Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2013

Αρχαία ελληνική δημοκρατία, δουλεία, και σύγχρονη πολιτική σκέψη

Οι λυρικοί παιάνες στην αρχαία ελληνική δημοκρατία ως αποθέωση και πεμπτουσία του "πολιτικού βίου" σπάνια καταπιάνονται είτε με την άκρως σημαντική για τους ίδιους τους αρχαίους αστάθειά της, είτε με το πρόβλημα της δουλείας, το οποίο οι αρχαίοι δεν είχαν την προδιάθεση να αντιληφθούν ως πρόβλημα. Όταν συμβαίνει και κάποιος ενοχληθεί να καταγράψει την σιωπηλή παρουσία μιας μεγάλης πλειοψηφίας πληθυσμού που δεν την αφορούσε στο παραμικρό η "επινόηση της δημοκρατίας", το γεγονός της ύπαρξής της καταγράφεται ως απλώς παραπληρωματικό: "είχαν βέβαια και δούλους." Όμως η αρχαία δημοκρατία δεν επιτεύχθηκε παρά την ύπαρξη δουλείας· μάλλον, η ύπαρξη δουλείας ήταν βασική και ουσιώδης προϋπόθεση της αρχαίας δημοκρατίας. Αναγκαία και όχι ικανή προϋπόθεση, βέβαια. Αλλά προϋπόθεση, παρ' όλα αυτά.

Γιατί πέρα από την κεντρικότητά της στην αρχαία αθηναϊκή οικονομική ζωή, η δημοκρατική σημασία της δουλείας αφορούσε την χρησιμότητά της ως μέσο εξαγοράς χρόνου. Η άμεση δημοκρατία, η δημοκρατία των πολιτών, δεν είχε ως μοναδική της προϋπόθεση τον συγκριτικά περιορισμένο αριθμό του πληθυσμού της· είχε ως επιπρόσθετη προϋπόθεσή της την ικανότητα των πολιτών της να αφιερώνουν χρόνο στα κοινά αντί για τις ιδιωτικές τους υποθέσεις. Και τον χρόνο αυτόν τον εξασφάλιζε η εργασία δούλων. Χωρίς δούλους, με άλλα λόγια, οι αμεσοδημοκρατικοί θεσμοί θα ήταν απλώς αδιανόητοι. Κανείς δεν θα ήταν σε θέση να ξοδεύει τη μέρα του στην αγορά και στην εκκλησία, να ακούει ρήτορες, να ψηφίζει για τα πάντα, να εκλέγεται και να εκλέγει.


Η καθοριστική σημασία της δουλείας για την δυνατότητα της κλασικής δημοκρατίας να υπάρξει υποβαθμίστηκε, παραδόξως, από την φαινομενική ικανότητα της σύγχρονης αστικής τάξης να λύσει το πρόβλημα: αφού ως γνωστόν, οι αστικές επαναστάσεις κατέληξαν, πιο γρήγορα ή πιο αργά η καθεμιά, στην καθολική ψήφο και το καθολικό δικαίωμα του εκλέγεσθαι, η δουλεία δεν μπορεί να ήταν και τόσο κρίσιμη για την ιστορική δημοκρατία όσο θα φαινόταν.

Φυσικά, οι αστικές επαναστάσεις οδήγησαν, αργά ή γρήγορα, και στην κατάργηση της σύγχρονης δουλείας, μόνο όμως αφού είχαν αντικαταστήσει τον πληθυσμό των δούλων με αυτόν των ελεύθερων ανθρώπων που δεν έχουν τίποτε να πουλήσουν παρά την εργασία τους -- αυτών δηλαδή που ο Μαρξ ονόμασε προλετάριους.

Για την αστική τάξη, πρόκειται περί θαύματος: από τα τέλη του 18ου αιώνα και μετά, οι κοινωνίες αποκτούν τη δυνατότητα καθολικοποίησης των δημοκρατικών δικαιωμάτων χωρίς μεγάλες αναταραχές και πολέμους, κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα. Και αφού αυτό επετεύχθη, το θεμελιώδες καθήκον της αριστεράς είναι να υπηρετήσει και να προστατέψει αυτό το μοναδικό ιστορικό θαύμα.

Μια προσεκτικότερη ματιά στην μετάβαση απ' τον δούλο στον προλετάριο θα αποκάλυπτε ότι αρχικά συνυπάρχουν σε διαφορετικούς γεωγραφικούς χώρους με διαφορετικές οικονομικές ανάγκες. Ο δούλος είναι εργασιακή δύναμη σε χώρες όπου είναι δύσκολο, για μια σειρά λόγων, να προσελκυστούν μαζικά προλετάριοι. Όταν οι ιθαγενείς πληθυσμοί συντρίβονται τελεσίδικα και αποκαθίσταται η βασική για την οικονομική έκρηξη ειρήνη, η δουλεία αρχίζει να γίνεται επαχθής για την αστική τάξη: τόσο επαχθής που ο βιομηχανοποιημένος Βορράς των ΗΠΑ θα κηρύξει εμφύλιο πόλεμο στον αγροτικό Νότο με πυρήνα το ζήτημα του δικαιώματος των πολιτειών του δεύτερου να διατηρήσουν τη δουλεία κόντρα στην Ομοσπονδιακή νομοθεσία (παρεμιπτόντως και αναφορικά με το θαύμα της δημοκρατίας, τι ποσοστό των απογόνων των δούλων βρίσκεται σήμερα εκτός αμερικανικού προλεταριάτου και λούμπεν προλεταριάτου;).

Γιατί αρχίζει να γίνεται επαχθής η δουλεία; Αναμφίβολα, όχι εξαιτίας της ξαφνικής ηθικής ανόδου της ανθρωπότητας στις βιομηχανοποιημένες κοινωνίες, δηλαδή αυτές που στηρίζονται στην εκμετάλλευση προλεταρίων. Από την καπιταλιστική σκοπιά, ο δούλος έχει κάποια πολύ βασικά μειονεκτήματα έναντι του προλεταρίου, που δεν φαίνονται με μια βιαστική και ενθουσιωδώς δημοκρατική ματιά στο θέμα. Ο δούλος δεν παίρνει μισθό, πράγμα που ακούγεται ιδιαίτερα εκμεταλλευτικό· αλλά από την άλλη πλευρά, το σύνολο των εξόδων της συντήρησής του στη ζωή βαραίνει τον αφέντη. Περαιτέρω, ο δούλος δεν είναι σε θέση να καταναλώσει αυτά που παράγει ο ίδιος ή άλλοι δούλοι. Δεν έχει χρήματα να τα αγοράσει, είναι ο ίδιος εμπόρευμα. Τρίτον, και λόγω των δύο πιο πάνω αιτιών, ο δούλος δεν έχει κανένα κίνητρο να εργαστεί πέραν από την τρομοκρατία της φυσικής βίας. Η οποία μπορεί συχνά να καταλήξει στην καταστροφή του ως εμπόρευμα και άρα σε ζημία για τον αφέντη του. Γι αυτό και, κόντρα στην εικονογραφία σαδιστικών δουλοκτητών που έχτισε η προπαγάνδα του κινήματος για την κατάργηση της δουλείας, η βία κατά δούλων στην σύγχρονη δουλοκτησία, τουλάχιστον στις ΗΠΑ και τις περισσότερες αποικίες του αγγλοσαξωνικού κόσμου, ήταν αστικά έλλογη, δηλαδή είχε ως στόχο την πειθάρχηση της εργασίας και την αποτροπή εξεγέρσεων και όχι την σαδιστική ευχαρίστηση με τον φόνο ή τα βασανιστήρια.

Σε αντίθεση με τον δούλο, ο προλετάριος παίρνει μισθό. Ένα μικρό κομμάτι, με άλλα λόγια, από την αξία που παράγει για το εκάστοτε αφεντικό του. Επίσης όμως σε αντίθεση με τον δούλο, είναι ο ίδιος υπεύθυνος για την αυτοσυντήρησή του, την οποία υποτίθεται πως πρέπει να φέρει βόλτα βάσει αυτού του μισθού, ανεξάρτητα από το αν αυτός είναι στοιχειωδώς βιώσιμος (σε καλούς καιρούς) ή όχι (σε κακούς). Όντας ο ίδιος "αφέντης της μοίρας του" σ' αυτή την καρικατούρα ελευθερίας, ο προλετάριος όχι μόνο δεν επιβαρύνει το αφεντικό του με την συντήρησή του, όπως έκανε ο δούλος, αλλά πληρώνει το αφεντικό του ή άλλα αφεντικά άλλων προλετάριων για κάθε τι που χρειάζεται για να ζήσει. Με άλλα λόγια, σε αντίθεση με τον δούλο, ο προλετάριος μπορεί να κλέβεται δύο φορές, την πρώτη όταν παράγει και την δεύτερη όταν καταναλώνει αυτά τα οποία παράγει, ή αυτά τα οποία παράγουν άλλοι προλετάριοι, και που πρέπει να τα πληρώσει με τον περιώνυμο μισθό του (ή με δάνεια με λογικό επιτόκιο!). Τέλος, και επειδή είναι νομικά "ελεύθερος" να πάψει ανά πάσα στιγμή να εργάζεται και να εργαστεί αλλού, να μεταναστεύσει ή να λιμοκτονήσει, ο προλετάριος έχει και κίνητρα να εργάζεται πολύ πιο αποδοτικά από τον δούλο: το καρότο του μισθού που του αγοράζει τηλεόραση, καναπέ, ναρκωτικά ή αλκοόλ --αναλόγως του βαθμού απελπισίας του-- είναι γλυκό και αποτελεί τον κινητήριο πυρήνα του έξοχου "πνεύματος του ανταγωνισμού" που κάνει την οικονομία να "κινείται."

Τίποτε από όλα αυτά δεν αφορά τους λυρικούς εξυμνητές της δημοκρατίας, που, όταν δεν χάνονται σε νοσταλγικά ταξίδια στην αρχαία αθηναϊκή αγορά μιας μικρής μειοψηφίας πολιτών, καλούν σε εγρήγορση για την προστασία της σύγχρονης δημοκρατίας, όπου οι ανθρώπινες ζωές που σπαταλιούνται σε εργοτάξια, ραπτομηχανές και πάνω από φριτέζες σε φαστ φουντ μπορούν με μαγική επάρκεια να μεταμορφωθούν --δια του μισθού!-- σε διακοπές, αυτοκίνητα και διασκεδάσεις που χάνονται, φευ, στην πρώτη σοβαρή οικονομική κρίση. Όχι, αυτό που αφορά τους πάντα διαπρύσιους κύρηκες της δημοκρατίας είναι η μαγική αυθυπαρξία, αυτονομία και αυτενέργεια των "θεσμών", που, ιπτάμενοι πάνω από την ποταπή σφαίρα των οικονομικών σχέσεων και εξαναγκασμών τετραγωνίζουν τον κύκλο και κάνουν εφικτή την εξουσία των πολλών χωρίς σε τίποτε να περιορίσουν την οικονομική ισχύ των (όλο και πιο) λίγων, μιας και "δημοκρατία" σημαίνει πάνω από όλα "κοινωνική συνοχή" και "γενικό συμφέρον." Κάθε ερώτηση για το τι ακριβώς εκπροσωπεί αυτή η διαρκής καταστολή της σημασίας της οικονομίας για την πολιτική --για το τι σημαίνουν οι εκριζωμένες από την οικονομία πολιτικές λέξεις, και για ποιον-- απαντάται με το ευγενικό ρόπαλο της υπενθύμισης των τεράστιων κατακτήσεων της εργατικής τάξης κάτω απ' το λάβαρο της αστικής δημοκρατίας, κατακτήσεων τόσο τεράστιων που η εργατική τάξη οφείλει να βάλει τα στήθη της μπροστά για να σώσει την αστική δημοκρατία από τους επιβουλείς της στην αστική τάξη και να την παραδώσει, σώα και αβλαβή, στους προστάτες της στην αστική τάξη. Το γιατί, αφού η δημοκρατία είναι αέναη θεσμική ουσία και όχι αποτύπωση ταξικών συσχετισμών σε μια συγκεκριμένη περίοδο, μπορεί τόσο εύκολα να εξανεμίζεται κάθε φορά που η χυδαία σφαίρα της οικονομίας παρουσιάζει κάποια σοβαρή δυσλειτουργία εδώ και πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια, είναι ερώτημα που δεν συνάδει με το υψηλό επίπεδο της εμβριθούς ακαδημαϊκής και γενικώς πεφωτισμένης συζήτησης για το δημοκρατικό θαύμα. Ανήκει στους "εχθρούς της δημοκρατίας", αυτούς που δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν το ύψος της υπέρβασης εκ μέρους των ισχυρών που απαιτεί το δημοκρατικό ήθος. 

Κι έτσι, σήμερα ακόμα απαιτείται όχι απλά να υπερασπίζεσαι τα δικαιώματα των πολλών από τις διαρκείς επιθέσεις των λίγων, αλλά να ενώνεις τη φωνή σου στην χωρωδία των θαυμαστών της δημοκρατίας που επιτρέπει τις ίδιες αυτές επιθέσεις, διότι η δημοκρατία δεν είναι ποτέ απλώς ο εμπειρικός εαυτός της, αλλά βρίσκεται πάντα επέκεινα του εαυτού της, στη σφαίρα της αγγελικής τελειότητας που ονομάζεται "ρυθμιστικό ιδεώδες", όπου τίποτα, μα τίποτα δεν μπορεί να την αγγίξει.

Σκύψε λοιπόν το κεφάλι για τη δημοκρατία και να θυμάσαι πως ευγενικότερη, προοδευτικότερη, αριστερότερη, εναλλακτικότερη και φιλοσοφικώς πιο εγκεκριμένη θυσία δεν υφίσταται. Για να μην πούμε --δημοκρατικά ομιλώντας, πάντα-- πως "πρέπει να ακολουθήσουμε την προτροπή του Μπένγιαμιν περί θεολογίας και ιστορικού υλισμού, και να βάλουμε στην υπηρεσία της δημοκρατίας τον κομμουνισμό, 'ο οποίος όπως γνωρίζουμε είναι ρυτιδιασμένος και δεν πρέπει να βρίσκεται σε κοινή θέα'".

20 σχόλια:

  1. Από πού το παράθεμα Μπένγιαμιν;

    re: Μπροχ, δες κι αυτό, δεν νομίζω να μεταφράστηκε στα αγγλικά

    http://www.textlog.de/benjamin-kritik-hermann-broch-james-joyce-gegenwart.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Σχέση θεολογίας-υλισμού, θέση ένα των "Θέσεων για τη φιλοσοφία της ιστορίας" (περί αυτόματου και νάνου μέσα) με δημιουργική ("περιπαιχτική") παράλλαξη δια χειρός του θεωρητικού μας.

      Διαγραφή
    2. the puppet called «democracy» is to win all the time. It can easily be a match for anyone if it enlists the services of «communism», which today, as we know, is wizened and has to keep out of sight.

      Ωχ θεούλη μου.

      «Αυτοπυροβολισμός στο πόδι» (Σονάτα για δύο πιάνα και κρουστά)

      Διαγραφή
    3. Χέσε μέσα Πολυχρόνη που δε γίναμε ευζώνοι. "Ούτε οι νεκροί δεν θα είναι ασφαλείς", το χε πει ο Βάλτερ.

      Διαγραφή
    4. [1] «κόντρα στην εικονογραφία σαδιστικών δουλοκτητών που έχτισε η προπαγάνδα του κινήματος ... και όχι την σαδιστική ευχαρίστηση» Αυτό είναι μάλλον άστοχο. Δεν μπορεί να εννοείς ότι ο «σαδισμός» τής βίας θα κριθεί από το αν υφίσταται δικαιολογητικός λόγος ή όχι [πχ. «έλλογη» εκμετάλλευση]. Άλλο η ευλογοφάνεια ή εκλογίκευση και άλλο η αντικειμενική κρίση. Από αστικής σκοπιάς, έλλογη δεν είναι και η εξαθλίωση των εργατών; Έλλογα δεν ήταν και τα στρατόπεδα αναγκαστικής εργασίας;

      [β] «τόσο επαχθής που ο βιομηχανοποιημένος Βορράς των ΗΠΑ θα κηρύξει εμφύλιο πόλεμο...» Αυτό θα ήθελα να το δεις σε σχέση με την απόπειρα χρονικού εντοπισμού/περιοδοποίησης τής «παραβολής» κυρίου-δούλου. Το αναφέρω εδώ γιατί θυμήθηκα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σε σχέση με το πολιτικό «βάρος» (λόμπινγκ) τής ανερχόμενης βιομηχανικής αστικής τάξης (κλωστοϋφαντουργίες) στην Αγγλία αναφορικά με την _δυσμενή_ δασμολογική τους μεταχείριση (τα δασμολογικά εμπόδια ευνοούσαν το χρηματιστηριακό κεφάλαιο στο οποίο κατέληγαν οι φόροι από Ινδία). Επιστρέφω στην «παραβολή» και ίσως μπορέσω να γίνω κατανοητός σε σχέση με το «ασύνδετο» τής διαλεκτικής. Η συνήθης ερμηνεία έχει ως σημείο αναφοράς τον «κλασσικό» πόλεμο/αναμέτρηση, που οδηγεί σε ήττα και «υποδούλωση» (από Μπαντιού που αναφέρει κάπου ότι είναι άτοπο να αναζητήσει κανείς στον 20ο αιώνα (γιατί όμως μόνο στον 20ό;) μια διαλεκτική αυτής της μορφής, στον επιθετικό πόλεμο, για παράδειγμα, που εξαπέλυσε το ράιχ σε βάρος τής ΕΣΣΔ, και αυτό σε αντίθεση με τη «σύγκρουση» Γαλλίας-Γερμανίας ή Αγγλίας-Γερμανίας). Σταματάω προς το παρόν εδώ, γιατί δεν ξέρω αν σε ενδιαφέρει αυτή η προβληματική.

      [γ] «το καρότο του μισθού που του αγοράζει τηλεόραση, καναπέ, ναρκωτικά ή αλκοόλ --αναλόγως του βαθμού απελπισίας του-- είναι γλυκό» Για να πω την αλήθεια, εδώ κάτι με ενοχλεί. Κατανάλωση ως εθισμός; Είναι ηθικολογικό το επιχείρημα; Τι κάνει ανήθικη/καταδικαστέα την κατανάλωση; Το ότι κάνει την οικονομία να «κινείται»; Αν είναι έτσι, μέλι και ακρίδες; Τέλος πάντων. Το πρόβλημα με την «κατανάλωση»-εθισμός είναι η κλειστότητα-κύκλωμα (από το ένα «υποκατάστατο» --> στο άλλο «υποκατάστατο» από εκείνα που προσφέρονται στην αγορά). No-future, χωρίς ορίζοντα

      Διαγραφή
    5. Για το α): Προσπαθώ να καταγράψω το γεγονός ότι η βία κατά δούλων υπακούει μια οικονομική λογική, κάτι το οποίο απέφυγαν επιμελώς να αποκρύψουν συγγραφείς όπως η Harriet Beecher Stow, οι οποίοι έγιναν πασίγνωστοι στην αστική τάξη λόγω αναπαραστάσεων όπου ο δουλοκτήτης ήταν απλά ένα παθολογικά βίαιο άτομο. Οι αναπαραστάσεις αυτές ήταν πολύ αυτοκολακευτικές για την αστική κοινωνία, ελάχιστα όμως έκαναν για να εξηγήσουν τις συγγένειες ανάμεσα σε μέσα καταστολής που θεωρούνταν "τερατώδη" και μέσα καταστολής που θεωρούνταν "έλλογα".

      γ) Όχι, δεν είναι ηθικολογικό το επιχείρημα περισσότερο από ό,τι είναι οι αναφορές στον αλκοολισμό στην Κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αγγλία του Ένγκελς ή η συζήτηση της ένδειας της εργατικής καθημερινότητας στον Λεφέβρ.

      Διαγραφή
  2. Φοβερό κείμενο!
    Το σημείο που αναφέρει τις διαφορές σκλάβου και προλετάριου, εκτός ότι θα έπρεπε όλοι να το διαβάσουν, απλά με άφησε άναυδο όταν το συνειδητοποίησα. Αν και στην τελική τα συμπεράσματα είναι πολύ λογικά και απλά, άμα "τύχει" να το σκεφτεί κάποιος. Σιγά δηλαδή μην κάνανε κάτι που θα τους ζιημίωνε...
    Ευχαριστώ!

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. εξαιρετικό
    θύμισε μου να σου ανεβάσω κείμενα από "πανεπιστημιακό" σύγγραμα ιστορίας που με στόμφο υποστηρίζει τη θεμελίωση του...κομμουνισμού...από τον πλάτωνα...στην αρχαία αθήνα.

    κάποια στιγμή αξίζει να μελετήσει κανείς το μεταμοντερνισμό στη συγχρονη πολιτική σκέψη. Όλα είναι δημοκρατία, όλα είναι απόψεις, όλα είναι ιδέες κλπ τα κονδύλια από την ΕΕ να έρχονται και καλά θα είμαστε

    τελικά γιατί να τεκμηριώνουμε με μετριοπάθεια την ανάγκη ύπαρξης των γκουλάγκ;
    πιστεύει κανείς ότι δε θα χρειαστούν μετά την επανάσταση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Γιατί πέρα από την κεντρικότητά της στην αρχαία αθηναϊκή οικονομική ζωή, η δημοκρατική σημασία της δουλείας αφορούσε την χρησιμότητά της ως μέσο εξαγοράς χρόνου.
    --------------------------
    Είναι αυτό το βασικό, ή ότι εξορίζει τη βασική παραγωγική σχέση εκτός του πεδίου της πολιτικής; Όπως άλλωστε και η αστική δημοκρατία εν πολλοίς.

    Παρόμοιο φαινόμενο, θαρρώ, οι τόσο εξυμνηθείσες «πειρατικές δημοκρατίες»: όλα πάνε καλά για τους συμμετέχοντες, η ελευθερία, η δημοκρατία, η εντός τους δικαιοσύνη λειτουργεί μια χαρά --μόνο που προϋποθέτουν την αφαίρεση των παραγωγικών σχέσεων, χάρη στο πλιάτσικο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μιλώ καθαρά για την πρακτική αναγκαιότητα της δουλείας. Αυτό που θίγεις, δηλαδή ο εξορισμός των παραγωγικών σχέσεων είναι το θεμελιακό ιδεολογικό αποτέλεσμα, ανήκει στη σφαίρα της ιδεολογίας. Και βέβαια είναι το ιδεολογικό σύμπτωμα με το οποίο ασχολείται όλο το κείμενο, για αυτό και κάνει λόγο, πχ, για "εκριζωμένες από την οικονομία πολιτικές λέξεις". Όπως πολλές φορές έχω πει, αρχής γενομένης από τον Χάιντεγκερ και τον Σμιτ, και κατόπιν στους Άρεντ και Καστοριάδη (και Μουφ/Λακλάου, Λεφόρ, κλπ), έχεις μια συντεταγμένη άρνηση των συνεπαγωγών της σύλληψης της έννοιας της πολιτικής ως παραγώγου στον Μαρξ και μια διαρκή επιμονή στην πρωταρχικότητά της και την αυτονομία της ως σφαίρας.

      Αυτή η γενικότερη στροφή της πολιτικής θεωρίας στον 20ο αιώνα, και ιδιαίτερα απ' τον Ψυχρό Πόλεμο και μετά συνιστά τον θρίαμβο του αστισμού στο πεδίο της πολιτικής θεωρίας, ο οποίος συνοδεύεται από τον θρίαμβό του στο πεδίο της κριτικής της πολιτικής οικονομίας, όπου αν ξέρεις έναν μαρξιστή μετά τον Μαντέλ σφύρα μου να τον διαβάσω κι εγώ.

      Αυτοί είναι οι δύο πυλώνες του ακλόνητου της αστικής ηγεμονίας παρά την σφοδρότατη κρίση, σε ό,τι αφορά την ιδεολογία.

      Διαγραφή
  5. Τα διάβασα χθες τα δυο πρώτα και τα ευχαριστήθηκα. Το μυαλό μου καθώς τα διάβαζα ήτανε στον σιχαμερό Κ.Καστοριάδη (κομμουνιστής κι αυτός ο Κ.Κ.). Με την τρίτη σήμερα δημοσίευση το έδεσες όπως έπρεπε.
    Και έχει το δεύτερο κείμενο αυτή τη δόση χλέυης που χρειάζεται και μου αρέσει.

    Το κομμάτι "πιο γρήγορα ή πιο αργά η καθεμιά" είναι αναφορά στον τρόπο γραφής του Καστοριάδη και ειρωνεία ή όντως έτσι ήθελες να το συντάξεις;

    τσαφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Κάτι ακόμα που θα μπορούσε να αναφερθεί εδώ.
    Στο μυαλό των Αμερικανών, στη Land of Freedom, ελευθερία και δημοκρατία πάνε πακέτο. Και όπου δημοκρατία και ελευθερία σημαίνει πως όλοι δουλεύουμε σα σκυλιά κι αν μας κάτσει η μπίλια (ή αν ο μπαμπάς είχε λεφτά) κάνουμε μια λαμπρά περιουσία ενώ για ό,τι δε μας αρέσει, έχουμε το δικαίωμα να το εκφράσουμε ελεύθερα και να ψηφίσουμε αυτόν που μας (αρέσει εμφανισιακά) εκφράζει περισσότερο.

    Αυτή είναι η δημοκρατία με τη σύγχρονη έννοια της. Το γεγονός πως ποτέ κανείς "επενδυτής" δε μας ρώτησε για το πώς θα χρησιμοποιήσει τη γη που ανήκει σε όλους μας, το πώς θα κάνει τα λιμάνια της πατρίδας μας δικά του κλπ... δε μας απασχολεί. Αυτή είναι ελευθερία. Κι όποιος πρόλαβε ελευθερία, για τους άλλους δεν έχει και τόση.

    Όταν από την άλλη καταπιεσμένοι πληθυσμοί που ζούνε στην εκμετάλλευση αντιδρούν και αποφασίζουνε να πάρουν την τύχη στα χέρια τους με συνθήματα και προοπτική σοσιαλισμού, αυτό είναι "δικτατορία" και "σταλινισμός".


    Μήπως να έβαζες και αυτό το εξαιρετικό κείμενο;

    http://www.rizospastis.gr/wwwengine/storyPlain.do?id=987065&action=print

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τα πράγματα είναι κάπως πιο σκοτεινά κατά τη δική μου αντίληψη. Όταν ανασκάπτει κανείς τη γενεαλογία της απόρριψης των ζητημάτων που θέτει ο Μαρξ για την εννοιολόγηση της πολιτικής ως σφαίρας αυτοί πάνω στους οποίους πέφτει είναι δύο συνεργάτες των Ναζί: Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ και ο Καρλ Σμιτ. Εκεί βρίσκεται η απαρχή...της μεταμαρξιστικής πριμοδότησης της αυτονομίας του πολιτικού. Θα προσπαθήσω να ιχνηλατήσω αυτή την θεωρητική γενεαλογία.

      Διαγραφή
    2. Οι φιλόσοφοι που προσπάθησαν να ξεκόψουνε την πάλη των τάξεων από το εποικοδόμημα, την οικονομία από τα συντάγματα και τα πολιτεύματα με τα οποία αποτελεί συγκοινωνούντα δοχεία, είναι αυτοί που ανέφερες και "έτυχε" να είναι και συνεργάτες των ναζί.

      Από την άλλη πλευρά, στις ευρύτερες μάζες, δεν υπάρχει κάποια φιλοσοφική ανάλυση ούτε και εσκεμμένος πόλεμος κατά της οργάνωσης του προλεταριάτου. Δίνεται έτοιμο φαΐ και προπαγάνδα γίνεται με χιλιάδες τρόπους. Και ο τρόπος που βιώνει την κοινωνία ο μέσος δυτικός πολίτης είναι πιστεύω αυτός που περιέγραψα.

      Εξάλλου, το ότι δε διδάσκεται "το κεφάλαιο" στις οικονομικές σχολές ενώ έχει επιβεβαιωθεί τόσες φορές και είναι όντως μια επιστημονική ανακάλυψη, επιτρέπει να αποφοιτούν επιστήμονες άσχετοι με τη μακροοικονομίας αλλά σχετικοί με τι διαχείριση σε μικροκλίμακα. Παρόμοια και στις πολιτικές επιστήμες ή στη φιλοσοφία είναι στο χέρι του φοιτητή αν θα χρησιμοποιήσει το εργαλείο που λέγεται "διαλεκτικός υλισμός". Δηλαδή, πολιτικοί και οικονομικοί σύμβουλοι, δημοσιογράφοι και φιλόσοφοι βγαίνουν επιτηδευμένα αμόρφωτοι. Και αυτό το προσωπικό τελικά παίρνει τις διοικητικές θέσεις ή θέσεις προπαγάνδας, σερβίροντας κι αυτοί τα ίδια ψέματα στο λαό που τους σερβίρανε στις σχολές τους.

      Στο λαό όμως, απήχηση έχουνε πολύ περισσότερο οι δημοσιογράφοι (π.χ. "γιατί δε συνεργάζεστε" Χ 35 φορές τη μέρα) παρά οι φιλόσφοι. Φιλόσοφοι όπως ο Καστοριάδης παίζουνε σημαντικό ρόλο σε ανυπόμονους μικροαστούς και φαφλατάδες.

      Διαγραφή
    3. Προφανώς, δεν διαφωνούμε ότι δεν χρειάζεται κανέναν Καστοριάδη ένα κομμάτι των μαζών για να πατήσει την μπανανόφλουδα, αρκεί ο Καζάκης, ή ο Ζίζεκ, ή ο Καρτερός, ή ο Αλέξις αυτοπροσώπως.

      Δεν είναι αυτό όμως που με καίει. Αυτό που με καίει είναι δύο πράματα:

      α. Την καθόλου ευκαταφρόνητη μερίδα σπουδαστών, φοιτητών, κλπ έξω απ' τον ΟΑΕΔ που χλαπάκιασε όλο αυτό τον συρφετό μέσω των καθηγητών της θα περιμένεις να έρθει στο ΠΑΜΕ χωρίς να περάσει από μια διαδικασία διερώτησης για τη "γνώση" της, και το κατά πόσο η γνώση αυτή είναι όπλο στα χέρια της ή βαρίδι στο λαιμό της; Γιατί την νεολαία τη χρειάζεσαι, δεν μπορείς να την αφήσεις στον αντίπαλο (παρεμπιπτόντως, δεύτερο κόμμα στις νέες ηλικίες η Χ.Α)

      β. Αν έχει βάση η θεώρηση ότι η αυτονόμηση του "πολιτικού" από τις αντιφάσεις ανάμεσα σε "πολιτική κοινωνία" και "κοινωνία των ιδιωτών" και άρα από την αντιφατική ενότητα πολιτικής και οικονομίας, ταξικής συνείδησης και τρόπου παραγωγής, κλπ. είναι κάτι που έρχεται ως μέρος της φασιστικής πολεμικής ενάντια στον μαρξισμό, τότε είμαστε σε πολύ βαθιά σκατά, διότι αυτές οι ιδέες εδώ και κάτι δεκαετίες θεωρούνται αναπόσπαστο κομμάτι...της αριστεράς, και δη "του ξεπεράσματος" του "μηχανιστικού μοντέλου" του Μαρξ από την πιο λεπτεπίλεπτη σκέψη των Άρεντ και των Καστοριάδηδων. Έχεις να κάνεις με ένα κομβικό βραχυκύκλωμα άκρας δεξιάς και "ριζοσπαστικής αριστεράς" στην ιστορία των ιδεών. Και αυτό δεν μπορεί να έχει μικρή σημασία σε μια εποχή όπου πηγαίνουμε στην πλατεία σε αναζήτηση της άμεσης δημοκρατίας και φεύγουμε ψηφοφόροι της Χ.Α.

      Αυτό σκέφτομαι.

      Διαγραφή
    4. Για το α. Είνα αλήθεια πως το κομμάτι της νεολαίας που λες δύσκολα θα ταχθεί στο πλευρό του ΠΑΜΕ. Ένας λόγος είναι ότι κουβαλάει τη θεωρητική θολούρα όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων και των ΜΜΕ χωρίς να διαβάζει βιβλία κι ένας δεύτερος λόγος είναι πως ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πιο κοντά στην αισθητική του και τις αποψάρες του.
      Παρ' όλα αυτά, θα κερδηθούνε άτομα γιατί η μόνη οργάνωση που θα μείνει σταθερή θα είναι το ΚΚΕ. Είμαστε στη μέση ακόμα και θα υπάρξουν κι άλλες χαλυβουργίες και νοσοκομεία και σχολεία κλπ. Θα κερδίσουμε κόσμο σ' αυτούς τους αγώνες.

