Πέμπτη, 24 Οκτωβρίου 2013

Με ποια τάξη στο τιμόνι, με ποια μέσα, για ποιο σκοπό; (Ι)

Τα πιο πάνω ερωτήματα τα είχα προτείνει ως ερμηνευτικό κλειδί στην πολιτική ιδεολογία και τα πολιτικά προγράμματα τον φετινό Ιούλη.

Ήρθε ίσως η ώρα να αναλυθούν και να εξηγηθούν περισσότερο και με πιο σαφή αναφορά στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας αλλά όχι μόνο.

-"Με ποια τάξη στο τιμόνι;" Πρόκειται για ένα ερώτημα που αφορά τόσο την κομματική όσο και την κινηματική σύσταση και κατεύθυνση. Πρόκειται επίσης για ένα ερώτημα που αναδεικνύει την άμεση σχέση μεταξύ σύστασης και κατεύθυνσης. Ας εξηγηθούμε: εξ ορισμού, και εφόσον η αστική κοινωνία, και ακριβέστερα η κοινωνία των ιδιωτών, δομείται με όρους συγκρουόμενων ατομικών συμφερόντων και όχι τάξεων, όλα τα κόμματα συγκεντρώνουν στο επίπεδο της βάσης τους ανθρώπους από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα. Βεβαίως, το ποσοστό της εκπροσώπησης των διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων διαφέρει από κόμμα σε κόμμα. Για παράδειγμα, η βάση της Δημοκρατικής Αριστεράς αποτελείται δυσανάλογα πολύ από δημόσιους υπαλλήλους και τις "επαγγελματικές τάξεις" όπως ήταν γνωστές: γιατρούς, δικηγόρους, ακαδημαϊκούς. Τα λαϊκά στρώματα, οι εργάτες, οι αγρότες, η ανειδίκευτη εργασία, ελάχιστα εκπροσωπούνται στην βάση του κόμματος.


Δεν σημαίνει όμως κάτι από μόνη της η κοινωνική-ταξική σύσταση της βάσης σε ό,τι αφορά το ερώτημά μας: δηλαδή, το να υπάρχει ένα ικανό ποσοστό κατώτερων και φτωχών στρωμάτων στην βάση ενός κόμματος δεν συνεπάγεται κάτι για το ποια τάξη βρίσκεται στο τιμόνι του. Το ίδιο ισχύει και για ένα κοινωνικό κίνημα. 

Το κλειδί εδώ είναι ότι μέσα σε κάθε κόμμα αστικού χαρακτήρα ισχύει οργανωτικά η ίδια αρχή που ισχύει και στο αστικό κοινοβούλιο, αλλά και διέπει τη σχέση "πολίτη" και "κράτους": η σχέση εκπροσώπησης.

Η σχέση εκπροσώπησης είναι όμως ταυτόχρονα σχέση υπαγωγής και συνεπώς σχέση κυριαρχίας.

Με απλά λόγια, σε ένα αστικό κόμμα, τα φτωχά λαϊκά στρώματα και τμήματα της εργατικής τάξης σαφώς και αποτελούν στοιχεία της εκλογικής βάσης. Η κομματική οργάνωση και ιεραρχία όμως αυτών των κομμάτων έχει ως στόχο την "εκπροσώπηση" των στρωμάτων αυτών ως ήδη υπαγμένων στα αστικά συμφέροντα. Με άλλα λόγια, τα λαϊκά στρώματα και τμήματα της εργατικής τάξης μπορούν μόνο να εκπροσωπούνται στα αστικά κόμματα, να γίνεται λόγος για αυτά και εξ ονόματός τους, να τους απευθύνεται ο λόγος άμεσα ή έμμεσα: ποτέ όμως να αποφασίζουν, να διαμορφώνουν τα ίδια την κομματική ιδεολογία και το πολιτικό πρόγραμμα, κλπ. Η κεντρική ιδέα είναι πως το αστικό κόμμα συμπεριλαμβάνει και λαμβάνει υπόψη του, τα συμφέροντά τους· όμως τα συμφέροντα αυτά συλλαμβάνονται εξ αρχής ως παράγωγα και όχι ως πρωταρχικά συμφέροντα· ως συμφέροντα που δεν είναι αυτοτελή και κυρίαρχα, αλλά απορρέουν από τα συμφέροντα της κυρίαρχης τάξης, η οποία και παρουσιάζεται ως εκπρόσωπός τους -- όχι ως τάξη, βέβαια, αλλά ως συλλογή "προσωπικοτήτων", "τεχνοκρατών", "ικανών ανθρώπων", κλπ. Συμπερασματικά, τα φτωχά λαϊκά στρώματα και τμήματα της εργατικής τάξης εκπροσωπούνται στα αστικά κόμματα ως αναγκαστικά κυριαρχούμενα, με τα συμφέροντά τους να στερούνται αυτοτέλειας και αυτονομίας, και να υπάγονται αναγκαστικά στο "ευρύτερο συμφέρον", το οποίο όμως είναι ήδη, και πάντα, το συμφέρον της κυρίαρχης τάξης -- της αστικής τάξης, εφόσον βρισκόμαστε το έδαφος της καπιταλιστικής οργάνωσης της οικονομίας.

Για να βρεθεί η εργατική τάξη στο τιμόνι, λοιπόν, δεν προαπαιτείται απλώς η αυξημένη ή και πλειοψηφική της συμμετοχή σε επίπεδο βάσης, ούτε καν η πλειοψηφική της συμμετοχή σε επίπεδο ηγεσίας και ανώτερων κομματικών κλιμακίων. Προαπαιτείται η αυτοεκπροσώπησή της σε όλο το εύρος και βάθος της κομματικής ζωής, και κυρίαρχα στους θεσμούς εκείνους που αφορούν άμεσα την πάλη για τα συμφέροντά της: τα συνδικάτα, τα εργατικά συμβούλια, τις λαϊκές επιτροπές, κλπ. Ο κομματικός μηχανισμός ως κοινοβουλευτικός μηχανισμός πρέπει να εκφράζει πρακτικές και ιδέες που απορρέουν από την εμπειρία της άμεσης εμπλοκής στην ταξική πάλη αυτών των σωμάτων (για αυτό και η διάκριση "ηγεσίας" και "βάσης" είναι εξόχως προβληματική για ένα κόμμα της εργατικής τάξης, αν και είναι χρήσιμη για τα αστικά κόμματα). Για να μπορεί να ειπωθεί ότι μια τάξη διαφορετική από την αστική βρίσκεται στο "τιμόνι" ενός κόμματος, θα πρέπει λοιπόν η τάξη αυτή (και μιλάμε αναγκαστικά για την εργατική τάξη) να εκφράζει τα συμφέροντά της ως αυτοτελή και κυρίαρχα τόσο σε όλο το φάσμα της κομματικής ιδεολογίας όσο και στην πρακτική ζωή του κόμματος. Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός και η ανακλητότητα των εκπροσώπων βάσει ελέγχου της δράσης τους και της πιστότητας αυτής της δράσης προς τα εργατικά συμφέροντα αποτελούν τα διακριτικά χαρακτηριστικά της εσωκομματικής κυριαρχίας της εργατικής τάξης, διότι εκφράζουν, πρώτον, την απόλυτη εξάρτηση της εξυπηρέτησης των συμφερόντων της από την ενότητα στη δράση ανεξάρτητα από επιμέρους διαφωνίες, και δεύτερον, την δύναμή της να ελέγξει τη λειτουργία των σωμάτων στα οποία επιλέγει να οργανωθεί.

