Σάββατο, 25 Μαΐου 2013

Τα πρωτόκολλα του Ζίζεκ I

Ψάχνω εδώ και αρκετό καιρό ένα άρθρο της προκοπής για την πολιτική αθλιότητα του Ζίζεκ -- πράγμα αρκετά δύσκολο, φευ, μιας και η συντριπτική πλειοψηφία των κριτικών που του ασκούνται είναι από τη σκοπιά αγγλο-αμερικανών Δημαριτών (ή και χειρότερα). Αλλά νομίζω ότι επιτέλους βρήκα κάποιον που καταλαβαίνει από βασική ρητορική πανουργία, ιδεολογικά δίπορτα και πολιτικό σοφισμό -- από τα εργαλεία δηλαδή του επαγγελματία agent provocateur. Και τον μεταφράζω.
LR
---

Τα πρωτόκολλα του Ζίζεκ
2/11/2010

Ακόμη μια φορά ο Ζίζεκ εκτελεί το κόλπο Γκολοβίνσκι [ο φερόμενος ως συγγραφέας των Πρωτοκόλλων των σοφών της Σιών], κάνει δηλαδή πως υιοθετεί μια ανάλυση μόνο και μόνο για να την νοθεύσει και να την απονομιμοποιήσει. Πάρτε ως παράδειγμα την ανάλυση του Chris Hedges για την αρκετά πεζή αριστερή προσέγγιση στο Tea Party - ότι κατευθύνει πραγματικά προβλήματα πάνω σε εξιλαστήρια θύματα, όπως κάνει η λαϊκίστικη δεξιά πολιτική εδώ και αιώνες, και ότι μπορεί να το κάνει αυτό εξαιτίας της απόλυτης προδοσίας της πλειοψηφίας απ' το Δημοκρατικό κόμμα και από τους καθεστωτικούς αστούς σοσιαλδημοκράτες σε ό,τι αφορά την εκλογική πολιτική. Μόνο οι έμποροι διασκέδασης στα μεγάλα ΜΜΕ δίνουν οποιαδήποτε σημασία στους ψηφοφόρους (που είναι οι θεατές), μόνο αυτοί προσπαθούν να τους διασκεδάσουν και να τους αποσπάσουν την προσοχή, οπότε οι δημαγωγοί της δεξιάς δεν έχουν ανταγωνισμό στις συναισθηματικές τους εκκλήσεις και τις προσφορές κατανόησής τους. Θα ήταν πολύ δύσκολο για τύπους με το πνεύμα και τις δυνατότητες του Stephen Colbert και του John Stewart να παραστήσουν τον Chris Hedges ως κάποιο λυσσασμένο μανιακό αριστερό ακόλουθο της Χριστιανοφασιστικής αμερικάνικης δεξιάς την οποία μελέτησε και για την οποία έγραψε. Και εδώ γίνεται χρήσιμος ο Ζίζεκ. Ο Hedges εξηγεί τον ρόλο αυτού του διάσημου καραγκιόζη:
Οι φιλελεύθεροι θέλουν να καταλάβουν ένα πολιτικό κέντρο ώστε να μείνουν ηθικά και πολιτικά αδέσμευτοι. Όσο υπάρχει μια αριστερά-φάντασμα, μια αριστερά που να είναι το ίδιο γελοία  και υπανάπτυκτη όσο είναι η δεξιά, οι φιλελεύθεροι μπορούν να κρατηθούν αδέσμευτοι. 
Δεν θα 'ναι ο Chris Hedges [...] αλλά ο Ζίζεκ, ο τέταρτης κατηγορίας Glenn Beck με τη φράση "Είμαι μαρξιστής! Γουστάρω χαφιέδες, μυστική αστυνομία και εκτελεστικά αποσπάσματα και chimères στο λαιμό των πλουσίων!" γραμμμένη με μαρκαδόρο στα εσώρουχα Γκούλαγκ του, που τρέχει γύρω-γύρω  λέγοντας πως ο Χίτλερ δεν ήταν αρκετά βίαιος και που πάντα χρειάζεται χαρτομάντηλο αλλά ποτέ δεν έχει (δεν τα επιτρέπουν στο τρελάδικο;) -- αυτός θα είναι η πανταχού παρούσα μορφή που θα εκφέρει κάτι σαν την ανάλυση του Tea Party του Hedges. Αυτός θα είναι η εικόνα που κάθε πανεπιστημιακός φοιτητής και εργαζόμενος στη βιομηχανία κουλτούρας θα κρατήσει έντονα στη μνήμη του.

Αμέσως, ο Ζίζεκ αποκηρύσσει την δική του (αντιδραστική) εκδοχή αυτής της ανάλυσης ως "βρώμικο σοφιστικό κόλπο":
Το βασικό ρητορικό κόλπο εδώ έχει δύο κινήσεις. Πρώτα, καταδικάζεις βέβαια την ακροδεξιά -- "δεν έχει θέση στην αναπτυγμένη μας δημοκρατία." Μετά όμως προσθέτεις: "αλλά απευθύνονται στις πραγματικές ανησυχίες του λαού" και λοιπά.Έτσι, ακριβώς για να αποφύγουμε τις εκρήξεις μίσους --εδώ βρίσκεται το βρώμικο σοφιστικό τέχνασμα-- πρέπει να ελέγξουμε την κατάσταση.
Σαν για να κάνει εμβόλιο ανοσίας, αποκηρύσσει ακριβώς το ρητορικό τέχνασμα που έχει κατά συνήθεια χρησιμοποιήσει και θα ξαναχρησιμοποιήσει αμέσως, καθώς κοκορεύεται πως έχει αποκαταστήσει τον βαθμό αποδοχής των αντισημιτικών και των σεξιστικών αστείων σε σχέση με πριν δέκα χρόνια (ίσως σε άλλα δέκα να μπορεί να τα ξανακάνει αστεία). Στη θέση του, χρησιμοποιεί το αντίγραφό του του Γκολοβίνσκι (ανάμεσα σε άλλες τακτικές βάζει την "αριστερά" και τους "μαρξιστές" στη θέση των φιλελεύθερων αστών, όπως έβαζε ο Γκολοβίνσκι τους "Εβραίους" στη θέση του Ναπολέοντα του Τρίτου και της συμμορίας του). Και φτάνει αρκετά κοντά ώστε να το καταστήσει υποκατάστατο και ακόμα και ταυτόσημο, στα μάτια των εγκεφαλικά καμμένων θαυμαστών του, με την ανάλυση του Hedges:
Το δεύτερο μου επιχείρημα θα ήταν ότι είναι απόλυτα κρίσιμο να συνδέσουμε αυτή την αντιμεταναστευτική έκρηξη με την απόσυρση της αριστεριστικής πολιτικής, κυρίως σε θέματα οικονομίας και λοιπά. Είναι ωσάν η αριστερά, καθώς είναι εμμονική με την ιδέα ότι δεν πρέπει να εμφανιζόμαστε ως αντιδραστικοί με την οικονομική έννοια, να λέμε δηλαδή "όχι, δεν είμαστε οι παλιοί συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι της εργατικής τάξης, είμαστε με τον μεταμοντέρνο ψηφιακό καπιταλισμό", να μη θέλει να ακουμπήσει την εργατική τάξη ή τους λεγόμενους συνηθισμένους ανθρώπους. Και εκεί μπαίνει η δεξιά. Ξέρετε, το τρομερό παράδοξο είναι ότι με την εξαίρεση κάποιων μικρών και περιθωριακών αριστερίστικων κομμάτων, η μοναδική σοβαρή πολιτική δύναμη στην Ευρώπη σήμερα που να μιλά στους απλούς εργαζόμενους είναι οι δεξιοί εχθροί των μεταναστών. Οπότε καταλαβαίνετε, εμείς, οι αριστεριστές, δεν έχουμε το δικαίωμα, κανένα δικαίωμα, να παίρνουμε αυτή την αλαζονική θέση των προσβεβλημένων ανεκτικών ανθρώπων που νιώθουν αποτροπιασμό με όσα γίνονται. Όχι, πρέπει να ρωτήσουμε πώς εμείς επιτρέψαμε αυτό που γίνεται.
Απορρίπτοντας την υφιστάμενη αριστερά ως "περιθωριακή" και βαφτίζοντας τους νεοφιλελεύθερους του κέντρου "Αριστερά" --μια αριστερά που απορρίπτεται ως μη έχουσα πρόγραμμα αλλά που είναι επίσης το είδωλο και συνάμα ο διευκολυντής και ακόμα και ο πατέρας της νεοφασιστικής δεξιάς-- ο Ζίζεκ αναλαμβάνει να υπερασπιστεί τον φασιστικό όχλο μέσα σε ένα εντελώς συγκεχυμένο πλαίσιο βασισμένο στην δική του επινοημένη φαντασίωση, τη γεμάτη κλισέ και εντυπωσιακά στερεότυπα. Όπως και ο Hodges --ο οποίος όμως προσπαθεί να εξηγήσει τους πραγματικούς ακροδεξιούς λαϊκιστές στην πραγματική μας ιστορική στιγμή, την οποία περιγράφει με ακρίβεια-- ο Ζίζεκ λέει ότι υπάρχουν πραγματικά προβλήματα που λειτουργούν ως κίνητρα. Αλλά ενώ ο Hedges αναγνωρίζει ότι τα εξιλαστήρια θύματα ενάντια στα οποία η άρχουσα τάξη κατευθύνει επιδέξια και αρκετά συχνά επιτυχημένα τον θυμό των λευκών ανδρών (οι κομμουνιστές, οι αλλοδαποί, οι γυναίκες, οι μετανάστες, οι μαύροι, οι Μουσουλμάνοι, οι Εβραίοι, οι ομοφυλόφιλοι) δεν είναι η αιτία των προβλημάτων, ο Ζίζεκ επιμένει ότι είναι· ότι αυτές οι ομάδες --η ανθρωπότητα γενικά, με κάποιες μικρές εξαιρέσεις-- είναι η πραγματική απειλή στην προνομιούχο ελίτ η οποία παρουσιάζει εαυτόν ως οικουμενική, προκαλώντας τα πάντα, από τον ανταγωνισμό για τον πάτο στους μισθούς, στα κρατικά εγκλήματα απ' το Abu Ghraib στο TARP, στην "αποτυχία" και "ταπείνωση" του Ιράκ. Ενάντια σ' αυτούς ξεσηκώνεται ο φασιστικός όχλος, ο οποίος εκπροσωπεί μια μυθικά μονολιθική "λευκή εργατική τάξη", για να υπερασπιστεί δικαίως τον εαυτό του. Στον απρόσεκτο ακροατή, ο Ζίζεκ μοιάζει να επαναλαμβάνει την ανάλυση του Hedges την οποία ουσιαστικά ιδιοποιείται και μετασχηματίζει, και την οποία, σχεδόν ταυτόχρονα, αποκηρύσσει ως την βρώμικη και ψεύτικη ρητορική ύποπτων φιλελεύθερων που θέλουν να κρύψουν τις πραγματικές απειλές που εκπροσωπούν για τον φασιστικό όχλο αυτοί στους οποίους ο όχλος επιτίθεται (στα μάτια του ZizneyCorp καθαρά σε αυτοάμυνα): τις απειλές που εκπροσωπούν οι μετανάστες, οι εθνοτικές μειονότητες, οι ομοφυλόφιλοι που είναι ανεκτίμητης σημασίας για την συσπείρωση της κλίκας/φυλής. Έτσι, αν και κάποιος θα μπορούσε να φανταστεί τον Hedges ή κάποιον άλλο να μοιράζεται την ανάλυσή του, υποθέτοντας ότι τα πογκρόμ εναντίον των Ρομά που πολλαπλασιάζονται στην Ευρώπη αντικατοπτρίζουν την οργή πληθυσμών με τα βάσανα της οικονομικής ύφεσης, ο Ζίζεκ ανακηρύσσει την οικογένεια Strojan, θύματα του πογκρόμ, ως εγκληματική απειλή* ενάντια στην οποία οι φιλελεύθεροι, με την εγωιστική τους έκσταση απέναντι στην ηδονιστική επιτρεπτικότητα, δεν βρίσκονται στη δέουσα εγρήγορση. Ο Ζίζεκ ανακαλύπτει ότι η οικογένεια Strojan είναι η πραγματική πηγή των πραγματικών προβλημάτων του ρατσιστικού όχλου που την τρομοκράτησε, αλλά συνάμα αναπαριστά με πανουργία την οικογένεια, και όλους τους Ρομά, ως επίσης τα εργαλεία των "φιλελεύθερων στις μεγάλες πόλεις". Δηλαδή, οι Ρομά είναι οι βίαιες, καταστροφικές δυνάμεις που εξαπολύει η φιλελεύθερη παρακμή (Δεν πρόκειται για καινούργιο σενάριο).


* Το απόσπασμα που σχολιάζεται πιο πάνω είναι από το Slavoj Zizek, "Πολυπολιτισμός, η πραγματικότητα μιας ψευδαίσθησης":
...πριν από ένα περίπου χρόνο υπήρχε ένα μεγάλο πρόβλημα στη Σλοβενία με μια οικογένεια Ρομά (τσιγγάνων) η οποία έστησε την κατοικία της κοντά σε μια μικρή πόλη. Όταν σκοτώθηκε κάποιος στον καταυλισμό, ο κόσμος της πόλης άρχισε να διαμαρτύρεται ενάντια στους Ρομά, απαιτώντας να τους μετακινήσουν από τον καταυλισμό (τον οποίο έστησαν παράνομα) σε μια άλλη τοποθεσία, οργανώνοντας ομάδες αυτοδικίας, κλπ. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι φιλελεύθεροι τους καταδίκασαν ως ρατσιστές, τοποθετώντας τον ρατσισμό σ' αυτό το μικρό απομονωμένο χωριό, ενώ κανένας από τους φιλελεύθερους, που ζουν άνετα στις μεγάλες πόλεις, δεν είχε ποτέ καθημερινή επαφή με τους Ρομά (εκτός από συναντήσεις με τους εκπροσώπους τους μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες). Όταν η τηλεόραση πήρε συνέντευξη από τους "ρατσιστές" στην πόλη, φάνηκε ξεκάθαρα ότι ήταν άνθρωποι που φοβόντουσαν τους συνεχείς καυγάδες και τους πυροβολισμούς στον καταυλισμό των Ρομά, την διαρκή ζωοκλοπή απ' τις φάρμες τους, και άλλες μορφές μικροπαρενόχλησης απ' τους Ρομά. Είναι πολύ εύκολο να λέμε (όπως έκαναν οι φιλελεύθεροι) ότι ο τρόπος ζωής των Ρομά είναι (επίσης) συνέπεια αιώνων αποκλεισμού και κακομεταχείρισης, ότι οι άνθρωποι της μικρής πόλης θα έπρεπε να είναι επίσης πιο ανοιχτοί προς τους Ρομά, κλπ. Κανένας δεν έδωσε απάντηση στους "ρατσιστές" ντόπιους για το τι έπρεπε να κάνουν για να λύσουν τα πολύ πραγματικά προβλήματα που προφανώς τους δημιουργούσε ο καταυλισμός των Ρομά.

Στο παρακάτω βίντεο των σλοβενικών ειδήσεων για την υπόθεση στην οποία αναφέρεται ο Ζίζεκ θα δείτε ότι:

α) δεν σκοτώθηκε κανείς, υπήρξε συμπλοκή για λόγους άσχετους με την οικογένεια Ρομά
β) Δεν αναφέρεται κανένα περιστατικό ζωοκλοπής, πόσο μάλλον κατά συρροή. Δεν αναφέρονται πυροβολισμοί στον καταυλισμό
γ) η γη ανήκε στην οικογένεια Ρομά, παράνομη κρίθηκε η οικοδόμηση
δ) η κυβέρνηση δεν μεταστέγασε την οικογένεια αλλά την έκλεισε σε στρατόπεδο προσφύγων. Η αδυναμία εύρεσης λύσης ώθησε την οικογένεια να επιστρέψει έξω απ' το χωριό. Οι κάτοικοι δεν επέτρεψαν την επανεγκατάσταση. Η οικογένεια επέστρεψε στο κέντρο προσφύγων
ε) Η κυβέρνηση κατεδάφισε το παράνομο οίκημα της οικογένειας και την μετακίνησε σε ένα εγκατελειμμένο στρατόπεδο.



6 σχόλια:

  1. Aντώνη, ο Zizek ήταν ανέκαθεν για φάπες;Αν όχι, προτείνεις κάποιο/κάποια από τα παλιά του έργα ή πλέον τα τρώει και αυτά η μαρμάγκα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ιστρολλικός25 Μαΐου 2013 - 1:37 μ.μ.

      Εμένα πάντως η άποψη μου είναι ότι ο Ζίζεκ είναι η λογική κατάληξη του μεταμοντερνισμού ως ρεύμα σκέψης. Στο βαθμό δηλαδή που οι φορείς αυτού του συνοθηλεύματος αερολογίας, εννοιολογικής σύγχησης και ιστορικής άγνοιας δεν κατέληξαν σε ανοιχτά δεξιές θέσεις, έγιναν Ζιζεκοειδή, κοινώς, προβοκάτορες της διανόησης. Αν πιστεύεις οτι η λακανική ψυχανάλυση έχει τίποτα να προσφέρει στη σκέψη, τότε ίσως κάποια από τα έργα του Ζίζεκ να σου φανούν χρήσιμα. Εγώ πάντως θα σου πρότεινα να επενδύσεις αυτό το χρόνο στην μελέτη των κλασσικών του Μαρξισμού, της ιστορίας της φιλοσοφίας και της ιστοριας γενικότερα.

      Διαγραφή
    2. @ Aiwarikiaar: Ο Ζίζεκ πάντοτε ήταν agent provocateur, ένας βαθιά sinister (δεν ξέρω την κατάλληλη λέξη στα ελληνικά) άνθρωπος με δεκάδες προσωπεία, ο οποίος έκανε καριέρα χτίζοντας το ένα ψέμμα πάνω στο άλλο, διαστρεβλώνοντας ιστορικά γεγονότα, πρόσωπα και πράγματα επανελειμμένα και σκόπιμα, και εξαπατώντας ακροατήρια σε όλο τον κόσμο για τις πραγματικές του πολιτικές θέσεις και τον πραγματικό του πολιτικό ρόλο.

      Αυτό θα το τεκμηριώσω αναλυτικά στα "Z Files", και σε παραπέμπω σε σλοβένικο κείμενο ήδη απ' το 1999 για τον ρόλο του: http://leninreloaded.blogspot.com/2013/05/the-z-files.html

      Διαγραφή
    3. Αντώνη, να προτείνω μια απόδοση του sinister στα ελληνικά; Μοχθηρός...

      Η μοχθηρία ερμηνεύει ως ένα βαθμό και σε ψυχολογικό μόνο (όχι πολιτικό) επίπεδο τις παράδοξες εκλεκτικές συγγένειες αυτού του είδους "αριστερού" λόγου με τη συγκαλυμμένα φασιστική και δήθεν αντισυστημική ρητορική πολλών και διαφόρων.

      gdmn1973

      Διαγραφή
    4. Ιστρολλικός25 Μαΐου 2013 - 3:03 μ.μ.

      Να προσθέσω ότι συμφωνώ με το παραπάνω σχόλιο του Αντώνη. Η δική μου θέση είναι απλά ότι η παπαρολογία του Ζίζεκ δεν θα είχε γίνει ποτέ πειστική εάν ο δρόμος για τέτοιου είδους σκέψη δεν είχε προετοιμαστεί από τον μεταμοντέρνο συρφετό που μεταμόρφωσε την τάξη σε αφήγηση. Βλ Ellen Meiksins Wood, The Retreat from Class που αν δεν κάνω λάθος είχε μεταφράστει από το ΛΡ.

      Διαγραφή
  2. Για να απομονωσουμε τους ρατσιστες πρεπει να γινουμε ρατσιστες. Για να γινουμε καθηγητες στις ΗΠΑ τι ακριβως πρεπει να κανουμε; Δεν πρεπει επισης να ξεχασουμε οτι οι Σουηδοι σοσιαλδημοκρατες ηταν οι καλυτεροι μαθητες του Μενγκελε... Η απορια μου ειναι πως χωσανε στην φαση και τον Ο.Στοουν. ΑΑ

    ΑπάντησηΔιαγραφή