      β. Οι "οπορτουνιστές" του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι και τόσο οπορτουνιστές πια όταν συναντιούνται με σφαγείς και χρηματοδοτούνται από την Ε.Ε. Το ίδιο και οι ζίζεκ τους κι ένα κάρο φιλόσοφοι που ντε και καλά θέλουν να μας πείσουν πως οι τίμιοι άνθρωπο και οι σωστές ιδέες (ξεκομμένες από τον τρόπο παραγωγής-διανομής) θα μας πάνε μπροστά. Δεν είναι οπορτουνιστές με την κλασική έννοια. Υπάλληλοι του κεφαλαίου είναι και ως τέτοιοι έχουνε αναγκαστικά ομοιότητες με τους άλλους υπαλλήλους του κεφαλαίου, αυτούς με τις μαύρες ποδιές.

      τσαφ

      Διαγραφή
    5. δλδ. με λιγα λογια συμφωνουμε

      τσαφ

      Διαγραφή
    6. "Αυτή είναι ελευθερία. Κι όποιος πρόλαβε ελευθερία, για τους άλλους δεν έχει και τόση."

      Για το ισχύον Συνταγματικό Δίκαιο
      "Κράτος δικαίου είναι μία έννοια γένους που περιλαμβάνει τα ατομικά δικαιώματα, την δικαστική προστασία από ανεξάρτητο όργανο, την αρχή της διάκρισης των εξουσιών. (...)
      Κοινωνικό κράτος είναι αυτό που εξασφαλίζει τις ελάχιστες συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης ενός ανθρώπου προκειμένου να αποκτήσει πραγματικό νόημα η ελευθερία του.
      Άρα, κράτος δικαίου και κοινωνικό κράτος είναι δυο έννοιες συμπληρωματικές. Πραγματική ελευθερία δε μπορεί να υπάρξει χωρίς ένα στοιχειώδες επίπεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης ενός ανθρώπου. Τα δύο αυτά πάνε μαζί. Γι αυτό το Σύνταγμά μας στο 25 παρ. 1 μιλά για κοινωνικό κράτος δικαίου.
      Δεν έχει νόημα κοινωνικό κράτος σε συνθήκες ανελευθερίας και δε μπορεί να υπάρξει κράτος δικαίου χωρίς ένα ελάχιστο κοινωνικό κράτος." (από συνέντευξη συνταγματολόγου).

      Υποτίθεται λοιπόν πως το κοινωνικό κράτος είναι αυτό που εξασφαλίζει την ελευθερία σε όσους κρατούσαν ομπρέλα όταν ο θεός (ή το κράτος δικαίου) την έβρεχε.
      Αλλά δεν έχω ακούσει κανέναν αστό συνταγματολόγο να λέει πόσο είναι τελοσπάντων αυτό το ελάχιστο κοινωνικό κράτος που απαιτείται. Πόσα κιλά αξιοπρέπεια χρειάζεται για να είναι κάποιος ελεύθερος; Και ποιός θα το ορίσει αυτό;
      Και τί γίνεται όταν αυτό δεν εξασφαλίζεται για μεγάλο μέρος των πολιτών; Έχουμε τότε ανελευθερία; δικτατορία;

      Όσο για τη νεολαία σε σχέση με τις γνώσεις που αποκτά στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, στη νομική για παράδειγμα τίθενται κάποιες φορές ζητήματα οικονομίας και πολιτικής μέσα στο μάθημα. Εκεί χρειάζεται, νομίζω, να υπάρχει παρέμβαση από φοιτητές που είναι πολύ διαβασμένοι, και να γίνεται αυτό συνειδητά και συστηματικά, στο πλαίσιο της παρέμβασης της κνε/του μας στις σχολές.
      Παράδειγμα: σε μάθημα του τελευταίου έτους τέθηκε το ζήτημα της ελευθερίας συμμετοχής στην οικονομική ζωή και του ελεύθερου ανταγωνισμού. Σηκώνει κάποιος λοιπόν το χέρι του και λέει "ποιά ελευθερία; ποιός ανταγωνισμός; παντού τα μονοπώλια κυριαρχούν". Του απαντάει λοιπόν η καθηγήτρια "σε ποιά μονοπώλια αναφέρεσαι;". Το παιδί κόλλησε, δεν απάντησε, και κάπου εκεί έληξε η συζήτηση.
      (Υπάρχουν και εξαιρέσεις καθηγητών βέβαια. Μια καθηγήτρια για παράδειγμα μάς είπε μια μέρα ότι στο πλαίσιο της Ε.Ε. δεν μπορούν να βελτιωθούν τα πράγματα για τους εργαζόμενους γιατί η Ε.Ε. είναι δομημένη με βάση το σύστημα της οικονομίας της αγοράς και αυτό δεν σηκώνει αλλαγή για βελτίωση των συνθηκών ζωής των εργαζομένων.)

      πίκατσου

      Διαγραφή
  7. @Αντώνης

    Δεν ξέρω τι παράχθηκε θεωρητικά εκείνη την εποχή, αλλά και ο Ιταλικός φασισμός έβαλε στον θρόνο την "Πολιτική". Και μάλιστα η Ιταλία ήταν και η πρώτη χώρα στην οποία ένα (φασιστικό) κίνημα μιλούσε για μαζική πολιτικοποίηση ή "Πολιτικοποίηση των μαζών" (ως μαζών προφανώς) και αυτοχαρακτηριζόταν "ολοκληρωτικό" κίνημα. Η Άρεντ από την άλλη έλεγε πως η περίπτωση της Ιταλίας ήταν απλά μια δικτατορία του Μουσολίνι. Ο (emilio) Gentile, αν και αστός αναλυτής, της ρίχνει κανονικά ταφόπλακα.

    JKL

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Καλησπέρα,

    οι σύντροφοι του communisation blog μου στείλανε το κείμενο σου Αντώνη επειδή αποτελεί κατά κάποιο τρόπο απάντηση στο κείμενο που έγραψα. Δεν το έχω καθόλου συνήθεια να απαντάω σε κάθε κριτική που κάνει κάποιος, απλά μου δείνεις την ευκαιρία για κάποιες παρατηρήσεις.
    Καταρχάς δεν ξέρω αν όντως διάβασες το κείμενο μου ή απλά έπεσες πάνω στην παράφραση που κάνω στον Μπένγιαμιν και τσαντίστηκες. Το λέω γιατί ομολογώ ότι αν φράσεις "λυρικοί υμνητές της δημοκρατίας" αφορούν το κείμενο μου μάλλον δεν το διάβασες ή δεν το κατάλαβες, όχι γιατί είναι βαθύ αλλά γιατί δεν ασχολήθηκες (απόλυτα σεβαστό). Συμφωνώ απόλυτα ότι η δημοκρατία δεν πρέπει να προσεγγίζεται ως απόλυτο ιδεώδες αλλά να κατανοηθεί ιστορικά, το οποίο και πάλι συμφωνώ ότι σημαίνει από την σκοπιά της ταξικής πάλης. Οι όποιες γενικεύσεις έπονται μιας τέτοιας ανάλυσης, η οποία προφανώς στο κείμενο μου είναι ατελής. Σε αυτή την βάση καταλήγω ότι από την σκοπιά της χειραφέτησης η δημοκρατία δεν μπορεί να δώσει αυτό που υπόσχεται. Παρόλα αυτά επιμένω ότι η απόρριψη της δημοκρατίας και πάλι από την σκοπιά της χειραφέτησης δεν είναι τόσο απλή υπόθεση. Δεν έχει νόημα να ξαναγράψω το κείμενο μου εδώ. Οποιος ενδιαφέρεται ας το διαβάσει.
    Τώρα όσον αφορά την αρχαία Ελλάδα, νομίζω ότι η ανάλυση σου αναπαράγει τον μύθο του τεμπέλη πολίτη που κάθεται στην αγορά και συζητά περί πολιτικής ενώ άλλοι εργάζονται για αυτόν. Ο κύριος όγκος των πολιτών στηριζόταν κυρίως στην δική του εργασία για να ζήσει και όχι σε αυτήν των δούλων. Αυτό ειδικά την εποχή της "ριζοσπαστικής δημοκρατίας" όπου πλέον συμμετέχουν επί ίσοις όροις και οι θήτες (οι κωπηλάτες των καραβιών), οι οποίοι δεν είχαν ιδιοκτησία. Όλα αυτά τα έχει αναλύσει εκτενώς και η Ellen M. Wood η οποία είναι Μαρξίστρια παρεπιπτόντως. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ δημοκρατίας και δουλείας. Δεν έχει όμως να κάνει με μια οικονομική βάση που επιτρέπει την ύπαρξη ενός πολιτικού εποικοδομήματος. Στην τελική, δουλεία υπήρχε σε πολλά μέρη του αρχαίου κόσμου δημοκρατία όμως όχι. Αυτό που νομίζω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία είναι να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε πως στην προσπάθεια τους για αναγνώριση και ισότητα τα κατώτερα στρώματα των Αθηναίων πολιτών (και σε όσες άλλες πόλεις δημιουργήθηκαν δημοκρατίες) δημιουργήσαν ένα σύνολο θεσμών που αμφισβήτησαν ριζικά τις μορφές εξουσίας/γνώσης που υπήρχαν στην αρχαία Ελλάδα. Αυτή η αμφισβήτηση έχει άπειρους περιορισμούς αλλά είναι πραγματική. Η όποια αξία εν τέλει της αρχαίας ελληνικής πολιτικής εμπειρίας έγκειται εδώ. Ότι η "εξουσία των φτωχών" δεν μπορεί να πραγματωθεί μέσα από την κατάληψη του κρατικού μηχανισμού και την διαμεσολάβηση/ αντιπροσώπευση ενός κόμματος αλλά μέσα από την παραγωγή συλλογικών μορφών όπου η εξουσία ασκείται και παράγεται άμεσα από τα κάτω.

    Τέλος, όσο αφορά την παράφραση του Μπενγιαμιν. Καλώς η κακώς,η εμπειρία του "υπαρκτού σοσιαλισμού" απονομιμοποίησε την έννοια του κομμουνισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κομμουνισμός τέλειωσε και ενα από τα λίγα πράγματα που αναγνωρίζω στο ΚΚΕ είναι ότι συνεχίζει ενάντια στα κελεύσματα των καιρών να χρησιμοποιεί τον όρο. Όμως πρέπει να ξεκινούμε από την πράγματικότητα όπως είναι, και το γεγονός παραμένει ότι αυτήν την στιγμή η εγκαλεστική δύναμη του κομμουνισμού είναι περιορισμένη. Δες ότι ενώ σε τόσα μέρη γίνεται χαμός ο κομμουνισμός δεν εμφανίζεται ως σημαίνον. Η δημοκρατία όμως εμφανίζεται, και απλά δεν θεωρώ ότι αυτό έχει να κάνει με κάποια συνειδησιακή ανεπάρκεια που θα διορθώσει το Κόμμα. Μόνο μέσα από τους αγώνες όπως παράγονται τώρα μπορεί να ξαναγίνει ο κομμουνισμός επίκαιρος, και αυτό ήταν εν τέλει που περιπαικτικά είπα μέσα από την παράφραση του Μπενγιαμιν. Αν θεωρείς ότι ήταν άστοχη η χρήση σεβαστό. Αλλά το πρόβλημα παραμένει και επέτρεψε μου να θεωρώ την προοπτική του ΚΚΕ εντελώς αδιέξοδη.

    Φιλικά,
    ΓΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή