Δευτέρα, 30 Σεπτεμβρίου 2013

Έξι στοχασμοί για το κόμμα

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1910        1920         1930        1940        1950         1960        1970        1980           1990              2000           2010
                  1924 ΚΚΕ                                                                         1974 ΠΑΣΟΚ          1993          2004    2010    2012
                  (1918 ΣΕΚΕ)                                                                         1974 ΝΔ                    Χ.Α.       ΣΥΡΙΖΑ  ΔΗΜΑΡ   ΑΝΕΛ
                 


1. "Ένα είναι το κόμμα." Το κόμμα --κάθε κόμμα-- είναι μια μορφή της διαίρεσης, είναι έκφραση της πολιτικής διαίρεσης. Το κομμουνιστικό κόμμα όμως είναι ταυτόχρονα η αναγωγή της μορφικής διαίρεσης σε ιδεολογικό περιεχόμενο: ταξική πάλη. "Ενα είναι το κόμμα": Αυτό που αποτελεί μορφή της διαίρεσης, αυτό, συνάμα, που έχει ως ιδεολογικό περιεχόμενο τη διαίρεση, είναι ένα. Το λάβαρό του είναι η εργατική ενότητα, ο στόχος του η εξάλειψη κάθε κοινωνικής διαίρεσης -- ο κομμουνισμός. Γι αυτό, επειδή είναι ο φορέας ενότητας των διαιρεμένων από την πραγματικότητα της υποτέλειας, το κομμουνιστικό κόμμα δεν μπορεί να διαιρεθεί σε επιμέρους κομμάτια και να παραμείνει το κόμμα. Το κομμουνιστικό κόμμα είναι η αδιαίρετη διαίρεση, η διαμεσολάβηση της ενότητας με τη διαίρεση. Δεν πρόκειται για απλή παραδοξολογία: η οντολογία της αδιαίρετης διαίρεσης έχει γραφεί απ' τον Δημόκριτο εδώ και χιλιετίες [1], η επιστήμη της από την ατομική φυσική.

2. "Ένα είναι το κόμμα". Το κομμουνιστικό κόμμα είναι ένα παρά το γεγονός ότι τα αστικά κόμματα είναι πολλά. Το Ένα δεν είναι το αντίθετο, η αντίπερα όχθη της πολλαπλότητας, κάτι που υφίσταται μόνο εκεί που δεν υπάρχει πολλαπλότητα. Το Ένα είναι ό,τι επιμένει, ό,τι παραμένει, ό,τι δεν διαλύεται εντός της πολλαπλότητας. Το κόμμα ως έννοια με οντολογικές αξιώσεις ήταν πάντα ένα, και ήταν πάντα εντός μιας πολλαπλότητας που διαλύεται και ανασυντίθεται διαρκώς. Για αυτό, όταν κάποιος λέει "το κόμμα", χωρίς κανένα άλλο προσδιορισμό, όλοι καταλαβαίνουν πως αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο κόμμα, στο κομμουνιστικό κόμμα, το κόμμα που δεν είναι σαν τα άλλα κόμματα γιατί δεν είναι μια ακόμα φευγαλέα έκφραση της διαρκώς διαλυόμενης και ανασυγκροτούμενης πολλαπλότητας, αλλά η μορφή της αδιαίρετης διαίρεσης αυτή καθαυτή. 

3. Το κόμμα έρχεται από την άλλη πλευρά του αιώνα. Αλλά αυτή είναι η πλευρά του αιώνα μέσα από την οποία φυσάει ο άνεμος της ιστορίας. Είναι η ανοιχτή πλευρά του αιώνα. Το "σύγχρονο", το "πρόσφατο", αυτό είναι το παράδοξο, είναι αυτό που αναδύεται μετά το κλείσιμο αυτού του ανοίγματος. Η συγκριτική αρχαιότητα του κόμματος είναι νεότητα ως προς την πλευρά του αιώνα όπου η αντήχηση του ανοίγματος που ονομάζεται Οκτωβριανή Επανάσταση είναι δυνατότερη, σχεδόν εκκωφαντική.

4. Η κλειστή πλευρά του αιώνα δεν έχει ακόμη τελειώσει. Ελάχιστη σημασία έχει ποιος είναι ο αριθμός του αιώνα. Απ' την ιστορική σκοπιά, ο αιώνας δεν συγκροτείται αριθμητικά, αλλά ποιοτικά. 

5. Το κόμμα είναι η επιμονή της ανοιχτής πλευράς του αιώνα στην κλειστή.

