Σάββατο, 2 Φεβρουαρίου 2013

Στοιχεία για μια θεωρία του εκφασισμού ΙΙΙ

ΙΙΙ. Γνώμη, ασυνάρτητη σκέψη και αντιδραστικότητα

Στα Τετράδια της φυλακής, ο Αντόνιο Γκράμσι μιλά συχνά, και μέσα στα πλαίσια της ανάλυσής του για τον ρόλο των διανοουμένων και για την σημασία της φιλοσοφίας από μαρξιστική σκοπιά, για την "εκπαιδευτική λειτουργία του κόμματος." Για τον Γκράμσι το προλεταριακό κόμμα είναι, ανάμεσα σε άλλα, ένας εκπαιδευτικός πυρήνας για το προλεταριάτο στο οποίο απευθύνεται, όπου συναντιούνται και συγχωνεύονται οι "παραδοσιακοί" (οι επαγγελματίες) διανοούμενοι με τους "οργανικούς" διανοουμένους των εκμεταλλευόμενων μαζών. Η προλεταριακή ηγεμονία προετοιμάζεται έτσι και από την ικανότητα του κόμματος να "εκπαιδεύσει" φιλοσοφικά --με την έννοια της πρακτικής φιλοσοφίας, της θεωρίας ως μέσου προς την πολιτική πράξη-- τις εκμεταλλευόμενες μάζες, να τους προσφέρει ένα συνεκτικό σύνολο ιδεών που θα τους επιτρέψει να κατανοούν και να ερμηνεύουν την κοινωνική πραγματικότητα και να μορφοποιούν νοητικά τους στόχους και τα συμφέροντά τους ως τάξη.

Μια σημαντική ερώτηση που πηγάζει από αυτές τις παρατηρήσεις του Γκράμσι, οι οποίες αφορούν συγκεκριμένα το προλεταριακό, το κομμουνιστικό κόμμα, είναι η ακόλουθη: επιτελούν όλα τα κόμματα --τα κόμματα γενικώς-- μια "εκπαιδευτική λειτουργία" για την πολιτική τους βάση; 

Η απάντηση που θα έδινα είναι πως, αν με τον όρο "εκπαιδευτική λειτουργία" κατανοούμε αυτό στο οποίο αναφέρεται ο Γκράμσι, δηλαδή την παρουσίαση και διάχυση μιας συνολικής, συνεκτικής θεωρίας για τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά φαινόμενα και το σχετικό συλλογικό πρακτέο, τότε όχι, δεν επιτελούν όλα τα κόμματα μιαν "εκπαιδευτική λειτουργία." Αυτό το οποίο μάλλον συμβαίνει είναι ότι τα μη προλεταριακά κόμματα, τα αστικά κόμματα, "εκπαιδεύουν" τις εκλογικές τους βάσεις στη βάση μιας ad hoc και αποσπασματικής αντίληψης των πραγμάτων, η οποία, από την σκοπιά των συμφερόντων των αστικών πολιτικών κομμάτων, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη και σίγουρα προτιμητέα, γιατί τους δίνει άπλετο χώρο για τακτικούς πολιτικούς ελιγμούς. Έτσι, ένα αστικό κόμμα μπορεί να "εκπαιδεύει" τη βάση του στις αρχές τις φιλελεύθερης καπιταλιστικής οικονομίας χρησιμοποιώντας τα ιδεολογικά του μέσα (περιοδικά, εφημερίδες, τηλεόραση, βιβλία, ομιλίες, κλπ) αλλά το κάνει δίνοντας έμφαση μόνο στα σημεία εκείνα που εξυπηρετούν την πολιτική που θέλει να εφαρμόσει στην δεδομένη φάση, και χωρίς να ακουμπήσει καθόλου στην σύνδεση που οφείλουν να έχουν αυτές οι αρχές με άλλες σφαίρες, όπως λόγου χάρη αυτή του δικαίου, ή αυτή των γεωπολιτικών συσχετισμών, κλπ. Αντίθετα, το προλεταριακό κόμμα είναι υποχρεωμένο να εμβαθύνει διαρκώς στον συνολικό και συνεκτικό χαρακτήρα της θεωρίας του, διερευνώντας διαρκώς, και με τρόπο επικαιροποιημένο, τις συνδέσεις ανάμεσα σε φαινομενικά ασυνάρτητες σφαίρες, από αυτή του δικαίου σε αυτή της γεωπολιτικής, από αυτή της πολιτικής οικονομίας σε αυτή του συνδικαλισμού και του εργατικού κινήματος, από αυτή της φιλοσοφίας και της ιδεολογίας σε αυτή των ταξικών συσχετισμών, της δεδομένης σύνθεσης των τάξεων και του συσχετισμού δύναμης ανάμεσά τους, κλπ.

Η συνέπεια είναι ότι οι μάζες που είναι για καιρό προσκολλημένες στα αστικά κόμματα δεν έχουν κανένα εξοπλισμό για να κατανοήσουν την σύνδεση μεταξύ φαινομένων, για να "χαρτογραφήσουν νοητικά", όπως θα έλεγε ο Φρέντρικ Τζέιμσον, το σύνολο της κοινωνικής ζωής και των εμπειριών τους με τρόπο που να τους επιτρέπει να διατηρούν μια βασική συνέπεια στον συνολικό τρόπο επεξεργασίας των πραγμάτων και άρα και πρακτικού πολιτικού προσανατολισμού. 

Σε κρισιακές φάσεις, είναι γνωστό, και έχει ήδη παρατηρηθεί εμπειρικά στην Ελλάδα των τελευταίων δύο περίπου ετών, ότι αρχίζει μια διαδικασία μαζικής αποκόλλησης τμημάτων των μαζών από τα αστικά κόμματα τα οποία είχαν ως τότε επιλέξει ως ιδεολογικοπολιτικούς φορείς. Το αποτέλεσμα είναι ότι, όπως σε μια χημική ένωση από την οποία έχουν αποκολληθεί κάποια στοιχεία από έναν πυρήνα, οι μάζες αναζητούν νέους πυρήνες για να προσκολληθούν. Όμως, με δεδομένη την απουσία συστηματικής "εκπαιδευτικής λειτουργίας" στα κόμματα στα οποία ήταν ως τώρα προσκολλημένοι, αναζητούν τους νέους αυτούς πυρήνες στα τυφλά, χωρίς να έχουν οι ίδιες έναν συγκροτημένο πυρήνα σκέψης, συγκροτημένα και συνεκτικά αιτήματα, σαφή προσανατολισμό.

Τι συνέβη στις πλατείες της "αγανάκτησης" το καλοκαίρι του 2011; Οι πλατείες λειτούργησαν σαν κάποιο παζάρι διαφόρων εμπόρων, κάποια ιδεολογική "λαϊκή", όπου οι μάζες που είχαν αποκολληθεί βίαια από τα παραδοσιακά αστικά κόμματα πήγαιναν να "ψωνίσουν" (ακριβέστερα, να ψωνιστούν) από τελάληδες διάφορων ιδεολογικών (άυλων, δηλαδή) "αγαθών", είτε αυτοί πουλούσαν "εθνική ανεξαρτησία", είτε "Μέτωπο ενάντια στην Κατοχή", είτε "νέο πατριωτισμό", είτε σχέδια συνταγματικής μεταρρύθμισης, είτε πλάνα ρύθμισης του χρέους. Είναι σαφές ότι η απουσία συνοχής και κατεύθυνσης στην σκέψη των μαζών βρήκε την αντανάκλασή της στον ad hoc, αποσπασματικό και ετερογενή χαρακτήρα των "λύσεων." Είναι σαφές, με άλλα λόγια, ότι στις πλατείες δεν θα μπορούσαν να έχουν γίνει παρά ιδεολογικά "μπαλώματα" στις τρύπες που άνοιξε η ρήξη και η αποκόλληση στον ιδεολογικό ιστό που κουβαλούσαν διάφορες, ετερογενείς και ετερόκλητες κοινωνικές ομάδες οι οποίες προσήλθαν για απαντήσεις στις πλατείες. Και είναι ακριβώς στον βαθμό που οι "λύσεις" επέτειναν τα προβλήματα της νοητικής ασυναρτησίας και αποσπασματικότητας που ισχυρίζομαι ότι αποτελούν κομμάτια της διαδικασίας του εκφασισμού. Γιατί;

Επειδή η μη θεραπεία της νοητικής σύγχυσης που ουσιαστικά έχει επί χρόνια καλλιεργηθεί από τον αποσπασματικό και ευκαιριακό χαρακτήρα της παιδαγωγικής λειτουργίας των αστικών κομμάτων σε καιρούς "ευημερίας" εκθέτει την σκέψη των μαζών στις συνέπειες της τρομακτικής πίεσης που υφίστανται λόγω της κρίσης, με καταστροφικά αποτελέσματα. 

