Κυριακή, 27 Οκτωβρίου 2013

Για τη λογική της ανάθεσης

Το κρισιμότερο, κατά την άποψή μου, σημείο στο οποίο κρίνεται η απώτερη έκβαση της ταξικής πάλης στις σύγχρονες αστικές δημοκρατίες είναι η λογική της ανάθεσης. Όσο αυτή είναι η κυρίαρχη λογική, αυτή που πρυτανεύει στο σκεπτικό των εργαζόμενων και των λαϊκών στρωμάτων, τόσο δεν μπορούμε να μιλάμε για "τάξη για τον εαυτό της", τόσο αναπαράγεται η κοινοβουλευτική τους εξαπάτηση. Όσο η κυρίαρχη λογική, με άλλα λόγια, είναι το να βρω κάποιον, ένα κόμμα, και να του αναθέσω τη σωτηρία μου, τόσο το μόνο πράγμα που θα πριμοδοτώ είναι ένα ατελείωτο τσούρμο από επαγγελματίες φαφλατάδες και απατεώνες που θα κάνουν καριέρα στην καμπούρα μου. Και θα είμαι πλήρως υπεύθυνος για αυτό. Η λογική της ανάθεσης είναι αυτό που δίνει ατελείωτη προσαρμοστικότητα και ευελιξία στο αστικό πολιτικό σύστημα να κατασκευάζει "κυβερνήσεις" και "αντιπολιτεύσεις", να τις εναλλάσει στην κυβερνητική εξουσία, να συντηρεί την φαντασμαγορία των δήθεν συγκρούσεων που καταλήγουν πάντοτε σε συμπαιγνίες και αλισβερίσια "από τα πάνω."


Αν εξετάσουμε τα πράγματα της περιόδου από το 2009 ως σήμερα, θα δούμε ότι μία και μοναδική φορά αμφισβητήθηκε η λογική της ανάθεσης σε μαζική κλίμακα εκτός των ορίων του ταξικού εργατικού κινήματος (που εξ ορισμού την αμφισβητεί), και αυτή ήταν στις πλατείες· όμως η αμφισβήτηση αυτή ήταν ψευδοαμφισβήτηση, παρωδία αμφισβήτησης, γιατί οι όροι που επεβλήθηκαν στις πλατείες ευνόησαν όσους "ψάρευαν" στα θολά νερά του "αυθόρμητου", εξασφαλίζοντας την αναπαραγωγή της πολιτικάντικης ανάθεσης στο όνομα του "αδιαμεσολάβητου." Για μια ακόμα φορά, ο λαός εξαπατήθηκε, έγινε θύμα των αυταπατών του. Γιατί; Γιατί πήγε να εναντιωθεί στη λογική της ανάθεσης υποβαθμίζοντας ταυτόχρονα την σημασία της οργάνωσης και της επαναστατικής θεωρίας ως απαραίτητης για την οργάνωση αυτή. Στον βαθμό που επιχείρησε να οργανωθεί, οργανώθηκε "κάτω από ξένες σημαίες", τις σημαίες μιας "εξυγίανσης" που ουσιαστικά μεταφραζόταν σε αναγέννηση των σαπισμένων αστικών θεσμών, ανανέωση της βολής του καθένα υπό νέους "εθνοσωτήρες" και "προφήτες." Δηλώνοντας την επιθυμία του για "άμεση δημοκρατία" δήλωνε παράλληλα και ταυτόχρονα την επιθυμία του για νέα διαχείριση του ίδιου συστήματος, λιγότερο εκμεταλλευτική και άδικη για τον ίδιο. Έστησε --ή του έστησαν-- μια καθαρή προσομοίωση της απόρριψης της λογικής της ανάθεσης και αναλώθηκε στις φαντασιώσεις ότι το φράγμα της παθητικής υπαγωγής στο κοινοβουλευτικό θεατράκι σπάει ατομικά και δια βοής.

Σε κανένα δεν μπορείς να υπαγορεύσεις να ξεφορτωθεί τις αυταπάτες που τον βαραίνουν σαν την πέτρα στο λαιμό. Αυτό είναι κάτι που, αν δεν ωριμάσουν οι συνθήκες για τον ίδιο να το κάνει, θα τον κάνει απλώς να σε μισήσει και να σε εχθρευτεί. Αλλά δεν μπορείς και να σωπάσεις και να περιμένεις την θεία του επιφοίτηση. Δεν θα ρθει ποτέ αν δεν υπάρχει ένας πολιτικός λόγος που να του δώσει κάποια πρώτα ψήγματα συνειδητοποίησης της κατάστασής του. Και αυτό σημαίνει ότι θα εκτεθείς στο μίσος και στην αντίδραση, θα δεχτείς χτυπήματα, θα λοιδωρηθείς και θα σαρκαστείς. Όσο περισσότερο έχει ριζώσει στις μάζες η λογική της ανάθεσης, τόσο περισσότερο θα στραφούν εναντίον σου όταν τους πεις πως αυτή η λογική οδήγησε σε αδιέξοδο. Το έκαναν ήδη στις εκλογές του 2012· συνεχίζουν να το εκφράζουν και σήμερα. Και ο δρόμος είναι όλο ανηφοριά. Μα δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς, και θα το αντέξεις. Γιατί την ιστορία, αν και όταν γράφεται, αυτές οι ίδιες μάζες την γράφουν. Αυτό δεν αλλάζει, κι ας άλλαξαν τόσα πολλά από την στερνή φορά.

5 σχόλια:

  1. H "άμεση δημοκρατία" πήγε πακέτο-διακοπές με το «έξω τα κόμματα» και «έξω τα συνδικάτα», και δεν σήμαινε τίποτε άλλο από την υπονόμευση της οργανωμένης πάλης αντίστασης σ΄ αυτό που υποτίθεται είχαν βάλει στο στόχαστρο οι «Πλαταιείς».

    Ωστόσο, η υπέρβαση της «λογικής της ανάθεσης» όπως την ονομάζεις, σημαίνει μια καινούρια αμεσότητα στην εξεγερσιακή οργάνωση. Και εδώ μπαίνει το ερώτημα πως αυτή η εξεγερσιακή οργάνωση μπορεί να δώσει εγγύηση ότι η επαγωγή της θα είναι προς το συμφέρων των εξεγερμένων αν δεν είναι δημοκρατική; Από την άλλη, μπορεί τάχα να πετύχει μια εξέγερση και να μην καταλήξει σε τυφλό γιουρούσι, χωρίς μορφές συγκεντρωτισμού; Μάλλον όχι.

    Οποιαδήποτε μορφή συγκεντρωτισμού, όμως, ουσιαστικά αναιρεί την υπέρβαση της λογικής της ανάθεσης. Καταλήγουμε πάλι σε κάποιες μορφές ανάθεσης – ανάθεσης αυξημένων ευθυνών σε κάποιους, ανάθεση μεγαλύτερης ισχύος στη λήψη αποφάσεων σε κάποιους, εν ολίγοις, ανάθεση ρόλου καθοδήγησης σε κάποιους.

    Άρα αυτό που μπορεί να ζητάει μια εργατική πρωτοπορία, αυτό τελικά που ζητάει το κόμμα, αν θέλεις, όταν κριτικάρει την «λογική του καναπέ» δεν δύναται να γίνει κατανοητό σαν υπέρβαση της ανάθεσης [είναι αντιφατικό αν ειδωθεί έτσι], αλλά σαν προτροπή για αμεσότερη συμμετοχή…

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δύσκολα προβλήματα και ζητήματα, από κάθε άποψη.

      Δεν θα δώσω ικανοποιητικές απαντήσεις, αλλά είναι αυτές που είμαι αυτή τη στιγμή σε θέση να δώσω.