6. Όντας ο αγγελιοφόρος της άλλης πλευράς του αιώνα, το κόμμα είναι αδύνατο να κατανοηθεί σε έναν κόσμο που έχει χάσει κάθε επαφή με την αδιαίρετη διαίρεση του Ενός ως αυτού που επιμένει μέσα στην καθαρή πολλαπλότητα, κάτω απ' την καθαρή πολλαπλότητα. Από την δική μας, κλειστή πλευρά, ο πολιτικός κόσμος είναι είτε Ηρακλείτιος, είτε Αριστοτελικός, δηλαδή είτε ανοιχτά εχθρικός απέναντι στο Ένα της αδιαίρετης διαίρεσης, είτε ψευδώς συμφιλιωτικός μ' αυτό.

[1] Αέτιος, 1, 16, 2: "Όσοι κάνουν λόγο για άτομα, ισχυρίζονται ότι η διαίρεση σταματά στα αμερή και δε συνεχίζεται επ' άπειρο."
Στοβαίος, 1, 14, 1: "Ο ίδιος (ενν. ο Δημόκριτος) έλεγε ότι η διαίρεση σταματά στα αμερή."
Σιμπλ. Εις τα Φυσικά 185b8: "Εάν το ον είναι ένα με την έννοια ότι είναι αδιαίρετο..., τότε ή από τη φύση του είναι εξ ολοκλήρου αδιαίρετο, επειδή δεν έχει μέρη στα οποία να μπορεί να διαιρεθεί, όπως το σημείο ή η μονάδα, ή έχει βέβαια μέρη και μέγεθος, αλλά είναι αμετάβλητο λόγω στερεότητας και πυκνότητας όπως κάθε ένα από τα άτομα του Δημόκριτου..."
Σιμπλ., Εις το Περί ουρανού, 275b29: "[Ο Λεύκιππος και Δημόκριτος] υποστήριζαν ότι οι πρώτες αρχές είναι άπειρες στον αριθμό και τις θεωρούσαν άτμητες, αδιαίρετες και αμεβάβλητες...."
Δημόκριτος: Μαθηματικά, Φυσικές Επιστήμες, Αστρονομία, Κοσμολογία της Ατομικής Θεωρίας, Μετάφραση Σταύρος Γκιργκένης, εκδόσεις Ζήτρος.

10 σχόλια:

  1. Πολύ ωραίο Αντώνη! Πάντα τροφή για σκέψη.

    Να σε ρωτήσω λοιπόν κάτι που με απασχολεί εδώ και κάποιο καιρό: σύμφωνα με την ορολογία του Μπαντιου, θα θεωρούσες το κόμμα "αφαίρεση"(soustraction);

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το προλεταριάτο ως βάση του κομ. κόμματος μπορεί να εννοηθεί ως υφαίρεση (soustraction) από την "δημοκρατική" κατάτμηση των τριών "Estates". Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το κείμενο του Ένγκελς για το τι ορίζει το προλεταριάτο από αυτή την άποψη που δημοσίευσε η ΚΟΜΕΠ (αναδημοσιεύεται εδώ): http://leninreloaded.blogspot.com/2012/11/friedrich-engels.html

      "Ερώτηση 7η: Τι είναι το προλεταριάτο;
      Απάντηση: Προλεταριάτο είναι εκείνη η κοινωνική τάξη που ζει αποκλειστικά από την εργασία της και όχι από το κέρδος από κάποιο κεφάλαιο3. Επομένως η τάξη εκείνη, της οποίας η ευτυχία ή η δυστυχία, η ζωή ή ο θάνατος εξαρτώνται από την οικονομική συγκυρία, με μια λέξη από τις διακυμάνσεις του ανταγωνισμού.

      Ερώτηση 8η: Δηλαδή οι προλετάριοι δεν υπήρχαν πάντα;
      Απάντηση: Οχι πάντα. Φτωχές και εργαζόμενες τάξεις υπήρχαν πάντα και συνήθως οι εργαζόμενοι ήταν σχεδόν πάντα φτωχοί. Οι προλετάριοι δεν υπήρχαν πάντα, όπως και ο ανταγωνισμός δεν ήταν πάντα ελεύθερος.

      Ερώτηση 10η: Ποια η διαφορά του προλετάριου από το δούλο;
      Απάντηση: Ο δούλος έχει πουληθεί μια για πάντα. Ο προλετάριος είναι αναγκασμένος από μόνος του να πουλά τον εαυτό του καθημερινά και κάθε ώρα. Ο δούλος αποτελεί ιδιοκτησία ενός αφεντικού και γι’ αυτό η ύπαρξη του δούλου, όσο μίζερη και αν είναι, είναι εξασφαλισμένη. Ο προλετάριος, μπορούμε να πούμε, είναι δούλος όλης της αστικής τάξης και όχι ενός αφεντικού και γι’ αυτό η ύπαρξή του δεν είναι εξασφαλισμένη όταν κανείς δεν αγοράζει την εργασία του, όταν κανείς δεν έχει ανάγκη την εργασία του. Ο δούλος θεωρείται αντικείμενο και όχι μέλος της αστικής κοινωνίας. Ο προλετάριος αναγνωρίζεται ως προσωπικότητα, ως μέλος της αστικής κοινωνίας. Συνεπώς η ύπαρξη του δούλου μπορεί να είναι πιο ανεκτή από του προλετάριου, αλλά ο τελευταίος βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο ανάπτυξης. Ο δούλος απελευθερώνεται με το να γίνει προλετάριος και απ’ όλες τις σχέσεις ιδιοκτησίας καταργεί μόνο τη σχέση της δουλείας. Ο προλετάριος μπορεί να απελευθερωθεί μόνο εάν καταργήσει την ιδιοκτησία γενικά.

      Ερώτηση 11η: Ποια η διαφορά του προλετάριου από το δουλοπάροικο;
      Απάντηση: Υπό τη χρήση του δουλοπάροικου βρίσκεται κομμάτι γης, συνεπώς εργαλείο παραγωγής και γι’ αυτή δίνει μεγάλο ή μικρό μέρος των εσόδων του. Ο προλετάριος δουλεύει με εργαλεία παραγωγής που αποτελούν ιδιοκτησία άλλου και εκείνος παραχωρεί στον προλετάριο για την εργασία του μερίδιο του προϊόντος, το οποίο καθορίζεται από τον ανταγωνισμό. Το μερίδιο του δουλοπάροικου καθορίζεται από την ίδια του την εργασία, συνεπώς από τον ίδιο. Το μερίδιο του προλετάριου καθορίζεται από τον ανταγωνισμό, συνεπώς, πρώτα από όλα από τον αστό. Η ύπαρξη του δουλοπάροικου είναι εξασφαλισμένη, ενώ η ύπαρξη του προλετάριου δεν είναι. Ο δουλοπάροικος απελευθερώνεται με το να εκδιώξει το φεουδάρχη του και να γίνει ο ίδιος ιδιοκτήτης, συνεπώς εισέρχεται στη σφαίρα του ανταγωνισμού και προσχωρεί προσωρινά στους εύπορους, στην προνομιακή τάξη. Ο προλετάριος απελευθερώνεται με το να καταργήσει την ιδιοκτησία, τον ανταγωνισμό και όλες τις ταξικές διαφορές.

      Ερώτηση 12η: Ποια η διαφορά του προλετάριου από τον τεχνίτη;
      Απάντηση: Σε αντίθεση με τον προλετάριο ο ονομαζόμενος τεχνίτης, που τον περασμένο αιώνα ακόμη υπήρχε σχεδόν παντού και ακόμη υπάρχει πού και πού, είναι το πολύ-πολύ προσωρινός προλετάριος. Στόχος του είναι να αποκτήσει ο ίδιος κεφάλαιο και με τη βοήθειά του να εκμεταλλεύεται άλλους εργάτες. Αυτό το στόχο μπορεί συχνά να πετύχει εκεί όπου ακόμη υπάρχουν συντεχνίες ή εκεί όπου η ελευθερία της τέχνης δεν οδήγησε ακόμη στη βιομηχανοποίησή της και στον έντονο ανταγωνισμό. Μα μόλις το βιομηχανικό σύστημα εισέρχεται σε μια τέχνη και ανθεί πλατιά ο ανταγωνισμός, αυτή η προοπτική εκλείπει και ο τεχνίτης όλο και περισσότερο μεταμορφώνεται σε προλετάριο. Με αυτό τον τρόπο ο τεχνίτης απελευθερώνεται, είτε γινόμενος αστός είτε περνώντας εντελώς στο μέσο κοινωνικό στρώμα είτε γινόμενος προλετάριος ως αποτέλεσμα του ανταγωνισμού (όπως συμβαίνει τώρα στις περισσότερες των περιπτώσεων) και προσχωρεί στο κίνημα του προλεταριάτου, δηλαδή στο λιγότερο ή περισσότερο συνειδητό κομμουνιστικό κίνημα."

