Πέμπτη, 24 Οκτωβρίου 2013

Με ποια τάξη στο τιμόνι, με ποια μέσα, για ποιο σκοπό; (ΙIΙ)

"Για ποιο σκοπό;" Το τρίτο ερώτημα επιδέχεται απάντησης άμεσης και ταυτόχρονα επιφανειακής και δυνητικά συσκοτιστικής ή έστω παρελκυστικής ως προς την ουσία του ζητήματος. Μπορεί δηλαδή απλώς να απαντήσει κανείς ότι ο σκοπός ενός πολιτικού κόμματος είναι είτε η συντήρηση και διαιώνιση είτε η ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και της μορφής της πολιτικής εξουσίας που αντιστοιχεί σ' αυτές, της αστικής πολιτικής εξουσίας.

Αλλά στα πλαίσια της αστικής δημοκρατίας, και επειδή ο ίδιος ο χαρακτήρας της καπιταλιστικής παραγωγής είναι δυναμικός, εξελισσόμενος, και περιλαμβάνει τις κρίσεις συσσώρευσης, η "συντήρηση" και η "διαιώνιση" της αστικής εξουσίας είναι επινοητικές διαδικασίες· χρειάζονται, πολλές φορές, τόλμη, πειραματισμούς, καινοτομίες, εκχωρήσεις και υπερβάσεις εκ μέρους της κυρίαρχης τάξης. 


Κι από δω ξεκινά το όλο πρόβλημα της λαϊκής σύγχυσης: είναι πολλές φορές δύσκολο για τις πλατειές μάζες να κατανοήσουν ότι όλα αυτά τα μέσα για την επίτευξη του σκοπού της συντήρησης και διαιώνισης της καπιταλιστικής παραγωγής και της αστικής πολιτικής εξουσίας είναι αυτό ακριβώς: μέσα εξυπηρέτησης ενός σκοπού, που δεν μπορεί και δεν πρόκειται να αλλάξει όσο η αστική τάξη είναι η κυρίαρχη τάξη.

Η λαϊκή επιθυμία να επιτευχθεί το ακατόρθωτο, που είναι απόλυτα φυσιολογική, εφόσον κανείς μη διαταραγμένος άνθρωπος δεν επιδιώκει τη βία, τη σύγκρουση και την καταστροφή ως αυτοσκοπούς, σπρώχνει διαρκώς τα φτωχά λαϊκά στρώματα αλλά και τμήματα της εργατικής τάξης που δεν έχουν αποκτήσει μια θεωρητική αρμάτωση απέναντι στην καθημερινή εμπειρία, να ερμηνεύουν τις τακτικές κινήσεις της άρχουσας τάξης ως προάγγελους αλλαγών που δεν μπορούν να έρθουν, να υπερτιμούν σε τεράστιο βαθμό τα περιθώρια πραγματικής αλλαγής του συστήματος: σε τεράστιο βαθμό, γιατί σε περιόδους καπιταλιστικής ανάπτυξης συγχέουν την αναδιάταξή του με επανάσταση (βλέπε 1968) και σε περιόδους κρίσης και ύφεσης προσδοκούν εκχωρήσεις που είναι ανέφικτες για το σύστημα, εφόσον αυτό πρέπει να παραμείνει πιστό στην εξασφάλιση του κέρδους για τους κατόχους των μέσων παραγωγής.

Σε περιόδους κεφαλαιοκρατικής ανάπτυξης, η αστική επινοητικότητα παίρνει κυρίαρχα "προοδευτικό" χαρακτήρα, δηλαδή χαρακτήρα άμβλυνσης των μεθόδων επιβολής και χαλάρωσης της αντιλαϊκής τανάλιας· σε περιόδους ύφεσης, παίρνει κυρίαρχα "αντιδραστικό" χαρακτήρα, δηλαδή αύξησης της αντεργατικής επιθετικότητας και συρρίκνωσης ελευθεριών: και στις δύο περιπτώσεις, οι πλατιές μάζες αιφνιδιάζονται -- στην πρώτη θετικά, με αποτέλεσμα ένα κομμάτι τους να εγκαταλείψει το εργατικό κόμμα ως αχρείαστο και παρωχημένο, στην δεύτερη αρνητικά, με αποτέλεσμα ένα κομμάτι να το απομακρύνει ως επικίνδυνο για την ατομική επιβίωση (εκλογικεύοντας αυτή την επιλογή δια της αναστροφής, διακηρύσσοντας δηλαδή ότι δηλαδή είναι "ακίνδυνο" και "συστημικό").