      Το ζήτημα του συγκεντρωτισμού οπωσδήποτε δεν τίθεται ως προβληματικό ζήτημα στην προεπαναστατική περίοδο, στην περίοδο που το εργ. κίνημα συγκεντρώνει δυνάμεις και προσπαθεί να τις αναβαθμίσει ποιοτικά. Εδώ ακόμα το βασικό θέμα είναι η ΟΡΓΑΝΩΣΗ, η οποία έχει ξεκάθαρα τα χαρακτηριστικά του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού όπως αυτός εφαρμόζεται στο ίδιο το εργατικό κίνημα.

      Το πρόβλημα του συγκεντρωτισμού ως πρόβλημα, στο μυαλό το δικό μου τουλάχιστο, τίθεται μετά την κατάληψη της εξουσίας και συνάρτηση με την αναγκαιότητα του κεντρικού σχεδιασμού στην οικονομία, από την οικονομική πλευρά, και το πρόβλημα του πολέμου, από την πολιτική.

      Θα μιλήσω μόνο για το πολιτικό σκέλος; ο πόλεμος, εμφύλιος και διεθνής είναι ένας μηχανισμός πίεσης που προάγει τον συγκεντρωτισμό εξουσιών αναγκαστικά, και αδιάφορα αν μιλάμε για σοσιαλιστικό ή καπιταλιστικό κράτος. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποφευχθεί ο συγκεντρωτισμός εξουσίας αν η οικοδόμηση του σοσιαλισμού παρεμποδιστεί από εμφύλιο ή/και διεθνή πόλεμο όπως έγινε στην ΕΣΣΔ. Το ζήτημα εκεί είναι τι να μπορεί να γίνει για να αποφευχθεί η παγίωση του συγκεντρωτισμού εξουσίας σε ειρηνική περίοδο, χωρίς όμως να θίγεται η αρχή του κεντρικού σχεδιασμού οικονομικά. Ξέρω ότι αυτό φαντάζει πολύ δύσκολο ή και παράδοξο, νομίζω όμως ότι πιθανώς εδώ να βρίσκεται ένα κεντρικό πρόβλημα για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Μπορούμε να "μοιράσουμε" την εξουσία σε ειρηνικές περιόδους, όχι βέβαια σε όλες τις τάξεις, αλλά σε διαφορετικούς θεσμούς της εργατικής τάξης και των συμμάχων τάξεων που θα λειτουργούν με ένα βαθμό ημιαυτονομίας, χωρίς όμως να διακινδυνεύσουμε τον κατακερματισμό της οικονομίας και το άνοιγμα των δυνατότητων για επιστροφή μορφών καπιταλιστικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής;

      Κι ένα δεύτερο συναφές και πολύ δυσεπίλυτο πρόβλημα: αν η ειρήνη είναι πολύ σημαντική συνθήκη για την σωστή σοσιαλιστική οικοδόμηση (στον βαθμό που βοηθά να αποφεύγονται στρεβλώσεις στην αναγκαία βία της δικτατορίας του προλεταριάτο, καθώς και ο υπερβολικός συγκεντρωτισμός εξουσιών), ο πόλεμος (εμφύλιος ή διεθνής) είναι μάλλον απαραίτητος για τη σοσιαλιστική επανάσταση. Και αυτό έχει συνέπειες, διότι τα ιμπεριαλιστικά κράτη αναζητούν άμεση ευκαιρία να κηρύξουν νέο πόλεμο στο σοσιαλιστικό κράτος.

      Για θεσμούς που θα "μοιράζουν" την εργατική εξουσία ώστε να έχει μόνο ένα μέρος της το κόμμα, μπορούμε να συζητήσουμε, αν και είναι μάλλον καταθλιπτικά νωρίς για μια τέτοια κουβέντα. Σε κάθε περίπτωση, χρειάζεται μια ισορροπία ανάμεσα στην λειτουργική βιωσιμότητα του όλου συστήματος (όχι χάος και σκορποχώρι στο όνομα "ελευθεριών" των διαφόρων σωμάτων αποφάσεων) και στην ενεργή συμμετοχή στην κοινωνική και πολιτική ζωή όσο περισσότερων πολιτών γίνεται (δεν θα γίνει για όλους και μπορεί ούτε για τους περισσότερους· μετεπεναστατικά πολύς κόσμος θέλει να επιστρέψει στη φυσιολογική ζωή, και αυτό είναι ταυτόχρονα απαραίτητο και επικίνδυνο ιδεολογικοπολιτικά).

      Για το ζήτημα του πολέμου όμως, ειλικρινά, δεν νομίζω να υπάρχει οποιαδήποτε θεωρητική λύση.

      Διαγραφή
  2. Χωρίς να έχω ιδιαίτερη μαρξιστική παιδεία, αντιλαμβάνομαι την «εξ ορισμού» αμφισβήτηση (της ανάθεσης, από το ταξικό/εργατικό κίνημα) για την οποία κάνει λόγο το κείμενο, πρωτίστως ως αμφισβήτηση της «ανάθεσης» των, συγκεντρωμένων, μέσων παραγωγής στην αστική τάξη (σε εισαγωγικά η «ανάθεση» εδώ, γιατί η ιδιοκτησία δεν υφίσταται απλά ως αποτέλεσμα εφησυχασμού, αλλά, επιπρόσθετα, επιβάλλεται με θεσμικά μέσα), την αμφισβήτηση της ανάθεσης συνολικά αν θέλετε της οργάνωσης της παραγωγής στο κεφάλαιο από την μία και τους πολιτικούς του υπηρέτες από την άλλη.
    Η εκτός του ταξικού/εργατικού κινήματος αμφισβήτηση της ανάθεσης απ' την άλλη, είναι εξ' ορισμού «εντός των τειχών», περιορίζεται στο πολιτικό εποικοδόμημα του καπιταλισμού, και η διαφορά των δύο είναι ποιοτική και όχι ποσοτική.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτό που κατά βάση έχω στο μυαλό μου είναι η σύνδεση μεταξύ της λογικής της ανάθεσης ως εκπροσώπησης στο πολιτικό επίπεδο με την ανάθεση ως μεταβίβαση του ελέγχου των μέσων παραγωγής στο οικονομικό.

      Δεν το ανέδειξα βέβαια αυτό, και ορθά το θέτεις.

      Διαγραφή
  3. Η υπέρβαση της λογικής της ανάθεσης, δεν είναι να μην υπάρχει ηγεσία.
    Ηγεσία και καθοδήγηση κάποιας μορφής θα υπάρχει και στον ώριμο κομμουνισμό.
    Είναι ανθρωπολογική , όχι ιστορική κατηγορία.
    Το θέμα είναι η σχέση της ηγεσίας με την όλη οργάνωση, ο τρόπος ανάδειξης και ελέγχου της, η εμπιστοσύνη και η κριτική προς την ηγεσία, η πίεση για την βελτίωση της.
    Ο πόλεμος δεν είναι απαραίτητα μονόπλευρα συγκεντρωτικός, οι ταχύτητες αντίδρασης που απαιτεί αναγκάζουν σε πρωτοβουλία σε τοπικό επίπεδο.
    Από την άλλη σε περίοδο σχετικής ειρήνης καλλιεργήθηκε στην Σ.Ε. η λογική της ανάθεσης στο Κόμμα παντογνώστη, με αποτέλεσμα τον ιδεολογικό και πολιτικό αφοπλισμό του λαού.
    Επίσης η περίοδος πριν και μετά την (νικηφόρα) επανάσταση δεν χωρίζεται από ένα απόλυτο τείχος. Οι ίδιοι άνθρωποι θα πρωταγωνιστούν πριν και μετά. Ο μετασχηματισμός της καπιταλιστικής σε κομμουνιστική κοινωνία, είναι τρομερά δύσκολο έργο ακόμα και στα πρώτα του στάδια και πρέπει να είναι προετοιμασμένοι γι αυτό. Άρα μέσα στον αγώνα για την ανατροπή πρέπει οι θεσμοί που δημιουργούνται και η πρακτική που αναπτύσσεται να εκπαιδεύουν και να διαμορφώνουν την τάξη, την πρωτοπορία της και την ίδια την ηγεσία για το έργο αυτό.

    ημιάγριος

    ΑπάντησηΔιαγραφή