    "Ενάρετα κίνητρα"; Ποια; Για ψάξε "ίδρυση του κράτους του Ισραήλ", στάση ΗΠΑ, στάση ΕΣΣΔ, Sheila, το χεις, το χεις...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. αρε Αντωνη! Μην τσιμπας απο φασιστοειδης εμπνευσης τρολλαρισματα οπως athemita κτλ.
    χανεις τον προσανατολισμο σου και τον χρονο σου.Το ατομο ποσταρει Σωτη Τριανταφιλλου δλδ ελεος!Το σημαντικο δεν ειναι αν ειναι εβραιος αλλα αν ειναι αστος φιλελευθερος και λεει αυτα που λεει.Και αν ειναι αστος μην περιμενεις με επιχειρηματα να του αλλαξεις αποψη.Η αλλαγη αποψεων δεν ειναι θεμα επιχειρηματων και επιστημονικης αντικειμενικοτητας.Ακομα και ο Μαρξισμος ειναι ιδεολογικα φορτισμενος με τη μονομερια της αποψης των συμφεροντων της εργατικης ταξης.Η αλλαγη παραδειγματος προυποθετει την οξυνση των αντιφασεων σε επιπεδο οικονομιας(βασης)
    Με λιγα λογια το παραδειγμα καταρεει στην πραξη και εσωτερικα.Δεν φτανει να διακυριτεις οτι μια αποψη ειναι λανθασμενη για να ξεμπερδεψεις μαζι της.Οπως μου ελεγε παλια και ενα μελος της ΚΕ του ΚΚΕ:"τι δουλεια κανουν οι γονεις σου;"για να δει αν επρεπε να ασχολιθει μαζι μου...

    G.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το LR δεν αναλαμβάνει πολεμικές τυχαία ή για προσωπικούς λόγους, Αν ήταν έτσι, θα την αναλάμβανε εδώ και πάνω από ενάμιση χρόνο που ο συγκεκριμένος με βρίζει καθημερινά.

      Ψάξε λίγο καλύτερα το θέμα, το Αθέμιτα κάνει σοβαρή δουλειά για τις στοχεύσεις του. Ξεκίνα, ίσως, από την επικαιρότητα (όπως, πχ, από το τελευταίο ποστ).

      Διαγραφή
  5. Και μετά, ψάξε τις συμφωνίες για το αέριο στην ετικέτα "Κύπρος" και στο Ριζοσπάστη.

    Ανησυχώ ότι δεν έχετε καταλάβει κάποιοι τι ακριβώς συμβαίνει και θεωρείτε ότι ασχολούμαι με ένα περιφερειακό θέμα ή, χειρότερα, με ένα προσωπικό θέμα.

    Έτσι όμως δεν πρόκειται καν να καταγράψετε γιατί το Ισραήλ έκανε την πάπια για τη Χ.Α όλο αυτό το διάστημα, ούτε γιατί ο Αντώνης δεν είχε πρόβλημα να την μπουζουριάσει, ούτε γιατί οι α/α ξέχασαν να πάνε στην πρεσβεία του Ισραήλ, ούτε τη σημασία της συνάντησης Τσίπρα-Πέρες και του κουκουλώματος που έπεσε άρον-άρον, ούτε την "υποτονική αντιπολίτευση" της "ριζοσπαστικής αριστεράς", ούτε γιατί φτιάχτηκε η "Terminal 119", ούτε, βασικά, τίποτα απολύτως.

    Μήπως πρέπει να ξαναβάλετε κάτω τι εννοούμε με την έννοια "ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο" και πώς δρα σήμερα αυτό;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μαζί σου σύντροφε,
      Οι αναφορές σου στις σκωληκοειδείς αποφύσεις που ξεφυτρώνουν στην «καλλιέργεια» (κοπριά) της καλοπληρωμένης ψυχροπολεμικής προπαγάνδας μας θυμίζουν ότι δεν παίζουμε μόνοι μας στο γήπεδο – θέλει υπομονή και επιμονή, θέλει πείσμα αυτή η υπόθεση. Αλλά το κυριότερο είναι ότι μαθαίνουμε απ’ αυτό.

      Διαγραφή
    2. Μόνο μόνοι μας δεν παίζουμε, δυστυχώς. Ή αν το θες αλλιώς διατυπωμένο, παίζουμε μόνοι μας ενάντια σε ΟΛΟΥΣ, και εννοώ ΟΛΟΥΣ. Σε 30 διαφορετικά γήπεδα παίζουν και εμείς έχουμε μια μικρή ομάδα που πρέπει να αποφασίζει ποια ματς θα παίξει κατενάτσιο, ποια θα βασίσει στην αντεπίθεση, και ποια θα αφήσει να χαθούν για να μη κλατάρει...

      Διαγραφή
    3. Πιάνεις τη ΝΔ, στην κάθεται η ΧΑ. Πιάνεις τη ΧΑ, στην κάθεται ο ΣΥΡΙΖΑ. Πιάνεις τον ΣΥΡΙΖΑ, στην κάθονται οι α/α. Πιάνεις τους α/α, στην κάθονται οι "σιτουασιονιστές". Οι καλλιτέχνες. Οι "καλοπροαίρετοι" που ανησυχούν για τον Μπογιόπουλο. Οι υπερεπαναστάτες των εκπαιδευτικών. Η Ανταρσύα. Τους πιάνεις όλους, στην κάθεται το Ισραήλ, το ΚΕΑ, η ΕΕ, οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Γαλλία, η Τουρκία, κλπ κλπ.

      Έτσι κυλάνε τα πράγματα για μας...

      Διαγραφή
  6. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Επειδή έχει άμεση σχέση με αυτό το πρόσφατο ποστ: http://leninreloaded.blogspot.com/2013/10/blog-post_7837.html

      θα σου έλεγα να το σβήσεις από δω και να το κάνεις paste εκεί.

      Εγώ είπα πριν αρκετές μέρες πως η ΜΟΝΗ θεωρία των άκρων με την οποία έχει πρόβλημα ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αυτή που στοχοποιεί τον ίδιο. Κανένα πρόβλημα δεν έχει να την προωθεί ο ίδιος αν είναι να στοχοποιείται το ΚΚΕ.

      Διαγραφή
  8. Ειναι σαν σιμουλτανε ! Ενας εναντιον ολων. Ο Λενιν λεει καπου ποσο δυσκολο ειναι να εισαι κομμα της ακρας επαναστατικης αντιπολιτευσης σε περιοδο σχετικα ομαλου κοινοβουλευτισμου. Αλλα δεν θα μασησουμε... θα τους φαμε το σταρι !.. ΑΑ

    ΑπάντησηΔιαγραφή