Αντιστρόφως, ένα κόμμα το οποίο προάγει την "πολυσυλλεκτικότητα" και την "πολυφωνία" από τη μια, και την "χαρισματικότητα" του αναντικατάστατου ή ιδιαίτερα προικισμένου ηγέτη από την άλλη, δεν μπορεί να είναι ένα κόμμα στο οποίο η εργατική τάξη βρίσκεται στο τιμόνι. Η πολυφωνία και ο κατακερματισμός απόψεων είναι πολυτέλειες που προσφέρονται μόνο στην τάξη που ελέγχει τα ΜΜΕ, τα κατασταλτικά όργανα του κράτους, και βεβαίως τα μέσα παραγωγής: μια τάξη δηλαδή που μπορεί να εκφράσει τις εσωτερικές της αντιθέσεις και τους ανταγωνισμούς της σε επαρκή βαθμό χωρίς να διακινδυνεύει άμεσα κι εξαιτίας αυτού να τσακιστεί και να συντριβεί. Η εργατική τάξη δεν έχει τίποτε άλλο παρά την δύναμη της ενότητάς της, και συνεπώς, ο κατακερματισμός της είναι πάντα, και αναγκαστικά, προοίμιο και μέσο συντριβής της. Όσο για την "χαρισματικότητα", προϋποθέτει ήδη την κυριαρχία της ατομικής προσωπικότητας πάνω στην αυτοεκπροσώπηση της τάξης: για αυτό και σ' ένα αστικό κόμμα η αλλαγή ηγέτη είναι πάντα πολύ θεμελιακότερο ζήτημα από ό,τι σε ένα κόμμα που εξακολουθεί να είναι κόμμα της εργατικής τάξης, όπου φυσικά υπάρχουν πάντα ικανότεροι και λιγότερο ικανοί ηγέτες, δεν υπάρχουν όμως δυνατότητες ο ηγέτης, ή η ηγετική ομάδα, να αλλάξει τον χαρακτήρα του κόμματος από εργατικό σε αστικό χωρίς σοβαρότατες εσωκομματικές αντιδράσεις, σχίσματα ή και διάλυση. 

Τέλος, η κυριαρχία της εργατικής τάξης σε ένα κόμμα εκφράζεται μέσω της πριμοδότησης της στρατηγικής σε σχέση με την τακτική, καθώς αυτό που πρωτίστως απασχολεί την εργατική τάξη είναι η προοπτική της χειραφέτησής της: αυτός είναι ο στόχος της δράσης της, αυτό και το οπτικό πρίσμα από το οποίο κρίνει και αποφασίζει την τακτική της. Τούτο δεν θα μπορούσε ποτέ να ισχύει σε ένα αστικό κόμμα, διότι η αστική τάξη είναι ήδη κυρίαρχη, και συνεπώς ο στρατηγικός στόχος δεν έχει περιεχόμενο άλλο από την συντήρηση αυτής της κυριαρχίας, δεν περιλαμβάνει δηλαδή καμία μετασχηματιστική διάσταση. Άρα, και επειδή υπάρχουν πολλά αστικά κόμματα, και συνεπώς και πολλές τάσεις συμφερόντων μέσα στους κόλπους της αστικής τάξης (βιομηχανικά, τραπεζιτικά, εφοπλιστικά, επαγγελματικά, επενδυτικά, κλπ), ευνοείται αντίστοιχα και η πριμοδότηση της τακτικής πάνω από την στρατηγική. Τα αστικά κόμματα έχουν συνακόλουθα τρομερή εμπειρία και ικανότητες σε όλες τις εκφάνσεις της τακτικής, από την νομοθετική μηχανορραφία και τους κοινοβουλευτικούς ελιγμούς ως τις ρητορικές ακροβασίες, τις αιφνιδιαστικές συνεργασίες με άλλα κόμματα ή τις εσωτερικές διασπάσεις, αναλόγως των περιστάσεων και των αναγκαιοτήτων που αυτές υπαγορεύουν.

Είναι σφάλμα που παραπέμπει στην εργατική και λαϊκή αυταπάτη να κατηγορείται ένα κόμμα που βάσει όλων των παραπάνω έχει την αστική τάξη στο τιμόνι για "προδοσία" των συμφερόντων των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων. Δεν φτιάχτηκε για να αγωνιστεί για τα συμφέροντα αυτά αλλά για να τα εκπροσωπήσει, πάντοτε ως αναγκαστικά υπαγμένα στα συμφέροντα της τάξης που ελέγχει τα μέσα παραγωγής και το κράτος -- στο ένα ή το άλλο τμήμα αυτής της τάξης, που όμως, τελικά, δεν χωρίζεται ποτέ σε κάθετα διαχωρισμένα και μη συμφιλιώσιμα στρατόπεδα. 

