Τρίτη, 26 Φεβρουαρίου 2013

Guy Debord-Από την Κοινωνία του θεάματος

4.
Το θέαμα δεν είναι σύνολο εικόνων, αλλά κοινωνική σχέση ανάμεσα σε πρόσωπα, διαμεσολαβούμενη από τις εικόνες.

8.
Δεν μπορούμε να αντιπαραθέσουμε αφηρημένα το θέαμα στην πραγματική κοινωνική δραστηριότητα· ο διχασμός αυτός είναι κι ίδιος διχασμένος. Το θέαμα, που αντιστρέφει το πραγματικό, είναι προϊόν πραγματικό. Ταυτόχρονα, η παρατήρηση του θεάματος κατακυριεύει υλικά τη βιωμένη πραγματικότητα, η οποία αναπλάθει μέσα της τη θεαματική τάξη πραγμάτων, επιδοκιμάζοντάς την. Η αντικειμενική πραγματικότητα παρευρίσκεται και στις δύο πλευρές. Κάθε έννοια που ορίζεται με τον τρόπο αυτό, έχει σα βάση της μόνο το πέρασμά της στο αντίθετό της: η πραγματικότητα αναδύεται μες στο θέαμα, το δε θέαμα είναι πραγματικό. Η αμοιβαία αυτή αλλοτρίωση είναι η ουσία και συνάμα το στήριγμα της υπάρχουσας κοινωνίας.

9.
Μέσα στον αντεστραμμένο, στην πραγματικότητα, κόσμο, το αληθινό είναι μια στιγμή του ψεύτικου.

12.
Το θέαμα παρουσιάζεται σα μια τεράστια θετικότητα, αδιαφιλονίκητη κι απρόσιτη. Δε λέει τίποτα περισσότερο από ότι "αυτό που φαίνεται είναι καλό, αυτό που είναι καλό φαίνεται." Η στάση που απαιτεί, αξιωματικά, είναι τούτη η παθητική αποδοχή, που την έχει κιόλας κατακτήσει στην πραγματικότητα, με τον τρόπο του να εμφανίζεται δίχως αντίλογο με το μονοπώλιο της εμφάνισης που κατέχει.

14.
Η κοινωνία που στηρίζεται στη σύγχρονη βιομηχανία δεν είναι συμπτωματικά ή επιδερμικά θεαματική, είναι κατ' ουσίαν θεαματιστική. Μες στο θέαμα, εικόνα της κρατούσας οικονομίας, ο στόχος δεν είναι τίποτα, η ανάπτυξη είναι το παν. Το θέαμα δεν θέλει να καταλήξει σε τίποτ' άλλο πέρα από τον ίδιο του τον εαυτό.

16.
Το θέαμα υποτάσσει τους ζωντανούς ανθρώπους, στον βαθμό που τους έχει πλήρως υποτάξει η οικονομία. Δεν είναι τίποτα άλλο από την οικονομία που αναπτύσσεται για τον εαυτό της. Είναι το πιστό εξ ανακλάσεως είδωλο της παραγωγής των πραγμάτων, κι ο παραπειστικός εξαντικειμενισμός των παραγωγών.

21.
Στο μέτρο που η κοινωνία ονειρεύεται την αναγκαιότητα, γίνεται αναγκαίο το όνειρο. Το θέαμα είναι ο εφιάλτης της αλυσοδεμένης σύγχρονης κοινωνίας, που σε τελευταία ανάλυση εκφράζει μόνο την επιθυμία της να κοιμηθεί. Το θέαμα είναι ο φύλακας του ύπνου αυτού.

24.
Το θέαμα είναι η αγόρευση της τωρινής τάξης πραγμάτων με θέμα τον ίδιο της τον εαυτό, που δεν επιτρέπει παρέμβαση, ο εγκωμιαστικός της μονόλογος. Είναι η αυτοπροσωγραφία της εξουσίας, την εποχή που αυτή διαχειρίζεται κατά τρόπο ολοκληρωτικό τις συνθήκες ύπαρξης. Η φετιχιστική εμφάνιση καθαρής αντικειμενικότητας στις θεαματικές σχέσεις, κρύβει τον χαρακτήρα τους σαν σχέσεων ανάμεσα σε ανθρώπους κι ανάμεσα σε τάξεις: μια δεύτερη φύση φαίνεται πως κυριαρχεί με τους αδυσώπητους νόμους της το περιβάλλον μας. Το θέαμα, όμως, δεν είναι το αναγκαίο αυτό προϊόν της τεχνικής ανάπτυξης η οποία αντικρίζεται σαν φυσική ανάπτυξη. Η κοινωνία του θεάματος είναι, απεναντίας, η μορφή που διαλέγει εκείνη το τεχνικό της περιεχόμενο. Αν το θέαμα, παρμένο με την στενή έννοια των "μέσων μαζικής επικοινωνίας", που αποτελούν την εντυπωσιακότερη επιφανειακή του έκφανση, μπορεί να φανεί ότι κυριεύει την κοινωνία σαν μια απλή χρήση οργάνων, θα πρέπει να συμπληρώσουμε ότι η χρήση αυτή δεν είναι στην πραγματικότητα διόλου ουδέτερη, αλλά είναι η χρήση που προσιδιάζει στη συνολική αυτοκίνηση της κοινωνίας. Αν οι κοινωνικές ανάγκες της εποχής κατά την οποία αναπτύσσονται τέτοιου είδους τεχνικές δεν μπορούν να βρουν ικανοποίηση παρά μόνο με τη διαμεσολάβηση των τεχνικών αυτών, αν η διοίκηση της κοινωνίας αυτής καθώς κι όλες οι επαφές μεταξύ των ανθρώπων δεν μπορούν πια να διενεργηθούν παρά μόνο με ενδιάμεσο την ισχύ αυτής της αυτοστιγμεί γενόμενης επικοινωνίας, ο λόγος για τούτο είναι ότι η "επικοινωνία" αυτή είναι ουσιαστικά μονόπλευρη· για τούτο, η συγκέντρωσή της, φτάνει να συσσωρεύει στα χέρια της διοίκησης του υπάρχοντος συστήματος τα μέσα που της επιτρέπουν να εξακολουθήσει την καθορισμένη αυτή διοίκηση. Το γενικευμένο σχίσμα του θεάματος είναι αξεχώριστο από το σύγχρονο κράτος, δηλαδή από τη γενική μορφή του σχίσματος μες στην κοινωνία, προϊόν του καταμερισμού της κοινωνικής εργασίας και όργανο της ταξικής κυριαρχίας.

26.
Με τον γενικευμένο διαχωρισμό του εργαζόμενου από το προϊόν του, χάνονται κάθε ενιαία αντίληψη της ολοκληρωμένης δραστηριότητας και κάθε άμεση προσωπική επικοινωνία των παραγωγών μεταξύ τους. Ακολουθώντας την πρόοδο της συσσώρευσης των διαχωρισμένων προϊόντων, και της συγκέντρωσης της παραγωγικής διαδικασίας, η ενότητα και η επικοινωνία γίνονται η αποκλειστική χαρακτηριστική ιδιότητα της διεύθυνσης του συστήματος. Η τελική επιτυχία του οικονομικού συστήματος του διαχωρισμού είναι η προλεταριοποίηση του κόσμου.

28.
Το οικονομικό σύστημα, που θεμελιώνεται στην απομόνωση, είναι μια κυκλική παραγωγή της απομόνωσης. Η απομόνωση είναι το θεμέλιο της τεχνικής, κι η τεχνική διαδικασία απομονώνει κι αυτή με τη σειρά της. Από το αυτοκίνητο μέχρι την τηλεόραση, όλα τα αγαθά που επιλέγει το θεαματικό σύστημα είναι και τα όπλα του, που τα χρησιμοποιεί για να ενισχύσει αδιάκοπα και τις συνθήκες απομόνωσης των "μοναχικών πληθών". Το θέαμα ξανασυναντά ολοένα και πιο χειροπιαστά τις προϋποθέσεις του.

30.
Η αλλοτρίωση του θεατή προς όφελος του παρατηρούμενου αντικειμένου (που είναι το αποτέλεσμα της ασύνειδης δραστηριότητας του θεατή) εκφράζεται με τον ακόλουθο τρόπο: όσο πιο πολύ παρατηρεί, τόσο πιο λίγο ζει. Όσο πιο πολύ δέχεται ν' αναγνωρίσει τον εαυτό του μες στις κυρίαρχες εικόνες της ανάγκης, τόσο πιο λίγο καταλαβαίνει την ύπαρξή του και την επιθυμία του. Η εξωτερικότητα του θεάματος σε σχέση με τον άνθρωπο που ενεργεί, φαίνεται από το ότι οι κινήσεις του ανθρώπου δεν ανήκουν πια σ' αυτόν, μα σ' έναν άλλον που του τις αναπαριστά. Ο θεατής δεν αισθάνεται πουθενά σαν το σπίτι του, γιατί το θέαμα είναι παντού.

33.
Ο άνθρωπος, που έχει διαχωριστεί από το προϊόν του, ολοένα και πιο δραστήρια παράγει αυτός ο ίδιος τις λεπτομέρειες του κόσμου του, κι έτσι βρίσκει τον εαυτό του ολοένα και πιο διαχωρισμένον από τον κόσμο του. Όσο πιο πολύ η ζωή του είναι τώρα προϊόν του, τόσο πιο πολύ είναι εκείνος διαχωρισμένος από τη ζωή του.

34.
Το θέαμα είναι το κεφάλαιο που 'χει φτάσει σε τέτοιο βαθμό συσσώρευσης, ώστε να γίνει εικόνα.

Αρχική δημοσίευση: Lenin Reloaded, 10 Ιουλίου 2012

12 σχόλια:

  1. http://pitsirikos.net/2013/02/viva-italia/

    Εδώ η επιβολή του θεάματος δια μέσου της ψευδοαρνησης του.

    Ernest Everhard

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το απέθαντο όνειρο ότι μπορείς να επιλύσεις την κρίση συσσώρευσης ψηφίζοντας τον αρχιδάτο μάγκα που θα τους κόψει τη φόρα μόνος του.

    Δηλαδή η άρνηση της ταξικής πάλης.

    -Γκαρσόν, μια ακόμα διάψευση για τον μικροαστό!
    -Ιέφτασεεεεε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Είχα ξεκινήσει να διαβάζω αυτό το βιβλίο Αντώνη αλλά ομολογώ ότι δεν κατάφερα να το ολοκληρώσω, λόγω των δύσκολων εννοιών που περιείχε για μένα. Θυμάμαι όμως ότι μου είχε κάνει ιδιαίτερα αρνητική εντύπωση στον πρόλογο του βιβλίου η αναφορά του συγγραφέα σχετικά με τον Λένιν ότι των θεωρούσε πιο Καουτσκι και από τον Κάουτσκι. Μπορεί και να θυμάμαι λάθος. Θα το ψάξω και θα επανάλθω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όχι, δεν θυμάσαι λάθος. Ποτέ δεν κατάφερα να καταλάβω τον σφοδρό αντιλενινισμό αυτού του βιβλίου. Δεν έχει καμία σχέση με τη μέθοδό του, που είναι κατά βάση καθαρά λουκατσιανή. Το βιβλίο είναι το "Ιστορία και ταξική συνείδηση" του Λουκάτς σε συνοπτική μορφή και προσαρμοσμένο στα δεδομένα της μιντιακής εποχής.

      Διαγραφή
    2. Παρόλο που δεν είχα αντιληφθεί την σχέση με τον Λούκατς που λες, με άφηνε πάντα έκπληκτο το πόσο εγελιανό και μαρξιστικό είναι σε κάθε παράγραφο. Τόσο που τραβάω τα μαλλιά μου με την υποκρισία να την πω; κρετινισμό; όλων αυτών των μεταμοντερνοχιπστερ που περιφέρουν τον Ντεμπορ σαν 'ψόφιο σκυλί' γιατί είναι κουλ χωρίς να καταλαβαίνουν, μάλλον, γρι. Ισως η τακτική του Ντεμπορ στο βιβλίο να παραθέτει ένα σωρό πασίγνωστές φράσεις ή παραφράσεις από Μαρξ και Χέγκελ χωρίς να παραπέμπει σε αυτούς, είναι κόλπο για να πιάνονται στα πράσα οι λεγάμενοι.

      Διαγραφή
    3. Και πολύς Αντόρνο (και υφολογικά).

      JKL

      Διαγραφή
    4. Νομίζω μάλλον από άποψη θεματικής φαίνεται συγγένεια με τον Αντόρνο (μαζική κουλτούρα). Μεθοδολογικά είναι καθαρά εγελιανός μαρξ μέσα απ' το πρίσμα του "Ιστορία και ταξική συνείδηση". Υπάρχουν αποσπάσματα που αν έβγαζες από μέσα τις αναφορές στο θέαμα και έβαζες την Λουκατσιανή ιδέα της αλλοτριωμένης εργασίας ως εργασίας που ο εργάτης αντιλαμβάνεται πραγμοποιημένα, ακριβώς ως θέαμα ενός πράγματος έξω απ' αυτόν, είναι καθαρός Λουκάτς. Στην πραγματικότητα, η αίσθησή μου είναι ότι ο Ντεμπόρ πήρε ακριβώς αυτά τα αποσπάσματα απ΄τον Λουκάτς και τα προσάρμοσε στο πλαίσιο μιας κοινωνίας όπου η πραγμοποίηση οδηγεί στην εμπορευματοποίηση ως προϊόντος του ίδιου αυτού "θεάματος" το οποίο συνιστά η αλλοτριωμένη εργασία.

      Αυτή την αίσθηση είχα ξαναδιαβάζοντας Ντεμπόρ αφού πρώτα είχα μελετήσει Λουκάτς.

      Διαγραφή
    5. Ρίξε μια ματιά αν μπορείς στον αφορισμό 146 στα Μικρά Ηθικά. Δυστυχώς με Λούκατς δεν έχω προλάβει να ασχοληθώ σοβαρά αλλά δεδομένης και της εμφανούς επιρροής της ΣτΦ από Λούκατς, τελικά θα μπορούσε να πει κανείς ότι το υπόβαθρο του Ντεμπόρ ανάγεται καθαρά στον εγελιανό Μαρξ. Με το μοτίβο σχέση ανθρώπων--->σχέση πραγμάτων είχε ασχοληθεί αρκετά και η ΣτΦ.

      JKL

      Διαγραφή
  4. Για τη θέση 9: ο κόσμος 'Topsy-Turvy'
    "They say that... they see the houses turne topsy turuye, and men to walke with theyr heeles vpwarde." (from Richard Eden's The decades of the newe worlde, 1555).

    σ’ ένα κόσμο γυρισμένο «πουγκέφαλα», αν με δεις να σου μιλώ ενώ στέκομαι στο ταβάνι με τα πόδια πάνω και το κεφάλι κάτω, σαν αράχνη, πίστεψε με.
    M

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ξέρεις το The World Turned Upside Down του Christopher Hill; Κλασικό βιβλίο για την ριζοσπαστική πολιτική δυναμική της μεταφοράς του topsy-turvy world και των αντιπόδων, και από τα αγαπημένα μου.

      Διαγραφή
  5. Νομίζω ότι ο Ντεμπόρ πρέπει να ξαναδιαβαστεί σοβαρά. Υπάρχουν πράγματα που ίσως και ο ίδιος να μην είχε αντιληφθεί (εξού και ο αντιλενινισμός του).
    Είναι σημαντικό να ασχοληθούμε με αυτά τα κείμενα προκειμένου να μην παραμείνουν εύκολη λεία "όλων αυτών των μεταμοντερνοχιπστερ" και του κάθε μικροαστού αριστεριστή.
    Πρέπει να αναδειχθεί ο καθαρά υλιστικός χαρακτήρας αυτών των προσεγγίσεων ώστε να ανακοπεί η αποκοπή των εννοιών από το πραγματικό τους πλαίσιο.
    Η θέση για παράδειγμα ότι "Το θέαμα είναι το κεφάλαιο που 'χει φτάσει σε τέτοιο βαθμό συσσώρευσης, ώστε να γίνει εικόνα" δεν μπορεί να σχετικοποιηθεί από κανέναν. Το θέαμα είναι το Κεφάλαιο σε μορφή εικόνας. Το θέαμα δεν είναι μια ανεξάρτητη ονότητα (παρά την σχετική του αυτονομία ως προς την εσωτερική λογική του), αλλά "κοινωνική σχέση ανάμεσα σε πρόσωπα, διαμεσολαβούμενη από τις εικόνες".

    Όσον αφορά τον Λούκατς η άρνηση ενασχόλησης με το έργο του είναι αυτοκτονική καθώς αφήνεται να θεωρείται κτήμα των σύγχρονων αποφύσεων του ¨δυτικού μαρξισμού". Δεν μπορούμε για παράδειγμα να επιτρέψουμε στον Ζίζεκ να γίνεται ο αντιπρόσωπος ενός "νεολενινισμού" (sic!) μέσω του Λούκατς!
    Πρέπει να ανακτήσουμε την φιλοσοφική μας παράδοση (παρά τα όντως υπαρκτά στοιχεία ρεβιζιονισμού, ακριβώς για να αντιπαλέψουμε τον ρεβιζιονισμό!)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευθύνη για τον Ντεμπόρ έχει ο ίδιος ο Ντεμπόρ, που αφενός βασίζεται βαθύτατα πάνω στη γραμμή Χέγκελ-Μαρξ-Λουκάτς και αφετέρου κάνει πως δεν το ξέρει και πως ανακάλυψε μόνος του κάτι καινούργιο, άγνωστο στο μαρξισμό, και βαθυστόχαστο.

      Παρ' όλα αυτά, η εφαρμογή του του εγελο-μαρξισμο-λουκατσισμού στα ΜΜΕ διατηρεί την αξία της για μια κοινωνία τόσο κυριαρχημένη από την εικόνα όπως η δική μας και είμαι και γω ακριβώς της άποψης ότι δεν πρέπει να χαρίζεται σε όσους ούτως ή άλλως αδυνατούν να συλλάβουν την μέθοδο και τη γενεαλογία της γιατί έχουν μαύρα μεσάνυχτα και από Χέγκελ και από Μαρξ και από Λουκάτς.

      Για τον Λουκάτς, είναι ένα από τα μεγαλύτερα, τα πιο ολοκληρωμένα μυαλά που γέννησε ο Μαρξισμός και δεν έχει καμία δουλειά εκτός του βασικού κανόνα του Μ-Λ. Αν είναι δυνατόν. Τι είναι ο Λουκάτς; Τόνι Κλιφ;

      Διαγραφή