Και στις δύο περιπτώσεις, επίσης, προβάλλεται η φενάκη της ύπαρξης ενός φαντασματικού "τρίτου" συστήματος: σε περιόδους καπιταλιστικής ανάπτυξης, η αυταπάτη είναι πως είναι εφικτό ένα σύστημα με "αναρχικά"/"ελευθεριακά" χαρακτηριστικά, όπου η ατομική ελευθερία θα φτάνει ουτοπικά ύψη ενώ ταυτόχρονα θα διασφαλίζονται όλες οι οικονομικές, υλικές και καταναλωτικές ανάγκες, ενώ σε περιόδους ύφεσης κυριαρχεί η αυταπάτη "κεϋνσιανού" χαρακτήρα, ενός συστήματος δηλαδή που και θα συντηρήσει την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και θα εξασφαλίσει την αξιοπρεπή διαβίωση του (αταξικά εννοούμενου) πληθυσμού, με τις ανισότητες να περιορίζονται, δήθεν, "σε λογικά πλαίσια." 

Τα οπορτουνιστικά κόμματα, οι εκφάνσεις δηλαδή της διαφθοράς της ίδιας της εργατικής τάξης από την αστική ιδεολογία και τα αστικά οικονομικά θέλγητρα, πρωταγωνιστούν και στις δύο περιπτώσεις στη διάχυση των ψευδαισθήσεων· χαρακτηριστική και αποκαλυπτική μάλιστα είναι και η μεταμόρφωση του ΣΥΡΙΖΑ από κόμμα "κινηματικής"/ελευθεριακής έκστασης που δομήθηκε ως τέτοιο σε εποχές που βιώνονταν ως αναπτυξιακές σε κόμμα κεϋνσιανού προσανατολισμού μετά το 2009-2010, όταν άρχισαν να εκδηλώνονται πλέον ξεκάθαρα τα σημάδια της κρίσης. Ο οπορτουνισμός ακολουθεί πάντοτε ένα από τα δύο αφηγήματα, δηλαδή το είδος ψευδαίσθησης που είναι καταλληλότερο για την συγκεκριμένη καμπή του κεφαλαιοκρατικού κύκλου συσσώρευσης (παρεμπιπτόντως, στην μακρόπνοη κρίση συσσώρευσης πρέπει να αποδοθεί και η νομοτέλεια της παρακμής του "ελευθεριακού/αντιεξουσιαστικού" πολιτικού λόγου, που μπορεί να έλξει σημαντικά κομμάτια της νεολαίας μόνο όταν οι υλικές ανάγκες καλύπτονται σε επαρκές σημείο για ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού).

Είναι λοιπόν πολύ δύσκολη υπόθεση για το κόμμα της εργατικής τάξης να κοινοποιήσει το φαινομενικά αυταπόδεικτο: ότι υπάρχουν μόνο δύο συστήματα οργάνωσης της κοινωνίας, το καπιταλιστικό και το σοσιαλιστικό, και ότι η ανθρωπότητα δεν έχει ποτέ ως τώρα βρει τρίτο -- και πιο συγκεκριμένα, ότι όλες οι δήθεν ανακαλύψεις "τρίτου" συστήματος αποκαλύφθηκαν, αργά ή γρήγορα, ως εκφάνσεις της τακτικής επινοητικότητας του πολιτικού βραχίονα του πρώτου, του καπιταλισμού.

