Δευτέρα, 22 Ιουλίου 2013

Μπόλεκ και Λόλεκ

Valentina Savelieva, Γιορτή, 1970

Στο 902 σχολιάστηκε η πιο κάτω φράση του Αλέξη Τσίπρα στη Βουλή:

"Εκπέμψατε παρανόμως και από ιδιωτικό στούντιο ένα πειρατικό σήμα, που εκθέτει τη χώρα διεθνώς, με αισθητική που παραπέμπει στα κανάλια της Σοβιετικής Ένωσης της δεκαετίας του 1970 και στα κινούμενα σχέδια του Μπόλεκ και Λόλεκ."

Το επίκεντρο του σχολιασμού ήταν η απαξία των πολωνικών κινουμένων σχεδίων -- τα οποία παρεμπιπτόντως θυμάται η γενιά μου, αλλά μάλλον δεν πρόλαβε ποτέ ο Τσίπρας. Αλλά νομίζω ότι ο εστιασμός αυτός είναι λανθασμένος. Δεν είναι η αναφορά στον Μπόλεκ και τον Λόλεκ το ενδιαφέρον στοιχείο της τοποθέτησης αλλά η αναφορά σε "αισθητική" της ΕΣΣΔ (δεκαετίας 1970, λέει ο Τσίπρας).

Αλλά ποια είναι η "αισθητική της ΕΣΣΔ" και τι γνωρίζει για αυτήν ο Αλέξης Τσίπρας;
Andrej Tarkovsky, Stalker, 1979

Η απάντηση είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας και η συντριπτική πλειοψηφία όσων τον ακούν δεν έχουν την παραμικρή ιδέα για το τι σημαίνει η φράση, και, περαιτέρω, δεν έχουν και το παραμικρό ενδιαφέρον για να μάθουν τι θα μπορούσε να σημαίνει.

Δηλαδή, ότι η φράση δεν έχει απολύτως κανένα πραγματολογικό περιεχόμενο, είτε για τον φορέα της είτε για τους αποδέκτες της.

Αλλά υπό μια άλλη και προσεκτικότερη οπτική, αυτό δεν είναι εντελώς ακριβές.

Η φράση έχει ένα πραγματολογικό περιεχόμενο, μόνο που αυτό δεν έχει καμία αντικειμενική σχέση με την ΕΣΣΔ.
Sergei Solovyov, Εκατό μέρες μετά την παιδική ηλικία, Αργυρή Άρκτος για την καλύτερη σκηνοθεσία, Φεστιβάλ Βερολίνου, 1974

Όταν ο κύριος Τσίπρας αναφέρεται σε "αισθητική της ΕΣΣΔ κατά την δεκαετία του 1970" αναφέρεται στην πραγματικότητα --και εν (όχι και τόσο) κρυπτώ-- στην αισθητική της χούντας στην δική του πατρίδα. Αυτή είναι η μόνη αισθητική την οποία γνωρίζουν οι ακροατές του, και η μόνη που έχει κάποια σχέση με την ελληνική τηλεόραση το 2013. Όσο για το τι γνωρίζει ο κύριος Τσίπρας, αυτός δεν γνωρίζει καν ποιος έγραψε το "Δόγμα του σοκ", και η αντίληψή του για την ελληνική χούντα δεν μπορεί να ξεπερνά την ανάλυση της "έξυπνης μεταπολιτευτικής αριστεράς" σύμφωνα με την οποία...η χούντα ήταν μια κάποια (κιτς) αισθητική.
Laura Shepitko, Η ανάβαση, Χρυσό βραβείο Φεστιβάλ Βερολίνου, 1976

Αλλά για αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή δηλαδή ο αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί παρά να αναφέρεται στην τηλεόραση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, η σε δεύτερο επίπεδο αναγωγή της φράσης δεν είναι άλλη παρά η σύγχυση της δικτατορίας του προλεταριάτου με την δικτατορία της αστικής τάξης, δηλαδή η αναγωγή ΕΣΣΔ=χούντα του Παπαδόπουλου και του Τομ Πάπας.

Η γκροτέσκα αυτή εξίσωση έχει κάτι ακαταμάχητα "λογικό" για τον Έλληνα μικροαστό, μόνο που αυτή η "λογική" είναι εντελώς υποσυνείδητη, κάτι σαν τη λογική των ονείρων. Για τον μικροαστό αυτόν, η "δικτατορία των αγορών" είναι απλώς μια άλλη μορφή της δικτατορίας του προλεταριάτου, γιατί η συντριβή του από τα πάνω είναι ταυτόσημη με την χειραφέτηση των από κάτω του. Για τον μικροαστό στον οποίο απευθύνεται εντελώς συνειδητά ο κύριος Τσίπρας, δηλαδή τον αντιδραστικό μικροαστό, η μεγαλοαστική τάξη και η εργατική τάξη είναι απλώς οι δύο πόλοι που απειλούν την περιώνυμη "αυτονομία" του. Γι αυτό και οι δικτατορίες τους είναι το ίδιο επαχθείς και απεχθείς, το ίδιο "αντιδημοκρατικές". Η παράλογη λογική των περί "σοβιετισμού" αναφορών σε ό,τι αφορά την ακραία εκμεταλλευτική Ελλάδα, μια από τις πιο στυγνά εκμεταλλευτικές κοινωνίες της Ευρώπης, είναι βασισμένη σ' αυτή την εξίσωση της χειραφέτησης της εργατικής τάξης με την δικτατορία των μονοπωλίων.
Nikolai Repin, Αυτοπροσωπογραφία, 1970

Κατά βάση, όταν αναφερόμαστε στη βλακεία ως το αντικειμενικό στίγμα της σημερινής ελληνικής κοινωνίας αναφερόμαστε σ' αυτήν ακριβώς την επιμονή αναγωγής του ενός στο άλλο. Γιατί αυτή η αναγωγή δεν είναι απλώς το θεμέλιο της νοητικής τυφλότητας και της ανικανότητας στοιχειωδών διακρίσεων χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική σκέψη και σκέψη εν γένει, είναι επίσης το περίστροφο της εθελούσιας αυτοκτονίας των μικροαστών για χάρη των μονοπωλίων.

Αυτή την αυτοκτονία προωθεί ασμένως και νομιμοποιεί υψηλοφρόνως ο κύριος Τσίπρας και όχι κάποια κρίση επί της ποιότητας των πολωνικών κινουμένων σχεδίων Μπόλεκ και Λόλεκ.

16 σχόλια:

  1. Εγώ να την πω την αλήθεια μου πάντως, όταν ήμουν πιτσιρικάς, εκεί αρχές με μέσα δεκαετίας 90, έβλεπα φανατικά Bolek & Lolek. Βλέπεις το τοπικό κανάλι της πόλης μου, μην εχοντας την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει τα δικαιώματα δυτικών τίτλων, τα οποία εξάλλου ανήκαν στα μεγάλα ιδιωτικά κανάλια, στράφηκε στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες.

    Έτσι εκτός των προαναφερθέντων Bolek & Lolek, έδειχνε και τα :

    1. Three from Prostokvashino (Troe is Prostokvashino). - ΕΣΣΔ

    http://en.wikipedia.org/wiki/Three_from_Buttermilk_Village

    http://www.youtube.com/watch?v=FOebKn_WhI0

    2. Well, just you wait (Nu, pogodi!) - EΣΣΔ

    http://en.wikipedia.org/wiki/Nu,_pogodi!

    http://www.youtube.com/watch?v=TAC4opVsSeo

    3. The rabbit with checkered ears (Menyus és a rajzverseny) - Ουγγαρία.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Kock%C3%A1sf%C3%BCl%C5%B1_ny%C3%BAl

    http://www.youtube.com/watch?v=-nS7DZaRaXk.

    Η βασική μελωδία του τελευταίου μου έχει μείνει αξέχαστη.

    Τα παραπάνω σε συνδυασμό με anime/manga τύπου Hayao Miyazaki ήταν τα αγαπημένα μου. Όχι ότι δεν έβλεπα και αμερικανικές παραγωγές τύπου G.I. Joe (ξεδιάντροπη αμερικανική προπαγάνδα) αλλά πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις υποστήριζα τους "κακούς".

    Θυμάμαι όταν είχα πρωτοδεί το Rocky 4 - αθάνατες εποχές του VHS, θα'μουνα δεν θα'μουνα 9-10 χρονών - ασυναίσθητα, αντιδραστικά ίσως σε αυτό που έβλεπα είχα πάρει το μέρος του "κακού" σοβιετικού Ivan Drago. ^_^

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Τί άλλο θα ακούσουμε απο τον αρχιακροβάτη του τσιρκο ΣΥΡΙΖΑΝΟ ?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Τη δουλειά του κάνει, τη δουλειά των αφεντικών του ακριβέστερα.

    Και μεις τη δική μας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Θα ήταν πιστεύω καλή ιδέα να έκανε το ΚΚΕ κάτι σχετικά με αυτή την καταπληκτική σειρά κινουμένων σχεδίων-ίσως στα πλαίσια του φεστιβάλ. Θα άρεσε και στα παιδιά και στους μεγάλους. Ο Τσίπρας είναι ή άσχετος ή ηλίθιος ή και τα δυο μαζί (μάλλον αυτό το τελευταίο).

    ΥΓ. Και σίγουρα σαν ιδέα τη βρίσκω πολύ καλύτερη από κάτι παρουσίες στο Φεστιβάλ στο πάρκο Τρίτση οι οποίες-ας το θέσω έτσι-δε με ενθουσιάζουν.

    γιωργος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Να δώσω μερικές ιδέες για σοβιετικό animation;

      Kashtanka, 1952: http://www.youtube.com/watch?v=Eg9l057obAQ
      Άγριοι Κύκνοι, 1962: http://www.youtube.com/watch?v=7tUNlbN4tj8
      Σκατζόχοιρος στην ομίχλη, 1976 (Norstein): http://www.youtube.com/watch?v=sA_xQtDC6S0
      Ιστορία των ιστοριών (1979): http://www.youtube.com/watch?v=JqSjG7lXv-M
      Η επιστροφή (Επιστ. Φαντασία, 1980) (Ταράσοφ): http://www.youtube.com/watch?v=-JPGyo-HPlo
      Hypnerotomachia, 1987: http://www.youtube.com/watch?v=mW_iRZMZlx0
      Το πέρασμα, 1988: (Επιστ. φαντασία, Ταράσοφ): http://www.youtube.com/watch?v=iqsBn8Dbb2o

      Διαγραφή
  5. Με αυτά μεγάλωσα....άχχχχχχχ
    http://www.youtube.com/watch?v=9lTbDMgcWV4

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. @Αντώνη
    "Η επιμονή αναγωγής του ενός στο άλλο"όπως αναφέρεται στο κείμενο, είναι η βλακεία ή το αιτιατό της; μήπως είναι ακριβώς η κατάσταση της αποβλάκωσης στην οποία περιέρχεται κανείς είναι που τον ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ να"ανάγει επίμονα το ένα στο άλλο"; είναι η βλακεία λοιπόν άγνοια; άγνοια τίνος πράγματος;Αγνοια "γενική" και πως μπορούμε να την ορίσουμεμια αυτή; Είναι μήπως φόβος, όπως αφήνει το κείμενο να εννοηθεί(ή αν θέλεις όπως εγώ κατάλαβα από το κείμενο) για την προλαιταριοποίηση στη συγκεκριμένη περίπτωση; Άρα ο φόβος αποβλακώνει ή βλακεία(άγνοια) σε κάνει δειλό;
    Ενδιαφέρον το κείμενο σε κάθε περίπτωση και ερεθιστικό...Ας έχουμε επίσης υπ όψιν πως κανείς βλαξ δεν αμφιβάλλει για την εξυπνάδα του.

    rednready2
    ΥΓ. Το γνωστό ζώον, μια που μιλάμε για βλάκες, χαμπάρι δεν παίρνει από τίποτα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Η επιμονή αναγωγής του ενός στο άλλο"όπως αναφέρεται στο κείμενο, είναι η βλακεία ή το αιτιατό της;"

      Το αιτιατό της.

      "μήπως είναι ακριβώς η κατάσταση της αποβλάκωσης στην οποία περιέρχεται κανείς είναι που τον ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ να"ανάγει επίμονα το ένα στο άλλο";
      Ναι.

      "Αγνοια "γενική" και πως μπορούμε να την ορίσουμεμια αυτή;"
      Όχι. Ιδεολογικά καθορισμένη άγνοια. Άγνοια που εκπορεύεται από την επιθυμία για εκμεταλλευτική κυριαρχία, για ανέφικτη συμμαχία με τον ισχυρό. Και συνάμα, από τον φόβο του άλλου, της εργ. τάξης.

      "Είναι μήπως φόβος"
      Φόβος της εργ. τάξης, και συνάμα συστηματική απώθηση του περιεχομένου της χειραφέτησης, της κατάφασης στην χειραφετητική κοινωνία. Είναι σαν η ίδια η ευτυχία να αποτελεί κάποιου είδους κίνδυνο σε βάρος της ανταγωνιστικής λειτουργικότητας. Είναι σαν η αυθαιρεσία της "γνώμης" να έχει μείνει η μοναδική ελευθερία για την οποία νοιάζεται ο μικροαστός. Ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, έχει τόσο χάσει την αίσθηση της μελλοντικότητας που δεν ενδιαφέρεται καν για το μέλλον των παιδιών του πλέον.

      Διαγραφή
    2. Άρα ο φόβος αποβλακώνει ή η βλακεία (άγνοια) σε κάνει δειλό;

      Οι δύο πόλοι της ίδιας μηχανής.
      gdmn1973

      Διαγραφή
  7. Αρα αν εξετάζουμε τη βλακεία ως φαινόμενο πολιτικό(με την Αριστοτελική διάσταση του όρου) ο μικροαστός γίνεται βλάξ για τους λόγους που περιέγραψες αλλά και ο ΒΛΑΞ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΙΚΡΟΑΣΤΟΣ. Μα τότε μιλάμε για μια βλακεία ηθελημένη, μια εκούσια αποβλάκωση στην οποία κανείς καταλήγει προκειμένου να θεραπευτεί από το φόβοή την άλλη όψη του την μεταφυσική ελπίδα.Από την άποψη του μικροαστού είναι σαφέστατα ιδεολογικά καθορισμένη αλλά μου φαίνεται πως πρόσκαιρα-όταν η οικονομία δεν βρίσκεται στη φάση της κρίσης-είναι πολύ έξυπνη στάση για εκείνον που έχει κάθε λόγο να πιστεύει πως θα ανέρθει κοινωνικά, στην τάξη των εκμεταλλευτών.Ποιό είναι το κριτήριο λοιπόν;Κατά πως το καταλαβαίνω εγώ, ο καθένας από αυτούς είναι αρκετά βλάκας ώστε να πιστεύει πως είναι έξυπνος ώστε να επικρατήσει στον ανταγωνισμό.Εύκολα συνάγεται νομίζω, πως για αυτόν η έννοια της τάξης και του κοινού συμφέροντος δεν υπάρχει αν και παραδόξως-σε μεγάλη συνέπεια με την βλακεία του, θεωρεί νομοτέλεια(μεταφυσικά όχι υλιστικά:Να μια αντίθεση Χέγκελ και Μαρξ) την ύπαρξη του τεράστιου"συνόλου των ανθρώπων" οι οποίοι λόγω "βλακείας" είναι υποχρεωμένοι αιώνια να υφίστανται την εκμετάλλευση από και για χάρη του.
    Εξάλλου,δεν μου φαίνεται δυνατό να θεωρεί ο κάθε δημαγωγός πως απευθύνεται σε βλάκες από την άλλη όμως, η δημαγωγία δεν προυποθέτει το αποβλακωμένο πλήθος-ακροατήριο, πάντα μιλώντας πολιτικά;

    rednready2
    Συγνώμη αν σε κούρασα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Έχω την εντύπωση πως η φωτογραφία που αποδίδεται στον Ταρκόφσκι είναι από το Stalker και όχι από το Solaris.

    Ijon Tichy

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Η πρώτη φωτό είναι από τον stalker, όχι από το solyaris.
    Μικρός Ιβάν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχει διορθωθεί η λεζάντα. Η φωτό είναι από τα φαινόμενα της ζώνης στο Στάλκερ, βέβαια.

      Διαγραφή
  10. μάλλον αυτό είχε στο μυαλό του ο Τσίπρας: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.article&id=25966

    πίκατσου

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Μόλις ανεβει στην κυβέρνηση ο Συριζα θα έχουμε την τύχη να λαμβάνουμε ανώτερη ηθική και πνευματική καλλιέργεια και υψηλά πολιτικά μηνυματα με Walt Disney, Candy-Candy και sport-Billy.

    ΑπάντησηΔιαγραφή