Σάββατο, 31 Αυγούστου 2013

Domenico Losurdo-Προς μια κριτική της κατηγορίας του Ολοκληρωτισμού (V)

Ένας αυθαίρετος και ατελής επαγωγισμός

Αν οι παραλείψεις οι οποίες χαρακτηρίζουν την σύγχρονη θεωρία του Ολοκληρωτισμού είναι εκπληκτικές, αυτό το οποίο είναι ξεκάθαρα αβάσιμο είναι η επαγωγική προσέγγιση την οποία ελκύει αυτή η θεωρία. Στον κομμουνισμό που πρότεινε ο Μαρξ, το κράτος, το έθνος, η θρησκεία, οι κοινωνικές τάξεις --όλα τα στοιχεία που συγκροτούν μια μετα-ατομική ταυτότητα-- εξαφανίζονται. Δεν έχει κανένα νόημα να μιλούμε για οργανικισμό και να αντλούμε απ' αυτό το υποτιθέμενο προπατορικό αμάρτημα την εξάλειψη του ατόμου μέσα στο ολοκληρωτιστικό σύστημα. Και σε ό,τι αφορά τη θυσία της ηθικής στο βωμό της φιλοσοφίας της ιστορίας, η ιδέα αυτή είχε ήδη διαψευσθεί ή τουλάχιστον προβληματικοποιηθεί δραστικά τον Ιανουάριο του 1946 απ' την Άρεντ, όταν απεικόνισε τον Μαρξ ως ένα είδος εβραίου προφήτη με δίψα για τη δικαιοσύνη.


Η επαγωγική προσέγγιση αποδεικνύεται αυθαίρετη και ατελής ακόμα και σε σχέση με το Τρίτο Ράιχ. Αν φυλλομετρήσουμε το γενεαλογικό δέντρο του Ναζισμού όπως το απεικονίζουν οι πιο έγκριτοι ιστορικοί, βρίσκουμε αναπόφευκτα τον Houston Stewart Chamberlain: σύμφωνα με τον Ερνστ Νόλτε, Ο Τσάμπερλεν ήταν ένας "καλός φιλελεύθερος" που "ανέμιζε την ιδέα της ατομικής ελευθερίας." Πράγματι, έχουμε να κάνουμε μ' έναν συγγραφέα που ισχυρίζεται πως ο γερμανισμός (ο οποίος, σε τελική ανάλυση, είναι συνώνυμος με τον Δυτικό κόσμο), χαρακτηρίζεται από την αποφασιστική απόρριψη της "μοναρχικής απολυταρχίας" και κάθε άποψης που θα θυσίαζε το άτομο για χάρη της κοινότητας. Όχι τυχαία, ο Λοκ αναπαρίσταται ως αυτός που "επανεπεξεργάστηκε το νέο γερμανικό Weltanschauung· και σ' ότι αφορά τα προηγούμενα παραδείγματα, ένα τέτοιο θα ήταν ο Ουίλιαμ του Όκαμ και ένα άλλο, πριν απ' αυτόν ο Ντανς Σκότους, ο οποίος θεωρούσε πως το "άτομο" αποτελούσε "τη μόνη πραγματικότητα."

Μια ιστορική ανασύνθεση των "πολιτισμικών απαρχών του Τρίτου Ράιχ" δεν μπορεί επίσης να αγνοήσει τον Αρτούρ ντε Γκομπινώ: ο συγγραφέας της Ανισότητας των ανθρώπινων φυλών επικροτούσε τις "φιλελεύθερες παραδόσεις των Αρείων", οι οποίες αντιστάθηκαν επί μακρόν στο "τερατούργημα της Καναάν", δηλαδή στην ιδέα της "πατρίδας." Κι αν σ' αυτά τα συμφραζόμενα περιλάβουμε και τον Julius Langbehn, όπως προτείνει, ανάμεσα σε άλλους, ο George Mosse, τότε μπορούμε να σημειώσουμε την ακόμα εντονότερή του τάση προς την πίστη στον ατομικισμό, ή μάλλον το εγκώμιό του στο "Ιερό Πνεύμα του ατομικισμού", την "γερμανική αρχή του ατομικισμού", αυτή την "ερεθιστική δύναμη, την θεμελιώδη και καταγωγική για κάθε γερμανισμό." Οι χώρες που εκπροσωπούσαν το μοντέλο αυτό [του γερμανικού ατομικισμού], ήταν κατά κύριο λόγο οι κλασικές χώρες της φιλελεύθερης παράδοσης. Αν ο Γκομπινώ αφιέρωνε το βιβλίο του στην "εξοχότητά του, τον βασιλέα Γεώργιο τον Πέμπτο", ο Julius Langbehn εγκωμίαζε τους Άγγλους ως "τον πιο αριστοκρατικό λαό" και τον πιο "ατομικό λαό." Αναλόγως, ο Γουσταύος λε Μπον (συγγραφέας που θαύμαζε ο Γκέμπελς) έφερνε σε αντιπαράθεση, με διαρκή και θετικό τρόπο, τον αγγλοσαξωνικό κόσμο με τον υπόλοιπο πλανήτη.

Αλλά γιατί να πάμε τόσο μακριά στο κάτω-κάτω; Ας διαβάσουμε το Mein Kampf. Ο Χίτλερ άσκησε σκληρή κριτική στο όραμα του κόσμου που επέμενε να αποδίδει "δημιουργική, πολιτισμικά παραγωγική δύναμη" στο κράτος, το οποίο όχι απλώς υποτόνιζε τη σημασία της φυλής, αλλά ήταν επίσης ένοχο "υποτίμησης του ατόμου", ή μάλλον "των ατόμων." Η "πρόοδος και ο πολιτισμός της ανθρωπότητας" βασιζόταν πρώτα από όλα στην "ευφυία και την ενεργητικότητα της προσωπικότητας κάποιου"· έτσι, δεν πρέπει ποτέ να χάνουμε τη σημασία των "ατομικών προσωπικότητων", του "ατόμου" ως αναπόδραστα ιδιαίτερου. Ο Χίτλερ προσέφερε τον εαυτό του στο ρόλο του αυθεντικού, συγκροτημένου υπερασπιστή της αξίας της "προσωπικότητας", της "ιδέας της προσωπικότητας" σε αντιπαράθεση με την "δημοκρατική ιδέα της μάζας", η οποία έβρισκε την πιο ξεκάθαρη και αποκρουστική της ενσάρκωση στον Μαρξισμό. Αν ο μαρξισμός "αρνιόταν την αξία της προσωπικότητας", το κίνημα των Ναζί "πρέπει να προάγει τον σεβασμό για την προσωπικότητα με κάθε μέσο· πρέπει να μην ξεχνά ποτέ ότι στην προσωπική αξία βρίσκεται η αξία κάθε τι του ανθρώπινου· ότι κάθε ιδέα και κάθε επιτυχία είναι το αποτέλεσμα της δημιουργικής δύναμης ενός ανθρώπου."

Φυσικά, ο Ναζισμός επικαλέστηκε επίσης την χορωδιακή ενότητα στην πάλη ενάντια στον εχθρό· αλλά η θεματική αυτή χρησιμοποιούνταν, για προφανείς λόγους και με διάφορους τρόπους, από την ιδεολογία του πολέμου σε όλες τις χώρες που ενεπλάκησαν στον δεύτερο τριακονταετή πόλεμο. Θα ήταν απαραίτητο να εξετάσουμε τα στάδια μέσα απ' τα οποία ο εγκωμιασμός του "ατόμου", της "προσωπικότητας" και του "μοναδικού" μεταμορφώθηκε, με ενσυνείδητο ή αδιόρατο τρόπο, ώστε να εξυψώσει την αξία ενός πολιτισμού ή ενός λαού που μπορούσε να συλλάβει αυτές τις αξίες, ιεραρχώντας έτσι τους λαούς και καταδικάζοντας "φυλές" που θεωρούντουσαν εγγενώς και αναπόφευκτα κολλεκτιβιστικές. Όμως αυτή η διαλεκτική έκανε την εμφάνισή της επίσης μέσα στη φιλελεύθερη παράδοση, και δεν μπορεί να περιγραφεί μέσω των εννοιών του οργανικισμού ή του ολισμού έτσι κι αλλιώς.

Στην καλύτερη των περιπτώσεων, η επιμονή στην εξήγηση του ολοκληρωτισμού μέσα από τον οργανικισμό ή μέσα από την θυσία της ηθικής για χάρη της φιλοσοφίας της ιστορίας είναι σαν να εξηγείς το υπνωτιστικό αποτέλεσμα του οπίου μιλώντας για την δύναμή του να υπνωτίζει.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου