Σάββατο, 20 Ιουλίου 2013

Απ. Χαρίσης-Παλιά ιδεολογήματα περί δημοκρατίας και σύγχρονες αστικές επιδιώξεις (Ι)

ΠΑΛΙΑ ΙΔΕΟΛΟΓΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ
του Αποστόλη Χαρίση

ΚΟΜΕΠ, Τεύχος: 2011 Τεύχος 5

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το διάστημα των τελευταίων μηνών, μέσα στο πλαίσιο της διαρκώς εντεινόμενης καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης και της κλιμακούμενης αντεργατικής και αντιλαϊκής επίθεσης κι ενώ οι κοινωνικές αντιθέσεις οξύνονται με πρωτόγνωρο ρυθμό από τη μεταπολίτευση και μετά, τίθεται εκ νέου μέσα στην πολιτικοϊδεολογική αντιπαράθεση ένα μάλλον παλιό ζήτημα: το ζήτημα περί της «άμεσης», της «συμμετοχικής» ή ακόμα και της «πραγματικής» δημοκρατίας. Φαίνεται ν’ απασχολεί σχεδόν τους πάντες: δεξιούς κι «αριστερούς», σοσιαλδημοκράτες και φιλελεύθερους, διεθνιστές-κοσμοπολίτες και εθνικιστές. Είναι ένα από τα θέματα που συζητήθηκαν πολύ στις «πλατείες» και τις συνελεύσεις των «αγανακτισμένων», προβάλλεται συνεχώς από τα καπιταλιστικά ΜΜΕ, συζητιέται σε ημερίδες διανοουμένων. Γενικώς σελίδες επί σελίδων γράφονται γι’ αυτό το ζήτημα σε περιοδικά, εφημερίδες, βιβλία, ιστοσελίδες και blog. Με προσχηματικές αναφορές στη δημοκρατία, η κυβέρνηση προωθεί μια σειρά θεσμικές αλλαγές. Μάλιστα τον Ιούλη κατέθεσε προς διαβούλευση και σχετικό νομοσχέδιο για τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων με ρητό στόχο -όπως αναφέρεται σε αυτό- την ενίσχυση της άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας στη χώρα μας.



Σε μια πρώτη ματιά, το θέμα φαίνεται αστείο ή τουλάχιστον γκροτέσκο - και σε μεγάλο βαθμό είναι τέτοιο. Σε μια συγκυρία που οι μισθοί, τα εργατικά και κοινωνικά δικαιώματα και κατακτήσεις, η υγεία, η παιδεία, το βιοτικό επίπεδο του λαού διαλύονται κυριολεκτικά, όταν -με βάση τα επίσημα στοιχεία- σχεδόν ένας στους πέντε είναι άνεργος (στην πραγματικότητα οι άνεργοι και υποαπασχολούμενοι είναι πολύ περισσότεροι) και όταν χιλιάδες νοικοκυριά αδυνατούν να πληρώσουν το νοίκι, τα δάνεια και τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού, η κυβέρνηση αλλά και άλλοι μηχανισμοί του αστικού κράτους θέτουν στην ημερήσια διάταξη προς συζήτηση το ζήτημα της «περαιτέρω ενίσχυσης της δημοκρατίας μας με αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και πρακτικές». Μέσα σε αυτό το κοινωνικό κλίμα εξαθλίωσης και ανασφάλειας γίνεται λόγος για την άμεση δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας, αναλύονται οι διάφορες πλευρές της ελβετικής εμπειρίας των δημοψηφισμάτων και πολλά άλλα τέτοια ωραία. Δημοσιολόγοι, «αναλυτές», «ελευθεριακοί ακτιβιστές» και έγκριτοι νομικοί επιστήμονες λογομαχούν και επιχειρηματολογούν με πάθος για το πώς θα φέρουμε «τη δημοκρατία πιο κοντά στο λαό» και «το λαό πιο κοντά στη λήψη των αποφάσεων», τον ίδιο αυτό λαό που ρημάζεται κυριολεκτικά μέρα με τη μέρα. Αν τους μιλήσεις για: καπιταλισμό, κρίση υπερπαραγωγής και υπερσυσσώρευσης, πάλη των τάξεων, σοσιαλιστική επανάσταση, εργατική εξουσία, σου αντιτείνουν με μεγάλη άνεση: κρίση δημοκρατικής αντιπροσώπευσης, τέλος της κομματοκρατίας και των κομμάτων, φαυλοκρατία και κλεπτοκρατία των πολιτικών, εξέγερση των «πολιτών» (στις πλατείες!), τέλος της μεταπολίτευσης, έλεγχος του χρέους κ.ο.κ. Ακόμα και την καπιταλιστική κρίση την αποδίδουν στο πολιτικό σύστημα και τη λειψή δημοκρατία!

Ωστόσο, μέσα από ολόκληρη αυτήν την επίμονα καλλιεργούμενη και προβαλλόμενη θορυβώδη φλυαρία, ιδιαίτερα στο διαδίκτυο, το μέσο της επερχόμενης δήθεν «ψηφιακής άμεσης δημοκρατίας» (του facebook και του twitter), πονηριάς, ασχετοσύνης, αφέλειας διακρίνεται καθαρά η προσπάθεια της άρχουσας τάξης να προετοιμάσει και να προωθήσει την έγκαιρη προσαρμογή του πολιτικού της συστήματος στις συνθήκες και απαιτήσεις της φτώχειας και της βαρβαρότητας που θα συνοδεύουν μόνιμα πια από δω και πέρα την ύπαρξη του καπιταλιστικού σχηματισμού, ακόμα και στις πιο αναπτυγμένες κοινωνίες του. Γιατί είναι όντως αλήθεια ότι έχει ήδη ξεκινήσει μια καινούργια συγκυρία στην εξέλιξη του μονοπωλιακού καπιταλισμού, στην οποία η στροφή στην αντίδραση θα είναι πολύ πιο έντονη από πριν. Στο πλαίσιο αυτό και η ίδια η αστική δημοκρατία στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες θ’ αλλάξει (ακριβέστερα, ήδη έχει αρχίσει ν’ αλλάζει εδώ και αρκετό καιρό) προς πιο αντιδραστικές πολιτικές μορφές και κατευθύνσεις. Γι’ αυτό, όσο κι αν φαίνεται ίσως σε πολλούς παράδοξο, όλη αυτή η συζήτηση περί δημοκρατίας, ακόμα και περί «άμεσης δημοκρατίας», είναι πολύ επικίνδυνη και κρύβει επιδιώξεις κάθε άλλο παρά δημοκρατικές, ακόμα και μέσα στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής αστικής δημοκρατίας.

Ομως ας πάρουμε τα πράγματα απ’ την αρχή. Στο παρόν κείμενο θα επιχειρηθεί να εξεταστούν συνοπτικά κάποιες από τις βασικές ιδέες και έννοιες που προβάλλονται σαν κεντρικές στην προαναφερόμενη συζήτηση.


ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ

Λίγες είναι οι έννοιες για τις οποίες έχουν γραφτεί και ειπωθεί τόσα πολλά, ιδιαίτερα τους δύο τελευταίους αιώνες. Εχει υπάρξει ως ιδέα, ως ιδανικό, ως σύνθημα και κραυγή στα χείλη εκατομμυρίων αγωνιζόμενων ανθρώπων, ως πολιτικό αίτημα και στόχος, ως δυνατότητα και ως πραγματικότητα και επίσης ως ιδεολόγημα εξαπάτησης, ως φενάκη. Οπως ξέρουμε όλοι, η λέξη είναι αρχαία και σημαίνει την εξουσία του δήμου σε αρχαίες πόλεις-κράτη. Δήμος δεν ήταν ο συνολικός πληθυσμός αυτών των κρατών, αλλά οι ελεύθεροι πολίτες τους, δηλαδή οι ενήλικοι άνδρες που είχαν πολιτικά δικαιώματα, σε αντίθεση με τις γυναίκες, τους δούλους και τους μετοίκους. Η εξουσία του δήμου, η «δημοκρατία» τίθεται σε αντιπαράθεση με την «αριστοκρατία» ή «ολιγαρχία», δηλαδή με την εξουσία των πλούσιων γαιοκτημόνων-μεγάλων δουλοκτητών, καθώς και με τη «μοναρχία» ή «τυραννία», όπου κυβερνά ένας ηγεμόνας (που όμως, όχι σπάνια, ευνοεί περισσότερο τους φτωχούς ελεύθερους -και βασίζεται σε αυτούς- παρά τους αριστοκράτες). Εφόσον άρχει ο δήμος, δηλαδή το σύνολο των πολιτών, είναι σαφές ότι τον πρώτο λόγο έχει η πλειονότητα (η «πλειοψηφία»), η οποία φυσικά περιορίζει όσο είναι δυνατό τις επιπτώσεις της οικονομικής δύναμης των πλουσίων. Ενας από τους τρόπους που γινόταν αυτό ήταν η εκλογή με ψηφοφορία ή και η χρήση της κλήρωσης για τα κρατικά αξιώματα και της τακτής εναλλαγής σε αυτά από όσο το δυνατό περισσότερους πολίτες, καθώς και οι τακτικές συνελεύσεις («εκκλησία του δήμου») όπου επιδιωκόταν να συμμετέχει το σύνολο των πολιτών. Για να επιτυγχάνεται αυτό, δεδομένου ότι πολλοί από τους πολίτες έκαναν παραγωγική εργασία εν συνόλω ή εν μέρει, δινόταν και αποζημίωση για τη συμμετοχή στα κοινά - μόνο έτσι εξάλλου θα αποκλειόταν ο έλεγχος της εξουσίας και η κατάληψη όλων των αξιωμάτων από τους πλούσιους πολίτες, οι οποίοι ήταν εντελώς απαλλαγμένοι από τη φυσική εργασία.

Ο δήμος λοιπόν απαρτιζόταν εν μέρει από παραγωγούς. Ωστόσο, η μορφή αυτή εξουσίας δε θα ήταν δυνατή στις δοσμένες οικονομικές συνθήκες αν δεν υπήρχε ένα ακόμη πολυάριθμο κοινωνικό σώμα που αποτελούνταν από καθαυτό και αποκλειστικά σχεδόν παραγωγούς -ιδιαίτερα πολυάριθμο μάλιστα στους καιρούς της δόξας της αθηναϊκής δημοκρατίας- και συγκεκριμένα η κοινωνική τάξη των δούλων. Στην εργασία των δούλων βασιζόταν το παραγωγικό πλεόνασμα που επέτρεπε στους ελεύθερους Αθηναίους πολίτες να ασχολούνται με τη μη παραγωγική πνευματική εργασία της διοίκησης του κράτους (ενδεικτικά, στα χρόνια της μέγιστης ακμής της Αθήνας, οι πολίτες αριθμούσαν τριάντα χιλιάδες περίπου, ενώ οι δούλοι ίσως και μέχρι εκατόν πενήντα χιλιάδες άτομα). Επρόκειτο λοιπόν για μια δουλοκτητική δημοκρατία και ο δήμος συνιστούσε την άρχουσα τάξη, συγκροτημένη ως πολιτική οντότητα.

Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό που συνοδεύει τη δημοκρατία ως μορφή εξουσίας και διακυβέρνησης σε όλη την κατοπινή της εξέλιξη (και είναι μακρά αυτή). Δηλαδή: Η δημοκρατία είναι μια μορφή ταξικής πολιτικής εξουσίας, μια μορφή κράτους. Το κράτος συνιστά εποικοδόμημα μιας ταξικής εκμεταλλευτικής κοινωνίας (με τη μοναδική ιστορική εξαίρεση της δικτατορίας του προλεταριάτου που, αν και συνιστά επίσης ταξική δικτατορία, δε βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και είναι επαναστατική μεταβατική κρατική μορφή προς την αταξική και χωρίς κράτος κοινωνία).

Κάθε δημοκρατία λοιπόν συνιστά στην πραγματικότητα μια ταξική δικτατορία επί της εκμεταλλευόμενης τάξης ή τάξεων. Κάθε δημοκρατία αφορά την κυρίαρχη τάξη του δοσμένου κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού, άρα το βασικό στην προκειμένη περίπτωση της ελληνικής αρχαιότητας είναι πως επρόκειτο για ένα δουλοκτητικό κράτος, κατά τον τύπο και το περιεχόμενο και για δημοκρατία ως προς τη μορφή. Επρόκειτο για δημοκρατία μεταξύ του συνόλου των δουλοκτητών, μεγάλων και μικρών, η οποία φυσικά προστάτευε και ευνοούσε μεν περισσότερο τους λιγότερο πλούσιους πολίτες (χωρίς ωστόσο να αίρει τη διάκριση-αντίθεση μεταξύ πλούσιων και φτωχών), αλλά από την άλλη βασιζόταν στην ιδιοποίηση των αποτελεσμάτων της εργασίας της τάξης των «ομιλούντων εργαλείων», των δούλων, από την τάξη των δουλοκτητών-πολιτών ως συνόλου. Σ’ αυτό αφορούσαν οι αντιπαραθέσεις μεταξύ των διάφορων ομάδων πολιτών: στο πώς θα κατανεμηθεί μεταξύ τους το υπερπροϊόν της σφετερισμένης εργασίας των δούλων - στην τελευταία, σε τελική ανάλυση, βασίζονταν οικονομικά τα τεράστια όντως πολιτικά, στρατιωτικά και πολιτιστικά επιτεύγματα της αθηναϊκής δημοκρατίας, καθώς και όλων των σημαντικών αρχαίων κρατών.

Και στο φεουδαρχικό κοινωνικοοικονομικό σχηματισμό υπάρχει το ιστορικό αντίστοιχο της αρχαίας δημοκρατίας των δουλοκτητών, στις περιπτώσεις εκείνες όπου δεν υπάρχει ισχυρή βασιλική εξουσία και στην πράξη ο βασιλιάς είναι «πρώτος μεταξύ ίσων» (βλ. λ.χ. τη φεουδαρχική Πολωνία, που ποτέ δεν έφτασε στην απολυταρχική εξουσία, αλλά το κράτος διοικούσε «δημοκρατικά», δηλαδή με βάση τους κανόνες της πλειοψηφίας-μειοψηφίας και του συσχετισμού δύναμης, από κοινού, η «σλιάχτα», η σύνοδος ή συνέλευση των ευγενών φεουδαρχών, όπως επίσης γινόταν, σε κάποιο βαθμό και στην προαπολυταρχική φεουδαρχική περίοδο της Αγγλίας και αλλού). Επρόκειτο και εδώ για μια ταξική εξουσία, μια δικτατορία των φεουδαρχών (δηλαδή της εκμεταλλευτικής τάξης που διαδέχτηκε τους δουλοκτήτες) επί των παραγωγών, δηλαδή των εξαρτημένων και δεμένων στη γη αγροτών (στη φεουδαλική περίοδο βέβαια το συγκεκριμένο καθεστώς δεν ονομαζόταν δημοκρατία ούτε καν res publica, αλλά η ουσία ήταν η ίδια - δημοκρατία μεταξύ των εκμεταλλευτών και σε βάρος των παραγωγών), «δημοκρατία» ή «αριστοκρατία» για την εκμεταλλεύτρια κυρίαρχη τάξη - δικτατορία για την εκμεταλλευόμενη και κυριαρχούμενη.1

Αντίστοιχα είναι τα πράγματα ως προς την ουσία τους και στην καπιταλιστική περίοδο ανάπτυξης της ανθρωπότητας. «Πολίτης» κυρίαρχος, με ουσιαστικό δικαίωμα και δυνατότητα συμμετοχής στα κοινά στις πρώτες αστικές δημοκρατίες των νέων χρόνων, ήταν ο αστός, ο ιδιοκτήτης μέσων παραγωγής ή πλούτου, ο βιοτέχνης, ο καραβοκύρης, ο έμπορος, ο τραπεζίτης κ.ο.κ. και όχι φυσικά ο μισθωτός εργάτης.

Στην πορεία ανάπτυξης του καπιταλισμού ωστόσο η κατάσταση περιπλέχθηκε πολιτικά και ιδεολογικά. Το θέμα είναι ότι ο καπιταλισμός, σε αντίθεση με όλους τους προηγούμενους εκμεταλλευτικούς σχηματισμούς, προϋποθέτει την εξάλειψη του εξωοικονομικού καταναγκασμού και της βίας σε πλατιά κλίμακα, όσον αφορά τη συμμετοχή στην παραγωγική διαδικασία. Ο εκμεταλλευόμενος παραγωγός, δηλαδή ο μισθωτός εργάτης που δε διαθέτει δικά του μέσα παραγωγής, πρέπει αναγκαία να είναι νομικά ελεύθερος, να μην είναι δεσμευμένος με τη βία με ένα μέσο παραγωγής (δηλαδή τη γη), ώστε να μπορεί να αποτελέσει ελεύθερη εργατική δύναμη για τον αστό-εργοδότη, με τον οποίο συνάπτει ένα συμβόλαιο (σύμβαση) εργασίας.

Επίσης, στον αγώνα της ενάντια στους φεουδάρχες, η τότε ανερχόμενη και επαναστατική κοινωνικά αστική τάξη ήταν ιστορικά αναγκασμένη να κινητοποιήσει, να πάρει μαζί της τις μεγάλες μάζες των παραγωγών εργαζόμενων, αγροτών κατά κύριο λόγο (που αποτελούσαν τη συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού) και δευτερευόντως εργατών. Σε αυτή την επαναστατική περίοδο εμφανίζεται, μέσα από την ιδεολογικοποιημένη αστική εκδοχή της αρχαιότητας, η νεότερη έννοια της «δημοκρατίας» (αρχικά με τη ρωμαϊκή προαυτοκρατορική εκδοχή της -res publica- republique στη γαλλική επανάσταση, republic και republicans στην αμερικανική)2. Επίσης, στην καπιταλιστική εποχή εμφανίστηκε και η έννοια και πραγματικότητα του «έθνους», καθώς και μια καινούργια πολιτική αντίληψη του «λαού».

Ο καπιταλισμός, ιδιαίτερα μετά από τη βιομηχανική επανάσταση, απελευθέρωσε μια πελώρια κοινωνική δυναμική, πρωτόγνωρη για τη μέχρι τότε ανάπτυξη της ανθρωπότητας. Επαναστατικοποίησε και πολλαπλασίασε την παραγωγική δυνατότητα του παραγωγού-εργαζόμενου που, αν και παρέμενε πάντα εκμεταλλευόμενος, απέκτησε πολιτικά δικαιώματα, έγινε νομικά ελεύθερος μέσα στην οικονομική εκμετάλλευση και ανισότητα. Μέσα στην έντονη ταξική πάλη του 19ου αιώνα, όπου συγκρούονταν ανελέητα τρεις βασικές κοινωνικές τάξεις, η φεουδαρχική, η αστική και η εργατική, αρχίζει να αποκτά σύγχρονη ιδεολογική χρήση η καθαρά αρχαιοελληνική έννοια της «δημοκρατίας», σε αντιπαράθεση με τον κλασσικό αστικό φιλελεύθερο «ρεπουμπλικανισμό». Οσο η αστική τάξη εδραιωνόταν οικονομικά και πολιτικά και φυσικά συντηρητικοποιούνταν ως άρχουσα τάξη που είχε βασικά πετύχει τον πολιτικό της σκοπό, τόσο η νεαρή εργατική τάξη, τα μικροαστικά στρώματα, αλλά ακόμη μερικές φορές και τμήματα της ανατραπείσας φεουδαρχικής τάξης, αναφέρονταν στη «δημοκρατία», σε αντιπαράθεση με το ρεπουμπλικανισμό και τον αστικό φιλελευθερισμό. Ξεχωριστό αίτημα - στόχο της περιόδου -που ενσωματώθηκε και στις διεκδικήσεις του εργατικού κινήματος, σηματοδοτώντας την «είσοδο» των γυναικών στην κοινωνική παραγωγή- αποτέλεσε η διεκδίκηση πολιτικών δικαιωμάτων για τις γυναίκες. Ο στόχος που υλοποιήθηκε στον 20ό αιώνα με την καθιέρωση του καθολικού εκλογικού δικαιώματος στο μεγαλύτερο μέρος των καπιταλιστικών κρατών.

Ετσι εξηγείται, κατά ένα μέρος τουλάχιστον, το γεγονός της ονομασίας του συντεταγμένου πολιτικού κινήματος της εργατικής τάξης από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά (σοσιαλδημοκρατία, δηλαδή «κοινωνική δημοκρατία» - διάχυση της δημοκρατίας, της ιδιότητας του πολίτη και για τους εργάτες και τη φτωχολογιά της πόλης και του χωριού - καθώς επίσης σηματοδοτούσε και «κοινωνική δημοκρατία» και κοινωνική ισότητα σε αντιπαράθεση με την τυπική αστική «πολιτική δημοκρατία» - εδώ ενσωματωνόταν και το αίτημα-σκοπός για την πολιτική και κοινωνική πλήρη χειραφέτηση της εργατικής τάξης), στο πλαίσιο του αγώνα για καθολικό δικαίωμα ψήφου και πολιτικά δικαιώματα για τους εργάτες. Ετσι εξηγείται, εν μέρει επίσης, από την άλλη μεριά και το γεγονός λ.χ. ότι οι αντιδραστικοί Αμερικανοί γαιοκτήμονες-δουλοκτήτες των νότιων πολιτειών συσπειρώνονταν στο «δημοκρατικό κόμμα» των ΗΠΑ (πρόκειται για το ίδιο κόμμα του τωρινού προέδρου Ομπάμα, που βέβαια σήμερα δεν εκφράζει κάποιους δουλοκτήτες γαιοκτήμονες, αλλά τη μεγαλοαστική τάξη των ΗΠΑ και μάλιστα με υποτιθέμενο πιο «προοδευτικό» πρόσημο από το δίδυμό του ρεπουμπλικανικό κόμμα), σε αντιπαράθεση με τους «βόρειους» βιομήχανους καπιταλιστές που συντάσσονταν με τους «ρεπουμπλικάνους» φιλελεύθερους (τους ίδιους με σήμερα επίσης), επιδιώκοντας τον αποχωρισμό των παραγωγών του Νότου (δηλαδή των αφρικανών αγροτικών δούλων) από τα συγκεκριμένα μέσα παραγωγής και τη μεταμόρφωσή τους σε ελεύθερη εργατική δύναμη. Σήμερα φαίνεται παράξενο, αλλά, ναι, οι Αμερικάνοι δουλοκτήτες του Νότου αυτοπροσδιορίζονταν ως «δημοκράτες» και «δημοκρατία» και ήταν όντως τέτοιοι, μέσα στο πλαίσιο βέβαια της ιδιαίτερης τάξης τους των «ελεύθερων (και λευκών) Αμερικανών πολιτών-ιδιοκτητών» του Νότου των ΗΠΑ. Η δημοκρατία λοιπόν, όπως εξάλλου και η αριστοκρατία ή η μοναρχία είναι πάντα ταξικές στην ουσία τους μορφές, κόμματα, τάσεις ή πολιτεύματα.

Το πολιτικό εργατικό κίνημα χρησιμοποίησε λοιπόν τις δυνατότητες πολιτικής δράσης που είχαν απελευθερώσει οι αστικές επαναστάσεις για την προώθηση των δικών του σκοπών και σωστά έπραξε (και πράττει). Αλλά οι δυνατότητες αυτές έχουν ένα ορισμένο ιστορικά συγκεκριμένο όριο. Η επίσημη και επιτρεπόμενη πολιτική ζωή σε μια ταξική κοινωνία καθορίζεται πάντα από την κυρίαρχη τάξη και το συμφέρον της και αντικειμενικά σήμερα στοχεύει στη διαρκή αναπαραγωγή των όρων του καπιταλιστικού σχηματισμού. Τελικά, μετά από πολλούς αγώνες, η «πολιτική δημοκρατία» έγινε πραγματικότητα στον καπιταλισμό, τουλάχιστον για τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες και εν πάση περιπτώσει σε συνθήκες «οικονομικής ομαλότητας» (γιατί η έλλειψη της τελευταίας, δηλαδή η διακοπή της απρόσκοπτης διαδικασίας της διευρυμένης αναπαραγωγής κεφαλαίου -βλ. βαθιά καπιταλιστική κρίση- και η αμφισβήτηση του καπιταλιστικού συστήματος που επιφέρει, είναι γνωστό ιστορικά ότι προκαλεί σύντομα τον παραμερισμό και της συνήθους «πολιτικής ομαλότητας» της αστικής δημοκρατίας). Τα μέλη όλων των τάξεων και στρωμάτων έχουν την ιδιότητα του πολίτη, το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, την ισότητα απέναντι στους νόμους κ.ο.κ. Η «κοινωνική δημοκρατία» όμως, δεν πραγματοποιήθηκε φυσικά, ούτε ήταν δυνατό να πραγματοποιηθεί ποτέ μέσα σε μια ταξική κοινωνία. Μπορεί λοιπόν να υπάρχει (ή να μην υπάρχει) δημοκρατία στο εσωτερικό μιας τάξης που είναι κυρίαρχη, αλλά δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει «δημοκρατία των τάξεων», μια εξουσία δηλαδή που να ασκείται απ’ όλες τις τάξεις.

Τα παραπάνω βασικά πράγματα όλως παραδόξως «ξεχνιούνται», παραμερίζονται στο πλαίσιο της εν λόγω συζήτησης για τη «δημοκρατία». Το θέμα είναι ότι η σύγχρονη αστική δημοκρατία μπορεί να δικαιολογήσει το όνομά της ως τέτοια (όντας πάντοτε μια ταξική δικτατορία επί των παραγωγών εργαζομένων) μόνο αν παραμεριστεί το ταξικό κριτήριο και τεθεί ως «δημοκρατία ατόμων». Το καπιταλιστικό κράτος, σε αντίθεση με όλα τα προηγούμενα, μπορεί να υπάρξει ως ταξικό κράτος μόνο αν παρουσιαστεί ως «εθνικό», ως «καθολικό» κράτος όλων, που εκφράζει το «γενικό συμφέρον» και τη «γενική βούληση» όλων των πολιτών ως ατόμων. Γι’ αυτό και στην παρούσα συζήτηση εκείνο που ποτέ δεν αναφέρεται είναι η έννοια της κοινωνικής τάξης, ενώ αντίθετα οι πολίτες παρουσιάζονται είτε σαν άτομα είτε συσπειρωμένοι σε αόριστες «ομάδες συμφερόντων», σε «κόμματα», σε επαγγέλματα, σε αναρίθμητες κάθε είδους «συλλογικότητες» κ.ο.κ., ποτέ όμως σε «τάξεις». Ετσι η συζήτηση εξελίσσεται στην πορεία σε αναζήτηση τεχνικών σφαλμάτων στις «δημοκρατικές διαδικασίες», «λαθών της μεταπολίτευσης», «ανίκανων» ή «κλεφτών» πολιτικών κλπ. Η ουσία παραμερίζεται μέσα από το δημοκρατικό φετιχισμό κι έτσι η λύση του προβλήματος αναζητείται στο εσωτερικό του υπάρχοντος συστήματος οικονομίας και εξουσίας.

3 σχόλια:

  1. Αντώνη εσένα σου δουλεύει κανονικά το site της ΚΟΜΕΠ; Γιατί εγώ δεν μπορώ να μπω εδώ και μια βδομάδα. Μάλιστα μόλις συνειδητοποίησα ότι δεν μπορώ να μπω επίσης και στα www.kke.gr, www.solidnet.org. Μόνο το kne.gr λειτουργεί και το 902.gr.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είχα κάποια προβλήματα πρόσβασης πριν από περίπου τρεις βδομάδες, αλλά όχι τώρα.

      Διαγραφή
  2. ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας

    Πρόλογος ( http://www.rizospastis.gr/story.do?id=1687374&publDate=16/3/2003 )

    (..)Η έρευνά μου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τόσο οι νομικές σχέσεις, όσο και οι κρατικές μορφές δεν μπορούν να κατανοηθούν ούτε απ' αυτές τις ίδιες, ούτε από τη λεγόμενη γενική εξέλιξη του ανθρώπινου πνεύματος, αλλά ότι, αντίθετα, είναι ριζωμένες μέσα στις υλικές συνθήκες ζωής, που στο σύνολό τους ο Χέγκελ τις συνοψίζει, σύμφωνα με τη μέθοδο των Αγγλων και των Γάλλων του 18ου αιώνα, με την ονομασία «αστική κοινωνία», ότι λοιπόν η ανατομία της αστικής κοινωνίας πρέπει να αναζητηθεί στην Πολιτική Οικονομία. Την εξερεύνησή τους, που την άρχισα στο Παρίσι, τη συνέχισα στις Βρυξέλλες, όπου μετανάστευσα εξαιτίας μιας διαταγής για απέλασή μου του κυρίου Γκιζό.

    Το γενικό συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα, και που, όταν πια το είχα αποχτήσει, χρησίμευε σαν οδηγός στις μελέτες μου, μπορεί να διατυπωθεί σύντομα ως εξής:

    Στην κοινωνική παραγωγή της ζωής τους, οι άνθρωποι έρχονται σε καθορισμένες, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέλησή τους σχέσεις, σε σχέσεις παραγωγής που αντιστοιχούν σε μια ορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών τους δυνάμεων. Το σύνολο αυτών των σχέσεων παραγωγής αποτελεί την οικονομική διάρθρωση της κοινωνίας, την πραγματική βάση, που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και στην οποία αντιστοιχούν ορισμένες μορφές κοινωνικής συνείδησης.

    Ο τρόπος παραγωγής της υλικής ζωής καθορίζει την κοινωνική, πολιτική και πνευματική πορεία (προτσές) της ζωής γενικά. Δεν είναι η συνείδηση των ανθρώπων που καθορίζει το είναι τους, μα, αντίθετα, το κοινωνικό είναι τους καθορίζει τη συνείδησή τους.

    Σε μια ορισμένη βαθμίδα της εξέλιξής τους, οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έρχονται σε αντίφαση με τις υπάρχουσες παραγωγικές σχέσεις ή - πράγμα που αποτελεί μονάχα τη νομική γι' αυτό έκφραση - με τις σχέσεις ιδιοκτησίας, μέσα στις οποίες είχαν κινηθεί ως τώρα. Από μορφές ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων οι σχέσεις αυτές μεταβάλλονται σε δεσμά τους. Τότε έρχεται μια εποχή κοινωνικής επανάστασης.

    Με την αλλαγή της οικονομικής βάσης ανατρέπεται, αργότερα ή γοργότερα, ολόκληρο το τεράστιο εποικοδόμημα. Οταν εξετάζουμε τέτοιες ανατροπές, πρέπει να κάνουμε πάντα τη διάκριση ανάμεσα στην υλική ανατροπή στους οικονομικούς όρους της παραγωγής, που μπορούμε να τους διαπιστώσουμε με ακρίβεια φυσικών επιστημών, και στις νομικές, πολιτικές, θρησκευτικές, καλλιτεχνικές ή φιλοσοφικές, κοντολογίς τις ιδεολογικές, μορφές, μέσα στις οποίες οι άνθρωποι συνειδητοποιούν αυτή τη σύγκρουση και παλεύουν ως τη λύση της. Οσο λίγο μπορούμε να κρίνουμε ένα άτομο από τη γνώμη που έχει το ίδιο για τον εαυτό του, άλλο τόσο μπορούμε να κρίνουμε μια τέτοια εποχή ανατροπής από τη συνείδησή της, μάλλον πρέπει να εξηγήσουμε τη συνείδηση αυτή απ' τις αντιφάσεις της υλικής ζωής, απ' τη σύγκρουση που υπάρχει ανάμεσα στις κοινωνικές παραγωγικές δυνάμεις και στις παραγωγικές σχέσεις. Ενας κοινωνικός σχηματισμός ποτέ δεν εξαφανίζεται προτού αναπτυχθούν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις, που μπορεί να χωρέσει, και νέες, ανώτερες παραγωγικές σχέσεις ποτέ δεν εμφανίζονται, προτού ωριμάσουν οι υλικοί όροι της ύπαρξής τους μέσα στους κόλπους της ίδιας της παλιάς κοινωνίας. Γι' αυτό η ανθρωπότητα βάζει πάντα μπροστά της μόνο τα καθήκοντα εκείνα που μπορεί να λύσει, γιατί με μια προσεχτικότερη εξέταση γίνεται πάντα φανερό ότι το ίδιο το καθήκον ξεπηδάει μόνο τότε, όταν οι υλικοί οροί για τη λύση του υπάρχουν κιόλας ή τουλάχιστο βρίσκονται στην πορεία του γίγνεσθαι. (..)Ilief

    ΑπάντησηΔιαγραφή