Κατά συνέπεια, και για να κλείσουμε το πρώτο μέρος, είναι αστείο να κατηγορείται ο ΣΥΡΙΖΑ, που ικανοποιούσε εξ αρχής όλα τα κριτήρια του κόμματος στου οποίου το τιμόνι βρίσκεται η αστική τάξη, ότι "άλλαξε πορεία", ότι "πρόδωσε" κάποια συμφωνία, δέσμευση, κλπ. Εφόσον ο ηγετικός ρόλος της αστικής τάξης στον ίδιο δεν άλλαξε ούτε επί Συνασπισμού, ούτε επί ΣΥΡΙΖΑ, ούτε μετά την ενοποίηση του κόμματος σε ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ, τα υπόλοιπα είναι απλώς συνέπειες του πώς αυτή η τάξη (ένα τμήμα της τάξης αυτής ως κυρίαρχο του διαταξικού συνασπισμού), αντιλαμβάνεται τις προτεραιότητές της και τα ιδιαίτερα συμφέροντά της σε κάθε καμπή του πολέμου ανάμεσα στις τάξεις. Εφόσον πρόκειται για συνασπισμό συγκεκριμένων αστικών συμφερόντων στο τιμόνι, ο συνασπισμός αυτός προσπαθεί --και θα συνεχίσει να προσπαθεί-- εύλογα και έλλογα να μεγιστοποιήσει τις δυνατότητές του να διεκδικήσει ενδοαστικά (απέναντι σε άλλα τμήματα) τα δικά του συμφέροντα. Και εφόσον, για να μείνουμε στον ΣΥΡΙΖΑ, η τάξη στο τιμόνι είναι η μεσαία αστική τάξη, η εργατική αριστοκρατία, ένα τμήμα των "επαγγελματικών τάξεων" και μεγάλο κομμάτι των δημοσίων υπαλλήλων και των αυτοαπασχολούμενων, ο στόχος είναι πάντα ο καλύτερος δυνατός συμβιβασμός συμφερόντων με το μεγάλο κεφάλαιο, τα μονοπώλια, τους ισχυρούς κεφαλαιοκράτες στην Ελλάδα, την ΕΕ, τις ΗΠΑ. Ως τώρα, ο συνασπισμός αυτός δεν έχει κατορθώσει να πείσει το μεγάλο κεφάλαιο και τα μονοπώλια ότι είναι απαραίτητος και αναπόφευκτος για την αποτελεσματική πολιτική διαχείριση των συμφερόντων τους, κι έτσι παρεμποδίζεται και η κυριαρχία του στο κομματικό πεδίο.

Όσο για την προσδοκία κάποιων ότι ένα κόμμα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε τάχα να ανατρέψει εσωτερικά την τάξη που βρισκόταν εξ αρχής στο τιμόνι του για να λειτουργήσει, αίφνης, ως όχημα εξυπηρετήσης των συμφερόντων της αντίπαλης τάξης, κι όλα αυτά απλά επειδή θα ψηφίζονταν και από τα κατώτερα λαϊκά στρώματα (όπως και έγινε), αυτή μπορεί να αποδωθεί είτε στην έλλειψη θεωρητικής συγκρότησης, την απειρία και την αφέλεια, είτε στην ενσυνείδητη εξαπάτηση των ίδιων αυτών κατώτερων λαϊκών στρωμάτων. Το ποια τάξη βρίσκεται στο τιμόνι είναι η πηγή όλων των συμπεριφορών ενός κόμματος ή ενός κινήματος και καθορίζει το τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν και να είναι τα εκάστοτε κόμματα και κινήματα με σιδερένια νομοτέλεια.

6 σχόλια:

  1. Για μένα αυτή είναι μία από τις (περίπου 150!) πλέον χρήσιμες αναρτήσεις σου.