Ας πάρουμε ένα απλό και απτό παράδειγμα: Ας υποθέσουμε ότι ένας μικροκαταστηματάρχης ήταν επί 20 χρόνια ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ και ότι λόγω των συνεπειών της κρίσης στην εργασία του έχει απογοητευτεί από το κόμμα αυτό σε τέτοιο βαθμό ώστε να αποκολληθεί εντελώς από αυτό. Τι έχει μάθει επί 20 χρόνια αυτός ο μικροκαταστηματάρχης να ακολουθεί ως "κομματική γραμμή" για τα ζητήματα, πχ, της εγκληματικότητας και της μετανάστευσης;

Κατά βάση, τίποτε. Το κόμμα του είχε εντελώς διαφορετική στάση για το ζήτημα της μετανάστευσης όταν αυτή βόλευε τις ροές φθηνής εργασίας στη χώρα από ό,τι απέκτησε αργότερα, κατά τη διάρκεια της κρίσης. Αν ανατρέξει με την μνήμη του τις θέσεις του κόμματος θα δει ότι αυτές είναι φαινομενικά (αλλά όχι πραγματικά!) ασυνάρτητες, δεν του δίνουν δηλαδή μια σαφή αίσθηση του αν το κόμμα του θεωρεί την μετανάστευση καλό ή κακό πράγμα, ούτε με βάση ποια κριτήρια την θεωρεί τέτοιο. Το ίδιο για την εγκληματικότητα: το κόμμα του φυσικά την καταδίκαζε, αλλά ποτέ του δεν ασχολήθηκε με το να την εξηγήσει, να ενσκύψει στα αίτιά της και στους παράγοντες επιδείνωσής της, πόσο μάλλον να φέρει στην επιφάνειά την σχέση της εγκληματικότητας με τον ίδιο τον θεσμό της ατομικής ιδιοκτησίας ως κάτι που εξ ορισμού καταμερίζεται άνισα, δημιουργώντας ανθρώπους που έχουν πάρα πολλά και ανθρώπους που δεν έχουν τίποτα, με όλες τις δυνητικές συνέπειες τούτου.

Είναι λοιπόν ευάλωτος τούτος ο άνθρωπος στον οποιονδήποτε έρθει και του πει τα εξής απλά; 

α) ότι για τις αναδουλειές του ευθύνεται η αυξημένη εγκληματικότητα στην περιοχή του·
β) ότι για την εγκληματικότητα αυτή ευθύνονται οι μετανάστες·
γ) ότι για τον λόγο αυτό, όποιος τρομοκρατεί ή διώχνει τους μετανάστες υπερασπίζεται τον ίδιο και το βιός του;

Φυσικά και είναι εξαιρετικά ευάλωτος σε έναν τέτοιο άνθρωπο, διότι δεν έχει ποτέ του εκτεθεί σε μια εναλλακτική, συνολική και συνεκτική αντιμετώπιση αυτού που βιώνει (παραμερίζοντας το γεγονός ότι το ίδιο του το κόμμα επί εικοσαετία του λέει τώρα λίγο-πολύ τα ίδια πράγματα). 

"Αυθόρμητα" λοιπόν ο άνθρωπός μας μπορεί κάλλιστα να ασπαστεί τέτοιες ιδέες, να τις επαναλάβει και να τις διασπείρει στο άμεσό του περιβάλλον, να προσκολληθεί μάλιστα σ' αυτές στην προσπάθειά του να δώσει μια εξήγηση για το τι του συμβαίνει και γιατί. 

Θα προχωρήσω λοιπόν σε μια αξιωματική πρόταση, την οποία καλώ τον αναγνώστη να σκεφτεί καλά:

Κάθε περιοχή της πολιτικής σκέψης που αφήνεται στο "αυθόρμητο" χωρίς καμία συλλογικά απευθυνόμενη εκπαιδευτική προεργασία είναι μια περιοχή που παραδίδεται στην αντιδραστική πολιτική σκέψη, και, όταν διαμορφωθούν οι κατάλληλες πολιτικο-οικονομικές συνθήκες, στον εκφασισμό. Γιατί τίποτε το "αυθόρμητο" δεν μπορεί να εκφραστεί σε μία κοινωνία χωρίς να κουβαλά μέσα του, λίγο-ως πολύ, το σπέρμα της κυρίαρχης ιδεολογίας, δηλαδή της ιδεολογίας της αστικής τάξης όταν αυτή έχει εξαντλήσει κάθε περιθώριο προοδευτικής συμβολής στην κοινωνική εξέλιξη.

Σκεφτείτε αν μπορείτε να βρείτε ένα παράδειγμα από την καθημερινή σας ζωή όπου ένας λαϊκός άνθρωπος, σκεπτόμενος "αυθόρμητα" για την κατάσταση της κοινωνίας, χωρίς δηλαδή να έχει μια νοητική προεργασία που σε τελική ανάλυση θα προέρχεται από την εκπαιδευτική λειτουργία και του κόμματός του (δηλαδή, της συλλογικής νόησης της τάξης του), θα πει κάτι προοδευτικό σε περιεχόμενο και σε χαρακτήρα. Ακόμα και αν κάτι τέτοιο του "ξεφύγει", θα ακολουθηθεί από άλλα πέντε σε εντελώς αντιδραστική κατεύθυνση, έτσι που να είναι εξαιρετικά συνηθισμένο, όταν ακούσεις κάτι της προκοπής από έναν τέτοιο άνθρωπο σε μια κουβέντα και αναθαρρήσεις, να απογοητευτείς αμέσως μετά από τις κατευθύνσεις στις οποίες θα το πάρει. Για παράδειγμα, αν πει "το πραγματικό ζήτημα σήμερα είναι η εκμετάλλευση μιας τάξης ανθρώπων από μια άλλη", θα το συνοδεύσει με το "και όλοι ξέρουμε ότι οι Εβραίοι είναι αυτοί που κρύβονται πίσω από την εκμετάλλευση του ελληνικού λαού", ή "και βέβαια εννοώ των Ελλήνων από τους Γερμανούς", ή "αλλά τι τα θες, αφού και μεταξύ μας βλάπτουμε ο ένας τον άλλον, να, προχτές ο γείτονας άφησε τα σκουπίδια στον διάδρομο της πολυκατοικίας, και μήπως δεν είδαμε και τον Τσοχατζόπουλο τι έκανε με τα κονδύλια για την άμυνα;" Όσο πιο χαώδης και ασυνάρτητη είναι η σκέψη, πρέπει να προστεθεί, τόσο πιο μεγάλη ανάγκη έχει από παρανοϊκά στοιχεία, τα οποία της επιβάλλουν τεχνητά και αυτοματικά μια ενότητα που αλλιώς δεν θα μπορούσε ποτέ να αποκτήσει -- πάντα με τη μορφή κάποιας τεράστιας και ανομολόγητης συνωμοσίας, φυσικά.

Η απελπιστική ασυναρτησία της "αυθόρμητης" πολιτικής σκέψης --η αυθαιρεσία μιας πολιτικής που ανάγεται απλώς στη "γνώμη" όπως την ανέλυσαν οι Πλάτωνας και Μπαντιού-- είναι βέβαια ένδειξη της ετερογένειας των πηγών της και όχι της βιολογικής ηλιθιότητας του φορέα της σκέψης αυτής. Η "αυθόρμητη" σκέψη δεν είναι, σε τελική ανάλυση, καθόλου αυθόρμητη, αλλά διαμεσολαβεί ατομικές ενοράσεις, μη πεπαιδευμένες προσλήψεις διαβασμάτων ή άλλων ερεθισμάτων, τον βομβαρδισμό της τηλεόρασης και των άλλων ΜΜΕ, πράγματα που ο ομιλητής έχει ακούσει από άλλους, παρόμοιους με τον ίδιο στην καθημερινότητά του, από τη δουλειά ως τη λαϊκή ή την ουρά σε μια δημόσια υπηρεσία, την θολή αλλά πανταχού παρούσα αίσθηση για το ποια είναι η "κοινή γνώμη". Στο άγονο έδαφος μιας τέτοιας "αυθορμησίας" είναι αδύνατον, σε εποχές σφοδρής κρίσης των κοινωνικο-οικονομικών συσχετισμών και αύξησης της αγωνίας της επιβίωσης, να φυτρώσει εύκολα και άμεσα οτιδήποτε άλλο από το φασιστικό παράσιτο, το οποίο έχει ελάχιστες νοητικές απαιτήσεις από τον άνθρωπο και συνίσταται μάλλον στην πλήρη απαλλαγή του από τον κόπο να σκέφτεται, ενθαρρύνοντάς τον να υποκαταστήσει την σκέψη με το συναίσθημα, και δη το καταστροφικό, αντικοινωνικό, οργίλο, εκδικητικό και μισαλλόδοξο συναίσθημα.

Έτσι, η ραγδαία άνοδος των φασιστικών ιδεών σε περιόδους κρίσης μπορεί να φαντάζει αβίαστη και λίγο-πολύ φυσική: η περίοδος της "φυσιολογικότητας" και της "ευμάρειας", βασιζόμενη στην παθητική προσκόλληση των μαζών στα αστικά κόμματα, έχει τόσο παραλύσει την δυνατότητά τους για συνθετική, συνεκτική και προσανατολισμένη σκέψη ώστε να τις καταστήσει εξαιρετικά ευάλωτες στην αυταρχική προπαγάνδα που αρχίζει να εμφανίζεται από παντού: τα ίδια αυτά κόμματα, τα ΜΜΕ, την "περιρρέουσα" ατμόσφαιρα.

Αυτό που ονομάζουμε "προοδευτική" ή "πεφωτισμένη" σκέψη και στάση απέναντι στα πράγματα δεν είναι καθόλου "φυσικό", γιατί απαιτεί μια διαρκή κίνηση κόντρα στο ρεύμα που παράγει αυθόρμητα μια κοινωνία βασισμένη εξ ολοκλήρου στην εκμετάλλευση και την ανισότητα. Για τον λόγο αυτό, είναι αδύνατο για το άτομο --οποιοδήποτε άτομο-- να αντισταθεί στο ρεύμα χωρίς την εκπαιδευτική συνδρομή ενός συλλογικού πολιτικού οργανισμού, που να το φέρνει σε αναγκαστική επαφή με άλλα άτομα, ώστε να είναι διαρκώς σε θέση να ελέγξει την σκέψη του, να βάλει "φρένο" όταν αυτή τον πηγαίνει σε κατευθύνσεις ασύμβατες με αυτές που έχει επεξεργαστεί η συλλογική νόηση της τάξης του, να αναγκαστεί να επιμορφωθεί περισσότερο σε σφαίρες όπου έχει αδυναμίες, να απευθύνει πεπαιδευμένους, θεωρητικά νουνεχείς προβληματισμούς στην πλειοψηφία όπου αυτό είναι αναγκαίο. Σε αντίθεση με αυτό που υπαγορεύει η κοινή λογική, δεν είναι καθόλου το σύνολο που είναι ο φορέας του πολιτικού κομφορμισμού και το άτομο που μάχεται ενάντιά του· είναι, αντίθετα, το άτομο που είναι ο φορέας του πολιτικού κομφορμισμού όταν το άτομο αυτό αποκόπτεται από την συλλογική διαδικασία του πολιτικού σκέπτεσθαι και πράττειν, βυθίζεται στην ιδιωτεία του παραγωγού ή καταναλωτή, και κατόπιν προσπαθεί να ανασυνθέσει έναν κόσμο που διαλύεται αυτοσχέδια, χωρίς χάρτη, πυξίδα και κατεύθυνση που να αντανακλά μια ευρύτερη, συλλογική οπτική του ταξικού συμφέροντος και της ηθικοπολιτικής στάσης που αυτό επιβάλλει.

8 σχόλια:

  1. Άψογο το κείμενο, μπράβο σου.

    Έχω μια ερώτηση: δεν είχαν οι Ρωμαίοι ή οι Αρχαίοι Αθηναίοι συνεκτική, σχετικά, κοσμοθεώρηση; ;H, για παράδειγμα, οι πολίτες της ΕΣΣΔ. Θέλω να πω ότι μου φαίνεται πως η γλώσσα της κατάστασης, οι ''γνώμες'' με την έννοια που το παρουσιάζεις, έχουν το χαρακτηριστικό να είναι συγκεχυμένα νεφελώματα ειδικά στον αστικό Κόσμο, Η κοινή γνώμη ή κοινή λογική στον αστικό Κόσμο είναι αντιφατική ενώ νομίζω σε προκαπιταλιστικές και μετακαπιταλιστικές κοινωνίες παρουσιάζεται πιο αρραγής, πιο ριζωμένη σε ένα έδαφος. Άλλωστε, ο εκφασισμός είναι ειδικά καπιταλιστικό φαινόμενο, όσο και αν θα μπορούσαμε να το υπαγάγουμε σε κάποια ευρύτερα γένη με κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Οπότε νομίζω πως, μολονότι όσα λέει ο Μπαντιού στην ''Ηθική'' για εκ-μηδενισμό είναι εξαιρετικά, χωρίς μια έμφαση στη ροικότητα και την απεδαφικοποιητική λογική του Κεφαλαίου, χάνεται η μοναδικότητα του ''κοινού νου'' στην κεφαλαιοκρατία με τη προεκβολή σε κάθε ''κρατική κατάσταση'' και σε κάθε πεδίο ''γνώμης'' έναντι των αληθειών.

    Απ.Τρ


    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κάτι ακόμα, συναφές με τα παραπάνω: πρέπει να υπάρχει μια διαφορά του φασισμού πάνω σε ''μοντέρνα βάση'', και του εκφασισμού πάνω σε ''μεταμοντέρνα βάση''. Ίσως προδικάζω βέβαια τα επόμενα κείμενα που θα γράψεις στη σειρά αυτή.

      Με εκτίμηση

      Απ.Τρ.

      Διαγραφή
    2. Μεθολογικά, όπως είναι σαφές, αποπειρώμαι εδώ έναν συγκερασμό της ανάλυσης της "κοινής λογικής" στον Γκράμσι με την "γνώμη" στον Μπαντιού/Πλάτωνα. Όμως η "γνώμη" στους Μπαντιού/Πλάτωνα αντιπαρατίθεται με την "αλήθεια" (όσο και αν είναι διαφορετική η αντίληψη περί αυτής στους δύο), ενώ η "κοινή λογική" στον Γκράμσι αντιπαρατίθεται μάλλον με την "θεωρία" ως οργανωμένο και συνεκτικό σύστημα. Κατά συνέπεια, νομίζω πως αν και κανείς μπορεί να δει την "κοινή λογική" ως κάτι που στην μιντιακή εποχή του ύστερου (εγώ θα έλεγα σάπιου) καπιταλισμού έχει μετασχηματιστεί σε τεράστιο βαθμό σε σχέση, με τις προκαπιταλιστικές κοινωνίες και σε συνάρτηση με τον "βομβαρδισμό πληροφοριών" που δυσχεραίνει αφάνταστα την "γνωσιακή χαρτογράφηση", και την θεωρία ως κάτι που μετεξελίσσεται και αυτή αναγκαστικά, η "αλήθεια" είναι και για τον Πλάτωνα και για τον Μπαντιού κάτι αιώνιο και αμετάβλητο και η γνώμη με την οποία αντιπαρατίθεται δεν νομίζω ότι μπορεί να περιοδοποιηθεί ή να ιστορικοποιηθεί ως έννοια. Η γνώμη είναι μισή αλήθεια μισή ψέμμα, κινείται στο όριο ανάμεσα στο αληθές και το ψευδές, είτε είναι γνώμη του 5ου αιώνα, είτε του 21ου.

      Κάπως έτσι το σκέφτομαι.

      Διαγραφή
    3. "Κάτι ακόμα, συναφές με τα παραπάνω: πρέπει να υπάρχει μια διαφορά του φασισμού πάνω σε ''μοντέρνα βάση'', και του εκφασισμού πάνω σε ''μεταμοντέρνα βάση''. Ίσως προδικάζω βέβαια τα επόμενα κείμενα που θα γράψεις στη σειρά αυτή. ¨

      Έχω μιλήσει για αυτό σε παλαιότερο κείμενο. Κατά την άποψή μου, αυτό το οποίο είναι συγκεκριμένα "μεταμοντέρνο" στον σημερινό φασισμό είναι πως η κυριαρχία του μιντιακού είναι τέτοια ώστε να είναι εφικτή μια θέση που δεν ήταν μαζικά εφικτή παλαιότερα; η θέση του "φασίστα του καναπέ", του φασίστα που δεν είναι οργανωμένος σε κόμμα και δεν συμμετέχει σε ακτιβιστικές εκφάνσεις του φασισμού. Ο κλασικός φασισμός προϋπέθεται πολύ ευρεία κινητοποίηση και συμμετοχή στις διάφορες εκκαθαρίσεις και αργότερα στον πόλεμο, καθώς και ενεργή οργάνωση και συμμετοχή στις δραστηριότητες του κόμματος. Σήμερα έχουμε μια πλειοψηφία παθητικών, "καναπεδάτων", "αόρατων" φασιστών.

      Διαγραφή
  2. Τι κάθεστε και ασχολείστε καλέ με τέτοιες ερωτήσεις και διαβάζετε ιστορία. Δεν χρειάζεται καν ιστορία για να μάθεις για τον εκφασισμό, όλα φασιστικά είναι!

    https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=479170438795254&id=100003939946654

    Φάιβελ

    (έχει ρίξει διάβασμα αυτός ο Δημοκίδης και ξέρει πολλά το μανάρι μου)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Θα κάνω μια επαγωγή με αφορμή το κείμενο, την ερώτηση ενός φίλου χθες "πώς ένα εργάτης οδηγείται στο φασισμό" και μια σημερινή καφενεσυζήτηση. Αμπελοφιλοσοφία μέρος MXXIII λοιπόν.

    Σημερινή συζήτη με τον κομμωτή :
    (...)
    -(εγώ)Και θα φτάσουμε να πετάμε τις εγκύους έξω από τις κλινικές, πράγματα που γίνονται στην Αμερική εδώ και δεκαετίες.
    -(κομμωτής)Βέβαια, έτσι όπως τα κάνανε εδώ... Δίναμε τόσα λεφτά και δε φτιάξανε τίποτα. Ίσως να είναι και καλύτερα ιδιωτικά.
    -Δηλαδή;
    -Στην Ελλάδα είχαμε ένα, αν το θες, κακέκτυπο αυτού που γινόταν στη Σοβιετική Ένωση. Δηλαδή κοίταξε να δεις, πληρώνω ΤΑΔΕ ευρώ το μήνα για ασφάλιση και πού πάνε; Ασφαλιστής μου έλεγε πως αν τους έδινα τόσα λεφτά το μήνα θα με είχανε με ελικόπτερο να μεταφέρομαι στο νοσοκομείο. (μέχρι εδώ γελούσε)
    -Εντάξει, στην Ελλάδα έτσι τα μοιραζόμασταν μεταξύ μας, ήταν ο τρόπος που λειτουργούσαμε. Γινόταν αδικίες, υπήρχε το ρουσφέτι στο δημόσιο, τα κόμματα κλπ. όμως είναι κι αυτό που λένε "η κρίση του συστήματος". Σε όλη την Ευρώπη, τα ίδια μέτρα παίρνουν εξάλλου.
    -Δηλαδή; (μόλις του το είπα ο κομμωτής σοβάρεψε πάρα πολύ)
    -Σε ένα εργοστάσιο οι μισθοί όσων δουλεύουν εκεί δεν μπορούν να αγοράσουν όσα παράγουν. Έτσι δεν είναι;
    -Ναι, όντως δεν μπορούν.
    -Έτσι γίνεται σε όλα τα εργοστάσια και η μεσαία τάξη επίσης δεν μπορεί να αγοράσει τα πάντα. Τελικά φτάνει η στιγμή που όλα όσα παράγουμε συσσωρεύονται και εμφανίζεται η κρίση.
    (πιο χονδροειδής ανάλυση των εννοιών της υπεραξίας και της κρίσης υπερσυσσώρευσης δεν έχει δοθεί, ευχαριστώ)

    Κι εκεί η συζήτηση έληξε. Δεν ξέρω πραγματικά τί κατάλαβε αλλά διαισθάνομαι το πώς αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα.
    Δηλαδή, όπως κι ο κομμωτής, κάθε άνθρωπος, διαμορφώνεται από τις οικονομικές και κοινωνικές συναλλαγές του. Ο συγκεκριμένος, παίρνει χρήμα και το δίνει σε δημόσια ταμεία. Δεν τον ενδιαφέρει πώς του ήρθε, τί αξία και λειτουργία φέρει κι αν είναι εξαγορά της εργατικής δύναμης. Το ότι η δουλειά πέφτει όταν οι άλλοι δεν έχουνε μισθό, ίσως τον κάνει να υποπτεύεται. Από την άλλη, ως μικροαστός ΚΙ ΟΧΙ ΕΠΕΙΔΗ ΔΙΑΒΑΣΕ ΝΙΤΣΕ, πιστεύει πως είναι ικανός και ήταν απόλυτα φυσιολογικό να πετύχει το κομμωτήριο. Και σου λέει σε περίοδο κρίσης : "Εγώ ο ικανός ιδιώτης, θα τα δώσω σε ένα δημόσιο ταμείο για να τα κάνουν μισθούς πασόκων και νεοδημοκρατών; Δεν τα σέβομαι τα δημόσια ταμεία σας κύριοι. Προτιμώ ιδιωτικά που είναι ξηγημένα όπως είμαι κι εγώ ξηγημένος".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ




    Σε περίοδο κρίσης λοιπόν, οξύονται οι ανταγωνισμοί μεταξύ των καπιταλιστών και των τάξεων, μεγεθύονται οι ανισότητες και είναι μια φάση της κοινωνίας που ο τρόπος που ζούσαμε και σκεφτόμασταν μέσα από τις συναλλαγές μας, η "πραγματικότητά" του καθενός, μεγεθύνεται κι αυτή.
    Αν από τη μία πλευρά του μικροαστού του φταίει μια φορά η άδικη κοινωνία και το σύστημα όπως το ζει, από την άλλη πλευρά, του ανειδίκευτου εργάτη, του αμόρφωτου, που δεν έχει κάνει και πολλά μεροκάματα, δλδ. του νέου ανειδίκευτου, που έχει ζήσει τη βία και την αδικία ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ στο σχολείο και στην οικογένεια , αυτού του ανθρώπου, η κοινωνία με τις ευκαιρίες που του έδωσε, του φαίνεται ακόμη πιο άδικη. Είναι αναγκασμένος να αντιδράσει.
    Έτσι, αν οι μικροαστοί στην Ελλάδα έχουν μια τάση προς τη φιλελευθεροποίηση ("όλα ιδιωτικά") και δειλά ή όχι προς το φασισμό, οι εργατικές μάζες έχουν μια τάση προς τη βία ως μέσο διεκδίκησης δικαιωμάτων. Οι μεγάλες μάζες είναι οι εκτελεστές, τα θύματα και όργανα του φασισμού. Δε διεκδικούνε δικαιώματα με βάση μιας νέας αντίληψης της πραγματικότητας αλλά διεκδικούνε δικαιώματα με βάση τον ίδιο τρόπο σκέψης -την κοσμοαντίληψη του ιδιώτη- που είχανε και πριν την κρίση. Αναπαράγουν τη βία, η οποία ήδη ασκούνταν από τους ισχυρότερους, για δικό τους πλέον συμφέρον και όχι για την τάξη τους ή για κάποιο ευρύτερο σύνολο, άσχετα αν λένε πως παλεύουν για την Ελλάδα. Γι' αυτό και συντάσσονται συνειδητά ή ασυνείδητα με τους κεφαλαιοκράτες. Φιλάνε το χέρι που τους μάτωσε. Δεν έρχονται σε αντίθεση με τον κεφαλαιοκράτη αλλά προσπαθούν να ξοφλήσουν λογαριασμούς, πρσοπαθούν να ιοσφαρήσουν. Η συνθηματολογία τους κι ο τρόπος σκέψης τους είναι αναγκαστικά παράγωγο της έλλειψης ταξικής συνείδησης. Τα άτομα αυτά, δεν έχουν εντάξει τον εαυτό τους σε ένα σύνολο, που έτσι κι αλλιώς το σύνολο τους αδικούσε. Είναι περιθωριοποιημένα κι αδικημένα. "Για την Ελλάδα" είναι το σύνθημά τους λοιπόν, κι όχι για τους ομοίους τους, που πριν την κρίση τους κλέβανε τις ευκαιρίες ή είχανε περισσότερες ευκαιρίες και δικαιώματα στη ζωή.


    Έτσι εξηγείται -στο δική μου πραγματικότητα- γιατί ο πρώην πασόκος και νεοδημοκράτης, είτε μικροαστός είτε εργάτης, κατευθύνεται προς το φασισμό. Κι ακόμη περισσότερο, έτσι εξηγείται γιατί ένας νέος που δεν έχει δουλέψει πολύ, που δεν έχει συναλλαχθεί με αφεντικό, που δεν έχει μπει σε μια μεγάλη επιχείρηση για να δει πώς η μάζα των εργατών είναι αντίπαλος του επιχειρηματία, διεκδικεί τα δικαιώματά του με την ατομικιστική νοοτροπία. Πραγματικά, ο τρόπος που λειτουργούν μέσα στην κρίση αυτές οι μάζες είναι μια κραυγή του τύπου : "ΜΕ ΑΔΙΚΗΣΑΤΕ ΠΟΥΣΤΔΕΣ, δε με νοιάζει τί θα κάνετε, θέλω κι εγώ μια ευκαιρία με οποιοδήποτε μέσο".



    Σύνδεση με την πράξη λοιπόν : Με τη δική σας εμπειρία, ποιο είναι το κουμπί σε μια συζήτηση, τί είναι αυτό που θα τραβήξει την προσοχή ενός ανθρώπου που τείνει προς τη φιλελευθεροποίηση ή προς το φασισμό.
    Πλέον δεν το ψάχνω με ανθρώπους, που για όλα έχουν μία εξήγηση τύπου "για όλα φταίνει οι πούστηδες οι Εβραίαοι", "η νέα τάξη", μας "ψεκάζουν" κλπ.
    Ανθρώπους όμως όπως ο κομμωτής μου, που έχουνε μια θετική διάθεση να ανταλλάξουν απόψεις, πώς τους πείθεις; Τί είναι αυτό που μπορεί να κάνει το κλικ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή