Τρίτη, 26 Φεβρουαρίου 2013

Τo Κοάν της ημέρας (I)

Η τέχνη μου εδώ και χρόνια μου έμαθε, πως όλα τελικά είναι… προσωπικά. Όλα είναι επί προσωπικού! Αυτή η σκέψη, με αποενοχοποίησε και μου έδωσε τη δυνατότητα να κατανοήσω την έννοια της δύναμης του υποκειμένου, αλλά και την αλτουσεριανή υποκειμενικότητα χωρίς υποκείμενο. Με λίγα λόγια μπόρεσα να αντιληφθώ πολύ γρήγορα, πως οι έννοιες άτομο και κοινωνία - άτομο και κράτος είναι έννοιες αφηρημένες και αποκτούν νόημα μόνον σε συνάρτηση η μία με την άλλη, διατηρώντας ταυτόχρονα την αυτονομία τους. Δε φοβήθηκα λοιπόν ποτέ να αρθρώσω και στη συνέχεια να επαναλαμβάνω τη φράση, πωςτο πολιτικό αίτημα του ανθρώπου είναι να μπορέσει να ζει ατομικά κοινωνικός”, χωρίς αυτό να συνιστά αντίφαση, όπως πολλοί πιστεύουν.[...] "Μιλώ αμιγώς πολιτικά" δε σημαίνει στερώ τη σκέψη μου από τα συναισθήματα, που μου προκαλεί η σκέψη αυτή, ούτε σημαίνει: στερώ τη σκέψη μου από τα συναισθήματα, που γέννησαν αυτή τη σκέψη. Η αποφυγή συναισθηματικής έκφρασης στον πολιτικό λόγο είναι μία γραφειοκρατική αντίληψη της πολιτικής πρακτικής. Η συγκίνηση και η συναισθηματική αρωγή δε θολώνει τη σκέψη, όπως πολλοί μπορεί να πιστεύουν. Αντιθέτως. Τη φωτίζει και την ενδυναμώνει.  [...] Η αντίληψη πως η εξουσία ασκείται μόνον απ’ το Κράτος, το οποίο τιμωρεί ή λειτουργεί κατασταλτικά, είναι μία φτωχή σύλληψη της εξουσίας. Η εξουσία δεν είναι θεσμός ή σύνολο θεσμών. Ούτε δομή, ούτε μηχανισμοί. Η εξουσία λειτουργεί πάνω απ’ όλα ως παραγωγική εξουσία. Παράγει δυνάμεις, γνώση και διαθέτει τεχνολογία: την “τεχνολογία της εξουσίας”. Πρόκειται για μία “πανταχού παρουσία της εξουσίας”, με την έννοια ότι αυτή εμφανίζεται “κάθε στιγμή σε κάθε σημείο”. [...] η κρατική εξουσία, πρώτη απ’όλους, αναγνωρίζει την ηθική αφετηρία της ανθρώπινης συμπεριφοράς και, πρώτη απ’ όλους, γνωρίζει πως ποτέ δεν θα σιγουρέψει την κυριαρχία της, εάν δεν εξασφαλίσει την ενεργητική συγκατάθεση των κοινωνιών. Εδώ λοιπόν η Αριστερά οφείλει να επενδύσει: στο ηθικό της πλεονέκτημα! Αλλωστε, χωρίς αυτό, δεν έχει λόγο ύπαρξης. Είναι αναγκαία λοιπόν η επένδυση στο συναίσθημα των πολιτών! Υπάρχουν άνθρωποι, που αν δεν έχουν μάλιστα και κάποια συνδικαλιστική πείρα, κοιτάζουν μ’ ένα βλέμμα απόγνωσης και κινούνται μ’ ένα σώμα σε κατάσταση παραλυσίας. Δε θέλουν να σκεφτούν. Δε θέλουν ν’ ακούσουν άλλες αναλύσεις. Έχουν ανάγκη να τους νιώσουν! [...] Ο πολίτης έχει ανάγκη τη διαρκή δήλωση έμπρακτης αλληλεγγύης. Αρκεί ν’ αναπτυχθεί ένα οργανωμένο δίκτυο, το οποίο θα ασχολείται με αυτό. Με την αποενοχοποίηση του πολίτη!
Γιώργος Κιμούλης, Left.gr



Προσχέδιο:

Η κεντρική μου ιδέα:

Όλα είναι προσωπικά και don't cry for me, Argentina

Ο Αλτουσέρ τα είχε πει αυτά όλα με το υποκείμενο, που ήταν με τον ανθρωπισμό κάτι έλεγε. Είχα γράψει κάτι κι εγώ η κοινωνία πώς είναι. Που ας πούμε, το άτομο, είναι αλλιώς πώς το βλέπει ο καθένας. Δεν είναι τώρα με το Στάλιν κι αυτά. Στις πλατείες πώς φάνηκε για παράδειγμα, μετά γιατί δηλαδή; Ο Φουκό το είχε πει αυτό, που το κράτος, τι είναι; Αριστεροί πιο ηθικά είναι, πιο καλοί. Το συναίσθημα να βγαίνει από μέσα. Που ας πούμε οι άνθρωποι, το βλέπεις, πώς ας πούμε γίνεται με την εξουσία. Να νιώσουμε ρε αδερφέ. Απενοχοποίηση. Όχι για παράδειγμα ο Οιδίποδας.

6 σχόλια:

  1. plaka plaka poia einai h gnwmh sou gia th 8esh tou Althusser oti h istoria einai mia diadikasia xwris upokeimeno Antwnh?

    g.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πρώτα από όλα, η "υποκειμενικότητα χωρίς υποκείμενο" στην οποία αναφέρεται εν πλήρη ασυναρτησία ο δυστυχής ηθοποιός πιο πάνω και η "διαδικασία χωρίς υποκείμενο" είναι δύο διαφορετικές, αλλά νομίζω αλληλοσυνδεόμενες διατυπώσεις του Αλτουσέρ.

      Δεύτερον, η ιδέα της ιστορίας ως διαδικασίας χωρίς υποκείμενο εντάσσεται στην αντιανθρωπιστική οπτική του Αλτουσέρ, στην αμφισβήτησή του, με απλά λόγια, ότι μπορούν να δοθούν οι ιδιότητες του κλασικού φιλοσοφικού υποκειμένου (συνοχή, ενσυνειδητότητα, βούληση, κλπ) στους ιστορικούς δράστες που για τον Αλτουσέρ παραμένουν οι κοινωνικές τάξεις.

      Πρόκειται για μια ακόμα επίθεση στον "πρώιμο" Μαρξ, τον "εγελιανό" Μαρξ, της οποίας η πρακτική χρηστικότητα μου φαίνεται πολύ περιορισμένη. Κατά την άποψή μου, η διατύπωση του Μαρξ "Οι άνθρωποι φτιάχνουν μόνοι τους την ιστορία τους αλλά δεν την φτιάχνουν απλώς όπως θα ήθελαν οι ίδιοι" περιέχει ήδη την προβληματική που θέλει να αναπτύξει ο Αλτουσέρ, σε διαλεκτική όμως κατεύθυνση, κάτι που ο Αλτουσέρ δεν μπορεί να διατηρήσει. Κρατά δηλαδή μόνο το αρνητικό σκέλος --ότι δεν την φτιάχνουν όπως θα ήθελαν-- αλλά αφήνει το καταφατικό --ότι παρ' όλα αυτά τη φτιάχνουν.

      Η απόλυτη αντίστιξη δομής και υποκειμενικής δράσης (structure and agency) κατά τη γνώμη μου καταλήγει να αναπαράγει μια μεταφυσική φιλοσοφία της ιστορίας, καθώς η απόρριψη της σημασίας της ενσυνείδητης δράσης απλώς υποστασιοποιεί την ιστορία ως υποκείμενο αντί να ξεπεράσει την έννοια του υποκειμένου. Έτσι, το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται με την προσέγγιση Αλτουσέρ είναι το ανεξήγητο των ιστορικών αλλαγών: αν οι άνθρωποι δεν έχουν κανένα ενσυνείδητο έλεγχο στην ιστορία, αν η ιστορία είναι διαδικασία χωρίς υποκείμενο, τότε τι κάνει την ιστορία να αλλάζει; Είναι ένα εγγενές πρόβλημα στο δομισμό που και ο Πουλαντζάς προσπάθησε να επιλύσει, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία.

      Και βέβαια, οι πρακτικές πολιτικές απολήξεις της θεώρησης Αλτουσέρ είναι πολύ προβληματικές: πήγαινε πες σε έναν εργάτη που απεργεί μήνες με τεράστιες προσωπικές θυσίες ότι η ιστορία είναι μια διαδικασία χωρίς υποκείμενο.

      Διαγραφή
  2. το ΚΚΕ εχει ξυλινη γλωσσα και δεν ξερει να πιασει τον σφυγμο του λαου!!!!!
    με επιασε πονοκεφαλος το διαβασα με την τριτη προσπαθεια

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν είναι ξύλινη γλώσσα Απλά δεν ξέρει τι λέει. Έχει μπλέξει τις κοινοτυπίες που κουβαλάει στην κούτρα του με κάτι που πιθανό να θυμάται ότι διάβαζε η Δαμανάκη πριν 30 χρόνια και τα πέταξε όλα μαζί στο μίξερ. Αλτουσεριανό αντιανθρωπισμό και αισθάνομαι, Φουκό και παραγωγική αντίληψη της εξουσίας και πλατείες, Ρουσό σε εκδοχή τηλεταινίας και κάτι που νόμιζε ότι διάβασε στον Πουλαντζά με ηθοποιός σημαίνει φως.

      Πιο αλλοπρόσαλλο αχταρμά και να θέλεις δεν μπορείς να φτιάξεις. Αφού δεν τα κατέχεις ρε μάστορα, τι το παιδεύεις;

      Διαγραφή
  3. Είχα ένα πρόβλημα να καταννοήσω το άρθρο, αλλά ευτυχώς με το προσχέδιο της κεντρικής ιδέας, όλα έγιναν απολύτως ξεκάθαρα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Μπροστά σ' αυτά που είπε ο Δ.Σεβαστάκης του επόμενου Κοαν ΙΙ http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=754590 ο οποίος αποδεδειγμένα πιά έχει μια ικανότητα να σου στραμπουλίζει το μυαλό (και τη γλώσσα...), του καημένου του Κιμούλη είναι παιδικό παραμυθάκι, it' s a piece of cake.

    Θεωρώ ότι τον αδίκησες εξαρθρωματικά τον ηθοποιό με την πανταχού παρουσία της εξουσίας του ζωγράφου και δικαιούται δεύτερης απενοχοποιημένης πολιτικής και ηθικής αποκατάστασης του πλεονεκτήματος της monopoly "με τις επιτραπέζιες εγκεφαλικές {υποκειμενικές-συναισθηματικές, θα συμπλήρωνα εγώ}κατασκευές".


    (συγγνώμη αλλά με πάνω απο 2 Κοαν την ημέρα με πιάνει η βλακεία)

    ΑπάντησηΔιαγραφή