    Δύο ερωτήσεις:
    α. Ποιοί άνθρωποι είναι αρμόδιοι να ορίζουν ποιά είναι τα συμφέροντα μιας τάξης;
    β. Ποιά έναι τα κριτήρια με τα οποία πρέπει να εξετάζουμε άτομα ποιάς τάξης είναι στο τιμόνι ενός κόμματος;

    Όσο αναλυτικότερες και τεκμηριωμένες είναι οι απαντήσεις τόσο περισσότερο χρήσιμες θα φανούν...
    Δεκτές και οι παραπομπές είτε σε σένα είτε σε άλλους.

    Για μένα αυτή είναι μία από τις (περίπου 150!) πλέον χρήσιμες αναρτήσεις σου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. α. Δεν χρειάζεται κανένα άτομο να ορίσει ποια είναι τα συμφέροντα μιας τάξης επειδή αυτά είναι απαραίτητα τα εξής απλούστατα: η οικονομική και πολιτική εξουσία, και όσα απορρέουν από αυτή.

      Για την εργατική τάξη, πολιτική εξουσία σημαίνει εργατική αντί για αστική εξουσία.

      Και οικονομική εξουσία σημαίνει κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής αντί ατομική ιδιοκτησία.

      Διαγραφή
    2. β. Σημασία δεν έχει ποια άτομα είναι στο τιμόνι ενός κόμματος, αλλά τι είναι το τιμόνι ενός κόμματος και με ποιον μηχανισμό ελέγχεται. Όταν το τιμόνι βρίσκεται στα χέρια ενός και μόνο ατόμου, ή ενός ατόμου και των φίλων του, δεν είναι δυνατό να μιλάς για εργατικό κόμμα.

      Όταν το τιμόνι ελέγχεται συνολικά και όταν το σύνολο δεσμεύεται στα πιο πάνω δύο συμφέροντα, δηλαδή την εργατική εξουσία και την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής, το τιμόνι ελέγχεται από την εργατική τάξη. Διότι απλούστατα, καμία άλλη τάξη δεν έχει αυτά τα συμφέροντα.

      Διαγραφή
  2. CTRL+D (και τα ΙΙ, ΙΙΙ)

    "Όσο για την προσδοκία κάποιων ότι ένα κόμμα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε τάχα να ανατρέψει εσωτερικά την τάξη που βρισκόταν εξ αρχής στο τιμόνι του για να λειτουργήσει, αίφνης, ως όχημα εξυπηρετήσης των συμφερόντων της αντίπαλης τάξης, κι όλα αυτά απλά επειδή θα ψηφίζονταν και από τα κατώτερα λαϊκά στρώματα (όπως και έγινε), αυτή μπορεί να αποδωθεί είτε στην έλλειψη θεωρητικής συγκρότησης, την απειρία και την αφέλεια, είτε στην ενσυνείδητη εξαπάτηση των ίδιων αυτών κατώτερων λαϊκών στρωμάτων."


    Αυτήν την προσδοκία πως την ξεριζώνεις ,αυτή την αυταπάτη του "από τα μέσα" ;

    Είναι δύσκολη η θεωρητική συγκρότηση, φτωχών λαικών στρωμάτων.
    Όσο ο κοσμάκης νοιώθει να πνίγεται, τόσο πιο supermen φαντάζουν οι σύριζα έτοιμοι δήθεν να τραβήξουν το κόσμο από τα μαλιά.
    Απειρία και αφέλεια του λαού... Με τρομάζει η πιθανότητα (που δεν είναι μικρή) να αποκτήσει την πείρα μόνο όταν θα κυβερνηθεί από τους supermen και διαψευσθεί και αναδρομικά ανακαλύψει ότι εξαπατήθηκαν συνειδητά.

    Γιώργος-Σ.
    (Γιώργος Παύλα Σίγμα Κεφαλαίο Τελεία)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. CTRL+D (πλήκτρο Control + το γράμμα D)

      συντόμευση για προσθήκη bookmark στον browser (αγαπημενα, προσθήκη αγαπημένων, το αστεράκι στο chrome κλπ)

      Γιώργος-Σ.
      (Γιώργος Παύλα Σίγμα Κεφαλαίο Τελεία)

      Διαγραφή