Τετάρτη, 20 Μαρτίου 2013

"Μια χούφτα κράτη": Σχετικά με ένα κρίσιμο σημείο στον "Ιμπεριαλισμό" του Λένιν. Πρώτο μέρος

Έριξα σήμερα μια σύντομη ματιά στον εξελισσόμενο προσυνεδριακό διάλογο του ΚΚΕ. Εκεί έπεσα πάνω στην παρέμβαση του Νίκου Μεταλληνού, από την οποία αντιγράφω τα ακόλουθα:
Ο Λένιν ιμπεριαλιστικές θεωρεί τις μεγαλύτερες καπιταλιστικές δυνάμεις ή χώρες, στις οποίες αναφέρεται, δύο φορές μάλιστα, στον γνωστό ορισμό του ιμπεριαλισμού με τα πέντε σημεία (Απαντα τ. 27 σελ.393). Οι χώρες αυτές, πάντα κατά τον Λένιν, είναι «μία χούφτα» ή «τα 4-5 μεγαλύτερα καπιταλιστικά κράτη». Γράφει χαρακτηριστικά: «Ο κόσμος χωρίστηκε σε μία χούφτα κράτη-τοκογλύφους και σε μία τεράστια πλειοψηφία κράτη-οφειλέτες» (στο προηγούμενο σελ. 405). Το σχήμα αυτό το διατηρεί το ΚΚΕ και στο ισχύον πρόγραμμα του όπου γράφει: «Ενας μικρός αριθμός ανεπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών ελέγχει και εκμεταλλεύεται το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πλούτου»
Ο Μεταλληνός, όπως και πολλοί άλλοι, χρησιμοποιεί αυτό το σημείο του "Ιμπεριαλισμού" για να ασκήσει κριτική στις Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για το 19ο συνέδριο ως, ανάμεσα σε άλλα "αντιλενινιστικές". Κι έτσι γράφει:
Στις θέσεις 5, 70 και 72 της ΚΕ για το 19ο Συνέδριο του Κόμματος σκιαγραφείται μία άλλη αντίληψη για τον ιμπεριαλισμό από αυτήν που ανάλυσε ο Λένιν στο βιβλίο του «Ο ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», αλλά και τις θέσεις που επεξεργάστηκαν τα συνέδρια της 3ης Διεθνούς και μέχρι σήμερα διατηρούν όσα κόμματα βρίσκονται σε αυτό το πολιτικό-ιστορικό ρεύμα.
Οι συνεπαγωγές του επιχειρήματος είναι σαφείς:  Αφού ο Λένιν κάνει λόγο, και πάνω από μια φορά, για μια "χούφτα κράτη", ο ιμπεριαλισμός δεν είναι ένα ευρέως ενσωματωμένο φαινόμενο, αλλά ζήτημα που αφορά ως δράστη μια μικρή μειοψηφία κρατών και ως παθόντα την μεγάλη πλειοψηφία τους· η Ελλάδα δεν είναι ιμπεριαλιστική χώρα και δεν έχει καμία θέση στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα, αλλά χώρα "εξαρτημένη" από ιμπεριαλιστικές χώρες με αποικιακού τύπου δεσμά· και συνεπώς ο σοσιαλιστικός αγώνας στη χώρα μας είναι απαραίτητα εθνοαπελευθερωτικός/ανεξαρτησιακός σε χαρακτήρα, και για αυτό περνά μέσα από τη συμμαχία της εργατικής τάξης με προοδευτικά κομμάτια της (μικρο)αστικής τάξης που αντιμάχονται την ίδια αυτή εξάρτηση και δεν μπορεί να προβάλλει ως άμεσο στρατηγικό του στόχο τον σοσιαλισμό και την επαναστατική ανατροπή της αστικής εξουσίας (αφού βέβαια η χώρα δεν βρίσκεται στο στάδιο του "σαπίσματος" εκείνου του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού που επιβάλλει και διευκολύνει την επαναστατική ανατροπή). Αυτή, εν συνόλω, είναι η γραμμή της αντιπολίτευσης όπως εκφράζεται όχι μόνο στο άρθρο του Μεταλληνού αλλά σε δεκάδες άλλα, εντός και εκτός ΚΚΕ.

Η παρατήρηση λοιπόν του Λένιν, που πράγματι επαναλαμβάνεται στον "Ιμπεριαλισμό", αποτελεί μια εξέχουσας σημασίας παρατήρηση, με πολύ σημαντικές διαστάσεις για την εσωκομματική (και όχι μόνο) πολεμική ενάντια στις Θέσεις της ΚΕ, και πολύ περισσότερο, για τις πρακτικές της πολιτικές απολήξεις.

Θα πρέπει να ασχοληθούμε λοιπόν επισταμένως με τη φράση αυτή. Για να το κάνουμε, προτείνω εδώ να επικεντρωθούμε σε ένα από τα κεντρικότερα σχετικά σημεία του "Ιμπεριαλισμού", το οποίο εμφανίζεται στο Κεφάλαιο 10, "Η ιστορική θέση του καπιταλισμού."

Στην έκδοση των Απάντων από την Σύγχρονη Εποχή (1988), τόμος 27, πρόκειται για το εδάφιο που ξεκινά από την αρχή του 10ου κεφαλαίου ("Η ιστορική θέση του ιμπεριαλισμού"), από τη φράση δηλαδή "Είδαμε ότι, σύμφωνα με την οικονομική του ουσία, ο ιμπεριαλισμός είναι μονοπωλιακός καπιταλισμός" (σελίδα 428) έως τη φράση "πιο ισχυρές σε κεφάλαια (Αγγλία)" στη σελίδα 430.

Στην αρχή του εδαφίου αυτού, στην πρώτη παράγραφο της σελ. 428, ο Λένιν γράφει ότι θέλει να υπογραμμίσει "τέσσερα κύρια είδη μονοπωλίων ή τέσσερις κύριες εκδηλώσεις του μονοπωλιακού καπιταλισμού, που είναι χαρακτηριστικές για την εποχή που εξετάζουμε".

Όμως αυτό το οποίο ακολουθεί αμέσως μετά δεν φαίνεται να αναφέρεται καθόλου σε διακριτά και αυτοτελή είδη μονοπωλιακού καπιταλισμού τα οποία θα μπορούσαν να εντοπιστούν, πχ, σε διαφορετικές χώρες. Ούτε φαίνεται ιδιαίτερα ακριβής η διατύπωση "εκδηλώσεις", μιας και αυτή προϋποθέτει και πάλι μια κοινή ουσία που εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους σε διαφορετικά τοπικά συμφραζόμενα.

Ας θυμηθούμε πώς ξεκινά το πρώτο από τα τέσσερα σημεία:

"Πρώτο, το μονοπώλιο ξεπήδησε από τη συγκέντρωση της παραγωγής σε μια πολύ υψηλή βαθμίδα της ανάπτυξής της. Είναι οι μονοπωλιακές ενώσεις των καπιταλιστών, τα καρτέλ, τα συνδικάτα, τα τραστ. Είδαμε τι τεράστιο ρόλο παίζουν αυτά στη σύγχρονη οικονομική ζωή. Στις αρχές του 20ου αιών απόκτησαν απόλυτη υπεροχή στις προηγμένες χώρες..."

"Το μονοπώλιο ξεπήδησε από τη συγκέντρωση της παραγωγής": Πρόκειται, αναμφίβολα, για μια δήλωση επί της γεννεσιουργού αιτίας, της πηγής, του φαινομένου του "μονοπωλιακού καπιταλισμού" ή "ιμπεριαλισμού." 

Το δεύτερο σημείο όμως αλλάζει μεθοδολογική κατεύθυνση, καθώς δεν φαίνεται να αναφέρεται σε γεννεσιουργά αίτια αλλά σε επιπτώσεις:

"Δεύτερο, τα μονοπώλια οδήγησαν στην ένταση της αρπαγής των σπουδαιότερων πρώτων υλών, ιδιαίτερα για τη βασική και την πιο καρτελοποιημένη βιομηχανία της καπιταλιστικής κοινωνίας...Η μονοπωλιακή κατοχή των σπουδαιότερων πρώτων υλών αύξησε τεράστια την εξουσία του μεγάλου κεφαλαίου και όξυνε την αντίεση ανάμεσα στην καρτελοποιημένη και τη μη καρτελοποιημένη βιομηχανία."

"Τα μονοπώλια οδήγησαν": Δεν πρόκειται καθόλου για γεννεσιουργό αιτία, αλλά για επίπτωση ενός φαινομένου, επίπτωση που γίνεται, τρόπον τινά, κομμάτι της ιστορικής εκδίπλωσής του. Δεν είναι, δηλαδή, η "ένταση της αρπαγής των σπουδαιοτέρων πρώτων υλών" που δημιουργεί τον μονοπωλιακό καπιταλισμό, αλλά ο μονοπωλιακός καπιταλισμός που σπρώχνει  προς την ένταση της αρπαγής των σπουδαιοτέρων πρώτων υλών. 

Στα γεννεσιουργά αίτια του ιμπεριαλισμού ως μονοπωλιακού καπιταλισμού ο Λένιν επιστρέφει στο τρίτο σημείο:

"Τρίτο, το μονοπώλιο προήλθε από τις τράπεζες. Οι τράπεζες μετατράπηκαν από μετριόφρονες μεσολαβητικές επιχειρήσεις σε μονοπωλητές του χρηματιστικού κεφαλαίου...Μια χρηματιστική ολιγαρχία, που απλώνει ένα πυκνό δίχτυ σχέσεων εξάρτησης σε όλους χωρίς εξαίρεση τους οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς της σύγχρονης αστικής κοινωνίας -- αυτή είναι η πιο ανάγλυφη εκδήλωση αυτού του μονοπωλίου"

"Το μονοπώλιο προήλθε από τις τράπεζες": η ποιοτική μετάλλαξη, στον "νεότατο καπιταλισμό" των αρχών του 20ου αιώνα, του ρόλου των τραπεζών ερμηνεύεται ως μια δεύτερη γεννεσιουργός αιτία της δημιουργίας των μονοπωλίων. 

Το τέταρτο σημείο, το οποίο θεμελιώνει επιχειρηματολογικά και την περιώνυμη αναφορά στη "μια χούφτα κρατών" λίγο αργότερα, έχει μια παράξενη θέση σε αυτή την ετερογενή λίστα αιτιών και επιπτώσεων. "Παράξενη" επειδή οι φραστικές επιλογές του Λένιν παραπέμπουν σε άλλη μία γεννεσιουργό αιτία:

"Τέταρτο, το μονοπώλιο προήλθε από την αποικιακή πολιτική. ..."

Κι όμως, η αμέσως επόμενη πρόταση καθιστά σαφές ότι η "αποικιακή πολιτική" είναι κάτι παλιότερο και για το λόγο αυτό διακριτό από τον ιμπεριαλισμό:

"Στα πολυάριθμα 'παλιά' ελατήρια της αποικιακής πολιτικής, το χρηματιστικό κεφάλαιο πρόσθεσε και τον αγώνα για τις πηγές πρώτων υλών, για την εξαγωγή κεφαλαίου, για τις 'σφαίρες επιρροής', δηλ. για τις σφαίρες προσοδοφόρων συμφωνιών, παραχωρήσεων, μονοπωλιακών κερδών, κ.α -- τέλος για το οικονομικό έδαφος γενικά."

Συνεπώς, ισχυρίζομαι, δεν πρόκειται εδώ καθόλου για γεννεσιουργό αιτία της ίδιας τάξης με την μονοπωλιακή συγκέντρωση και τον ρόλο των τραπεζών (σημεία 1 και 3). Πρόκειται, μάλλον, για παρουσίαση της μετάλλαξης του νοήματος της αποικιοκρατίας στα πλαίσια της ανάδυσης των παραγόντων 1 και 3, που οδηγούν στην ενσωμάτωση της αποικιοκρατίας στο ιμπεριαλιστικό οικονομικό πλαίσιο και την "νεότατη" (20ου αιώνα) λογική του.

Στο μεταξύ, η αναφορά στο "ελατήριο" της εξασφάλισης "πρώτων υλών" ως κινήτρου για την μετάλλαξη της αποικιακής πολιτικής από τον ιμπεριαλισμό μας οδηγεί πίσω στο δεύτερο σημείο, που δεν εκφέρεται φραστικά ως γεννεσιουργός αιτία αλλά ως συνέπεια. Γιατί βλέπουμε ότι το σημείο αυτό δεν εκφράζει τίποτε άλλο παρά μια επιμέρους διάσταση του τέταρτου σημείου: τα κίνητρα της ιμπεριαλιστικής αρπακτικότητας και της δίψας για αποικίες ως κίνητρο αφορούν, ανάμεσα σε άλλα, στην εξασφάλιση πρώτων υλών για τη βιομηχανία. 

Συνοπτικά λοιπόν, ισχυρίζομαι, κατά πρώτον ότι εδώ, στο εδάφιο αυτό, δεν έχουμε ούτε τέσσερα είδη ιμπεριαλισμού, ούτε τέσσερις εκδηλώσεις του ιμπεριαλισμού, ούτε τέσσερις γεννεσιουργές αιτίες του ιμπεριαλισμού. Έχουμε δύο ιστορικά τοποθετήσιμες (στον "νεότατο καπιταλισμό") γεννεσιουργές αιτίες του ιμπεριαλισμού (οι οποίες αφορούν στην οργάνωση του κεφαλαίου) και μία και μόνη επίπτωση αυτών των αιτιών, η οποία αφορά α) στην ενσωμάτωση της παλαιότερης αποικιοκρατίας στις αναγκαιότητες της ιμπεριαλιστικής συσσώρευσης, και β) στις επιπτώσεις του ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού στην ραγδαία ενσωμάτωση μεγάλων περιοχών του κόσμου ως αποικιών, ώστε να εξασφαλίζεται φτηνή και προνομιακή πρόσβαση σε πρώτες ύλες, προορισμούς εξαγωγής κεφαλαίου, σφαίρες επιρροής, προσοδοφόρες συμφωνίες, παραχωρήσεις, μονοπωλιακά κέρδη.

Η ερμηνεία αυτή μου φαίνεται ότι ενισχύεται σοβαρά αν λάβουμε υπόψη την περιώνυμη λίστα των πέντε "βασικών γνωρισμάτων του ιμπεριαλισμού" όπου η συγκέντρωση του πλούτου των αποικιών από "μια χούφτα κράτη-τοκογλύφους" δεν επιλέγεται ως διατύπωση, αλλά προτιμάται η σαφώς πιο ουδέτερη και λιγότερο μονοσήμαντη διατύπωση του "μοιράσματος του κόσμου" ανάμεσα στις "μεγαλύτερες καπιταλιστικές δυνάμεις":
1) συγκέντρωση της παραγωγής και του κεφαλαίου, που έχει φτάσει σε τέτοια υψηλή βαθμίδα ανάπτυξης ώστε να δημιουργεί μονοπώλια που παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην οικονομική ζωή· 2) συγχώνευση του τραπεζικού κεφαλαίου με το βιομηχανικό και δημιουργία μιας χρηματιστικής ολιγαρχίας πάνω στη βάση αυτού του "χρηματιστικού κεφαλαίου"· 3) εξαιρετικά σπουδαία σημασία αποκτάει η εξαγωγή κεφαλαίου, σε διάκριση από την εξαγωγή εμπορευμάτων· 4) συγκροτούνται διεθνείς μονοπωλιακές ενώσεις των καπιταλιστών, οι οποίες μοιράζουν τον κόσμο· και 5) έχει τελειώσει το εδαφικό μοίρασμα της γης ανάμεσα στις μεγαλύτερες καπιταλιστικές δυνάμεις. (Άπαντα, σ. 393).
Το ίδιο σημαντικό μου φαίνεται ότι το 10ο κεφάλαιο, στην αρχή του οποίου επικεντρώνομαι, ξεκινά με την επανάληψη της θέσης ότι "σύμφωνα με την οικονομική του ουσία, ο ιμπεριαλισμός είναι μονοπωλιακός καπιταλισμός": είναι προφανές, νομίζω, ότι η υπόταξη και η εκμετάλλευση του κόσμου όλου από "μια χούφτα κράτη-τοκογλύφους" δεν έχει απλώς οικονομικές διαστάσεις, αλλά το λιγότερο, και στρατιωτικοπολιτικές διαστάσεις επίσης. Κι όμως αυτές δεν είναι οι διαστάσεις που τονίζονται στο σημείο αυτό αλλά και στον "Ιμπεριαλισμό" ευρύτερα.

9 σχόλια:

  1. Αντώνη,

    μια μερικότερη σκέψη για την πολύ επίκαιρη (λόγω και της διαστρέβλωσης του Λένιν που κάνουν ορισμένοι) ανάλυση σου. Το δίνω επιγραμματικά, γιατί έτσι φαίνεται καθαρότερα τι πιστεύω ότι εννοεί ο Λένιν μιλώντας για "τέσσερα κύρια είδη μονοπωλίων ή τέσσερεις κύριες εκδηλώσεις του μονοπωλιακού καπιταλισμού".

    1. Μονοπώλιο της παραγωγής (μέσα από τη συγκέντρωση και, κυρίως, τη συγκεντροποίηση).

    2. Μονοπώλιο στον κατοχή-έλεγχο των σπουδαιότερων πηγών πρώτων υλών.

    3. Μονοπώλιο στον έλεγχο του χρηματικού κεφαλαίου, γενικότερα όλων των διαθέσιμων χρηματικών μέσων της κοινωνίας.

    4. Μονοπώλιο στον έλεγχο εδαφών ("ο κόσμος είχε πια μοιραστεί" - αρχή για το ξαναμοίρασμα).

    Τα 4 αυτά "είδη" - "εκδηλώσεις" έχουν βέβαια και ποιοτικές διαφορές, αλλά αποτελούν αξεχώριστα και αλλαηλένδετα συστατικά του μονοπωλιακού καπιταλισμού.

    Πέτρος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ για την παρατήρηση. Είναι βοηθητική, αν και νομίζω ότι ο ίδιος ο Λένιν επαμφοτερίζει σχετικά με το ακριβές στάτους των τεσσάρων αυτών σημείων. Οπωσδήποτε, δεν πρόκειται για ΔΙΑΚΡΙΤΑ είδη μονοπωλίων αλλά για ΕΠΙΠΕΔΑ μίας κοινής αρχής του μονοπωλίου όπως τα απαριθμείς εδώ. Αυτό συμφωνεί με την ερμηνεία μου στο δεύτερο κομμάτι, ότι δηλαδή ο Λένιν προσπαθεί να εντοπίσει μια ΚΟΙΝΗ ΑΡΧΗ με διαφορετικά επίπεδα άρθρωσης/εκδήλωσης.

      Αλλά βέβαια, εξακολουθεί να τίθεται το πρόβλημα της διαχρονικότητας του 4ου σημείου, και άρα του συνανήκειν του με τα άλλα τρία, του στάτους του ως "νόμου."

      Διαγραφή
  2. Διάβαζα πρόσφατα (με αφορμή μια συζήτηση εδώ όπου μπλέχτηκε το θέμα της Ελλάδας του 1821 κλπ) στις εισηγήσεις απ' το επιστημονικό συμπόσιο του ΚΜΕ με τίτλο "η επανάσταση του εικοσιένα" (ΣΕ 1981), το εξής περιστατικό:
    Όπως είναι γνωστό τα επτάνησα ήταν αγγλικό προτεκτοράτο το οποίο η αγγλία παραχώρησε στην ελλάδα, αφενός κρίνοντας (υποθέτω βέβαια ζυγίζοντας και την ύπαρξη της όποιας ντόπιας αντιπολίτευσης) ότι τα συμφέροντά της εξυπηρετούνται φτηνότερα απ' ό,τι αν θα εξακολουθούσαν να είναι κάτω από την κυριαρχία της, και αφετέρου το έκανε αυτό μόνον αφού -μετά την εκθρόνιση του Όθωνα και την εγκατάσταση του Γεώργιου στο θρόνο- είχε εξασφαλίσει ένα ισχυρό έρεισμα για τον πολιτικό έλεγχο της Ελλάδας (σε ορισμένο ανταγωνισμό όμως με τη Γερμανία), που πράγματι την εξυπηρέτησε για πάνω από 80 χρόνια.
    Βέβαια δε μιλάμε ακόμα για την εποχή του ιμπεριαλισμού, αλλά η αγγλία σαν πρωτοπόρος καπιταλισμός μπορεί να εμφανιζε κάποια πιο προωρα χαρακτηριστικά.
    Το γράφω λοιπόν σαν παράδειγμα της σχέσης της αποικιακής πολιτικής με το γενικότερο χαρακτηριστικό του μοιράσματος του κόσμου, από την πολιτικοικονομική του σκοπιά.
    Όσο για την εδαφική σκοπιά, αυτή σήμερα επιτυγχάνεται κατά κύριο με την ύπαρξη των στρατιωτικών βάσεων ανα τον πλανήτη, ενώ από κάθε σκοπιά (οικονομική, πολιτική, εδαφική) κύριο ρόλο παίζουν οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, πότε ανοιχτές και πότε πιο συγκαλυμμένς, πότε με το ένα και πότε με το άλλο κατασκευασμένο πρόσχημα, πότε σε σύμπνοια των ισχυρών ιμπεριαλιστικών χωρών (αυτών που χαράζουν την παγκόσμια ιμπεριαλιστική στρατηγική) και πότε μέσω αντιθέσεων τους: Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Αφγανιστάν, Λυβή, Συρία, Μάλι και πολλές άλλες μέσα στην τελευταια 20ετία.

    Στα 4 του Πέτρου, θα ήθελα να προσθέσω το κατά τη γνώμη μου ιδιαίτερα σημαντικό: την κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου. Δεν πρόκειται απλά για το χρηματικό κεφάλαιο και τον έλεγχό του. Πρόκειται για το χρηματιστικό κεφάλαιο, όπου το κεφάλαιο βρίσκει την απόλυτη υπαρξιακή έκφρασή του σαν χρήμα που δημιουργεί χρήμα, και που σε αυτή του τη λειτουργία υποτάσσεται και το βιομηχανικό και το εμπορικό κεφάλαιο σε παγκόσμια κλίμακα, γεγονος με άμεσες συνέπειες στο ειδος της οικονομικής ανάπτυξης που επιβάλλεται, και στο "σάπισμα" όχι απλώς του καπιταλισμού αλλά του καπιταλιστικού κόσμου. [*]

    Τέλος, έχω τη γνωμη ότι το γεγονός της ανάπτυξης του καπιταλισμού, ως το μονοπωλιακό μάλιστα στάδιο, σε πρώην "καθυστερημένες" χώρες κλπ, δεν αναιρεί την ύπαρξη της "χούφτας" που κι αυτή ταυτόχρονα δεν παύει να αναπτύσσεται, ενώ επίσης οι όροι της ανισομετρίας δεν παύουν να διατηρούνται . Όμως ταυτόχρονα οι αντιθέσεις και ανταγωνισμοί αποκτούν πιο οξεία μορφή, τα όρια της οικονομικής επεκτατικότητας στενεύουν κλπ.

    Πάντως αν τις μετρήσουμε, οι χώρες που αποτελούν πραγματικά τη χούφτα, αυτήν που "παίζει" σε πραγματικά παγκόσιο επίπεδο, παραμένουν λίγο πολύ οι ίδιες. Θα είχε ενδιαφέρον μια σημερινή ανάλυση της κατοχής χρεογράφων-ελέγχου του διεθνούς χρηματικού κεφαλαίου όπως αυτή στη βάση της οποίας ο Λένιν μιλούσε για "πέντε χώρες", κράτη τοκογλύφους που κυριαρχούν έτσι ή αλλιώς πάνω στο σύνολο των άλλων χωρών.

    [*] Είναι τέτοια η κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου, πού ως ένα βαθμό χωρίς λεπτομερή οικονομικά στοιχεία είναι αδύνατο να κατανοήσει κανείς τι θα πει, για παράδειγμα, οικονομία των "ασιατικών τίγρεων" ή κινέζικη οικονομία, από τη στιγμή που γνωρίζουμε ότι ιδιαίτερα μεγάλο κεφάλαιο των "δυτικών" πολυεθνικών είναι επενδυμένο σε αυτές τις χώρες. Και από την άλλη, τότε, οι κυβερνήσεις αυτών των χωρών, λ.χ. της Κϊνας στον ανταγωνισμό της με τις ΗΠΑ, όταν εξυπηρετούν με την πολιτική τους τα συμφέροντα της "δικής τους" οικονομίας, κατά πόσο στην πραγματικότητα δεν εξυπηρετούν τμήματα του κεφαλαίου που έχει επενδυθεί σε αυτήν και που έτσι έμμεσα στρέφεται πολιτικά κατά της "μητρικής" χώρας, ή που αντίθετα, άλλοτε, υποτάσσει την πολιτική στα συμφέροντα της "μητρικής";;;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. επανόρθωση: με την ίδια αφορμή αλλά σε άλλο βιβλίο το διάβαζα αυτό για τα επτάνησα (λάζαρης - οι ρίζες του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος) αλλά δεν έχει τόση σημασία αυτό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. "Τέλος, έχω τη γνωμη ότι το γεγονός της ανάπτυξης του καπιταλισμού, ως το μονοπωλιακό μάλιστα στάδιο, σε πρώην "καθυστερημένες" χώρες κλπ, δεν αναιρεί την ύπαρξη της "χούφτας" που κι αυτή ταυτόχρονα δεν παύει να αναπτύσσεται, ενώ επίσης οι όροι της ανισομετρίας δεν παύουν να διατηρούνται . Όμως ταυτόχρονα οι αντιθέσεις και ανταγωνισμοί αποκτούν πιο οξεία μορφή, τα όρια της οικονομικής επεκτατικότητας στενεύουν κλπ.

    Πάντως αν τις μετρήσουμε, οι χώρες που αποτελούν πραγματικά τη χούφτα, αυτήν που "παίζει" σε πραγματικά παγκόσιο επίπεδο, παραμένουν λίγο πολύ οι ίδιες."

    Δεν είναι έτσι ακριβώς. Πρώτα από όλα, είναι κρίσιμο να διασαφηνίσουμε για όλους την έννοια της "ιμπεριαλιστικής πυραμίδας." Η πυραμίδα εξ ορισμού είναι πλατύτερη στη βάση της και στενότερη στην κορυφή της. Περιλαμβάνει δηλαδή ήδη την ανισομέρεια ισχύος, εξίσου όμως μας επιτρέπει να κατανοήσουμε ότι μια σειρά χώρες που πρότερα (και στην εποχή του Λένιν) ήταν ΕΞΩ από το ιμπεριαλιστικό σύστημα είναι πια ΜΕΣΑ στο ιμπεριαλιστικό σύστημα, στις χαμηλότερες βαθμίδες.

    Θα δώσω δύο παραδείγματα για να στοιχειοθετήσω το πιο πάνω από τα πολλά που θα μπορούσα να δώσω, αλλά ελπίζω να αρκέσουν.

    Ελάχιστοι ευρωπαίοι θα αμφισβητήσουν ότι το ΝΑΤΟ είναι μια ιμπεριαλιστική συμμαχία, ένα ιμπεριαλιστικό ολοκλήρωμα. Η τάση τους είναι να νομίζουν ότι η ΕΕ είναι κάτι άλλο (και "ανώτερο" ή "ευγενέστερο"). Αυτή είναι η κληρονομιά του χυδαίου αντιαμερικανισμού που εξυπηρέτησε πάρα πολύ τις ευρωπαϊκές αστικές τάξεις στις δικές τους μονοπωλιακές επιδιώξεις.

    Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά και ας μιλήσουμε για το συναινετικά αποδεκτό ως ιμπεριαλιστικό ΝΑΤΟ.

    Η αρχική συμφωνία της Βορειοατλαντικής συμμαχίας του 1949 περιελάμβανε τα εξής κράτη: ΗΠΑ, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Γαλλία, Αγγλία, Καναδά, Ιταλία, Νορβηγία, Δανία, Πορτογαλία και Ισλανδία. Σύνολο 12 χώρες.

    Πόσες περιλαμβάνει σήμερα;

    28. Τις αναφέρω: ΗΠΑ, Αγγλία, Αλβανία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Καναδάς, Κροατία, Τσεχία, Δανία, Εσθονία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Νορβηγία, Ολλανδία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τουρκία.

    Πόσες από αυτές τις χώρες είναι χώρες του μη ιμπεριαλιστικού σοσιαλιστικού μπλοκ; 12. Πάνω από 80% της αύξησης στάτους μέλους στην συγκεκριμένη ιμπεριαλιστική πυραμίδα.

    Τι βλέπουμε εδώ λοιπόν; Βλέπουμε μια δραστική αύξηση των μελών ενός ιμπεριαλιστικού μπλοκ μέσω των συνεπειών της διάλυσης ενός αντι-ιμπεριαλιστικού μπλοκ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεύτερο παράδειγμα:

      ΔΝΤ. Μέλη κατά την ίδρυσή του το 1945: 29. Μέλη σήμερα: 188.

      Αριθμός Executive Directors του ΔΝΤ σήμερα: 24.

      Από αυτούς, 8 ex officio πρέπει να είναι από τις κάτωθι χώρες: ΗΠΑ, Ιαπωνία, Γερμανία, Γαλλία, Αγγλία, Κίνα, Ρωσία, Σαουδική Αραβία. Ο επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματος είναι Πορτογάλος.

      Τα μέλη του G-20 των 20 μεγαλύτερων οικονομιών είναι: Αργεντινή, Αυστραλία, Βραζιλία, Καναδάς, Κίνα, Γαλλία, Γερμανία, Ινδία, Ινδονησία, Ιταλία, Ιαπωνία, Μεξικό, Ρωσία, Σαουδική Αραβία, Νότια Αφρική, Νότια Κορέα, Τουρκία, ΗΠΑ, Αγγλία, και ΕΕ (ως σύνολο).

      Το 1916, όταν γράφτηκε ο "Ιμπεριαλισμός" οι Κίνα, Ινδονησία, Ινδία, Σαουδική Αραβία, Νότια Αφρική, Νότια Κορέα, ήταν ουσιαστικά αποικίες ή μισο-αποικίες, ενώ δύσκολα μπορεί κανείς να δει Αργεντινή, Βραζιλία και Μεξικό ως δυνάμεις ενταγμένες σε ιμπεριαλιστικά μπλοκ συμμαχιών. Και η Ρωσία ήταν μια επαναστατική σοβιετική δημοκρατία και πυρήνας του αντι-ιμπεριαλισμού.

      Για την επέκταση της λίστας μελών του μορφώματος της ΕΕ δεν χρειάζεται να γράψω.

      Κατά συνέπεια, όχι, δεν πρόκειται πια για μια "χούφτα κρατών" με τον τρόπο που έβλεπε στην δική του εποχή ο Λένιν. Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ισχύς ΜΟΝΗ ΤΗΣ ξεχωρίζει πολύ λίγα κράτη στην κορυφή (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία). Το ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ σκέλος του ιμπεριαλισμού όμως, που είναι και το καθοριστικό για τον Λένιν μεθοδολογικά, αναδεικνύει περισσότερα κράτη από όσα θα μπορούσε να φανταστεί γράφοντας, όπως έγραψα, σε μια περίοδο που ο "ιμπεριαλισμός" περνούσε ακόμα μέσα από την υπαγωγή της αποικιοκρατίας στις νέες μονοπωλιακές σχέσεις, και κατά συνέπεια, μια περίοδο όπου η παγκόσμια καπιταλιστική ανάπτυξη ήταν ένα κλάσμα αυτού που είναι σήμερα.

      Διαγραφή
  5. Η "ένστασή" μου δεν αφορά το γεγονός ότι ο καπιταλισμός αναπτύσσεται σε μια σειρά χώρες όπου πριν 100 χρόνια δεν υπήρχε, ούτε το ότι φτάνει στο μονοπωλιακό στάδιό του σταδιακά σε κάθε χώρα όπου αναπτύσσεται, ούτε το ότι αυτή η διαδικασία στενεύει τον "οικονομικό χώρο" (σελ. 88) και οξύνει την πάλη γι' αυτόν, ούτε το ότι αυτή η μεταβολή στις λιγότερο αναπτυγμένες και λιγότερο ισχυρές χώρες μεταβάλλει και τα πολιτικά καθήκοντα τις εργατικής τάξης και των συμμάχων της σε αυτές. Το ερώτημα είναι ποιο είναι το ακριβές αποτέλεσμα, οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης, καθώς επίσης κι αν μπορεί να βγαίνουν γενικά συμπεράσματα από εξωτερικά χαρακτηριστικά.

    Τέτοια θεωρώ πχ τον αριθμό των χωρών του ΝΑΤΟ. Σε ιμπεριαλιστικές συμμαχίες ήταν ενταγμένες ΟΛΕΣ οι χώρες και τον καιρό που ο Λένιν έγραφε τον "ιμπεριαλισμό" δηλαδή στη διάρκεια του ΑΠΠ, χωρίς αυτό να σημαίνει πως όλες αυτές οι χώρες είναι ιμπεριαλιστικές.
    Από την άλλη πάλι, αμέσως μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού στην Ευρώπη, όλες σχεδόν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης "μαντρώθηκαν" στο ΝΑΤΟ και κατόπιν στην ΕΕ, αλλά αυτό δεν είναι απόδειξη του "ιμπεριαλισμού" τους γενικά, δε λέει κάτι για το βαθμό της οικονομικής-καπιταλιστικής τους ανάπτυξης, της κάθε μιας από αυτές, ούτε για την συγκεκριμένη τους θέση στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα, πυραμίδα, πλέγμα κλπ.

    Αλλά κι η στρατιωτική ισχύς δεν μπορεί, γενικά, να θεωρηθεί ανεξάρτητα από την οικονομική. Όπως επίσης, και πριν 93 χρόνια, οι 5 χώρες της χούφτας, δεν ήταν οι μοναδικές που διέθεταν οικονομική ισχύ χάρη στην οποία υπερτερούσαν απέναντι σε άλλες. Διέθεταν όμως τόση οικονομική ισχύ που τις έκανε να ξεχωρίζουν από όλες τις άλλες, να βρίσκονται μεταξύ τους σε ανταγωνισμό για τον έλεγχο ολόκληρης της γης και σε αυτόν τον ανταγωνισμό να προσδένουν και τις υπόλοιπες. Στη σελ. 71 του ιμπεριαλισμού, στον πίνακα τον χρεογράφων που κατέχει κάθε χώρα, απεικονίζονται 15 χώρες με όχι ασήμαντο οικονομικό μεριδιο, όμως ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι τέσσερις που κατέχουν μόνες τους το 80% του παγκόσμιου χρηματιστικού κεφαλαίου, που σ' αυτές "σχεδόν όλος ο υπόλοιπος κόσμος παίζει είτε έτσι είτε αλλιώς το ρόλο του φορου υποτελή κλπ". Μπορούμε να εκτιμήσουμε την πραγματική κατάσταση στον κόσμο, χωρίς αντίστοιχα σημερινά στοιχεία;

    Το θέμα έχει σημασία γιατί η τάξη που σε κάθε χώρα πρέπει να ανυψωθεί σε εθνικά ηγέτιδα τάξη, οφείλει να εκφράσει τις ανάκες της κοινωνικής ανάπτυξης απέναντι σ' ολόκληρο των φάσμα των πραγματικών και συγκεκριμένων κι όχι των γενικών θεωρητικών αντιθέσεων που προκύπτουν από τη θέση της στις "ποικίλες μορφές" με τις οποίες μπλέκονται "στα διχτυα της χρηματιστικής και διπλωματικής εξάρτησης" (σελ. 88), στο "γενικό σύστημα" του "καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού", στους "κρίκους της αλυσίδας των πράξεων του παγκόσιου χρηματιστικού κεφαλαίου" (σελ. 101).
    Έτσι, λοιπόν, παρόλο που και οι ΗΠΑ και η Ελλάδα είναι στο ΝΑΤΟ, ή παρ' όλο που και η Γερμανία, και η Γαλλία κι η Ελλάδα είναι στην ΕΕ, η οπτική γωνία από την οποία η εργατική τάξη και ο λαός αντιτίθενται σε ΝΑΤΟ και ΕΕ δεν μπορεί να είναι ταυτόσημη σε ΗΠΑ, Γερμανία, Γαλλία και Ελλάδα.
    Η Ελλάδα, ο λαος της, οφείλει να βρίσκεται σε αντίθεση με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, κι αυτο είναι μέρος της πάλης για την κοινωνική απελευθέρωση. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τον λαο των ΗΠΑ απέναντι στον "ελληνικό ιμπεριαλισμό".
    Ο αντιιμπεριαλιστικός (και ο αντιΝΑΤΟϊκός) αγώνας στις ΗΠΑ είναι αγώνας "καθαρά" εσωτερικός, αγώνας που βάζει χωρίς πολλές "περιπλοκές" από τη μια το λαο των ΗΠΑ κι από την άλλη την κυβέρνηση, την οικονομική και πολιτική εξουσία. Στην Ελλάδα δεν αρκεί αυτό, εδώ ο λαός πρέπει να έρθει σε αντίθεση όχι μόνο με την δική του κυβέρνηση αλλά και με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό.
    Αντίστοιχα και σε σχέση με την πάλη ενάντια στην ΕΕ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Σε ιμπεριαλιστικές συμμαχίες ήταν ενταγμένες ΟΛΕΣ οι χώρες και τον καιρό που ο Λένιν έγραφε τον "ιμπεριαλισμό" δηλαδή στη διάρκεια του ΑΠΠ, χωρίς αυτό να σημαίνει πως όλες αυτές οι χώρες είναι ιμπεριαλιστικές.
      Από την άλλη πάλι, αμέσως μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού στην Ευρώπη, όλες σχεδόν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης "μαντρώθηκαν" στο ΝΑΤΟ και κατόπιν στην ΕΕ, αλλά αυτό δεν είναι απόδειξη του "ιμπεριαλισμού" τους γενικά, δε λέει κάτι για το βαθμό της οικονομικής-καπιταλιστικής τους ανάπτυξης, της κάθε μιας από αυτές, ούτε για την συγκεκριμένη τους θέση στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα, πυραμίδα, πλέγμα κλπ. "

      Μιλάμε για οργανική ένταξη, βλ. πχ την χρήση Πολωνίας ως Γκουαντανάμο της Ευρώπης. Δεν βλέπω τη σχέση της Σ. Αραβίας ή της Πολωνίας το 1916 με αυτή που έχουν τώρα στο ιμπεριαλιστικό πλέγμα.

      "Έτσι, λοιπόν, παρόλο που και οι ΗΠΑ και η Ελλάδα είναι στο ΝΑΤΟ, ή παρ' όλο που και η Γερμανία, και η Γαλλία κι η Ελλάδα είναι στην ΕΕ, η οπτική γωνία από την οποία η εργατική τάξη και ο λαός αντιτίθενται σε ΝΑΤΟ και ΕΕ δεν μπορεί να είναι ταυτόσημη σε ΗΠΑ, Γερμανία, Γαλλία και Ελλάδα. "

      Αυτό θα σημαίνει ότι αν κάποια στιγμή η Γερμανία βγει η ίδια απ' το ευρώ θα είναι επειδή επικράτησε το αντι-ιμπεριαλιστικό συναίσθημα; Η πίτα από τα ωφέλη των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών μοιράζεται άνισα και αυτό είναι όλη η διαφορά.

      "Η Ελλάδα, ο λαος της, οφείλει να βρίσκεται σε αντίθεση με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, κι αυτο είναι μέρος της πάλης για την κοινωνική απελευθέρωση. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τον λαο των ΗΠΑ απέναντι στον "ελληνικό ιμπεριαλισμό". "

      Άλλου μεγέθη πληθυσμοί, οικονομίες, στρατιωτική ισχύς. Θα ήταν παράλογο το δεύτερο. Αλλά δεν βλέπω τι σχέση έχει το συνανήκειν τους στο ΝΑΤΟ, όπου η Ελλάδα συμμετέχει σε αμερικανικές εκστρατείες ως partner.

      "Η Ελλάδα, ο λαος της, οφείλει να βρίσκεται σε αντίθεση με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, κι αυτο είναι μέρος της πάλης για την κοινωνική απελευθέρωση."

      Η αντίθεση της ελληνικής εργατικής τάξης στον ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟ λοιπόν πάει για άλλη μια φορά περίπατο ως "επουσιώδης";

      "Στην Ελλάδα δεν αρκεί αυτό, εδώ ο λαός πρέπει να έρθει σε αντίθεση όχι μόνο με την δική του κυβέρνηση αλλά και με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. "

      Δεν μπορεί να έρθει σε αντίθεση με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό χωρίς να έρθει σε αντίθεση όχι με τη δική του κυβέρνηση, όπως λες, αλλά με τη δική του αστική τάξη. Δεν ξεκινάς ανατροπές ερχόμενος σε αντίθεση με την αστική τάξη μιας άλλης χώρας, αλλά ανατρέποντας τη δική σου αστική τάξη. Τα επόμενα έρχονται μόνα τους.

      Διαγραφή
  6. "Η αντίθεση της ελληνικής εργατικής τάξης στον ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟ λοιπόν πάει για άλλη μια φορά περίπατο ως "επουσιώδης";"

    Για κανέναν περίπατο δεν έκανα λόγο, και απορώ γιατί το συζητάμε αφού αμέσως παρακάτω παραθέτεις: "σε αντίθεση ΟΧΙ ΜΟΝΟ με τη δική του κυβέρνηση".
    Έγραψα απλώς, το αυτονόητο σε τελική ανάλυση, ότι στο σύνολο των αντιθέσεων, ο εληνικός λαός (και πολλοί ακόμα λαοί) έχει απέναντί του τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, δεν ισχύει ομως το αντίθετο σε σχέση με το λαό των ΗΠΑ και τον ελληνικό "ιμπεριαλισμό".

    ΑπάντησηΔιαγραφή