Πέμπτη, 22 Αυγούστου 2013

Χοντροκομμένη σκέψη

Ο Μπρεχτ έχει ζητήσει το πρόγραμμα του Μακχίθ και πολλές άλλες σκέψεις να εμφανίζονται με πλάγια στοιχεία, ώστε να ξεχωρίζουν από το αφηγηματικό κείμενο. Με τον τρόπο αυτό δημιούργησε μια συλλογή από ομιλίες και ρητά, εξομολογήσεις και εκκλήσεις που μπορούμε να τις περιγράψουμε ως μοναδικές. [...] Μερικά απ' αυτά τα αποσπάσματα ρίχνουν έντονο φως στις βασικές προϋποθέσεις της δύναμης της επίδρασης του Μπρεχτ. Σ' ένα απ' αυτά διαβάζουμε, παραδείγματος χάριν: "Το πιο σημαντικό είναι να μάθει κανείς να σκέφτεται χοντροκομμένα. Η χοντροκομμένη σκέψη είναι η σκέψη των μεγάλων ανδρών."

Υπάρχουν πολλοί για τους οποίους ο διαλεκτικός άνθρωπος είναι εραστής της λεπτοφυίας. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό απ' αυτή την άποψη ότι ο Μπρεχτ ψηλαφίζει την "χοντροκομμένη σκέψη", η οποία παράγει την διαλεκτική ως αντίθετό της, την περιέχει μέσα της, και την χρειάζεται. Οι χοντροκομμένες σκέψεις ανήκουν στην οικοσκευή της διαλεκτικής σκέψης ακριβώς επειδή δεν παριστάνουν τίποτε άλλο παρά την εφαρμογή της θεωρίας στην πράξη: την εφαρμογή της στην πράξη, όχι την εξάρτησή της απ' την πράξη. Φυσικά, η πράξη μπορεί να είναι το ίδιο λεπτοφυής με τη σκέψη. Αλλά μια σκέψη πρέπει να είναι χοντροκομμένη για να ωριμάσει μέσα στην πράξη.

Οι μορφές της χοντροκομμένης σκέψης αλλάζουν αργά, επειδή τις δημιούργησαν οι μάζες. Ακόμα κι αυτές που έχουν πεθάνει εξακολουθούν να περιέχουν μαθήματα για μας. Μια απ' αυτές τις μορφές είναι η παροιμία, και η παροιμία είναι σχολή χοντροκομμένης σκέψης. "Έχει την Μαίρη Σόιερ στη συνείδησή του ο Μαχκίθ;", ρωτά ο κόσμος. Ο Μπρεχτ τους πετάει την απάντηση στα μούτρα δίνοντας στο σχετικό κεφάλαιο τον τίτλο της παροιμίας: "Δεν υπάρχει φωτιά χωρίς καπνό." Ένα άλλο κεφάλαιο θα μπορούσε να έχει τον τίτλο "Ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά δε γίνεται." Πρόκειται για το κεφάλαιο στο οποίο ο Πίτσαμ, η "απώτατη αυθεντία για το ζήτημα της αθλιότητας", εξετάζει τα θεμέλια της επιχείρησης της ζητιανιάς.

"Είναι σαφές πλέον", λέει στον εαυτό του, "γιατί οι άνθρωποι που δίνουν στους επαίτες δεν εξετάζουν προσεκτικότερα τις πληγές τους πριν το κάνουν. Είναι πεπεισμένοι ότι οι πληγές είναι εκεί, γιατί τις δημιούργησαν αυτοί οι ίδιοι. Όταν κάποιος κάνει μπίζνες, δεν υπάρχει κάποιος άλλος κάπου αλλού που καταστρέφεται; Όταν κάποιος τρέφει την οικογένειά του, δεν εξαναγκάζονται άλλες οικογένειες στο βούρκο; Όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι ήδη πεπεισμένοι ότι ο δικός τους τρόπος ζωής είναι η αιτία που θα πρέπει να υπάρχουν παντού βρώμικα, εξαθλιωμένα κουρέλια της ζωής που σέρνονται. Γιατί λοιπόν να μπουν στον κόπο να το εξακριβώσουν; Για χάρη λίγων δεκάρων που είναι πρόθυμοι να δώσουν;"
Walter Benjamin, "Το Μυθιστόρημα της πεντάρας του Μπρεχτ", 1935

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου