Δευτέρα, 19 Αυγούστου 2013

Albert Einstein-Γιατί σοσιαλισμός;

Γιατί Σοσιαλισμός ; (Albert Einstein, 1949)

Τον Μάϊο του 1949 δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος της αμερικάνικης επιθεώρησης Monthly Review το κείμενο του Einstein με τίτλο ” Why Socialism? “. Στο κείμενο αυτό ο Einstein εκθέτει απλά και με σαφήνεια την άποψή του για την αναγκαιότητα μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας (disclaimer: όπου με τον όρο σοσιαλιστική δεν εννοούμε οτιδήποτε κοντά σε αυτό). Κατά την προσωπική μου άποψη το κείμενο αυτό αξίζει και πρέπει να διαδοθεί όσο γίνεται περισσότερο καθώς είναι πιό επίκαιρο από ποτέ. Για να βοηθήσω σ΄αυτή την κατεύθυνση μετέφρασα το πρωτότυπο κείμενο στα ελληνικά. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν και άλλες μεταφράσεις, πχ εδώ, αλλά όσες βρήκα είναι αποσπασματικές και ελλιπείς. Η μετάφραση που ακολουθεί είναι ελεύθερη για διανομή κάτω από τους όρους της άδειας Creative Commons Attribution-Share Alike, ενώ οι υπογραμμίσεις (έντονα γράμματα-έμφαση) είναι δικές μου. Τo ελληνικό κείμενο μπορείτε να το κατεβάσετε και σε μορφή pdf εδώ.


Γιατί Σοσιαλισμός ;
Albert Einstein


Είναι συνετό, για κάποιον που δεν είναι ειδικός σε οικονομικά και κοινωνικά θέματα, να εκφράζει απόψεις στο ζήτημα του σοσιαλισμού; Πιστεύω πως είναι, για αρκετούς λόγους.

Ας εξετάσουμε πρώτ’ απ’ όλα το ερώτημα αυτό κάτω από το πρίσμα της επιστημονικής γνώσης. Σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές μεθοδολογικές διαφορές μεταξύ της αστρονομίας και των οικονομικών: οι επιστήμονες και στους δυο τομείς προσπαθούν να ανακαλύψουν νόμους ευρείας αποδοχής για ορισμένες ομάδες φαινομένων, προκειμένου να καταστήσουν την αλληλεπίδραση αυτών των φαινομένων όσο γίνεται πιό κατανοητή. Αλλά στην πραγματικότητα, τέτοιες μεθοδολογικές διαφορές υπάρχουν. Η ανακάλυψη γενικών νόμων στο πεδίο των οικονομικών καθίσταται δύσκολη από το γεγονός ότι τα παρατηρούμενα οικονομικά φαινόμενα επηρεάζονται συχνά από πολλούς παράγοντες, που είναι πολύ δύσκολο κανείς να αξιολογήσει ξεχωριστά. Επιπρόσθετα, η εμπειρία που έχει συσσωρευθεί από την αρχή της, λεγόμενης και, πολιτισμένης περιόδου της ανθρώπινης ιστορίας έχει, όπως είναι ευρέως γνωστό, επηρεαστεί και περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό από αιτίες, οι οποίες δεν είναι σε καμία περίπτωση αυστηρά οικονομικής φύσης. Για παράδειγμα, τα περισσότερα κυρίαρχα κράτη στην ιστορία όφειλαν την ύπαρξή τους στις κατακτήσεις. Οι λαοί-κατακτητές εδραίωναν τους εαυτούς τους, νομοθετικά και οικονομικά, ως την προνομιούχα τάξη στην κατακτημένη χώρα. Άρπαζαν για τους εαυτούς τους το μονοπώλιο της ιδιοκτησίας της γης και όριζαν ιερατεία αποτελούμενα από άτομα της δικής τους τάξης. Οι ιερείς, οι οποίοι είχαν την εκπαίδευση στον έλεγχό τους, μετέτρεψαν τον ταξικό αυτό διαχωρισμό της κοινωνίας σε ένα μόνιμο θεσμό και κατασκεύασαν ένα σύστημα αξιών με βάση το οποίο οι άνθρωποι, από τότε και στο εξής και σε ένα βαθμό ασυνείδητα, καθοδηγούνταν στην κοινωνική τους συμπεριφορά.

Αλλά, η ιστορική παράδοση ανήκει, για να το πω απλά, στο χθες. Πουθενά δεν έχουμε πραγματικά ξεπεράσει αυτό που ο Thorstein Veblen αποκαλούσε «η ληστρική φάση» της ανθρώπινης ανάπτυξης. Τα παρατηρούμενα οικονομικά γεγονότα ανήκουν σε αυτή τη φάση και ακόμα και οι νόμοι που μπορούμε να εξάγουμε από αυτά δεν είναι εφαρμόσιμοι σε καμία άλλη φάση. Εφ’ όσον ο πραγματικός σκοπός του σοσιαλισμού είναι να ξεπεράσει και να προχωρήσει παραπέρα τη ληστρική φάση της ανθρώπινης ανάπτυξης, η οικονομική επιστήμη στην παρούσα κατάστασή της μπορεί μόνο να ρίξει ένα πολύ ασήμαντο φως στη σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος.

Δεύτερον, ο τελικός σκοπός του σοσιαλισμού είναι τόσο κοινωνικός όσο και ηθικός. Η επιστήμη, όμως, δεν μπορεί να δημιουργήσει σκοπούς και, ακόμα χειρότερα, να τους εμφυσήσει στους ανθρώπους. Το καλύτερο που μπορεί να πετύχει η επιστήμη είναι να παρέχει τα μέσα για την επίτευξη ορισμένων σκοπών. Αλλά οι σκοποί, αυτοί καθαυτοί, γεννιούνται από ανθρώπους με υψηλά ηθικά ιδανικά. Αν οι σκοποί αυτοί δεν είναι θνησιγενείς, αλλά ζωτικής σημασίας και ισχυροί, υιοθετούνται και αναπτύσσονται από πολλούς ανθρώπους οι οποίοι, εν μέρει υποσυνείδητα, καθορίζουν την αργή εξέλιξη της κοινωνίας.

Γι’ αυτούς τους λόγους, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί και να μην υπερεκτιμούμε την επιστήμη και τις επιστημονικές μεθόδους, όταν το ερώτημα που τίθεται αφορά ανθρώπινα προβλήματα. Επίσης, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι οι ειδικοί είναι και οι μόνοι που έχουν το δικαίωμα να εκφράζονται πάνω σε ζητήματα οργάνωσης της κοινωνίας.

Εδώ και αρκετό καιρό, ακούγονται πολλές φωνές που υποστηρίζουν ότι η ανθρώπινη κοινωνία βρίσκεται σε κρίση, ότι η σταθερότητά της έχει κλονιστεί σοβαρά. Είναι χαρακτηριστικό αυτής της κατάστασης, ότι τα άτομα νοιώθουν αδιάφορα ή ακόμα και εχθρικά απέναντι στο σύνολο, μικρό ή μεγάλο, στο οποίο ανήκουν. Για να δείξω τί εννοώ, επιτρέψτε μου να παραθέσω εδώ μια προσωπική εμπειρία. Πρόσφατα, συζητώντας με έναν έξυπνο και αξιόπιστο άνθρωπο, σχετικά με την απειλή ενός ακόμα πολέμου, ο οποίος, κατά τη γνώμη μου, θα έθετε σε σοβαρό κίνδυνο την ύπαρξη της ανθρωπότητας, παρατήρησα ότι μόνο ένας υπερεθνικός οργανισμός θα μπορούσε να μας προφυλάξει από τον κίνδυνο αυτό. Πάνω σ’ αυτό, ο συνομιλητής μου, πολύ ήρεμα και ψυχρά, μου είπε: «Μα γιατί εναντιώνεστε τόσο πολύ στην εξαφάνιση της ανθρώπινης φυλής;»

Είμαι βέβαιος ότι, μόλις έναν αιώνα πριν, κανείς δε θα έκανε μια τέτοια δήλωση με τόση ευκολία. Πρόκειται για τη δήλωση ενός ανθρώπου, ο οποίος έχει προσπαθήσει μάταια να ισορροπήσει μέσα του και έχει πρακτικά χάσει την ελπίδα να το καταφέρει. Είναι η έκφραση μιάς οδυνηρής μοναξιάς και απομόνωσης απ΄την οποία τόσοι πολλοί άνθρωποι υποφέρουν στις μέρες μας. Ποια είναι όμως η αιτία; Και υπάρχει διέξοδος;

Είναι εύκολο να θέτει κανείς τέτοια ερωτήματα, αλλά δύσκολο να τα απαντήσει με ασφάλεια. Πρέπει να προσπαθήσω, όμως, όσο καλύτερα μπορώ, αν και γνωρίζω καλά το γεγονός ότι τα συναισθήματα πολλές φορές επισκιάζουν και αντιτίθενται στις επιδιώξεις μας, ενώ ταυτόχρονα δεν μπορούν να εκφραστούν με απλές και εύκολες εξισώσεις.

Ο άνθρωπος είναι, ταυτόχρονα, μοναχικό και κοινωνικό όν. Ως μοναχικό ον προσπαθεί να προστατέψει τη δική του ύπαρξη καθώς και την ύπαρξη των οικείων του, να ικανοποιήσει τις προσωπικές του επιθυμίες και ν’ αναπτύξει τις έμφυτες ικανότητές του. Ως κοινωνικό ον επιδιώκει να κερδίσει την αναγνώριση και τη στοργή των συνανθρώπων του, να μοιραστεί τις χαρές τους, να τους παρηγορήσει στις λύπες τους, και να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής τους. Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του ανθρώπου οφείλεται στην ύπαρξη αυτών των ποικίλων, συχνά αντιφατικών, επιδιώξεων, ενώ ο συνδυασμός τους καθορίζει το βαθμό στον οποίο το άτομο μπορεί να επιτύχει μια εσωτερική ισορροπία και να συνεισφέρει στην ευημερία της κοινωνίας. Είναι πολύ πιθανό ότι η σχετική αλληλεπίδραση αυτών των δύο δυνάμεων καθορίζεται, κυρίως, από την κληρονομικότητα. Αλλά η προσωπικότητα που τελικά προκύπτει, διαμορφώνεται κυρίως από το περιβάλλον στο οποίο ένας άνθρωπος τυχαίνει να βρίσκεται κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του, από τη δομή της κοινωνίας στην οποία μεγαλώνει, από τις παραδόσεις της κοινωνίας αυτής, καθώς και από τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αξιολογεί τις διαφορετικές συμπεριφορές. Η αφηρημένη έννοια της «κοινωνίας» είναι για το ανθρώπινο ον, ως άτομο, το σύνολο των άμεσων και έμμεσων σχέσεών του με τους συνανθρώπους του, καθώς και με όλες τις προηγούμενες γενιές. Το άτομο είναι ικανό να σκέφτεται, να νοιώθει, να παλεύει και να εργάζεται για τον εαυτό του, αλλά εξαρτάται τόσο από την κοινωνία, στη φυσική, διανοητική και συναισθηματική του ύπαρξη, που είναι αδύνατο να διανοηθεί ή να κατανοήσει τον εαυτό του έξω από το πλαίσιο της κοινωνίας. Είναι η «κοινωνία», η οποία παρέχει στο άτομο φαγητό, ρουχισμό, σπίτι, τα εργαλεία της δουλειάς του, τη γλώσσα, τους τρόπους σκέψης καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των σκέψεών του. Η ζωή του είναι δυνατή χάρις στην εργασία και τα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων στο παρελθόν και το παρόν, όλων αυτών που κρύβονται πίσω από τη λέξη «κοινωνία».

Επομένως, είναι προφανές ότι η εξάρτηση του ατόμου από την κοινωνία είναι ένα φυσικό γεγονός που δεν μπορεί να ακυρωθεί, ακριβώς όπως στην περίπτωση των μυρμηγκιών και των μελισσών. Παρόλ’ αυτά, ενώ ολόκληρη η ζωή των μυρμηγκιών και των μελισσών είναι καθορισμένη ακόμα και στις μικρότερες λεπτομέρειες από άκαμπτα, κληρονομικά ένστικτα, τα κοινωνικά μοτίβα και η αλληλεξάρτηση των ανθρώπων ποικίλλουν και μεταβάλλονται αρκετά. Η μνήμη, η ικανότητα να κάνει κανείς νέους συνδυασμούς, το δώρο της προφορικής επικοινωνίας, έχουν καταστήσει εφικτές εξελίξεις μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίες δεν υπαγορεύονται από βιολογικές ανάγκες. Τέτοιες εξελίξεις είναι εμφανείς σε παραδόσεις, ιδρύματα και οργανισμούς, στη λογοτεχνία, σε επιστημονικά και μηχανικά επιτεύγματα, σε έργα τέχνης. Αυτό εξηγεί πώς συμβαίνει ότι, κατά κάποιο τρόπο, ο άνθρωπος μπορεί να επηρεάσει την ίδια του τη ζωή μέσα από τη συμπεριφορά του, καθώς και ότι σε αυτή τη διαδικασία παίζουν ρόλο η συνειδητή σκέψη και επιθυμία.

Ο άνθρωπος αποκτά, κατά τη γέννησή του και μέσω κληρονομικότητας, βιολογική σύσταση, που πρέπει να θεωρείται καθορισμένη και αμετάβλητη και η οποία περιλαμβάνει εκείνες τις φυσικές επιδιώξεις που είναι χαρακτηριστικές του ανθρώπινου είδους. Επιπρόσθετα, κατά τη διάρκεια της ζωής του, αποκτά μια πολιτισμική συγκρότηση, την οποία και υιοθετεί από την κοινωνία μέσω της επικοινωνίας καθώς και από άλλες επιρροές. Είναι αυτή η πολιτισμική συγκρότηση, η οποία με το πέρασμα του χρόνου, υπόκειται σε αλλαγή και καθορίζει, σε μεγάλο βαθμό, τη σχέση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας. Η σύγχρονη ανθρωπολογία μάς έχει διδάξει, μέσα από τη συγκριτική μελέτη των -αποκαλούμενων και- πρωτόγονων πολιτισμών, ότι η κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων μπορεί να διαφέρει σημαντικά, ανάλογα με τα πολιτισμικά πρότυπα και τα είδη οργάνωσης που επικρατούν στην κοινωνία. Σε αυτό ακριβώς βασίζουν τις ελπίδες τους όσοι επιδιώκουν να καλυτερεύσουν την τύχη του ανθρώπου: Οι άνθρωποι δεν είναι καταδικασμένοι, λόγω της βιολογικής τους συγκρότησης, να αλληλοεξοντώνονται ή να παραδίδονται στο έλεος μιας σκληρής και αναπόφευκτης μοίρας.

Αν αναρωτηθούμε πώς πρέπει να αλλάξουμε τη διάρθρωση της ανθρώπινης κοινωνίας και του πολιτισμού, προκειμένου να κάνουμε την ανθρώπινη ζωή όσο πιο ευχάριστη γίνεται, θα πρέπει συνεχώς να έχουμε στο μυαλό μας ότι υπάρχουν ορισμένες συνθήκες τις οποίες δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Όπως αναφέραμε και πριν, η βιολογική φύση του ανθρώπου δεν υπόκειται σε αλλαγή, τουλάχιστον για όλους τους πρακτικούς σκοπούς. Επιπρόσθετα, η τεχνολογική και δημογραφική ανάπτυξη των τελευταίων αιώνων έχει δημιουργήσει συνθήκες που έχουν εδραιωθεί βαθιά. Σε σχετικά πυκνοκατοικημένες περιοχές, για την παραγωγή των αναγκαίων για τη ζωή αγαθών, απαιτούνται απαραίτητα καταμερισμός της εργασίας και ευρέως κεντρικοποιημένα μέσα παραγωγής. Η εποχή κατά την οποία άτομα ή σχετικά μικρές ομάδες μπορούσαν να έχουν πλήρη επάρκεια, έχει χαθεί για πάντα. Θα είναι απλώς μιά μικρή υπερβολή το να πούμε πως η ανθρωπότητα σήμερα αποτελεί μια παγκοσμιοποιημένη κοινότητα παραγωγής και κατανάλωσης.

Έχω φτάσει πλέον στο σημείο, όπου μπορώ να προσδιορίσω σύντομα τί αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, την ουσία της σημερινής κρίσης. Αφορά τη σχέση του ατόμου με την κοινωνία. Το άτομο έχει συνειδητοποιήσει, πιό πολύ από ποτέ, την εξάρτησή του από την κοινωνία. Όμως, δεν εκλαμβάνει την εξάρτηση αυτή ως θετικό στοιχείο, ως ένα οργανικό δεσμό, ως μια προστατευτική δύναμη, αλλά περισσότερο ως μια απειλή κατά των φυσικών του δικαιωμάτων, ή ακόμα και κατά της ίδιας της οικονομικής του ύπαρξης. Επιπλέον, η θέση του στην κοινωνία είναι τέτοια που οι εγωιστικές του επιδιώξεις επιτείνονται συνεχώς, ενώ οι κοινωνικές του επιδιώξεις, οι οποίες είναι και απο τη φύση τους πιο ασθενείς, σταδιακά χειροτερεύουν. Όλοι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα της θέσης τους στην κοινωνία, υποφέρουν από τη διαδικασία αυτή. Αιχμάλωτοι του ίδιου τους του εγωισμού, χωρίς μάλιστα οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται, νοιώθουν ανασφαλείς, μοναχικοί και στερημένοι από την απλή, αθώα και χωρίς πολλές σκέψεις απόλαυση της ζωής. Ο άνθρωπος μπορεί να βρει νόημα στη ζωή, την τόσο σύντομη και γεμάτη κινδύνους, μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό του στην κοινωνία.

Η πραγματική πηγή του κακού είναι, κατά τη γνώμη μου, η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής κοινωνίας, όπως τη βιώνουμε σήμερα. Έχουμε μπροστά μας ένα τεράστιο σύνολο παραγωγών που ακατάπαυστα πασχίζουν να στερήσει ο ένας από τον άλλο τους καρπούς της συλλογικής τους εργασίας – όχι με τη βία, αλλά με την πιστή συμμόρφωση σε ένα σύστημα νομικών κανόνων. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι τα μέσα παραγωγής – δηλαδή το σύνολο των παραγωγικών δυνάμεων που είναι απαραίτητες για την παραγωγή καταναλωτικών και άλλων απαραίτητων αγαθών – μπορεί νομικώς να είναι, και το μεγαλύτερο μέρος είναι, ατομική ιδιωτική περιουσία.

Για λόγους απλότητας, θα αποκαλώ στη συνέχεια «εργάτες» όλους εκείνους που δεν έχουν στην κατοχή τους μέσα παραγωγής – αν και αυτό δεν αντιστοιχεί πλήρως στη συνηθισμένη χρήση του όρου-. Ο ιδιοκτήτης μέσων παραγωγής (ΣΤΜ: στη συνέχεια θα αποκαλείται «καπιταλιστής», θα μπορούσαμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε τη λέξη «κεφαλαιοκράτης») είναι σε θέση να αγοράζει την εργατική δύναμη από τον εργάτη. Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής, ο εργάτης παράγει νέα εμπορεύματα που γίνονται ιδιοκτησία του καπιταλιστή. Το βασικό σημείο σε αυτή τη διαδικασία είναι η σχέση μεταξύ των προϊόντων που ο εργάτης παράγει και της αμοιβής του, και τα δύο μετρήσιμα σε όρους πραγματικής αξίας. Όσο η σύμβαση εργασίας είναι «ελεύθερη», αυτό που ο εργάτης λαμβάνει δεν καθορίζεται από την πραγματική αξία των προϊόντων που παράγει, αλλά από τις ελάχιστες ανάγκες του καθώς και από τις ανάγκες των καπιταλιστών σε εργατική δύναμη σε σχέση με τον αριθμό των εργατών, που συναγωνίζονται για τις θέσεις εργασίας (ΣΤΜ: προσφορά και ζήτηση εργατικής δυναμης). Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι, ακόμα και στη θεωρία, η αμοιβή του εργάτη δεν καθορίζεται από την αξία του προϊόντος που παράγει.

Το ιδιωτικό κεφάλαιο τείνει να συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερα χέρια, εν μέρει εξαιτίας του ανταγωνισμού μεταξύ των καπιταλιστών και εν μέρει επειδή η τεχνολογική ανάπτυξη και ο εντεινόμενος καταμερισμός της εργασίας ενθαρρύνουν το σχηματισμό μεγαλύτερων παραγωγικών μονάδων σε βάρος των μικρότερων. Το αποτέλεσμα της ανάπτυξης αυτής είναι μια ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου, η τεράστια δύναμη της οποίας δεν μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά ακόμα και στα πλαίσια μιας δημοκρατικά πολιτικά οργανωμένης κοινωνίας. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα μέλη των νομοθετικών οργάνων επιλέγονται από πολιτικά κόμματα, τα οποία σε μεγάλο βαθμό χρηματοδοτούνται ή επηρεάζονται με άλλους τρόπους από τους ιδιώτες καπιταλιστές, οι οποίοι διαχωρίζουν, για πολύ πρακτικούς λόγους, το εκλογικό σώμα από τους νομοθέτες. Το αποτέλεσμα είναι οι αντιπρόσωποι του λαού να μην υπερασπίζονται ικανοποιητικά τα συμφέροντα των λιγότερο προνομιούχων ομάδων του πληθυσμού. Επιπρόσθετα, κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες, οι ιδιώτες καπιταλιστές αναπόφευκτα ελέγχουν, άμεσα ή έμμεσα, τις κύριες πηγές πληροφόρησης (τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση). Για το λόγο αυτό, είναι εξαιρετικά δύσκολο και στις περισσότερες περιπτώσεις απλώς αδύνατο ένας πολίτης να μπορεί να εξάγει αντικειμενικά συμπεράσματα και να ασκεί με έξυπνο τρόπο τα πολιτικά του δικαιώματα.

Επομένως, η κατάσταση που επικρατεί σε μία οικονομία που βασίζεται στην ατομική ιδιοκτησία του κεφαλαίου χαρακτηρίζεται από δύο κύριες αρχές: πρώτον, τα μέσα παραγωγής (κεφάλαιο) αποτελούν ατομική ιδιοκτησία και οι ιδιοκτήτες τους τα διαχειρίζονται κατά την κρίση τους και δεύτερον, η σύμβαση εργασίας είναι ελεύθερη. Φυσικά, δεν υπάρχει μιά αμιγώς καπιταλιστική κοινωνία, με αυτήν την έννοια. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι εργάτες, μέσα από μακρόχρονη και σκληρή πολιτική πάλη, έχουν πετύχει να διασφαλίσουν μια κάπως βελτιωμένη μορφή της «ελεύθερης εργασιακής σύμβασης» για κάποιες κατηγορίες εργατών. Αλλά στο σύνολό της η σημερινή οικονομία δε διαφέρει πολύ από τον «καθαρό» καπιταλισμό.

Η παραγωγή πραγματοποιείται για το κέρδος και όχι για το όφελος. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι, όλοι όσοι είναι ικανοί και πρόθυμοι να εργαστούν, θα μπορούν πάντοτε να βρουν μια δουλειά. Σχεδόν πάντα υπάρχει μια «στρατιά ανέργων». Ο εργάτης φοβάται συνεχώς ότι μπορεί να χάσει τη δουλειά του. Καθώς οι άνεργοι και οι χαμηλόμισθοι εργάτες δεν αποτελούν μια κερδοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών αγαθών υποχρεωτικά περιορίζεται, με αποτέλεσμα να υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες. Η τεχνολογική πρόοδος συχνά οδηγεί σε αύξηση της ανεργίας αντί για τη διευκόλυνση της εργασίας για όλους. Το κίνητρο του κέρδους, σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό μεταξύ των καπιταλιστών, ευθύνεται για την αστάθεια στη συσσώρευση και χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε όλο και χειρότερες καταστάσεις ύφεσης. Ο χωρίς όρια ανταγωνισμός οδηγεί σε μια τεράστια απώλεια εργασίας, ακρωτηριάζοντας έτσι την κοινωνική συνείδηση των ατόμων, όπως ανέφερα και νωρίτερα.

Θεωρώ αυτόν τον ακρωτηριασμό των ατόμων το μεγαλύτερο κακό του καπιταλισμού. Το σύνολο του εκπαιδευτικού μας συστήματος υποφέρει από αυτό το κακό. Μια υπέρμετρα ανταγωνιστική στάση εμφυτεύεται στους μαθητές, οι οποίοι εκπαιδεύονται να λατρεύουν την άπληστη επιτυχία ως προετοιμασία για τη μελλοντική τους καριέρα.

Είμαι πεπεισμένος ότι μόνο ένας δρόμος υπάρχει για να εξαλειφθεί όλο αυτό το θανατηφόρο κακό, κι αυτός δεν είναι άλλος από την εγκαθίδρυση μιας σοσιαλιστικής οικονομίας, μ’ ένα εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο θα είναι προσανατολισμένο προς την επίτευξη κοινωνικών στόχων. Σε μια τέτοια οικονομία, η ίδια η κοινωνία κατέχει τα μέσα παραγωγής και τα διαχειρίζεται με βάση το σχεδιασμό. Μια σχεδιασμένη οικονομία, η οποία θα προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινωνίας, θα κατανέμει την εργασία που πρέπει να γίνει σε αυτούς που είναι ικανοί να εργαστούν και θα εγγυάται τα προς το ζην σε κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί. Η παιδεία, εκτός από την ανάπτυξη των έμφυτων ικανοτήτων του κάθε ατόμου, θα προσπαθεί να αναπτύξει την έννοια της ευθύνης για το συνάνθρωπο, στη θέση της εξύμνησης της εξουσίας και της επιτυχίας, όπως γίνεται στη σημερινή κοινωνία.

Ωστόσο, είναι απαραίτητο να θυμόμαστε ότι μια σχεδιασμένη οικονομία δεν είναι ακόμα σοσιαλισμός. Η σχεδιασμένη κοινωνία, αυτή καθεαυτή, μπορεί να συνοδεύεται από την πλήρη υποδούλωση της προσωπικότητας. Η επίτευξη του σοσιαλισμού προϋποθέτει την επίλυση ορισμένων εξαιρετικά δύσκολων κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων: για παράδειγμα, πώς είναι δυνατόν, λαμβάνοντας υπόψη την εκτεταμένη συγκέντρωση της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, να αποτραπεί η γραφειοκρατία απ΄ το να γίνει παντοδύναμη και υπερφίαλη; Πώς μπορούν να προστατευτούν τα ατομικά δικαιώματα και ταυτόχρονα να υπάρχει εγγύηση ενός δημοκρατικού αντίβαρου στην εξουσία της γραφειοκρατίας;

Η σαφήνεια σχετικά με τους στόχους και τα προβλήματα του σοσιαλισμού είναι εξαιρετικά σημαντική σ’ αυτή τη μεταβατική εποχή. Δεδομένου ότι στις σημερινές συνθήκες, η ελεύθερη και ανεμπόδιστη συζήτηση αυτών των προβλημάτων είναι πρακτικά υπό απαγόρευση, θεωρώ ότι η έκδοση του περιοδικού αυτού (ΣΤΜ: Monthly Review) αποτελεί μια σημαντική υπηρεσία προς την κοινωνία.

Albert Einstein

Πρώτη έκδοση: Monthly Review, May 1949

Μετάφραση στα ελληνικά: Ευρυτάνας Ταξιδιώτης, Μάρτης 2012

33 σχόλια:

  1. Έλλειψες και το διαλύσαμε εδώ μέσα, Αντώνη μου.
    Είθε λοιπόν οι άδειες μπαταρίες σου να γίνουν πάλι γεμάτες μπαταριές.
    Κι ακόμα μιαν ευχή: "να σταματήσουμε να ψάχνουμε απαντήσεις, να γίνουμε ερώτηση εμείς, με τις τσουγκράνες". Το καλύτερό σου (ίσως).
    Καλώς ώρισες, κόπιασε.
    Και θα τα πούμε εκτενέστερα.
    Καλό ξημέρωμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Καλώς όρισες ρε δάσκαλε. Πάντα κότσιηνος.
    CyM

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Einstein:
    Σε μια τέτοια οικονομία, η ίδια η κοινωνία κατέχει τα μέσα παραγωγής και τα διαχειρίζεται με βάση το σχεδιασμό. Μια σχεδιασμένη οικονομία, η οποία θα προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινωνίας, θα κατανέμει την εργασία που πρέπει να γίνει σε αυτούς που είναι ικανοί να εργαστούν και θα εγγυάται τα προς το ζην σε κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί.


    «Λόγια» γνωστού μου από διάφορες κουβέντες, σημειωτέον δεν έχει καμιά σχέση με ΧΑ:
    Καλά δεν είμαστε όλοι το ίδιο ικανοί και ναι οι ανίκανοι και οι τεμπέληδες να γίνονται σκουπιδιάρηδες και καθαρίστριες αφού αυτό μπορούν να κάνουν και αν δεν μπορούν ούτε αυτό να κάνουν τότε να μένουν στους υπονόμους*


    Einstein:
    Η παιδεία, εκτός από την ανάπτυξη των έμφυτων ικανοτήτων του κάθε ατόμου, θα προσπαθεί να αναπτύξει την έννοια της ευθύνης για το συνάνθρωπο, στη θέση της εξύμνησης της εξουσίας και της επιτυχίας, όπως γίνεται στη σημερινή κοινωνία.


    *http://www.salt.gr/sin-city-water-drain-homes

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Βέβαια όταν ο Einstein έλεγε : «Ο άνθρωπος μπορεί να βρει νόημα στη ζωή, την τόσο σύντομη και γεμάτη κινδύνους, μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό του στην κοινωνία» δεν εννοούσε κάτι σαν αυτό που σκέφτηκε ο ευαίσθητος καλλιτέχνης αυτού του άρθρου:

      Καλλιτέχνης μετατρέπει τις διαφημιστικές πινακίδες σε σπίτια για αστέγους [εικόνες]
      21.08.2013 11:04
      Μια κοινωνική παρατήρηση οδήγησε τον Βέλγο καλλιτέχνη Karl Philips σε μια λαμπρή ιδέα, αφού όπως διαπίστωσε στις μεγαλουπόλεις υπάρχει άφθονος χώρος για τεράστιες διαφημιστικές πινακίδες αλλά σχεδόν καθόλου χώροι για να μείνουν άστεγοι.
      Έτσι σκέφτηκε να μετατρέψει τις διαφημιστικές πινακίδες σε μικρά δωμάτια ,προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα σε κάποιους αστέγους όχι μόνο να μείνουν μέσα αλλά να βγάλουν και μερικά χρήματα από τη διαφήμιση.
      Το project του καλλιτέχνη, που βραβεύτηκε και στο TEDx ονομάζεται «The Good, the Bad and the Ugly», έχει ως εξής:
      Ο Κarl κατασκεύασε τρία κινητά σπιτάκια όπου στο καθένα μπορεί να μείνει ένα άτομο, ενώ στους εξωτερικούς «τοίχους» του μπορεί να φιλοξενήσει κάθε είδους διαφήμιση επί πληρωμή. «Είναι ένας έξυπνος τρόπος για να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια της διαφήμισης στην πόλη, να αλλάξουν μορφή οι αντιαισθητικές πινακίδες και να αποκτήσουν νέο ρόλο και άλλη λειτουργικότητα. Αν γινόταν ευρέως κάτι τέτοιο δεν θα ήταν καλύτερα τα πράγματα για όλους;», αναρωτιέται ο καλλιτέχνης.

      Πηγή: Καλλιτέχνης μετατρέπει τις διαφημιστικές πινακίδες σε σπίτια για αστέγους [εικόνες] | iefimerida.gr http://www.iefimerida.gr/node/118969#ixzz2cblcyNNt

      Και βέβαια δεν είναι τυχαίο που βραβεύτηκε από το "καινοτόμο" και όπως αποδεικνύεται "φιλάνθρωπο" TEDx.

      Διαγραφή
  4. "Η πραγματική πηγή του κακού είναι, κατά τη γνώμη μου, η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής κοινωνίας, όπως τη βιώνουμε σήμερα. Έχουμε μπροστά μας ένα τεράστιο σύνολο παραγωγών που ακατάπαυστα πασχίζουν να στερήσει ο ένας από τον άλλο τους καρπούς της συλλογικής τους εργασίας – όχι με τη βία, αλλά με την πιστή συμμόρφωση σε ένα σύστημα νομικών κανόνων."

    Η πραγματική πηγή του κακού είναι η συσσώρευση ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ σε χέρια ΟΛΙΓΩΝ. Αυτή η συσσώρευση οδηγεί και στην ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗ ΠΛΟΥΤΟΥ σε λίγα χέρια.

    Και το λέει και μόνος του ("..με την πιστή συμμόρφωση σε ένα σύστημα νομικών κανόνων") αλλά πιθανόν να μην καταλαβαίνει και τι περιγράφει.

    Αν ο προλετάριος, ο θήτης, ο μη-έχων, ο δουλοπάροικος, ο δούλος, ο κολλήγας, ήταν σε θέση να ΝΟΜΟΘΕΤΗΣΕΙ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΩΣ, διότι έτσι θα προέβλεπε το πολίτευμα, δεν θα έμενε για πολύ στην άθλια οικονομική του θέση.

    Οσο η κοινωνία (ο λαός, το έθνος, το εκλογικό σώμα, το σύνολο, το όπως-το-λέει-ο-καθένας-τέλος-πάντων) δεν μετέχει ΘΕΣΜΙΚΑ στο πολίτευμα, ως συγκροτημένος δήμος που ΔΙΝΕΙ ΕΝΤΟΛΕΣ και οχι απλώς εκλέγοντας αντιπροσώπους (σοφούς πρωθυπουργούς, υπουργούς, γεν. γραμματείς και κεντρ. επιτροπές που "ξέρουν") για 4-ετίες με απεριόριστη επανεκλογή και άλλα τέτοια ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΑ κόλπα, θα έχουμε συσσώρευση ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ που θα οδηγεί στην ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ.

    Διότι η πολιτική ανισότητα οδηγεί πάντα στην οικονομική ανισότητα.

    Ηδη η αξίωση "κεντρικού σχεδιασμού" (της οικονομίας, δηλαδή της κοινωνίας ουσιαστικά) είναι μια ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΗ θεώρηση του προβλήματος.

    Το πρόβλημα της κοινωνίας είναι ΠΟΛΙΤΙΚΟ. Οχι ΤΕΧΝΙΚΟ, τεχνο-οικονομικό. Η πολιτική ισχύ ενός συνόλου, θεσμικά συγκροτημένου σε παράγοντα του πολιτεύματος, θα σμιλεύσει και θα διαμορφώσει ΚΑΙ το οικονομικό σύστημα, προς το συμφέρον και το όφελος των ΠΟΛΛΩΝ. Με άλλα λόγια θα "απελευθερώσει όλες τις τάξεις".

    Θραξ Αναρμόδιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτό είναι που λέμε "αυτός είναι πιο έξυπνος κι απ' τον Αϊνστάιν."

      Συγχαρητήρια.

      Μια ερώτηση:

      Ποια είναι η πηγή της "συσσώρευσης πολιτικής εξουσίας σε χέρια ολίγων" που σύμφωνα με υμάς είναι η "πραγματική πηγή του κακού" και η πηγή επίσης της "συσσώρευσης πλούτου σε λίγα χέρια";

      Με άλλα λόγια, τι μπαίνει ΠΡΙΝ από τον πρώτο όρο στο παρακάτω σχήμα;

      Συσσώρευση πολιτικής εξουσίας----->Συσσώρευση οικονομικής εξουσίας

      Διαγραφή
    2. Ο Καστοριάδης;
      gdmn1973

      Διαγραφή
    3. Άντε να χαθείς, σαχλέ. Η θρησκεία μπαίνει πριν. Όλα ξεκινάνε από τη θρησκεία.

      Πρώτα δημιουργείται το ιερατείο.
      Μετά το ιερατείο δημιουργεί την συγκέντρωση πολιτικής εξουσίας στους εκλεκτούς του.
      Μετά,η συγκέντρωση πολιτικής εξουσίας οδηγεί στην οικονομική συσσώρευση.

      Άρα, αν θέλω σήμερα να χτυπήσω το καπιταλιστικό σύστημα στη ρίζα τι πρέπει να κάνω;

      Πρέπει να καταργήσω την σχέση της εκκλησίας με το κράτος. Όπως έκαναν οι ΗΠΑ από τη δημιουργία τους, για αυτό και συνέτριψαν τον καπιταλισμό.

      Καλά το πάω;

      Διαγραφή
    4. Πολύ υπερτιμημένος ο Αϊνστάιν. Φέρτε μου το Νόμπελ. Όλα τα Νόμπελ.

      Διαγραφή
    5. @Αντώνης

      "Αυτό είναι που λέμε "αυτός είναι πιο έξυπνος κι απ' τον Αϊνστάιν."

      Συγχαρητήρια."

      Ευχαριστώ. Είσαι πολύ ευγενικός.

      Φαντάζομαι πως θα αναγνωρίζεις στους μη-ειδικούς ή μη-έξυπνους-όσο-ο-Αϊνστάιν το δικαίωμα να έχουν άποψη και να την διατυπώνουν κιόλας.

      Αν ναι, τότε ΔΕΝ κατανοώ τον λόγο της ειρωνείας σου.

      Αν όχι, δεν πειράζει, "όλοι για τον σοσιαλισμό παλεύουμε".

      "Με άλλα λόγια, τι μπαίνει ΠΡΙΝ από τον πρώτο όρο στο παρακάτω σχήμα;

      Συσσώρευση πολιτικής εξουσίας----->Συσσώρευση οικονομικής εξουσίας"

      Το εξιστορεί ο Φ. Ενγκελς στο "Η Καταγωγή κλπ κλπ".

      Θραξ Αναρμόδιος

      Διαγραφή
    6. "Ευχαριστώ. Είσαι πολύ ευγενικός."

      Το λιγότερο που μπορώ να είμαι απέναντι σε κάποιον τόσο ταπεινόφρονα ώστε να συμπεραίνει ότι ο Αϊνστάιν πιθανό "να μην καταλαβαίνει και τι περιγράφει."

      "Φαντάζομαι πως θα αναγνωρίζεις στους μη-ειδικούς ή μη-έξυπνους-όσο-ο-Αϊνστάιν το δικαίωμα να έχουν άποψη και να την διατυπώνουν κιόλας. "

      Όχι, προσωπικά δεν αναγνωρίζω καμία αξία στην "άποψη."

      "Το εξιστορεί ο Φ. Ενγκελς στο "Η Καταγωγή κλπ κλπ"."

      Δεν θέλω εξιστορήσεις. Θέλω να μου απαντήσεις αυτό που δεν κατάλαβε ο Αϊνστάιν αλλά κατάλαβες ΕΣΥ. Δηλαδή, και με δεδομένο ότι κατ' ΕΣΕ, η πολιτική εξουσία προηγείται της οικονομικής, τι δημιουργεί την πολιτική εξουσία.

      Και σε διαβεβαιώ ότι δεν σε σώζει καθόλου η "Καταγωγή", την οποία έχω διαβάσει πέντε φορές.

      Ακούω.

      Διαγραφή
    7. Σήμερα μάθαμε τα εξής:
      Η συσσώρευση πολιτικής εξουσίας οδηγεί στη συσσώρευση πλούτου κατά τα πρότυπα της θεωρίας πως το άλογο σπρώχνει το κάρο.Με ποιό τρόπο; όπως εξηγείται παρακάτω, οι ολίγοι σε αντίθεση με το σύνολο-βλ. κάτω-νομοθετούν αυτοπροσώπως ώστε όχι μόνο να μην περιπέσουν σε "άθλια οικονομική θέση" αλλά αντίθετα,να συσσωρεύσουν πλούτο.
      επίσης,
      λαός=έθνος=εκλογικό σώμα=σύνολο=συφερτός=ΕΕ=παγκόσμιο χωριό=ν-χ(όπου χ="όπως το λέει ο καθένας").

      Αααααχχχχ δροσίστηκα!
      rednready2

      Διαγραφή
  5. @Αντώνης: "Όχι, προσωπικά δεν αναγνωρίζω καμία αξία στην "άποψη.""

    Στην άποψη των άλλων.

    Στην δική σου;

    Θραξ Αναρμόδιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Στην άποψη κανενός.

      Αλλά πιθανώς να ρωτάς θεωρώντας ότι ο Μαρξισμός είναι και αυτός "μια άποψη." Όπως λέμε: μ' αρέσουν τα κουκιά, δεν παίζει ωραία μουσική απόψε ο DJ, ή πολύ μάπα η σειρά CSI.

      Αν σου πω πως δεν είναι καθόλου "μια άποψη", θα μου πεις ότι κι αυτό μια άποψη είναι, κι έτσι θα παίξουμε τις κουμπάρες του σχετικισμού σε μια συμφωνία βλακωδίας που θα περνάμε για φιλοσοφία.

      Αλλά ποιος θέλει να πετάει το χρόνο του;

      Επαναλαμβάνω για ΤΡΙΤΗ φορά, ήταν η βασική σου θέση:

      τι δημιουργεί την πολιτική εξουσία, που δημιουργεί την οικονομική εξουσία;

      Διαγραφή
  6. Περισσεύει η ευγένεια βλέπω, σε οικοδεσπότη και σχολιαστές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ήρθες να μιλήσεις για θεωρία ή για τον Ζαμπούνη;

      Θα απαντήσεις;

      Διαγραφή
    2. @Αντώνης: "Θα απαντήσεις;"

      Μόνο αν μου ξεκαθαρίσεις από τι κινδυνεύω και "...δεν με σώζει καθόλου η "Καταγωγή"...", διότι ένιωσα σαν να απειλούμαι από κάτι και φοβάμαι μήπως οτι κι αν πω επιβαρύνει την ήδη βεβαρυμένη θέση μου.

      Θραξ Αναρμόδιος

      Διαγραφή
    3. Από ό,τι κινδύνευες την έχεις ήδη πάθει προ καιρού. Χαιρετίσματα στις αναρχοελληνικοκαστοριαδικοαμεσοδημοκρατικές κολλεχτίβες.

      Την επόμενη φορά να μας έρθεις να καταρρίψεις τον Γκέντελ.

      Διαγραφή
    4. @Αντώνης: "Χαιρετίσματα στις αναρχοελληνικοκαστοριαδικοαμεσοδημοκρατικές κολλεχτίβες. "

      Δεν γνωρίζω ελληνιστές, αναρχικούς, αμεσοδημοκράτες ή κολλεχτίβες, οπότε αδυνατώ να μεταφέρω και τους ευγενικούς σας χαιρετισμούς. Μόνος μου εντελώς είμαι.

      Θραξ Αναρμόδιος

      ΥΓ. Ούτε αυτόν τον κ. Γκέντελ γνωρίζω. Γνωστός σας;

      Διαγραφή
    5. ΑΝΑΡΜΟΔΙΟΣ σίγουρα.....Αυτός ο συγκρητισμός ιδεών σαν πολιτική πλατφόρμα δεν είναι καν πρωτότυπος.
      Βαρετοοοοοός!

      rednready2

      Διαγραφή
  7. @Αντώνης: "τι δημιουργεί την πολιτική εξουσία, που δημιουργεί την οικονομική εξουσία;"

    Είναι μυστικό.

    Θραξ Αναρμόδιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μα είσαι τόσο αφοπλιστικός!

      Είναι που δεν υπάρχει Πνύκα να κάνεις καριέρα, το ξέρω...

      Διαγραφή
    2. @Αντώνης: "Είναι που δεν υπάρχει Πνύκα να κάνεις καριέρα, το ξέρω..."

      Δεν φταίω εγώ για την καριέρα μου, ας όψεται το κοινό και οι ατζέντηδες

      Θραξ Αναρμόδιος

      Διαγραφή
    3. Απαράδεκτο. Έχεις όλα τα εχέγγυα για να γίνεις μεγάλη φίρμα. Αναλαμβάνω εγώ.

      Διαγραφή
    4. @Αντώνης: "Απαράδεκτο. Έχεις όλα τα εχέγγυα για να γίνεις μεγάλη φίρμα. Αναλαμβάνω εγώ."

      Απαράδεκτο. Αυτό λέω κι εγώ. Θα μπορούσα να μεγαλουργήσω. Είσαι ο μόνος που αντελήφθη την αξία μου με την πρώτη. Να επικοινωνήσουμε τηλεφωνικά να μιλήσουμε για τα ποσοστά σου. Ελπίζω να μην τα θέλεις όλα δικά σου.

      Θραξ Αναρμόδιος

      Διαγραφή
    5. Pro bono θα δουλέψω. Θα κάνουμε κατάσταση στο Σύνταγμα και θα σε βάλω να απευθυνθείς στα πλήθη. Δεν κατάλαβα δηλαδή. Ο Καζάκης ήταν καλύτερος; Ή μήπως ο Wolff λέει κάτι σοφότερο; Με την καμία. Εσύ το έχεις συλλάβει το πράμα.

      Εσύ και ο Κλαστρ στο Κοινωνία ενάντια στο κράτος, αλλά αυτός πέθανε, σχωρέθηκε και δεν είναι και πολύ γνωστός.

      Διαγραφή
  8. Καλή η διασκέδαση, αλλά όλα τα ωραία πράγματα πρέπει να έχουν κι ένα τέλος.

    Τα λέμε.

    Θραξ Αναρμόδιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Γεια και χαρά σου Θράκα, και ο Αϊνστάιν θα διασκέδαζε μαζί μας. Είχε αίσθηση του χιούμορ σπουδαία.

      Διαγραφή
  9. Ο συντοπίτης σου @Αντώνη είναι φίρμα από παλιά και έχει δρέψει τους καρπούς της δημοσιότητας με περισσότερη δημοσιότητα στο Δημοκρατικό blog «Ολύμπια» που του προσεφέρθει θέση κρεμαστή(ο κρεμαστής) στα ιντερνετικά μανταλάκια κειμένων του.

    Ομιλεί με όλους όπως είδες αφού δεν φείδετε χρόνου να ασχοληθεί με το ποταπό σου σταλινοκουμουνιστικό μπλογκ ούτε με τους χρυσαυγήτες σχολιαστές στο Ολύμπια που τους νουθετεί εις τα ορθά αρχαιοελληνικά ιδεώδη της φυλής/ράτσας.

    Με τον Καζάκη μην τον μπλέκεις διότι έγιναν από δύο χωριά χωριάτες (πού όντως Καλαμάτα – Θεσσαλονίκη είναι) γιατί ο Θράκας ίδρυσε την κίνηση «πάμε μια βόλτα στον Μαραθώνα».

    Αν αξίζει μία απάντηση η παπάτζα* που το πάει ο Αναρμόδιος αλλά δεν το φτάνει τελικά είναι στον «φίλο του» Μπεζεντάκο που τουλάχιστον κάνει μια τίμια προσπάθεια να αρθρώσει μία πολιτική προσέγγιση αριστοτελικής(κατά έννοια) δημοκρατίας χωρίς εθνικισμούς και καλούς πλουσίους. http://bezedakos.blogspot.ru/p/blog-page_11.html

    *Σημ. τ. μετ. (της πολιτικής σκέψης ορισμένων): Η παπάτζα που το πάνε διάφοροι, περιττό να τονίσουμε πως οδηγεί σε : Ο ΑΝΤΙΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΗΓΕΣΙΩΝ ΤΩΝ «ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΩΝ» ΚΟΜΜΑΤΩΝ

    Τέλος, επειδή σε κάναν κυρ Θοδωρή αυτού του κόσμου θα ανήκει αυτή η διάσημη ιντερνετική περσόνα μην τον αποπαίρνεις απότομα Αντώνη και πρόσφερέ του τα ίσα - τουλάχιστον – με τον Σαραντάκο σε ευκαιρίες σχολιασμού στο μπλογκ σου.
    Μία δύο αναφορές σε δικά σου κείμενα για την δημοκρατία του (ο zbabis κάτι έβαλε) και θα τον έχουμε για δύο μερόνυχτα σχολιαστή σου…

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Κι απο τηγανιτα τιποτα κ.Θρακα .Απ ολο αυτον τον "διαλογο" η ΕΡΩΤΗΣΗ ουσιας απαντηθηκε ως ..."μυστικο".....(μιλας με γριφους-αγνοια- γεροντα)

    Ας επαναλαβω λοιπον κι εγω για 4η φορα την ΕΡΩΤΗΞΗ :
    "τι δημιουργεί την πολιτική εξουσία, που δημιουργεί την οικονομική εξουσία;"

    απαντηση δεν θα παρω μαλλον (οπως και δυο χρονια πριν στην Ολυμπια) μια και ο διαλογος με λογικα επιχειρηματα ειναι ...σατανικο εφευρημα των κομμουνιστωνε

    ΑπάντησηΔιαγραφή