Σάββατο, 24 Αυγούστου 2013

Παρέκβαση: Δυο λόγια για την ολότητα και τον Cornel West

Στην παρέμβασή του στην ομιλία του Jameson, ο Cornel West συνοψίζει την αντίσταση της "κοινής λογικής" στην έννοια της ολότητας ως ατέρμονης λέγοντας πως, έτσι εννοούμενη, η ολότητα "είναι απλώς ένα ρυθμιστικό ιδεώδες στο οποίο δεν φτάνουμε ποτέ, δεν το πραγματοποιούμε ποτέ."

Ποιον πειρασμό να πρωτοαποφύγει κανείς εδώ;

Τον πειρασμό του να απαντήσει ότι αυτή ακριβώς είναι η ρητή δομική θέση της μετανεωτερικής "δημοκρατίας" (βλ. Ντεριντά) στο όνομα της οποίας ο West και οι όμοιοι του πίνουν νερό (και του Λένιν δεν δίνουν), χωρίς ποτέ να βρουν το ανέφικτο του δημοκρατικού ορίζοντα παρόμοια προβληματικό;

Τον πειρασμό να παρατηρήσει ότι η ολότητα είναι επίσης το σημείο έναρξης της εγελιανο-μαρξιστικής προβληματικής, ότι δηλαδή αυτή η προβληματική δεν μπορεί να ξεκινήσει καν χωρίς να παρίσταται ήδη σ' αυτή η έννοια της ολότητας, και άρα επίσης ότι η ολότητα είναι ζήτημα μεθοδολογικής αρχής περισσότερο από ό,τι είναι πρόβλημα ουτοπικού τέλους;

Ή τον πειρασμό να αντιγράψει το ακόλουθο εδάφιο από την εισαγωγή του Moses Findley στην Φαινομενολογία του Πνεύματος, που υποτίθεται ότι κάποιος σαν τον Cornel West παίζει ήδη στα δάχτυλα;


[...] αν και ο Χέγκελ αναμφίβολα θεωρούσε πως η αλληλουχία φάσεων σκέψης που περιγράφεται στη Φαινομενολογία [...] ήταν απαραίτητη αλληλουχία, ωστόσο δεν θεωρούσε πως ήταν η μόνη εφικτή αλληλουχία ή ο μόνος δρόμος προς την Επιστήμη, ούτε βέβαια ότι ήταν ο δρόμος προς την Επιστήμη που θα έπαιρναν οι άνθρωποι στο μέλλον, ούτε αυτός που θα μπορούσαν να πάρουν υπό διαφορετικές πολιτιστικές και ιστορικές συνθήκες. Γιατί ο Χέγκελ καθιστά σαφές με την πρακτική του, καθώς και με φράσεις του, ότι δεν συγχέει το απαραίτητο και το μοναδικό και ότι δεν ταυτίζει μια απαραίτητη αλληλουχία φάσεων με τη μοναδική εφικτή αλληλουχία. Ο Χέγκελ ήταν προφανώς οικείος με την διακλαδωτική εκδοχή εναλλακτικών αποδείξεων στα μαθηματικά, όπου όλες περιλαμβάνουν αυστηρά απαραίτητα βήματα, και είναι σαφές πως δεν θεωρούσε ότι μια παρόμοια διακλάδωση αποδείξεων ήταν ανέφικτη στην διαλεκτική συλλογιστική του. [...] Ο Χέγκελ όμως προϋποθέτει πως αυτή η εξέλιξη πρέπει να έχει έναν τελικό όρο, μια κατάσταση όπου η γνώση δεν θα χρειάζεται πια να υπερβεί τον εαυτό της ή να διορθώσει τον εαυτό της, όπου θα ανακαλύπτει τον εαυτό της στο αντικείμενό της και το αντικείμενό της στον εαυτό της, όπου η έννοια θα ανταποκρίνεται στο αντικείμενο και το αντικείμενο στην συνείδηση. Μια τέτοια σύλληψη μπορεί να φαίνεται να το παρατραβάει: δεν είναι βέβαιο ότι η ατέρμονη μη επάρκεια της γνώσης ως προς το αντικείμενό της δεν θα κατέστρεφε κάθε νόημα και αξία σε μια τέτοια γνώση, και ότι αυτή δεν θα εξαφανιζόταν αν υφίσταντο όψεις των πραγμάτων για τα οποία, όπως υποστήριζε ο Καντ, δεν θα μπορούμε παρά να διατυπώσουμε αρνητικές, ρυθμιστικές αντιλήψεις, χωρίς όμως να μπορούμε ποτέ να τα γνωρίσουμε ολοκληρωτικά; Όμως ο Χέγκελ θα περιλάβει, εκπληκτικά, στην τελική του σύλληψη της τελικής κατάστασης της γνώσης την έννοια μιας ατέρμονης εξέλιξης που δεν μπορεί να έχει τελικό όρο. Γιατί συλλαμβάνει την έννοια ότι, ακριβώς στον βαθμό που βλέπουμε το αντικείμενο ως ατέρμονο πρόβλημα, εφεξής δεν το βλέπουμε καθόλου ως πρόβλημα. Γιατί αυτό που το αντικείμενο είναι ως τέτοιο είναι απλώς το άλλο, το ερέθισμα για τη γνώση και την πρακτική, το οποίο ακριβώς επειδή είναι για πάντα ικανό να αναδιαμορφωθεί και να επανερμηνευτεί είναι επίσης για πάντα κάτι που συλλαμβάνεται και διερευνάται ως αυτό ακριβώς που είναι.