Κατά συνέπεια, υπάρχει άμεση και αναπόδραστη σύνδεση μεταξύ του στόχου της ανατροπής του καπιταλισμού και της παραδοχής ότι η ανατροπή αυτή δεν έχει άλλη μορφή από τον σοσιαλισμό, ως σύστημα κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής και κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού. Γυρισμένο αντίστροφα, αυτό σημαίνει πως καμία διακήρυξη στόχου ανατροπής του καπιταλισμού δεν μπορεί να είναι γνήσια αν δεν διακηρύσσει ταυτόχρονα ότι αυτό σημαίνει επιβολή του σοσιαλιστικού τρόπου παραγωγής. Διακηρύξεις που αφήνουν "ανοιχτό" αυτό το ζήτημα υπονοούν εξ ορισμού την δυνατότητα εξεύρεσης "τρίτου" συστήματος. Αφού όμως ο καπιταλισμός είναι ένα πλήρως αναπτυγμένο σε παγκόσμια κλίμακα σύστημα και ο σοσιαλισμός μόνο μια δυνατότητα συστήματος, οποιαδήποτε προσπάθεια εξεύρεσης συστήματος που να μην είναι σοσιαλιστικό θα απορροφηθεί σε μηδενικό χρόνο από τον καπιταλισμό. Αυτό φυσικά το γνωρίζουν όλοι οι κήρυκες του "σοσιαλισμού που θα έρθει", του "νέου σοσιαλισμού", του "μετα-υπαρκτού σοσιαλισμού", του "σοσιαλισμού του 21ου αιώνα", κλπ. Δυστυχώς, η ανισορροπία δύναμης ανάμεσα σε ένα πλήρως αναπτυγμένο σύστημα και ένα δυνητικό είναι τόσο συντριπτική που μόνο η πιο δογματική και "φανατική" επιμονή στην σύγκρουση με το υφιστάμενο σύστημα μπορεί να ελπίζει στην εξασφάλιση των ελάχιστων προϋποθέσεων δόμησης μιας διαφορετικής οικονομίας και κοινωνίας. 

Και φυσικά, αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει ότι στο τιμόνι ενός κόμματος που πετυχαίνει κοινωνική ηγεμονία και του κινήματος με το οποίο κατακτά την ηγεμονία αυτή, βρίσκεται ξεκάθαρα ως κυρίαρχη η εργατική τάξη, και προϋποθέτει επίσης πως η τάξη αυτή δίνει στον εαυτό της την πλήρη ελευθερία να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα απέναντι στον αντίπαλό της, όπως κάνει και ο αντίπαλός της εναντίον της. Όπως δεν υπάρχει "τρίτο σύστημα", δεν υπάρχει επίσης αποκλειστικά "ειρηνικός δρόμος στον σοσιαλισμό"· όπως δεν μπορεί να ταυτιστεί ο σοσιαλισμός με τον "εκβιασμό" της άρχουσας τάξης να "δώσει κάτι παραπάνω" στους εκμεταλλευμένους της, έτσι και δεν μπορεί να απορρίπτεται η παράνομη δράση ή η ένοπλη πάλη εκ προοιμίου· όπως δεν αρκεί να ψηφίζουν ένα κόμμα εργάτες ή αγρότες για να είναι αυτό το κόμμα εργατικό, έτσι δεν ισούται με "σοσιαλισμό" το "κράτος πρόνοιας" των καπιταλιστικών κρατών σε μια ιστορική φάση που το κεφάλαιο χρησιμοποίησε το κράτος ως φοροληπτικό μηχανισμό για να χτίσει υποδομές που τώρα αρπάζει "τζάμπα" ή σε εξευτελιστικές τιμές.

1 σχόλιο:

  1. Lenin's speech:What Is Soviet Power?

    http://www.youtube.com/watch?v=-l53FPENoAU

    (Βάλτε στα settings 480p, για να είναι ευανάγνωστο το κείμενο στα αγγλικά)

    Γιώργος-Σ.
    (Γιώργος Παύλα Σίγμα Κεφαλαίο Τελεία)

    ΑπάντησηΔιαγραφή