Πέμπτη, 29 Αυγούστου 2013

Domenico Losurdo-Προς μια κριτική της κατηγορίας του Ολοκληρωτισμού (IV)

Η αλλαγή στη θέση της Άρεντ, που τώρα ατροφεί αρκετά για να καταλήξει στην επαγωγική προσέγγιση των Τάλμον και Χάγιεκ, είναι πλέον προφανής. Το ίδιο είναι και ο θρίαμβος του Γκόλο Μαν. Πέρα από τις εκχωρήσεις που κάνει στον Μαν η Άρεντ, αυτό το οποίο κυριαρχεί σήμερα είναι μια ανάγνωση της Καταγωγής του Ολοκληρωτισμού που φαίνεται να λαμβάνει υπόψη τις ιδεολογικές προϋποθέσεις που αυτός εξέφρασε. Πράγματι, και σχετικά με τη συζήτηση γύρω απ' τον Ολοκληρωτισμό, υπάρχει κανείς σήμερα που να θυμάται τον Λόρδο Κρόμερ και την "νέα μορφή διακυβέρνησής" του, "μια πιο επικίνδυνη μορφή διακυβέρνησης από ό,τι ο δεσποτισμός"; Ποιος αναφέρεται σήμερα στον πειρασμό χρήσης "διοικητικών σφαγών", έναν πειρασμό που ακολουθεί την ιστορία του ιμπεριαλισμού σαν σκιά; Ποιος συζητά την έννοια του ιμπεριαλισμού πλέον; Από τα δύο τμήματα που δημιουργούν το σύνολο του βιβλίου της Άρεντ, αυτό το οποίο συνηθίζεται να χρησιμοποιείται και να εξετάζεται είναι το λιγότερο αξιόλογο τμήμα, αυτό το οποίο φέρει το βάρος άμεσων ιδεολογικών και πολιτικών προτεραιοτήτων. Στην κριτική του στην Καταγωγή του Ολοκληρωτισμού, ο Γκόλο Μαν συνόψισε την κριτική του ως εξής: "Παραείναι λεπτοφυές, ευφυές και τεχητό...Με λίγα λόγια, συνολικά θα προτιμούσαμε έναν πιο σθεναρό, πιο θετικό τόνο." Πράγματι, η θεωρία του ολοκληρωτισμού έγινε λιγότερο "λεπτοφυής", πιο "σθεναρή", και πιο "θετική", ανταποκρινόμενη στις ανάγκες του Ψυχρού Πολέμου. Προϊόν του οργανικισμού, ή ενός αριστερόστροφου ή δεξιόστροφου ολισμού, και για κάποιο λόγο εξαγώγιμος a priori από αυτή την δηλητηριασμένη ιδεολογική πηγή, ο ολοκληρωτισμός (και στις δυο του αντίθετες σχηματοποιήσεις) εξηγεί όλο τον τρόμο του εικοστού αιώνα: αυτό είναι σήμερα το κυρίαρχο διάταγμα.



Η θεωρία του ολοκληρωτισμού και η επιλογή τρόμων στον εικοστό αιώνα

Αυτό το διάταγμα δεν προσπαθεί καν να διερευνήσει κάποιες από τις μείζονες καταστροφές του αιώνα, αν και παρ' όλα αυτά επιμένει να τις εξηγεί. Ας επιστρέψουμε πίσω από την Οκτωβριανή επανάσταση, η οποία θεωρείται ως η απαρχή της εποχής του ολοκληρωτισμού. Πώς λοιπόν να δούμε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, με την ολική του στρατιωτική κινητοποίηση, την ολική του στρατιωτική πειθαρχία, τις εκτελέσεις του και τους αφανισμούς του ακόμα και μέσα στο ίδιο στρατόπεδο, τις ανηλεείς του συλλογικές τιμωρίες που περιελάμβαναν, για παράδειγμα, την απέλαση και εξάλειψη των Αρμενίων;  Κι ακόμα νωρίτερα, πώς να δούμε τους Βαλκανικούς πολέμους και σφαγές; Και, συνεχίζοντας να βαδίζουμε προς τα πίσω, τι ερμηνεία να δώσουμε στην τραγωδία των Χερέρο, που κρίθηκαν ακατάλληλοι ως υποτελής εργατική δύναμη και που, στις αρχές του εικοστού αιώνα, καταδικάστηκαν με ρητή διαταγή σε αφανισμό;

Τώρα, αντί να κινηθούμε προς τα πίσω, ας κινηθούμε στην αντίθετη φορά, πέρα από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την Οκτωβριανή επανάσταση. Λίγο πάνω από δύο δεκαετίες μετά, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης εμφανίστηκαν και στις ΗΠΑ, όταν, και σε συμμόρφωση με την εκτελεστική διαταγή του Φράνκλιν Ρούζβελτ, όλοι οι αμερικανοί πολίτες ιαπωνικής καταγωγής, μαζί και οι γυναίκες και τα παιδιά,  κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. 

Την ίδια στιγμή, στην Ασία, ο πόλεμος που διεξήγαγε η Αυτοκρατορία του Ανατέλλοντος Ηλίου πήρε ορισμένες ιδιαίτερα αποτρόπαιες διαστάσεις. Με τον βιασμό της Νανκίν, οι σφαγές έγιναν άθλημα και χόμπι: ποιος θα αποδεικνυόταν γρηγορότερος και πιο αποτελεσματικός στον αποκεφαλισμό των αιχμαλώτων; Η απανθρωποποίηση του εχθρού έφτασε τώρα σε ένα σπάνιο και ίσως "μοναδικό" επίπεδο: αντί να χρησιμοποιούν ζώα, οι Ιάπωνες έκαναν ιατρικά πειράματα στους Κινέζους, οι οποίοι χρησιμοποιούντουσαν επίσης ως ζωντανοί στόχοι για την πρακτική στην ξιφολόγχη των Ιαπώνων στρατιωτών. Η απανθρωποποίηση επεκτάθηκε στις γυναίκες, που, στις χώρες όπου εισέβαλε η Ιαπωνία, υπέφεραν από κτηνώδη σεξουαλική δουλεία: έγιναν "γυναίκες της παρηγοριάς", αναγκασμένες να "εργάζονται" με πανικόβλητη ταχύτητα για να δώσουν ηδονή στον εξαντλημένο από τον πόλεμο στρατό κατοχής, και συχνά δολοφονούνταν όταν εξαντλούνταν ή αρρώσταιναν.

Ο πόλεμος στην Ανατολή, όπου οι Ιάπωνες βασάνιζαν τους Άγγλους και Αμερικανούς αιχμαλώτους και χρησιμοποιούσαν ακόμα και βακτηριολογικά όπλα ενάντια στους Κινέζους, τέλειωσε με τον βομβαρδισμό της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, ο οποίος διενεργήθηκε παρά το γεγονός ότι η Ιαπωνία είχε φτάσει στο τέλος των δυνάμεών της και προετοιμαζόταν να παραδοθεί: για τον λόγο αυτόν, κάποιοι αμερικανοί συγγραφείς σύγκριναν την εξάλειψη του άμαχου πληθυσμού των δύο αβοήθητων ιαπωνικών πόλεων με την εξάλειψη των Εβραίων στο ευρωπαϊκό Τρίτο Ράιχ. 

Τίποτα από όλα όλα αυτά δεν αναφέρεται στο βιβλίο της Άρεντ. Η Ιαπωνία μόλις και μετά βίας εμφανίζεται στον αναλυτικό κατάλογο θεμάτων. Ο πόλεμος στην Ασία αναφέρεται εν συντομία ώστε να αποκηρυχθεί ο ολοκληρωτισμός της Κίνας, ο οποίος δεν περιορίζεται καν στο Κομμουνιστικό Κόμμα, αλλά επεκτείνεται σε όλη τη χώρα, πίσω απ' την οποία, όπως είδαμε, η Άρεντ έβλεπε την επιρροή του "Ανατολίτικου δεσποτισμού." Πέρα από τις συνέπειες του Ψυχρού Πολέμου --διότι στο μεταξύ, η Ιαπωνία είχε γίνει μέλος του "αντι-ολοκληρωτικού μετώπου-- όλα τα όρια της έννοιας του ολοκληρωτισμού αναδύονται εδώ.

Και αυτή η έννοια δεν μπορεί να δώσει καμία αξιόπιστη εξήγηση ούτε για τις τραγωδίες που θίγει άμεσα. Πριν την "Τελική Λύση" είχαν προηγηθεί δύο βήματα. Κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτός που προήγαγε την μαζική απέλαση των Εβραίων, οι οποίοι θεωρούνταν ύποπτοι απείθειας σε ένα καθεστώς που τους καταπίεζε, ήταν η Τσαρική Ρωσία. Μετά την κατάρρευση του Τσαρισμού και το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου, αυτοί που εξαπέλυσαν το κυνήγι κατά των Εβραίων ήταν ο στρατός των Λευκών, με την υποστήριξη των δυνάμεων της Αντάντ. Οι Εβραίοι χαρακτηρίστηκαν οι κρυφοί εμπνευστές της "Ιουδαιο-μπολσεβικικής" επανάστασης: οι σφαγές που ακολούθησαν, όπως υπογραμμίζουν οι ιστορικοί, μοιάζουν να προαλείφουν ακριβώς την "Τελική Λύση."

1 σχόλιο:

  1. Αντώνη λεπτομέρεια , αλλά δεν έχει μπει ο Λοζουρντο στις ετικέτες του ποστ .. Γιώργος Από Ηράκλειο Κρήτης

    ΑπάντησηΔιαγραφή