      Διαγραφή
    2. Όπως θα βλέπεις, η μέθοδος ορισμού του Ένγκελς είναι κατά βάση υφαιρετική. Το προλεταριάτο είναι αυτό που ΔΕΝ μπορεί να αναχθεί ούτε στα τρία estates της γαλλικής προεπαναστατικής κοινωνίας, ούτε σε καμία από τις παραδοσιακές κατηγορίες της υποτέλειας: δεν είναι δούλος, δεν είναι δουλοπάροικος, δεν είναι τεχνίτης. Είναι αυτό που αφαιρείται από όλες τις διαθέσιμες κοινωνικές κατατμήσεις, το αδιαίρετο υπόλειμμα (indivisible remainder) της υφιστάμενης κοινωνικής διαίρεσης που συγκροτεί μια νέα κοινωνική διαίρεση.

      Το κομ. κόμμα λοιπόν είναι ο φορέας της πολιτικής ενότητας ενός υποκειμένου που προκύπτει υφαιρετικά. Και ως εκ τούτου παραμένει πάντα μη αναγώγιμο στην αδιάφορη πολλαπλότητα που χαρακτηρίζει τον αστικό πολυκομματισμό, που δεν εκφράζει ποτέ πολιτικά αυτό το "γίγνεσθαι υποκείμενο" του αδιαίρετου υπολλείματος.

      Αυτό θα μπορούσα να απαντήσω στην χρήσιμη ερώτησή σου.

      Διαγραφή
  2. Βρίσκω το (6) πολύ γοητευτικό, ανέθεμά με όμως αν καταλαβαίνω τίποτα...

    gdmn1973

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Στην Ηρακλείτια οντολογία, το "είναι" είναι πολλαπλό, διαρκώς μετασχηματιζόμενο, περατό, θνητό, εφήμερο. Πολιτικά, εννοώ, αυτό είναι το "κόμμα της μεταπολίτευσης", αν μιλάμε για Ελλάδα, το κόμμα που αλλάζει διαρκώς ονόματα, προσωπεία, στελέχη, και κάποια στιγμή εξαφανίζεται. Βλ. ΚΚΕ εσ.-ΣΥΝ, ΣΥΡΙΖΑ, ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ ή ΕΠΕΝ-ΛΑΟΣ-ΧΑ.

      Στην Αριστοτελική οντολογία, οι πρώτη αιτία (prima causa) είναι αέναη, αμετακίνητη, άφθαρτη, αμετάβλητη. Ο κόσμος των φαινομένων είναι μεταβλητός και φθαρτός όπως του Ηράκλειτου. Οπότε η prima causa είναι ένα ουσιαστικά θεολογικό κατασκεύασμα, μεταφυσικό, εκτός του κόσμου της δράσης και της φαινομενικής πραγματικότητας, απόμακρο, και χωρίς την ιδιότητα της κίνησης. Πολιτικά, αυτό θα ήταν το "ένα κόμμα" ως θεολογική αφαίρεση σε αντίστιξη με την πραγματικότητα του κοινοβουλευτικού business as usual (των κομμάτων που ιδρύονται, μετασχηματίζονται, αλλάζουν ονόματα, διαλύονται, επανιδρύονται, κλπ). Θα ήταν το διακριτικό σημάδι μιας πολιτικά ανήμπορης ανίκανης θεολογίας, το αυτολιβάνισμα της περιθωριοποίησης από τον καθημερινό κόσμο.

      Με ακολουθείς ως εδώ;

      Διαγραφή
    2. Για την μεταπολιτευτική "πολυπροσωπία" αν θες, πρβλ. λίγο αυτό που περιγράφω με το τι έγραψες εσύ για τη διπροσωπία ως μέσο ανέλιξης. Σκέψου το με όρους αστικού πρωτεϊσμού, δυνατότητας διαρκούς αλλαγής μορφών με στόχο την σύγχυση, τον αποπροσανατολισμό, το "άλλαξε ο Μανωλιός και έβαλε τα ρούχα του αλλιώς". Αυτή εννοώ ως την Ηρακλείτια όψη του πολιτικού κόσμου.

      Διαγραφή
    3. Με ακολουθείς ως εδώ;
      Με μεγάλη προσοχή. gdmn1973

      Διαγραφή
    4. Ωραία. Ενώ ο Αριστοτέλης λοιπόν προσπαθεί να επιλύσει το χάσμα Ηράκλειτου (είπαμε πως αντιλαμβάνεται το "είναι") και Παρμενίδη (το "είναι" είναι ένα, αμετάβλητο, αιώνιο, απαράλλαχτο, κλπ) ισχυριζόμενος (ο Αριστοτέλης) ότι ο "χαμηλότερος" κόσμος είναι φτιαγμένος ηρακλείτεια, αλλά η "πρώτη αιτία" είναι φτιαγμένη παρμενιδικά, ο Δημόκριτος, για τον οποίο θυμίζω ότι έγραψε τη διδακτορική διατριβή του ο Μαρξ, κάνει κάτι τελείως διαφορετικό.

      Η δημοκρίτεια οντολογία έχει ως εξής: το "είναι" είναι δυναμική, κινητική και μεταβαλλόμενη πολλαπλότητα (πρβλ. Ηράκλειτο). Αλλά ταυτόχρονα, αποτελείται από άτομα, σωματίδια που ΩΣ ΤΕΤΟΙΑ, είναι αδιαίρετα, αμετάβλητα στην ουσία τους, άφθαρτα (πρβλ. Παρμενίδη).

      Δεν υπάρχει δηλαδή συμφιλίωση του Ενός και του πολλαπλού μεταφυσικά (εδώ η πραγματικότητα που βλέπουμε εκεί, στον αόρατο κόσμο, η πρώτη Αιτία) αλλά φυσικά, στον υλικό κόσμο.

      Και έτσι το άτομο, οντολογικά, έχει εντελώς παράδοξες ιδιότητες: από τη μία, έχει ΟΛΑ ΤΑ ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ του Παρμενίδιου ΕΝΟΣ. Κι από την άλλη, αυτό το Παρμενίδειο ΕΝΑ είναι πολλαπλό. Υπάρχουν πολλά, άπειρα άτομα.

      Ως κομμουνιστικό, το κόμμα είναι ένα (εξήγησα τι είναι οντολογικά/φυσικά η αδιαίρετη διαίρεση όπως την εντοπίζει ο Δημόκριτος στο άτομο) αλλά υπάρχουν πολλά κομμουνιστικά κόμματα. Σήμερα, ο Κουτσούμπας απευθύνθηκε σε όσα βρίσκονται στην Ευρώπη.

      Στη σημερινή Ελλάδα λοιπόν, λέω, στο σημείο 6, η πλειοψηφία είτε θα αμφισβητήσει εξ αρχής το "ένα είναι το κόμμα" ως "μπαρούφα" και ένδειξη φανατισμού χωρίς να κατανοήσει την φιλοσοφική εδραίωση αυτής της απόφανσης για το κομ. κόμμα συγκεκριμένα (ηρακλειτισμός), είτε θα το δεχτεί, αλλά αρνητικά, ως ένδειξη της "μεταφυσικότητας" του κομ. κόμματος (αριστοτελισμός), της ιδέας δηλαδή ότι είναι ουσιαστικά μια θεολογική κατασκευή.

      Αυτό που η σημερινή πλειοψηφία ΔΕΝ δέχεται και δεν μπορεί να αντιληφθεί είναι η ΜΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ βάση του Ενός του κομ. κόμματος, δηλαδή αυτό που συνέλαβε ο αιώνας από την ανοιχτή του πλευρά.

      Διαγραφή
    5. "Ως κομμουνιστικό, το κόμμα είναι ένα (εξήγησα τι είναι οντολογικά/φυσικά η αδιαίρετη διαίρεση όπως την εντοπίζει ο Δημόκριτος στο άτομο) αλλά υπάρχουν πολλά κομμουνιστικά κόμματα. Σήμερα, ο Κουτσούμπας απευθύνθηκε σε όσα βρίσκονται στην Ευρώπη."

      Προσοχή εδώ όμως. Η πολλαπλότητα του ενός ως πολλαπλότητα κομ. κομμάτων στον κόσμο ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ "ΑΔΙΑΦΟΡΗ" ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΑ. Δεν είναι δηλαδή απλώς ζήτημα του ότι υπάρχουν πολλά ΕΝΑ. Όχι, η Διεθνής είναι μέρος της ουσίας του πεπρωμένου του κομ. κόμματος. Η ύπαρξη πολλών κομ. κομμάτων είναι αναπόσπαστο κομμάτι του προλεταριακού διεθνισμού που είναι ήδη μέρος της σύστασης του ΕΝΟΣ κόμματος σε κάθε χώρα.

      Όπως λοιπόν το πολλαπλό των ατόμων είναι κομμάτι του τι είναι το άτομο για τη φυσική, έτσι και η πολλαπλότητα των κομ. κομμάτων είναι κομμάτι του τι είναι το κομ. κόμμα στην πολιτική.

      Διαγραφή
    6. Σ' ευχαριστώ,
      gdmn1973

      Διαγραφή