Ψιλά γράμματα, ίσως...

17 σχόλια:

  1. "είναι απλώς ένα ρυθμιστικό ιδεώδες στο οποίο δεν φτάνουμε ποτέ, δεν το πραγματοποιούμε ποτέ."

    Ή το άστρο στον ουρανό που όλο και πηγαίνεις προς αυτό (ενώ είσαι στην Γή!) και ποτέ δεν το φτάνεις. Αυτό έχουν (θέλουν) στο μυαλό τους μάλλον. Γιατί με το να είσαι στην Γη, δεν κάνεις καν βήμα πιο κοντά στο άστρο (ουτοπία).

    Αυτό το επιχείρημα μοιάζει με την καραμέλα περι ανθρώπινης ανταγωνιστικής φύσης ή το ότι πάντα θα υπάρχουν αδικημένοι.

    JKL

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Με το ρέγουλο βρε Αντώνη οι αναρτήσεις! Έχεις πιάσει και βαριά θέματα (μου φαίνεται εμένα της άσχετης) και δεν σε προλαβαίνω, όχι να καταλάβω, αλλά ούτε να διαβάσω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όταν πέφτει βροχή η θεωρία είναι επειδή δουλεύω πάνω σε κάτι που αφορά όσα εμφανίζονται εδώ. Υπομονή, δεν ανάρτησα τίποτα για είκοσι μέρες:-)

      Διαγραφή
    2. Μάλλον φόρτισες τις μπαταρίες σου για τα καλά (υπάρχει και σχετικό ανέκδοτο). Δώσε τουλάχιστον και κανένα λυσσάρι, roadmap, ολότητα for dummies, κάτι βρε αδερφέ!

      Διαγραφή
    3. Ολότητα for dummies:

      α) Η παραδοχή ότι υπάρχει, σε μια δοσμένη κοινωνία και εποχή, ένα συνολικό και συνεκτικό ΣΥΣΤΗΜΑ ή σύνολο νόμων που διέπει την κοινωνική ζωή σε όλες τις εκφάνσεις

      και β) η συνεπαγώμενη απόπειρα να βρεθούν και να ταυτοποιηθούν αυτοί οι νόμοι και μηχανισμοί που επιτρέπουν την συναρμογή του συστήματος στα διαφορετικά του επίπεδα (οικονομία, πολιτική, κράτος, δίκαιο, αισθητική, φιλοσοφία, ιδεολογία) με στόχο

      γ) την υπερκέραση του συστήματος από ένα εξίσου συνολικό και συνεκτικό σύστημα...

      δ) διαδικασία που γίνεται εφικτή με την εμφάνιση της σύλληψης της έννοιας του "τρόπου παραγωγής" ως κατηγορίας που συνδέει τα πολλαπλά επίπεδα της κοινωνικής ζωής, τις σχέσεις παραγωγής και τις παραγωγικές δυνάμεις σε όλες τους τις επιμέρους εκφάνσεις και "στιγμές."

      Μεταμοντέρνο: ολότητα=φενάκη, είμαστε όλοι διαφορετικοί, wow, ολότητα=μεγάλο αφήγημα, μεγάλο αφήγημα=κακό, προσπάθεια ανατροπής της ολότητας=ανέφικτο και κακό ταυτόχρονα, Ιωσήφ Βισαρινόβιτς, Γκούλαγκ, Παπαρήγα, δογματισμός, Κόκκινοι Ταλιμπάν, Πολ Ποτ, μπαμπούλας, ζήτω τα επιμέρους αιτήματα και τα κοινωνικά κινήματα, το προσωπικό είναι πολιτικό, κάλιο μια εγχείρηση αλλαγής φύλου παρά να διαβάζεις Χέγκελ.

      Κατανοητό;



      Διαγραφή
    4. Εγχείρηση αλλαγής φύλου λέω να μην πάρω, αλλά ευχαριστώ για τις διευκρινίσεις

      Διαγραφή
    5. Επί τη ευκαιρία, το "Singularity" εικάζω ότι αναφέρεται στο τερατώδες εκείνο υποθετικό σωματίδιο που καθιστά αδύνατη την ολότητα της φυσικής, ήτοι μιας θεωρίας που θα συνδύαζε την θεωρία της σχετικότητας με την κβαντομηχανική;

      Διαγραφή
  3. Στο τερατώδες θα συμφωνήσουμε. To Singularity εξηγώ γιατί το επέλεξα εδώ: http://e-nantia.blogspot.gr/2011/04/singularity.html

    Στην Φυσική η ολότητα και τα ολιστικά συστήματα, που ξεκινάει το ένα και που τελειώνει το άλλο, οι διαφορές και οι ομοιότητες είναι στρυφνό κεφάλαιο και ένας από τους λόγους που μου κίνησαν την περιέργεια να διαβάσω όλες τις αναρτήσεις σου επί του θέματος. Παραδέχομαι ότι και στην φιλοσοφία είναι στρυφνό κεφάλαιο θα κάνω όμως φιλότιμες προσπάθειες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. to "marxism and totality" tou martin jay to exeis ip'opsi sou antoni? an nai, exeis kapoio sxolio, i kapoia alla eisigisi gia vivlio pou na afora apokleistika tin totality?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχει πολλά χρόνια που το διάβασα, τότε το είχα βρει χρήσιμο του Jay αλλά θα πρέπει να το ξαναδιαβάσω για να σου πω κάτι ουσιώδες. Πάντως πρόσφατα είχα ξαναδιαβάσει το "Η έννοια της ολότητας στον Λούκατς και τον Αντόρνο" (http://www.biblionet.gr/book/180606/Jay,_Martin/Η_έννοια_της_ολότητας_στον_Λούκατς_και_στον_Αντόρνο) και μου άρεσε αρκετά. Το "Μαρξισμός και μορφή" του Jameson είναι επίσης σημαντικό.

      Το τρίτομο του Λουκάτς για τον Χέγκελ είναι λίγο διαβασμένο στον αγγλόφωνο κόσμο και πολύ σημαντικό επίσης.

      Διαγραφή
    2. Αντώνη, ποιο εννοείς ως τρίτομο του Λουκατς, το Ontolgy of the social being? Εκτός αν το Young Hegel είναι μέρος τριλογίας. Ευχαριστώ προκαταβολικά

      παρεπιπτόντως πολύ ενδιαφέρουσες οι αναρτήσεις για το ζήτημα της ολότητας σήμερα

      "ένας μόνιμος αναγνώστης"

      Διαγραφή
    3. Toso tou Jay oso kai to tritomo tou Lukacs iparxoun se psifiaki morfi, an thelei kapoios link as grapsei eso.

      Διαγραφή
    4. Μπορείς να γράψεις τα λινκ αν δε σου κάνει κόπος;

      Διαγραφή
  5. http://libgen.net/view.php?id=541184

    http://libgen.net/view.php?id=695506

    http://libgen.net/view.php?id=695531

    http://libgen.net/view.php?id=695531

    ΑπάντησηΔιαγραφή