Δευτέρα, 26 Αυγούστου 2013

Ακατανόητη σαγήνη

"Φυστικάκι θα πάρετε; Πάρτε ένα φυστικάκι."

Όταν οι άνθρωποι ντύνουν κάποιο ζώο --συνήθως κάποιο κατοικίδιο, ή ένα πιθηκοειδές, ακόμα και μια αρκούδα-- με ανθρώπινα ρούχα, τι είναι αυτό στο οποίο αποσκοπούν; Τι είδους ευχαρίστηση αντλούν από το θέαμα; 

Οι δύο βασικές λογικές απαντήσεις είναι ότι αυτού του είδους το γούστο εκφράζει 

α) μια επιθυμία εξανθρωπισμού του ζώου
β) μια ευχαρίστηση με το φαντασιακό θέαμα της αποκτήνωσης του ανθρώπου

Προφανώς, οι δύο αυτές ερμηνείες εμφανίζονται ως απόλυτα ασύμβατες μεταξύ τους: στην μεν πρώτη περίπτωση η ιδέα είναι πως εκφράζεται κάποια επιθυμία να εξυψωθεί το ζώο, στην δεύτερη πως αυτό που μάλλον συμβαίνει είναι μια αντίστροφη επιθυμία, μια τάση άντλησης απόλαυσης από το θέαμα του εξευτελισμού του ανθρώπινου, που φυσικά προϋποθέτει επίσης το ανέφικτο της "εξύψωσης". Η πρώτη επιθυμία φιγουράρει ως αφελώς ιδεαλιστική, η δεύτερη ως σκοτεινά, σαδιστικά κυνική.

Αλλά μια προσεκτικότερη ματιά αποκαλύπτει πως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι: ο "εξανθρωπισμός του ζώου" με τέτοιου είδους μέσα δεν ανοίγει ηθικούς ορίζοντες αλλά τείνει να προκαλεί το γέλιο, και το προκαλεί γιατί εξανθρωπιζόμενο, το ζώο γίνεται γελοίο για πρώτη φορά, αποκαλύπτεται ως γελοίο. Αυτό όμως που είναι γελοίο στο ζώο που εξανθρωπίζεται με ζακετούλες και καπελάκια είναι κάτι πάρα πολύ συγκεκριμένο: είναι το απόλυτα αβοήθητο του ζώου, η ανικανότητά του να μας εμποδίσει να διαστρέψουμε τη φύση του, κι απ' την άλλη, η γελοία άγνοια της γελοιότητας του θεάματος που παρουσιάζει. Όσο πιο φυσικά απειλητικό είναι το ζώο (όπως λχ η αρκούδα), τόσο μεγαλύτερη η απόλαυση αυτής της γελοιότητας, γιατί τόσο πιο ολοκληρωτικά ανήμπορο απέναντί μας φαντάζει. Κι έτσι, ο καλός μας φίλος ο σαδιστικός κυνισμός, τον οποίο αρχικά εντοπίσαμε στην δεύτερη δυνητική ερμηνεία αυτής της αλλόκοτης πρακτικής, εμφανίζεται στην πρώτη.

Από την άλλη, και αντίστροφα, το θέαμα της αποκτήνωσης του ανθρώπου που αναδύεται όταν κάποιο ζώο ντύνεται ανθρώπινα, δεν μπορεί να εξαντλεί την διαθετική του φόρτιση μόνο στον σαδιστικό κυνισμό. Εξ ορισμού, η άντληση ανθρώπινης ευχαρίστησης απ' την εικόνα του ανθρώπου ως ζώου έχει όχι μόνο σαδιστικές αλλά και μαζοχιστικές διαστάσεις, καθώς το ζώο εμφανίζεται στο ανθρώπινο φαντασιακό ταυτόχρονα ως κάτι απελευθερωμένο από την ηθική και άρα συμβατότερο με την καθαρή δύναμη και ως θύμα της καθαρής δύναμης, ως ανήμπορος μάρτυρας σαδιστικών διαθέσεων. Κι έτσι, ένα κομμάτι από την "ανθρωπιστική" λογική της θυσίας του εαυτού και της ταπείνωσής του απέναντι στον Άλλο, ένα κομμάτι δηλαδή της "ηθικής" ως βασικά μαζοχιστικής ορμής, εμφανίζεται, μάλλον αναπάντεχα, στην καρδιά της δεύτερης, κατά τα φαινόμενα "κυνικής" και σαδιστικής εκδοχής της  φύσης της απόλαυσης.

Αλλά αυτή η διαλεκτική μεταμόρφωση του κάθε πόλου της φαινομενικής αντίφασης στο αντίθετό της, αυτή η εγγραφή του σαδιστικού κυνισμού στην επιθυμία εξύψωσης του ζώου σε άνθρωπο και του μαζοχιστικού αυτο-εξευτελισμού στην επιθυμία να αντικρίσουμε τον άνθρωπο ως κτήνος είναι η ίδια αποκαλυπτική για την πραγματική φύση της εν λόγω απόλαυσης, που είναι ταυτόχρονα σαδιστική και μαζοχιστική, επενδεδυμένη ταυτόχρονα σε φαντασιώσεις εξύψωσης και εξευτελισμού, ανεξέλεγκτης δύναμης και μοιραίας αδυναμίας, κραυγαλέας αφέλειας και αβυσσαλέου κυνισμού: απόλαυση του id σε βάρος του υπερεγώ και συνάμα απόλαυση του υπερεγώ σε βάρος του id.

Οι σκέψεις αυτές γράφονται με αφορμή τον στοχασμό για την φύση της ασυνείδητης απόλαυσης που προσφέρει στους Έλληνες το θέαμα Χρυσαυγιτών με κοινοβουλευτικά κουστούμια ή αυτό του Άδωνι Γεωργιάδη σε ρόλο υπουργού. Δηλαδή, με αφορμή το αίνιγμα της φύσης της απόλαυσης του φασισμού.

2 σχόλια:

  1. Νομίζω πως οι σκέψεις αυτές έχουν ενδιαφέρον πολύ μεγαλύτερο από την αφορμή τους.

    Πάντως, η θρασύδειλη αυθάδεια του κουστουμαρισμένου Αδώνιδος μου προκαλεί μεγαλύτερο θυμό από την κρεατωμένη αισθητική των χρυσαβγιτών. Ο "κόσμιος" και "εγγράμματος" φασίστας είναι πιο αποκρουστικός και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι.

    gdmn1973

    ΑπάντησηΔιαγραφή