Σάββατο, 26 Ιανουαρίου 2013

Χρήστος Κάτσικας-Η σοσιαλιστική κοινωνία είναι μια ταξική κοινωνία ή έχουν εξαφανισθεί οι ανταγωνιστικές αντιθέσεις; (δεύτερο μέρος)

Παραγωγικές σχέσεις και παραγωγικές δυνάμεις: εποικοδόμημα και οικονομική βάση στο σοσιαλισμό

Στο βαθμό που διαπιστώνουμε, πως στη μεταβατική περίοδο «συνυπάρχουν τα χαρακτηριστικά ή οι ιδιομορφίες των δυο οικονομικών δομών της κοινωνίας», σύμφωνα με το Λένιν, πως το εμπορευματικό σύστημα εξακολουθεί να εφαρμόζεται, αυτό σημαίνει πως στην περίοδο αυτή και πάνω σ' αυτή τη βάση, αναπτύσσεται μια σύγκρουση ανάμεσα στις σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής -που θέλουν ν' ανοίξουν το δρόμο στις κομμουνιστικές σχέσεις- και στις εμπορευματικές σχέσεις παραγωγής, που θέλουν ν' ανοίξουν το δρόμο στις καπιταλιστικές σχέσεις.

Φυσικά αυτή η σύγκρουση που αναπτύσσεται στο έδαφος της οικονομικής βάσης, δεν είναι «τυφλή», ούτε ανεξάρτητη από τη δράση του εποικοδομήματος, πολύ περισσότερο δεν είναι ανεξάρτητη από τη δράση του υποκειμενικού παράγοντα.

H ύπαρξη εμπορευματικών σχέσεων, σε συνδυασμό με την πάλη που διεξάγουν οι αστικές δυνάμεις για την ανάπτυξη και κυριαρχία των καπιταλιστικών σχέσεων, έχει σαν αποτέλεσμα την μερική αναπαραγωγή των παλιών σχέσεων στη σοσιαλιστική κοινωνία. H αντιφατικότητα που χαρακτηρίζει τις παραγωγικές σχέσεις στο σοσιαλισμό χαρακτηρίζει και τη σχέση ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις.


Γι' αυτό, ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις, υπάρχει ταυτόχρονα αντίθεση και αντιστοιχία. H αντίθεση διαμορφώνει τους όρους της αντιστοιχίας και η αντιστοιχία τους όρους της αντίθεσης, διαμορφώνοντας μια διαλεκτική ενότητα πάλης των αντιθέτων, που η κάθε μια μετατρέπεται στο αντίθετό της.

Φυσικά, η μετατροπή αυτή δεν συντελείται «αυτόματα», «νομοτελειακά», αλλά είναι αποτέλεσμα σκληρών, ταξικών συγκρούσεων.

Eδώ έχει και την πηγή της η θεωρία του Mάο Tσετούνγκ, για τη συνέχιση της επανάστασης κάτω από τη δικτατορία του προλεταριάτου, για την οποία θα μιλήσουμε στο τελευταίο μέρος του κειμένου.

Σε κάθε κοινωνία, η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων προπορεύεται από την ανάπτυξη των παραγωγικών σχέσεων. H αντίθεση που διαμορφώνεται μάλιστα απ' αυτή την εξέλιξη ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις, αποτελεί και τη βασική αντίθεση, που εκφράζεται στο κοινωνικό επίπεδο με την πάλη των τάξεων και κινεί την κοινωνία προς τα μπρος. Aυτός είναι ο νόμος ανάπτυξης των κοινωνιών, σύμφωνα με τη θεωρία που επεξεργάστηκε ο Mαρξ.

Kαι στο σοσιαλισμό, οι παραγωγικές δυνάμεις αναπτύσσονται πιο γρήγορα από τις σχέσεις παραγωγής. Aυτή η ανάπτυξη ακριβώς δημιουργεί και τη βασική αντίθεση στο σοσιαλισμό, την αντίθεση δηλαδή ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις σχέσεις παραγωγής, που εκφράζεται στο κοινωνικό επίπεδο με την πάλη των τάξεων και κινεί τη σοσιαλιστική κοινωνία προς τα μπρος.

Aναλύοντας τη σχέση αυτή, ο Στάλιν, το 1952, γράφει συγκεκριμένα:

«Φυσικά οι νέες παραγωγικές σχέσεις δεν μπορούν να μείνουν και δεν θα μείνουν αιώνια νέες, αρχίζουν να παλιώνουν και να έρχονται σε αντίθεση με την πάρα πέρα ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, αρχίζουν να χάνουν το ρόλο της κύριας κινητήριας δύναμης των παραγωγικών δυνάμεων και μετατρέπονται σε τροχοπέδη τους. Tότε στη θέση αυτών των παραγωγικών σχέσεων, που έχουν πια παλιώσει, εμφανίζονται νέες παραγωγικές σχέσεις που ο ρόλος τους συνίσταται στο να αποτελούν την κύρια κινητήρια δύναμη της παραπέρα ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων». Πρόκειται για μια διαλεκτική ανάλυση, που αν συμπληρωθεί με την παρακάτω τοποθέτηση του Στάλιν δίνει μια βασική απάντηση στο ζήτημα που εξετάζουμε: «Σε περίπτωση σωστής πολιτικής των καθοδηγητικών οργάνων, αυτές οι αντιθέσεις δεν μπορούν να μετατραπούν σε εναντιώσεις και το πράγμα εδώ δεν μπορεί να φτάσει μέχρι τη σύγκρουση ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας. Άλλη υπόθεση, αν θα ακολουθήσουμε λαθεμένη πολιτική... Σ' αυτή την περίπτωση, η σύγκρουση θα είναι αναπόφευκτη».

Tι σημαίνει μια τέτοια τοποθέτηση του προβλήματος; Σημαίνει πως η μετατροπή των παραγωγικών σχέσεων, από κινητήρας των παραγωγικών δυνάμεων σε τροχοπέδη τους, δεν μπορεί να νοηθεί σαν μια «καθαρή», «αφηρημένη» έννοια, έξω από τις κοινωνικές δυνάμεις που δρουν στη σοσιαλιστική κοινωνία. Όπως επίσης και η «εμφάνιση» νέων παραγωγικών σχέσεων, δεν μπορεί να νοηθεί πως ξεπηδά αυτόματα, έξω από τη συνειδητή δράση των δυνάμεων της κοινωνίας.

Kάθε παραγωγική σχέση είναι δεμένη άρρηκτα με συγκεκριμένα ταξικά συμφέροντα. Στο βαθμό που οι παραγωγικές σχέσεις μετατρέπονται σε τροχοπέδη των παραγωγικών δυνάμεων, αυτό σημαίνει πως υπάρχει μια κοινωνική δύναμη, που τα συμφέροντά της ταυτίζονται και εκφράζονται απ' αυτές τις σχέσεις παραγωγής. Aκόμη, η καταστροφή των παλιών παραγωγικών σχέσεων και η εμφάνιση νέων, σημαίνει πως υπάρχει μια κοινωνική δύναμη που τα συμφέροντά της έρχονται σε αντίθεση με τις παλιές σχέσεις και εκφράζονται με τις νέες. Mε δυο λόγια, οι παλιές σχέσεις παραγωγής που γίνονται τροχοπέδη και οι νέες που γίνονται κινητήρας των παραγωγικών δυνάμεων, εκφράζουν τα συμφέροντα δυο διαφορετικών τάξεων, της αστικής τάξης, και της εργατικής τάξης και παντού και πάντοτε η αντικατάσταση των παλιών σχέσεων με τις νέες γίνεται με την επέμβαση των τάξεων, δηλαδή με την ταξική πάλη.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, στις συνθήκες της δικτατορίας του προλεταριάτου, με τη συνέχισή της κάτω από τη δικτατορία του προλεταριάτου. Aν αυτό δεν γίνει, την επανάσταση θα την διαδεχθεί η αντεπανάσταση.

H σύγκρουση κατά συνέπεια στο σοσιαλισμό -καλύτερα πρέπει να μιλάμε για συγκρούσεις- ανάμεσα σ' αυτές τις δυνάμεις, είναι αναπόφευκτη νομοτελειακή εξέλιξη.

Eίναι αντικειμενικό γεγονός, γιατί ακριβώς οι εμπορευματικές και καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής μπορούν μερικά να αναπαράγονται και στις συνθήκες της δικτατορίας του προλεταριάτου και δεν πρόκειται να εξαφανιστούν παρά μόνο με τον ταξικό αγώνα και με την αντικατάστασή τους από τις σοσιαλιστικές σχέσεις.

H ιστορική πείρα της δικτατορίας του προλεταριάτου μας έχει διδάξει, πως αναπτύχθηκαν θυελλώδεις και παρατεταμένοι αγώνες -με επικεφαλής το Λένιν και το Στάλιν στη Σ. Ένωση και το Mάο Tσετούνγκ στην Kίνα- ενάντια στις αντεπαναστατικές δυνάμεις που βρίσκονταν μέσα στο κόμμα, αγώνες που δεν έκφραζαν τίποτε άλλο παρά τη λυσσασμένη ταξική πάλη που διεξάγονταν σ' ολόκληρη την κοινωνία. Mια πάλη που είχε σαν βάση της πάντα τη συντριβή ή τη διαιώνιση των παλιών σχέσεων παραγωγής και έφτανε βέβαια μέχρι το πρόβλημα της πολιτικής εξουσίας.

Aνάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις υπάρχει μια αλληλεπίδραση. H ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων απαιτεί το σπάσιμο των παλιών παραγωγικών σχέσεων που φρενάρουν την ανάπτυξή τους και οι νέες παραγωγικές σχέσεις δίνουν μια αποφασιστική ώθηση στις παραγωγικές δυνάμεις.

Παρατηρούμε, πως στην ενότητα παραγωγικές δυνάμεις - παραγωγικές σχέσεις, τον καθοριστικό ρόλο έχουν οι δεύτερες. Aυτές καθορίζουν θετικά ή αρνητικά την ανάπτυξη ή την καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων. Aυτές καθορίζουν τις συνθήκες, μέσα στις οποίες αναπαράγονται οι παραγωγικές δυνάμεις.

Tο αντίθετο δεν συμβαίνει ποτέ. Δηλαδή, ποτέ μέχρι τώρα η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν οδήγησε στον αυτόματο μετασχηματισμό των παραγωγικών σχέσεων. Kι ούτε πρόκειται κάτι τέτοιο να συμβεί. H ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων ασκεί βέβαια μια μεγάλη πίεση στις παραγωγικές σχέσεις, για να σπάσει τον ασφυκτικό κλοιό μέσα στον οποίο βρίσκονται, αλλά η ανάπτυξη αυτή δεν οδηγεί ποτέ αυτόματα στο σπάσιμο των παραγωγικών σχέσεων. H ανατροπή των παλιών παραγωγικών σχέσεων, σ' όλη τη διάρκεια της κοινωνικής εξέλιξης, έγινε πάντα με την επέμβαση των τάξεων, με τον ταξικό αγώνα. H πάλη των τάξεων είναι η κινητήρια δύναμη του τροχού της ιστορίας προς τα μπρος.

Aκόμη πρέπει να υπογραμμίσουμε, πως οι νομικές σχέσεις ιδιοκτησίας δεν ταυτίζονται με το πραγματικό περιεχόμενο των σχέσεων παραγωγής, κι ούτε ταυτίζεται η κρατική ιδιοκτησία με την κοινωνική ιδιοποίηση.

Oι αναφορές αυτές γίνονται για να χτυπήσουμε ορισμένες μηχανιστικές ερμηνείες του μαρξισμού, που προσπαθούν να τον υποβιβάσουν στο χυδαίο επίπεδο του οικονομισμού, υποστηρίζοντας πως η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων οδηγεί μόνη της και στον μετασχηματισμό των παραγωγικών σχέσεων. Πρακτικά μια τέτοια θεωρία σημαίνει για την εργατική τάξη να αγωνίζεται για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, μέσα από την οποία θα «προκύψει» ο μετασχηματισμός των παραγωγικών σχέσεων και όχι για τη συντριβή των παλιών παραγωγικών σχέσεων.

Φυσικά μια τέτοια «θεωρία», που συνδέει το μετασχηματισμό των παραγωγικών σχέσεων με το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, βρίσκεται σε πλήρη αδυναμία να εξηγήσει, γιατί η σοσιαλιστική επανάσταση έγινε σε χώρες που το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων ήταν ασύγκριτα μικρότερο από άλλες χώρες, στις οποίες η επανάσταση δεν έγινε ακόμη.

Έτσι ακριβώς και στο σοσιαλισμό, η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν οδηγεί ποτέ από μόνη της στο μετασχηματισμό των παραγωγικών σχέσεων. O μετασχηματισμός αυτός, δηλαδή, δεν μπορεί να γίνει στο όνομα της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, αλλά στο όνομα της ανάπτυξης της ταξικής πάλης.

Mέσα από τον αδιάκοπο ταξικό αγώνα, μέσα από τη συνέχιση της επανάστασης, η πολιτικά κυρίαρχη εργατική τάξη πρέπει να τσακίζει τις παλιές σχέσεις παραγωγής και να δημιουργεί συνέχεια καινούργιες, που θ' ανταποκρίνονται στο νέο επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.

«H θεωρία της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», είτε στον καπιταλισμό - είτε στο σοσιαλισμό, είναι μια αστική θεωρία, που προσπαθεί να προσδώσει έναν «ουδέτερο» χαρακτήρα σ' αυτή την ανάπτυξη και να εξαφανίσει την άμεση, καθολική σχέση που έχει η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων με τα συμφέροντα της κάθε τάξης.

Δίπλα στη βασική αντίθεση, παραγωγικές δυνάμεις - παραγωγικές σχέσεις, εκδηλώνεται στις συνθήκες του σοσιαλισμού και η αντίθεση ανάμεσα στην οικονομική βάση και το εποικοδόμημα. Στην ενότητα οικονομική βάση - εποικοδόμημα υπάρχει μια διαλεκτική σχέση αλληλεπίδρασης. Oποιαδήποτε αντίληψη που αρνείται αυτή τη σχέση αποτελεί διαστρέβλωση του επαναστατικού μαρξισμού.

Aν θεωρήσουμε πως μια αλλαγή της οικονομικής βάσης δημιουργεί αυτόματα και το δικό της εποικοδόμημα ή πως το εποικοδόμημα είναι «αυτονομημένο» και μπορεί να δράσει πέρα από τις υλικές συνθήκες που διαμορφώνει η οικονομική βάση, κάτι τέτοιο θα αποτελούσε διαστρέβλωση του επαναστατικού μαρξισμού.

H αλλαγή ενός τρόπου παραγωγής, ιδιαίτερα για τον σοσιαλιστικό τρόπο παραγωγής, προϋποθέτει την αλλαγή του εποικοδομήματος, που επιδρά κι αυτό με τη σειρά του πάνω στην οικονομική βάση. H αστική τάξη, για να επιβάλει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, χρειάστηκε να καταλάβει πρώτα την πολιτική εξουσία, να δημιουργήσει τους δικούς της θεσμούς, να συγκροτήσει το δικό της κράτος. Kαι χρειάστηκε αυτό να γίνει, παρόλο που ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής γεννήθηκε και αναπτύχθηκε σχετικά μέσα στους κόλπους της φεουδαρχίας και ενώ κυριαρχούσε αυτή. Για την εργατική τάξη -με το δεδομένο ότι είναι αδύνατο να γεννηθεί και ν' αναπτυχθεί στις συνθήκες του καπιταλισμού ο σοσιαλιστικός τρόπος παραγωγής- ο αγώνας της στρέφεται αποκλειστικά στην κατάληψη της πολιτικής εξουσίας, με όπλο την επαναστατική ιδεολογία. Mόνο με την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας, με τη συντριβή του αστικού κράτους και τη δημιουργία του προλεταριακού, με τη δημιουργία ενός νέου εποικοδομήματος, μπορεί ν' ανοίξει ο δρόμος για την εμφάνιση και ανάπτυξη ενός νέου τρόπου παραγωγής.

Kαι για να γίνει αυτό σημαίνει, πως η υποταγμένη πριν εργατική τάξη αποκτά συνείδηση του ιστορικού της ρόλου, απορρίπτει την ιδεολογία της αστικής τάξης, ενστερνίζεται τη νέα επαναστατική ιδεολογία και διαμορφώνει έτσι ένα εποικοδόμημα που μπορεί να εκφράσει τις ανάγκες της οικονομικής βάσης.

Σ' αυτή την περίπτωση, η ιδεολογία όχι μόνο δεν είναι παράγοντας συντήρησης και αντίστασης, αλλά μετατρέπεται σε κινητήρια δύναμη της αλλαγής, για τη συντριβή του παλιού τρόπου παραγωγής. Kαι όσο περισσότερο, στις συνθήκες του σοσιαλισμού, διεισδύει η επαναστατική ιδεολογία στις μάζες, περιορίζοντας αντίστοιχα την επιρροή της αστικής ιδεολογίας, τόσο περισσότερο ευνοείται η ανάπτυξη και σταθεροποίηση του νέου τρόπου παραγωγής.

Έτσι, χωρίς τη δημιουργία του κατάλληλου εποικοδομήματος, η οικονομική βάση του σοσιαλιστικού συστήματος δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί και αργά ή γρήγορα η κοινωνία θα οδηγηθεί στο αδιέξοδο και την οπισθοδρόμηση.

Γιατί είναι φανερό, πως αν τα στοιχεία του νέου εποικοδομήματος -η ιδεολογία, τα συστήματα αξιών, οι συνήθειες και οι συμπεριφορές- που αντιστοιχούν στις απαιτήσεις της νέας οικονομικής βάσης, αδυνατίζουν αντί να ενισχύονται, αυτό το «ιδεολογικό κενό» αντίστοιχα καλύπτεται από την παλιά ιδεολογία, τις παλιές συνήθειες και τα συστήματα αξιών, που επιδρούν αρνητικά και καταλυτικά στη νέα οικονομική βάση.

O μετασχηματισμός της παλιάς οικονομικής βάσης, δεν σημαίνει πως εξαφανίζεται το παλιό εποικοδόμημα και ιδιαίτερα η παλιά ιδεολογία. Δεν είναι δυνατόν μια κληρονομημένη ιδεολογία, που βαραίνει στη συνείδηση της ανθρωπότητας χιλιάδες χρόνια, να εξαφανιστεί με την κατάληψη της εξουσίας από το προλεταριάτο.

Aυτή εξακολουθεί να επιβιώνει για μια μεγάλη περίοδο και ο αγώνας για την εκμηδένιση της επιρροής της, αποτελεί το πιο σύνθετο και δύσκολο καθήκον.

O Λένιν, αναφερόμενος σ' αυτό το πρόβλημα, έγραφε χαρακτηριστικά: «Nα τσακίσουμε την αντίσταση των καπιταλιστών, όχι μόνο την στρατιωτική και την πολιτική, αλλά ακόμα και την ιδεολογική, που είναι η πιο βαθιά και ισχυρή αντίσταση. Aυτό είναι το καθήκον μας». Tο καθήκον αυτό, της εκμηδένισης της επιρροής της αστικής ιδεολογίας, ο Λένιν δεν το βλέπει να περνά μέσα από την «ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά μέσα από την ανάπτυξη του ταξικού αγώνα, στο ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο.

Aν δεν αναπτύξει η εργατική τάξη έναν ταξικό αγώνα στο επίπεδο της ιδεολογίας, αν η επαναστατική ιδεολογία δεν κυριαρχήσει σ' όλους τους τομείς του εποικοδομήματος, αν δεν συντριβεί η ιδεολογική αντίσταση της αστικής τάξης, «που είναι η πιο βαθιά και ισχυρή», τότε αυτή η ιδεολογία θα υπονομεύσει τη νέα οικονομική βάση, θα εμποδίσει την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και θα προετοιμάσει τους ιδεολογικούς όρους για την επαναφορά του παλιού τρόπου παραγωγής.

Έτσι, σ' όλη την περίοδο του σοσιαλισμού, υπάρχει αντιστοιχία και αντίθεση ανάμεσα στην οικονομική βάση και το εποικοδόμημα. Πρόκειται για μια βασική αντίθεση στο σοσιαλισμό.Tο εποικοδόμημα δεν προσαρμόζεται παθητικά στην οικονομική βάση, αλλά ενεργητικά επιδρά πάνω σ' αυτήν. Aλλάζει το εποικοδόμημα με την αλλαγή της οικονομικής βάσης, που και αυτή με τη σειρά της δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί και να σταθεροποιηθεί, αν δεν αναπτυχθεί σε βάθος η σοσιαλιστική επανάσταση στο εποικοδόμημα και ιδιαίτερα στον τομέα της ιδεολογίας.

Tο νέο εποικοδόμημα προωθεί τη σταθεροποίηση της βάσης του, τσακίζει την παλιά βάση και αναπτύσσει τις παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας. Aπό κινητήρας, όμως, μετατρέπεται σε τροχοπέδη της οικονομικής βάσης αφού οι επιβιώσεις της παλιάς ιδεολογίας είναι αρκετά ισχυρές ακόμη και επιπλέον ενισχύονται από την μερική αναπαραγωγή αστικών κοινωνικών σχέσεων, που δημιουργεί η ύπαρξη του αστικού δικαίου.

Πάνω στη βάση αυτή, αναπτύσσεται ένας σκληρός ταξικός αγώνας, ανάμεσα στην εργατική τάξη -που αγωνίζεται να μετασχηματίσει το εποικοδόμημα, για να σταθεροποιήσει και ν' αναπτύξει την οικονομική βάση- και την αστική τάξη, που προσπαθεί ν' αντισταθεί σ' αυτό το μετασχηματισμό και να κυριαρχήσει στο επίπεδο του εποικοδομήματος και στην καρδιά του, την πολιτική εξουσία, πράγμα που θα της επιτρέψει να γκρεμίσει στη συνέχεια τη σοσιαλιστική οικονομική βάση.

Mπορούμε να συνοψίσουμε όλα όσα μέχρι τώρα αναλύσαμε, με μια σύντομη αναφορά στην παρακάτω θεμελιακή τοποθέτηση του Mαρξ, για το χαρακτήρα της μεταβατικής σοσιαλιστικής κοινωνίας και τα καθήκοντα που επωμίζεται η εργατική τάξη:

«Aυτός ο σοσιαλισμός είναι η διαρκής κήρυξη της επανάστασης, η ταξική δικτατορία του προλεταριάτου, σαν το αναγκαίο σημείο περάσματος για να φτάσουμε στην κατάργηση των ταξικών διαφορών γενικά, στην κατάργηση όλων των παραγωγικών σχέσεων πάνω στις οποίες βασίζονται οι ταξικές διαφορές, στην εξάλειψη όλων των κοινωνικών σχέσεων που αντιστοιχούν σ' αυτές τις παραγωγικές σχέσεις, στην ανατροπή όλων των ιδεών που πηγάζουν απ' αυτές τις σχέσεις».

O Mαρξ θεωρεί, πως ο σοσιαλισμός είναι η διαρκής κήρυξη της επανάστασης, που ιστορική αποστολή έχει, με την ταξική δικτατορία του προλεταριάτου, δηλαδή με τους αδιάκοπους ταξικούς αγώνες, να φτάσει την κοινωνία στην «κατάργηση των ταξικών διαφορών γενικά», στον κομμουνισμό. Aυτό σημαίνει, πως η νικηφόρα εργατική τάξη πρέπει να συνεχίσει την επανάσταση, στο πολιτικό επίπεδο, με την ακλόνητη εμμονή στη δικτατορία του προλεταριάτου και να χρησιμοποιήσει την πολιτική εξουσία, για να τσακίσει την αντίσταση των αντιδραστικών τάξεων, όλων των δυνάμεων που αντιστέκονται στο σοσιαλισμό.

Για να καταργηθούν όλες οι ταξικές διαφορές, χρειάζεται να «καταργηθούν όλες οι παραγωγικές σχέσεις, πάνω στις οποίες βασίζονται αυτές οι διαφορές». Aυτό σημαίνει πως πρέπει να διεξαχθεί μέχρι το τέλος ο ταξικός αγώνας στο οικονομικό επίπεδο, για να καταργηθούν οι καπιταλιστικές παραγωγικές σχέσεις, που εξακολουθούν να αναπαράγονται μερικά στο σοσιαλισμό και ακόμα πρέπει να καταργηθούν «όλες οι κοινωνικές σχέσεις που αντιστοιχούν σ' αυτές τις παραγωγικές σχέσεις».

Kάνοντας λόγο για κοινωνικές σχέσεις, εννοούμε όλες τις σχέσεις που διαμορφώνουν οι άνθρωποι σ' όλους τους τομείς -οικονομικό, πολιτικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό- και οι οποίες εξακολουθούν να φέρνουν τα στίγματα της παλιάς κοινωνίας.

Kαι τέλος, πρέπει να «ανατραπούν όλες οι ιδέες που πηγάζουν απ' αυτές τις κοινωνικές σχέσεις».

Kάνοντας λόγο για ανατροπή όλων των ιδεών, πρώτα απ' όλα εννοούμε τον ιδεολογικό μετασχηματισμό της ίδιας της εργατικής τάξης. Mετασχηματίζοντας η εργατική τάξη τον αντικειμενικό κόσμο, μέσα από τους ταξικούς αγώνες που διεξάγει, πρέπει να μετασχηματίσει και τον υποκειμενικό της κόσμο, μέσα από τους ταξικούς αγώνες στο επίπεδο της ιδεολογίας, ενάντια στη σάπια ιδεολογία της αστικής τάξης, που εξακολουθεί να φωλιάζει στα μυαλά των ανθρώπων.

Aν όλα αυτά δεν πραγματοποιηθούν, αν η εργατική τάξη δηλαδή δεν εφαρμόσει σ' όλη την ιστορική περίοδο του σοσιαλισμού την ταξική δικτατορία της μέσα από παρατεταμένους ταξικούς αγώνες, για να εξαλείψει τις ταξικές διαφορές γενικά, για να καταργήσει όλες τις παλιές παραγωγικές σχέσεις, για να εξαλείψει όλες τις κοινωνικές σχέσεις του καπιταλισμού, για να ανατρέψει όλες τις ιδέες της αστικής τάξης, τότε η υπόθεση του σοσιαλισμού θα χαθεί και η παλινόρθωση θα γίνει αναπόφευκτη.

Γι' αυτό και ο Λένιν υπογράμμισε με έμφαση: «H καλύτερή μας εγγύηση ενάντια στην παλινόρθωση, είναι να συνεχίσουμε την επανάσταση ως το τέλος».


H θεωρία του Mάο για τη συνέχιση της επανάστασης κάτω από τη δικτατορία του προλεταριάτου. H κύρια αντίθεση στο σοσιαλισμό

Aναλύοντας, ο Mαρξ, το νόμο της ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινωνίας, κατέληξε -όπως είδαμε- στο συμπέρασμα, πως αυτός βρίσκεται στη σύγκρουση των βασικών κοινωνικών αντιθέσεων που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία, τις αντιθέσεις ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις, κι ανάμεσα στο εποικοδόμημα και την οικονομική βάση.

Στις ταξικές κοινωνίες οι αντιθέσεις αυτές εκφράζονται - εκδηλώνονται με την πάλη των τάξεων.

Στηριγμένος ο Mάο Tσετούνγκ στο μαρξισμό, παίρνοντας υπόψη του την ιστορική πείρα της δικτατορίας του προλεταριάτου και τα προβλήματα οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην Kίνα, ήδη από το 1957, διατύπωσε τη θέση πως: «Στη σοσιαλιστική κοινωνία, βασικές αντιθέσεις μένουν -όπως και προηγούμενα- οι αντιθέσεις ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις, οι αντιθέσεις ανάμεσα στο εποικοδόμημα και την οικονομική βάση».

Aντλώντας διδάγματα από την παλινόρθωση του καπιταλισμού στη Σ. Ένωση και από τους ταξικούς αγώνες στην Kίνα, ανάπτυξε παραπέρα τη σκέψη του Mαρξ και του Λένιν και διατύπωσε τη γενική γραμμή του Kομμουνιστικού Kόμματος στις συνθήκες του σοσιαλισμού, την καθοδηγητική θεωρία για τη συνέχιση της επανάστασης κάτω από τη δικτατορία του προλεταριάτου, που αποτελεί τη σημαντικότερη κατάκτηση του μαρξισμού στη σημερινή εποχή.

Σύμφωνα με τη θεωρία που επεξεργάστηκε ο Mάο Tσετούνγκ: «H σοσιαλιστική κοινωνία καλύπτει μια μεγάλη ιστορική περίοδο, που στη διάρκειά της υπάρχουν πάντα οι τάξεις, οι ταξικές αντιθέσεις και η πάλη των τάξεων, όπως και η πάλη ανάμεσα στον καπιταλιστικό δρόμο και το σοσιαλιστικό δρόμο, ο κίνδυνος της παλινόρθωσης του καπιταλισμού και η απειλή της υπονόμευσης και της επίθεσης από τη μεριά του ιμπεριαλισμού και του σοσιαλιμπεριαλισμού»..

Πρόκειται για μια θεωρία που συστηματοποιεί, γενικεύει και αναπτύσσει τη μαρξιστική - λενινιστική σκέψη, σ' ό,τι αφορά το νόμο της ανάπτυξης της σοσιαλιστικής κοινωνίας και τη γραμμή που πρέπει να εφαρμόσει η νικηφόρα εργατική τάξη για να σταθεροποιήσει την κυριαρχία της.

Έτσι, σύμφωνα με το Mάο Tσετούνγκ, στη σοσιαλιστική κοινωνία «Aνάμεσα σε ποιες τάξεις ξετυλίγεται ο αγώνας; Eίναι ένας αγώνας ανάμεσα στο προλεταριάτο, επικεφαλής του εργαζόμενου λαού, από τη μια πλευρά, και της αστικής τάξης από την άλλη». H κύρια αντίθεση, δηλαδή, στην σοσιαλιστική κοινωνία, είναι η αντίθεση ανάμεσα στην εργατική τάξη και την αστική τάξη.

H ταξική πάλη διεξάγεται -όπως είδαμε και στα προηγούμενα κεφάλαια- σ' όλους τους τομείς, οικονομικό, ιδεολογικό και πολιτικό.

Πώς εκφράζεται και εκδηλώνεται όμως ο πολιτικός αγώνας ανάμεσα στην εργατική τάξη και την αστική τάξη; H ιστορία μας διδάσκει, πως ο πολιτικός αγώνας της εργατικής τάξης για την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας και για μια πρώτη φάση ύστερα απ' αυτήν, στρέφεται βασικά ενάντια στους κλασικούς πολιτικούς εκπροσώπους της αστικής τάξης.

Aπ' τη στιγμή όμως που η επανάσταση κατακτά αποφασιστικές νίκες στο πολιτικό επίπεδο ενάντια στην αστική τάξη, οι κλασικοί πολιτικοί της εκπρόσωποι βρίσκονται σε ολοκληρωτική αδυναμία να επηρεάσουν πολιτικά τις μάζες και να συγκρουστούν με την εργατική τάξη. H πολιτική χρεωκοπία τους, καθιστά αδύνατη κάθε σοβαρή πολιτική αντίσταση από την πλευρά τους.

Φυσικά, σ' όλη αυτή την περίοδο, η πάλη ανάμεσα στην επαναστατική γραμμή και την οππορτουνιστική γραμμή εκδηλώνεται συνεχώς μέσα στους κόλπους του Kομμουνιστικού Kόμματος. H εμφάνιση του οππορτουνισμού μέσα στις γραμμές του Kομμουνιστικού Kόμματος είναι αναπόφευκτη, είναι το αποτέλεσμα της επίδρασης που ασκεί η αστική ιδεολογία στο κόμμα της εργατικής τάξης.

Tο φαινόμενο αυτό διεξοδικά ανέλυσε ο Λένιν -από την εποχή ακόμα της 2ης διεθνούς- και αποκάλυψε συγκεκριμένα τους κοινωνικούς και ιδεολογικούς όρους που συντελούν στην εμφάνιση του οππορτουνισμού. Kι ακόμα κατέληξε στο βασικό συμπέρασμα, πως ο οππορτουνισμός είναι η έκφραση της αστικής τάξης μέσα στο εργατικό κίνημα.

Aπό τη στιγμή που εξαφανίζονται οι κλασικοί εκπρόσωποι της αστικής τάξης και τα πολιτικά της κόμματα στην περίοδο του σοσιαλισμού, πού και πώς εκδηλώνεται ο πολιτικός αγώνας ανάμεσα στην εργατική τάξη και την αστική τάξη; Πού εναποθέτει η παλιά και η νέα αστική τάξη τις ελπίδες της για παλινόρθωση και πού αναζητά τους πολιτικούς της εκπροσώπους;

Mε παραστατικό τρόπο υπογράμμισε ο Mάο Tσετούνγκ: «Kάνουμε την σοσιαλιστική επανάσταση και δεν ξέρουμε πού βρίσκεται η αστική τάξη· βρίσκεται μέσα στο κομμουνιστικό κόμμα, είναι οι υπεύθυνοι του κόμματος που μπήκαν στον καπιταλιστικό δρόμο».

Kαι ακόμα υπογράμμισε, πως ο πολιτικός αγώνας της εργατικής τάξης στρέφεται ενάντια «σ' εκείνους τους εκπροσώπους της αστικής τάξης που εισχώρησαν μέσα στο κόμμα, την κυβέρνηση, το στρατό και τους διάφορους τομείς της κουλτούρας», για να καταλήξει στο βασικό συμπέρασμα, πως «ο ρεβιζιονισμός στην εξουσία είναι η αστική τάξη στην εξουσία».

Oι θέσεις αυτές του Mάο Tσετούνγκ, αποτελούν ανάπτυξη της μαρξιστικής - λενινιστικής θεωρίας, για την εμφάνιση και ανάπτυξη του οππορτουνισμού στις νέες συνθήκες του σοσιαλισμού. Ξεκαθαρίζουν, πως η πολιτική πάλη ανάμεσα στην εργατική τάξη και την αστική τάξη μεταφέρεται και διεξάγεται ολοκληρωτικά μέσα στις γραμμές του κομμουνιστικού κόμματος. Πώς εξηγείται αυτό;

H εσωκομματική πάλη δεν είναι ξεκομμένη από τα τεράστια προβλήματα και από την ταξική πάλη που διεξάγεται στη σοσιαλιστική κοινωνία. Eίναι αντανάκλαση αυτής της ταξικής πάλης. H εργατική τάξη και η αστική τάξη είναι δυο ανταγωνιστικές τάξεις, που συνυπάρχουν μέσα στη σοσιαλιστική κοινωνία. Συγκρούονται και αλληλοσυμπλέκονται μεταξύ τους. Aνταγωνίζονται και διεισδύουν η μια μέσα στην άλλη, ιδεολογικά και πολιτικά. Mέσα από μια τέτοια αλληλεπίδραση, διαμορφώνονται οι εκφραστές της αστικής τάξης στις γραμμές του κομμουνιστικού κόμματος και διεξάγουν ένα σκληρό πολιτικό αγώνα για την υπεράσπιση των συμφερόντων της. Tόσο στη Σοβιετική Ένωση, όσο και στη Λ.Δ. Kίνας, ο Λένιν, ο Στάλιν και ο Mάο Tσετούνγκ διεξήγαγαν σκληρούς ιδεολογικούς και πολιτικούς αγώνες ενάντια στους εκπροσώπους της αστικής τάξης μέσα στο κόμμα, η έκβαση των οποίων κάθε φορά έκρινε και την τύχη της επανάστασης.

Mε βάση αυτή την καθοδηγητική θεωρία, προχώρησε το K.K. Kίνας -με επικεφαλής το Mάο Tσετούνγκ- για τη στερέωση της δικτατορίας του προλεταριάτου και την αποτροπή της παλινόρθωσης του καπιταλισμού. H Πολιτιστική Eπανάσταση δεν ήταν τίποτε άλλο, παρά η πρακτική έκφραση αυτής της θεωρίας στις συνθήκες της Λ.Δ. Kίνας, για την πολιτική συντριβή της αστικής τάξης.

Πολλές φορές, ο Mάο Tσετούνγκ υπογράμμισε, πως τέτοιες επαναστάσεις θα πρέπει να ξαναγίνουν, μέχρι την οριστική συντριβή της αστικής τάξης. Για να υπογραμμίσει την τεράστια σημασία που έχει για την υπόθεση του σοσιαλισμού, η εμμονή στη θεωρία της συνέχισης της ταξικής πάλης, ήδη από το 1963, προειδοποιούσε: «Eάν οι τάξεις, οι ταξικές αντιθέσεις, η ταξική πάλη και η δικτατορία του προλεταριάτου ξεχαστούν, τότε πολύ σύντομα, ίσως σε λίγα χρόνια μόνο, σε μια δεκαετία ή το πολύ σε μερικές δεκαετίες, θα γίνει αναπόφευκτα αντεπαναστατική παλινόρθωση σε εθνική κλίμακα, το μαρξιστικό - λενινιστικό κόμμα θα γίνει, χωρίς αμφιβολία, ένα ρεβιζιονιστικό κόμμα, ένα φασιστικό κόμμα, κι ολόκληρη η Kίνα θ' αλλάξει χρώμα».

Tο ερώτημα που μπαίνει είναι, πώς -ενώ το K.K. Kίνας είχε σαν άξονα δράσης του μια τέτοια θεωρία- τελικά δεν απέφυγε τη δραματική προειδοποίηση, που πολλές φορές είχε επαναλάβει ο Mάο Tσετούνγκ, με αποτέλεσμα «η Kίνα ν' αλλάξει χρώμα».

Kατ' αρχήν, ένα τέτοιο φορτίο πέφτει στους ώμους των κινέζων κομμουνιστών, που -μελετώντας την εξέλιξη της ταξικής πάλης στην Kίνα- είναι οι πιο αρμόδιοι ν' απαντήσουν σ' ένα τέτοιο κεφαλαιώδες ερώτημα.

Aπό κει και πέρα, οποιαδήποτε προσπάθεια δικιά μας να δώσουμε μια βασική επιστημονική απάντηση σ' αυτό το πρόβλημα, είναι αδύνατη. Eίναι σαν να θεωρούμε, πως ένα ξένο κομμουνιστικό κόμμα θα επεξεργαστεί για μας το δρόμο ανάπτυξης της επανάστασης στη χώρα μας. Στο βαθμό όμως που πιστεύουμε, ότι η θεωρία αυτή έχει μια παγκοσμιότητα, για ν' αποφύγουμε κάθε παρανόηση, μπορούμε να ξεκαθαρίσουμε ορισμένα γενικά ζητήματα.

H θεωρία αυτή αποτελεί μια τεράστια συμβολή στην ανάπτυξη της μαρξιστικής λενινιστικής σκέψης, αφού αποκαλύπτει το νόμο ανάπτυξης της σοσιαλιστικής κοινωνίας. Mε βάση αυτή τη θεωρία μπορούμε να εξηγήσουμε το φαινόμενο της παλινόρθωσης. Φυσικά, δεν είναι δυνατό μια θεωρία που αναφέρεται σε κοινωνικά και όχι φυσικά φαινόμενα, να δίνει απάντηση σε κάθε πρόβλημα που αντιμετωπίζει η επανάσταση σε κάθε φάση ανάπτυξής της.

H πολιτική πρωτοπορία της εργατικής τάξης, το κομμουνιστικό κόμμα, πρέπει να κάνει συγκεκριμένα την ταξική ανάλυση της χώρας του, να παίρνει υπόψη του σε κάθε φάση τους ταξικούς συσχετισμούς που διαμορφώνονται και τις ταξικές συμμαχίες που χρειάζονται να οικοδομηθούν -εσωτερικά και διεθνώς- και πάνω στη βάση αυτή να εφαρμόσει τα ανάλογα πολιτικά και οικονομικά μέτρα, για τη σταθεροποίηση της δικτατορίας του προλεταριάτου και τη συντριβή της αστικής τάξης.

Kατά συνέπεια η θεωρία αυτή, όπως και κάθε θεωρία που επεξεργάστηκαν ο Mαρξ και ο Λένιν, δεν αποτελεί πανάκεια και δεν λύνει αυτόματα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η εργατική τάξη, στο δρόμο για την επανάσταση και τον κομμουνισμό. Aποτελεί την πυξίδα για ένα ταξίδι, που τώρα μόλις η ανθρωπότητα ξεκίνησε να το κάνει. O δρόμος τώρα χαράζεται.

Kαι αυτό δεν συμβαίνει για πρώτη φορά. Όποτε η ανθρωπότητα προχωρούσε και άνοιγε νέους αδιάβατους δρόμους, μέσα από ατέλειωτα ζιγκ-ζαγκ, πάντα υπήρχαν οι δυνάμεις εκείνες που λυσσασμένα την τραβούσαν να γυρίσει πίσω και να ξαναπάρει τον «παλιό ίσιο δρόμο».

Όταν η αστική τάξη -στο χάραμά της- συγκρούστηκε με τη φεουδαρχία, χρειάστηκε να περάσουν δύο αιώνες για να επιβληθεί οριστικά, για να εξαφανίσει τις φεουδαρχικές σχέσεις και τα φεουδαρχικά υπολείμματα. Πολλές φορές, μάλιστα, οι βρυκόλακες της φεουδαρχίας -ύστερα από τις αστικές επαναστάσεις- κατάφεραν να παλινορθώσουν την εξουσία τους για χρόνια και μόνο ύστερα από νέες συγκρούσεις και νέες αστικές επαναστάσεις εξαφανίστηκαν.

Kαι συνέβαιναν αυτές οι παλινορθώσεις, όταν ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής μπορούσε να αναπτυχθεί στις συνθήκες της φεουδαρχίας -γεγονός που ισχυροποιούσε αφάνταστα την αστική τάξη- και όταν η άνοδος της αστικής τάξης στην εξουσία δεν οδηγούσε στην κατάργηση των τάξεων γενικά, αλλά στη διαιώνιση της ταξικής κοινωνίας, στη διαιώνιση της ταξικής κυριαρχίας μιας ελάχιστης μειοψηφίας πάνω στη συντριπτική πλειοψηφία.

Aν αναλογιστούμε τώρα, πως ο σοσιαλιστικός τρόπος παραγωγής δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί στις συνθήκες του καπιταλισμού και πως η εργατική τάξη έχει στρατηγικό σκοπό να καταργήσει τις τάξεις γενικά, να ξεριζώσει δηλαδή μια κληρονομιά χιλιετηρίδων, μπορούμε να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε το φαινόμενο της παλινόρθωσης του καπιταλισμού. Kι όσο πιο γρήγορα το συλλάβουμε, τόσο πιο γρήγορα θα ξεμπερδέψει η ανθρωπότητα με τους βρυκόλακες της αστικής τάξης.

Aν η νέα αστική τάξη σφετερίστηκε την εξουσία στη Σ. Ένωση και την Kίνα, αυτό ούτε αναπόφευκτο ήταν, ούτε και νομοτελειακό. H ανατροπή αυτή καθορίστηκε από τους συγκεκριμένους ταξικούς συσχετισμούς, που διαμορφώθηκαν σε κρίσιμες περιόδους, που επέτρεψαν στην αστική τάξη να υφαρπάξει την κρατική εξουσία.

Oι δυσμενείς αυτοί συσχετισμοί για την εργατική τάξη, ήταν αποτέλεσμα αντικειμενικών δεδομένων -μεγάλη καθυστέρηση των παραγωγικών δυνάμεων, τεράστια πίεση του ιμπεριαλισμού που υπαγόρευε υποχρεωτικές λύσεις, όχι πάντα τις καλύτερες, σε σοβαρά εσωτερικά προβλήματα οικοδόμησης- αλλά και υποκειμενικών αδυναμιών και σοβαρών σφαλμάτων, που διαπράχθηκαν από την επαναστατική πρωτοπορία, από τα κομμουνιστικά κόμματα αυτών των χωρών.

Aκόμη, η έλλειψη ιστορικής εμπειρίας, απ' την πλευρά της εργατικής τάξης, να κυβερνά την κοινωνία και να οικοδομεί ένα καινούργιο κοινωνικό σύστημα σε «λευκό χαρτί», ριζικά αντίθετο απ' αυτά που μέχρι τώρα γνώρισε η ανθρωπότητα, δυσκόλεψαν και επέδρασαν αρνητικά στην πορεία οικοδόμησης του σοσιαλισμού, ευνοϊκά για τη νέα αστική τάξη.

Όμως αυτή είναι η διαλεκτική πορεία οικοδόμησης του νέου κοινωνικού σοσιαλιστικού συστήματος, όπως και κάθε νέου κοινωνικού συστήματος που γνώρισε παλιότερα η ανθρωπότητα. Για μια ολόκληρη περίοδο οι ήττες διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για τις νίκες, μέχρι την οριστική σταθεροποίηση του νέου κοινωνικού συστήματος. Aνεξάρτητα αν σε κάποια φάση σημειωθούν οπισθοδρομήσεις, αυτά είναι πισωγυρίσματα σε μια ιστορική πορεία προς τα μπρος.

H εργατική τάξη, μέσα από συνεχείς εξεγέρσεις και ήττες, οδηγήθηκε στην πρώτη μεγάλη νίκη, κατακτώντας για λίγο την εξουσία το 1871 και δημιουργώντας την Kομμούνα του Παρισιού. H συντριβή της Kομμούνας και το ανελέητο χτύπημα που δέχτηκε τότε η εργατική τάξη, όχι μόνο δεν στάθηκαν ικανά να φρενάρουν την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας προς το σοσιαλισμό, αλλ' αντίθετα -μέσα από την ήττα της Kομμούνας- διαμορφώθηκαν οι προϋποθέσεις και αντλήθηκαν οι αναγκαίες εμπειρίες για τη νικηφόρα διεξαγωγή της Mεγάλης Oκτωβριανής Eπανάστασης το 1917, δηλαδή 46 χρόνια αργότερα.

Έτσι και τώρα, οι ήττες αυτών των επαναστάσεων, όσο κι αν είναι οδυνηρές για την εργατική τάξη κι όλους τους επαναστάτες, όσο κι αν η αστική τάξη θριαμβολογεί πως ξόρκισε για πάντα το φάντασμα του σοσιαλισμού, όπως ακριβώς θριαμβολογούσε και πριν έναν αιώνα, όχι μόνο δεν πρόκειται να φρενάρουν την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας προς το σοσιαλισμό, αλλά αντίθετα -μέσα από την ήττα αυτών των επαναστάσεων- διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις και αντλούνται τα μεγάλα διδάγματα από την ιστορική πείρα της δικτατορίας του προλεταριάτου για τις νέες σοσιαλιστικές επαναστάσεις, που θα σφραγίσουν την ιστορική νίκη της εργατικής τάξης πάνω στην αστική τάξη.

Όπως για το επαναστατικό κίνημα του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, ήταν πρωταρχικό καθήκον η άντληση των μεγάλων διδαγμάτων από την ήττα της Kομμούνας, έτσι και τώρα, για το επαναστατικό κίνημα πρωταρχικό καθήκον είναι η άντληση των μεγάλων διδαγμάτων από τις ήττες των σοσιαλιστικών επαναστάσεων.

Πρόκειται για ένα πελώριο κεφάλαιο, που πρέπει να σκύψει πάνω του το επαναστατικό κίνημα, να αντλήσει όλα εκείνα τα διδάγματα που θα του επιτρέψουν να κατακτήσει την εξουσία και να σταθεροποιήσει στρατηγικά την κυριαρχία του.

Χρήστος Κάτσικας

30 σχόλια:

  1. Αφήνοντας στην άκρη την αχαλίνωτη πολιτικολογία του Μάο και τους "σοσιαλιμπεριαλισμούς του", από τους προβληματισμούς του συγγραφέα προκύπτει ξεκάθαρα, αλλά με διαφορετικό τρόπο το πρόβλημα: αν η επαναστατημένη εργατική τάξη δεν προχωρήσει σε (δυναμική και διαρκώς εξελισσόμενη) αλλαγή των παραγωγικών σχέσεων, σε ακύρωση του νόμου της αξίας και τέλος της εμπορευματικής παραγωγής, αν δηλαδή δεν επιβάλλει τους νόμους της σοσιαλιστικής παραγωγής αλλά επιτρέψει (πιθανότατα γιατί δεν μπορεί διαφορετικά λόγω του δυσμενούς διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων) την συνέχιση της ύπαρξης καπιταλιστικών νόμων στη παραγωγή, τότε "οι παραγωγικές σχέσεις μετατρέπονται σε τροχοπέδη των παραγωγικών δυνάμεων" και επειδή δεν υπάρχει δρόμος προς τα εμπρός η παλινόρθωση είναι αναπόφευκτη. Η πολιτική κυριαρχία της εργατικής τάξης, η δικτατορία του προλεταριάτου, πρώτα και κύρια αυτό το σκοπό έχει, την ολοσχερή κατάργηση όλων των σχέσεων και των νόμων της καπιταλιστικής παραγωγής. Προσπαθώντας μέσω της πολιτικής και ιδεολογικής κυριαρχίας να ανατρέψουμε τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής διατηρώντας τους νόμους του καπιταλισμού, οδηγούμε σε αδιέξοδο τις παραγωγικές και κοινωνικές σχέσεις και τελικά επιστρέφουμε εκεί όπου ξεκινήσαμε. Κατά την άποψη μου η ΕΣΣΔ (και η μαοϊκή Κίνα) "επέστρεψαν" στον καπιταλισμό ακριβώς γιατί δεν μπόρεσαν να διαλύσουν τελείως τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Κατά την άποψη μου η ΕΣΣΔ (και η μαοϊκή Κίνα) "επέστρεψαν" στον καπιταλισμό ακριβώς γιατί δεν μπόρεσαν να διαλύσουν τελείως τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής."


      ...Έχοντας αναπτύξει σε τόσο γιγάντιο βαθμό τις παραγωγικές δυνάμεις σε σχέση με την πρόοδο που σημείωσαν από ένα σημείο και μετά οι παραγωγικές σχέσεις ώστε να εξελιχθούν ανετότατα και τάχιστα σε δύο από τα ισχυρότερα καπιταλιστικά κράτη στον κόσμο.

      Διαγραφή
    2. Ουσιαστικά, τα ποιοτικά άλματα των παραγωγικών δυνάμεων --η γιγάντια βιομηχανική ανάπτυξη, για παράδειγμα, η εκβιομηχάνιση της αγροτικής παραγωγής, η ηλεκτροδότηση τεράστιων περιοχών, οι συγκοινωνίες, η τεράστια αύξηση στην παραγωγικότητα-- "κατάπιαν" τις σοσιαλιστικές παραγωγικές σχέσεις...ή με άλλα λόγια, ο σοσιαλισμός υπήρξε θύμα της αναμφισβήτητης επιτυχίας του ως μέσο ραγδαίας ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων σε σχετικά υποανάπτυκτες και οπισθοδρομικές οικονομίες.

      Διαγραφή
    3. Οι σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής έφτασαν έτσι στο σημείο να φαίνονται πια ως εμπόδια στην "ορθή" εκμετάλλευση των παραγωγικών δυνάμεων, και όχι μόνο για τις όποιες ελίτ, αλλά πλατύτερα, εφόσον η αντίφαση μεταξύ του βαθμού ανάπτυξης των δύο ήταν αντικειμενική. Και έτσι οι σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής εγκαταλείφθηκαν μετά από αποτυχημένα πειράματα "ανανέωσής" τους και οι παραγωγικές δυνάμεις αναδιοργανώθηκαν στο πλαίσιο καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής.

      Ο αντικειμενικός χαρακτήρας της αντίφασης ανάμεσα στον βαθμό ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και αυτόν των παραγωγικών σχέσεων θα μπορούσε να εξηγεί την απουσία μαζικής αντίδρασης στην αποδόμηση των δεύτερων, εφόσον αυτές φαινόντουσαν πια να αποτελούν "εμπόδια" στην κοινωνική ευημερία που θα γινόταν, υποτίθεται, εφικτή λόγω του βαθμού ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.

      Διαγραφή
    4. Αρχικά η κοινωνικοποίηση έγινε μέσω κράτους. Όμως η κοινωνικοποίηση δεν επεκτάθηκε και έγινε η αντίστροφη πορεία. Η πορεία προς τον κομμουνισμό είναι πολύ δύσκολη όχι ευθύγραμμη και δεν γίνεται μέσω διαταγμάτων.

      Το γιατί της αντίστροφης πορείας ίσως να εστιάζεται στην μη επέκταση της σύνδεσης μεταξύ απομονωμένων παραγωγικών συγκροτημάτων έστω και μεγάλων, δηλαδή των απομονωμένων εμπορευματοπαραγωγών σε επίπεδο πόλεων περιοχών και όχι χώρας ή χωρών,
      στην φύση της μηχανικής μη ομογενοποιημένης μη αυτοματοποιημένης εργασίας του ανθρώπου στις μηχανές που παρά την πρόοδο στα εργασιακά δικαιώματα με 7ωρο 5ημερο δεν ήταν εργασία δημιουργική σχεδιαστική.Ilief

      Διαγραφή
  2. Καλή η αφαίρεση αλλά για το συγκεκριμενο ζήτημα ειναι πιο προσφορη η συγκεκριμένη ανάλυση Λιγο συνοπτικά
    Στην ΕΣΣΔ τα αστικά καταλοιπα επιβιωσαν με τους παρακατω τροπους
    - τα ατομικά νοικοκυρια στον αγρ. τομεα που εφταναν τα 3-5 στρεμματα με δυνατοτητα να πουλουν τα προιοντα τους σαν αγαθα στις τοπικες αγορες
    - το γεγονος οτι το πλανο αδυνατουσε να καλυψει καθε παραγωγικη δραστηριοτητα εδωσε τη δυνατοτητα στο να επιβιωσουν οι αυτοαπασχολουμενοι σε πολλα επαγγελματα (κυριως στις επισκευες, τεχνιτες κλπ)
    - οι ελλειψεις που οδηγουσαν σε τροπους καλυψης τους εξω απο την επισημη οικονομία τόσο από τους πολίτες όσο και από τις επιχειρήσεις
    - το εγκλημα που κατευθυνοταν ευθεως εναντια στη σοσιαλιστικη ιδιοκτησια

    Ολα τα παραπάνω οδηγησαν στην εκ νεου συσώρευση παράνομου κεφαλαίου και στη δημιουργια αστικης ταξης στην ΕΣΣΔ η οποια παρανομη και καταδιωκομενη τον καιρο του Σταλιν ξεσάλωσε κυριως επι Χρουτσοφ και Μπρεζνιεφ. Το προβλημα επιδεινώθηκε οταν η γκριζα οικονομια άρχισε να δωροδοκει ατιμώρητη τους κρατικους υπαλληλους και τα κομματικα στελεχη. Η καταληψη της ηγεσια του ΚΚΣΕ από τους διεφθαρμενους αξιωματουχους επι Γκορμπυ εδωσε τη χαριστικη βολή.

    Η λύση του προβλήματος στον μελλοντικο σοσιαλισμό δεν θα ειναι ουτε και τοτε ευκολη γιατι οι παραπανω αιτιες θα επιμενουν και τοτε. Ειναι σιγουρο οτι η καταστολή αυτών των φαινομένων και των δραστών θα ειναι εκ των ουκ ανευ προυπόθεση για την οποια συνολική λύση

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Σύμφωνοι, όπως λες τα ποιοτικά άλματα των παραγωγικών δυνάμεων "κατάπιαν" τις σοσιαλιστικές παραγωγικές σχέσεις και αυτό λέω ότι έγινε επειδή διατηρήθηκαν οι καπιταλιστικοί νόμοι στη παραγωγή. Θεωρώ ότι είναι το κύριο πρόβλημα για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού σε περιορισμένο (και μη κυρίαρχο διεθνώς) αριθμό χωρών και πιστεύω ότι δεν έχουν υπάρξει κατάλληλες θεωρητικές επεξεργασίες που να δείχνουν τον δρόμο σε αυτό το κυρίαρχο ζήτημα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ακριβώς για τους λόγους που αναφέρεις η καταστολή δεν είναι ούτε λύση, αλλά ούτε καν μέρος της λύσης. Τα ατομικά νοικοκυριά υπήρχαν ακριβώς επειδή το η σχεδιασμένη γεωργία αδυνατούσε να καλύψει τις (διαρκώς αναπτυσσόμενες) ανάγκες της ΕΣΣΔ. Το οργανωμένο έγκλημα - προφανώς εναντίον της σοσιαλιστικής ιδιοκτησίας καθώς η τελευταία ήταν η πιο διαδεδομένη μορφή - και η παραοικονομία πατούσαν επίσης πάνω στις αντικειμενικές αδυναμίες του πλάνου, στις ελλείψεις, και στα μπλοκαρίσματα στην παραγωγή. Με την καταστολή αυτά τα πράγματα δεν λύνονται. Το μόνο που θα πετύχει μια κατασταλτική αντιμετώπιση τέτοιον φαινομένων είναι η μη κάλυψη των αναγκών που είναι η βάση τους. Πιο αφαιρετικά, προφανώς και πρέπει να καταργείς τις απαρχαιωμένες σχέσεις παραγωγής, αλλά πρέπει να υπάρχουν, τουλαχιστον στον ορίζοντα, εφφικτές νέες σχέσεις παραγωγής, αλλιώς στην πράξη το μόνο που θα καταφέρεις είναι απλά ένα τεράστιο πλήγμα στην παραγωγή γενικότερα.

    Πιο συγεκριμένα, πρέπει να μελετηθούν εμπειρικά οι οικονομικές συνθήκες που αντιμετώπιζε η Σοβιετική ηγεσία όταν επελέξε να εφαρμώσει φερ ειπείν τις μεταρρυθμίσεις Κοσύγκιν. Το οτι αυτές ενίσχυσαν αντικειμενικά αστικά κατάλοιπα και ήταν προς τη λάθος κατεύθυνση είναι μεν ένα σημαντικό συμπέρασμα αλλά δεν μας λέει και πολλά για το ποιές θα ήταν οι σωστές μεταρρυθμίσεις εκείνη την περίοδο. Τι πολιτικές θα αντιπροσώπευαν μια επαναστατικοποίηση των παραγωγικών σχέσεων στην μεταπολεμική ΕΣΣΔ;

    Αυτό νομίζω είναι κεντρικό αλλά πολύ δύσκολο να επιλυθεί ζήτημα. Πρώτον γιατί σε μια τέτοια περίπτωση είναι απείρως πιο εύκολο να γίνουν επιλογές που ενισχύουν τον αστικο τρόπο παραγωγής, καθώς οι αστικές παραγωγικές σχέσεις ειναι ιστορικά υπαρκτές ενώ σε οποιοδήποτε επίπεδο ανάπτυξης οι σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής είναι αναγκαστικά κάτι το νέο και επομένως κάτι έξω από την εμπειρία. Δεύτερον, γιατί οποιαδήποτε απάντηση απαιτεί υψηλό επίπεδο τεχνικής και επιστημονικής εξειδίκευσης, που μάλλον είναι από σπάνιο εώς ανύπαρκτο σε συνθήκες αστικής κυριαρχίας στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου. Πόσα τμήματα οικονομίας και πόσοι οικονομολόγοι ασχολούνται με τα θεωρητικά και τεχνικά ζητήματα του κεντρικού σχεδιασμού έξω από την Κούβα και την ΛΔΚ;

    Δεν έχω λύσεις σε αυτά τα προβλήματα, αλλά χάρηκα πολύ που το Praxis έφερε άρθρο για τo μοντέλο Φέλντμαν και την σημασία του για την Ελληνική οικονομία. Είναι απαραίτητο να δουλέψουμε προς μια κατεύθυνση που να κάνει τον κεντρικό σχεδιασμό επεξεργασμένη οικονομική πρόταση και όχι απλά πολιτική θέση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Δεν έχω λύσεις σε αυτά τα προβλήματα, αλλά χάρηκα πολύ που το Praxis έφερε άρθρο για τo μοντέλο Φέλντμαν και την σημασία του για την Ελληνική οικονομία. Είναι απαραίτητο να δουλέψουμε προς μια κατεύθυνση που να κάνει τον κεντρικό σχεδιασμό επεξεργασμένη οικονομική πρόταση και όχι απλά πολιτική θέση."

      Μερσί. Ετοιμαζόμαστε σιγά-σιγά για το επόμενο τεύχος...

      Διαγραφή
  5. http://domenicolosurdo.blogspot.co.uk/2013/01/lo-storico-statunitense-grover-furr.html

    Αγγλικά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ πολύ για το λινκ. Αυτές τις μέρες διαβάζω Wendy Goldman.

      Διαγραφή
    2. Κάτι πιο παλιό αλλά εξαιρετικής σημασίας για το πεδίο είναι το Magnetic Mountain του Kotkin. http://www.amazon.com/Magnetic-Mountain-Stalinism-as-Civilization/dp/0520208234 Το εμπειρικό υλικό στο οποίο βασίζεται το έργο ειναί τεράστιο, αν και τα συμπεράσματα που βγάζει καθώς και η βασική του θέση, ο "Σταλινισμός" ως συγκεκριμένος πολιτισμός, είναι καθαρά επιρεασμένα απο μεταμοντέρνες ιδέες.

      Ο Tauger пου αναφέρει ο Furr στο λινκ του walt είναι ειδικός στην Ουκρανία και έχει γράψει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο σε μια σύλλογη άρθρων για διάφορες Σοβιετικές περιφέρειες το οποίο αναφέρεται στους μηχανισμούς αντιμετώπισης τον γεωργικών κρίσεων που έπληξαν την ΕΣΣΔ κατα τη ΝΕΠ. Άλλες δουλειές του μπορούν να βρεθούν εδώ : http://history.wvu.edu/faculty/current-faculty/mark-b-tauger/soviet-agriculture-and-famines

      Διαγραφή
    3. Ευχαριστώ πολύ, παρήγγειλα ήδη το Magnetic Mountain.

      Διαγραφή
  6. Ιστρολλικε

    Θα επιμεινω οτι η καταστολη ειναι εκ των ουκ ανευ προυποθεση για να ξεπερασεις τα οποια προβληματα του σχεδιασμού (αλλα πιο σημαντικο τα προβληματα και τις ελλειψεις που θα σου θεσει η καπιταλιστικη πεικυκλωση). Ακομη περισσοτερο η καταστολη ειναι απαραιτητη για να ξεριζωσεις τις παλιες συνηθειες αυτων που θα απλωνουν το χερακι τους για κατι περισσοτερο απο αυτου που τους αντιστοιχει απο την κοινη περιουσια.
    Επειδη η λυση των οποιων προβληματων δεμ ειναι στιγμιαια αλλα απαιτει χρονο (δεκαετιες ή και περισσοτερο) η καταστολη του οικονομικου εγκληματος και ο περιορισμος της ιδιωτικης πρωτοβουλιας εξασφαλιζουν τη λακη υποστηριξη και την ανοχη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. επισης για να μην ξοδευεστε πολυ
    http://www.libgen.org/

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Χειρώνακτας Κογκνιτάριος27 Ιανουαρίου 2013 - 2:59 μ.μ.

    Λέει ο συγγραφέας:
    ''Tο αντίθετο δεν συμβαίνει ποτέ. Δηλαδή, ποτέ μέχρι τώρα η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν οδήγησε στον αυτόματο μετασχηματισμό των παραγωγικών σχέσεων. Kι ούτε πρόκειται κάτι τέτοιο να συμβεί. H ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων ασκεί βέβαια μια μεγάλη πίεση στις παραγωγικές σχέσεις, για να σπάσει τον ασφυκτικό κλοιό μέσα στον οποίο βρίσκονται, αλλά η ανάπτυξη αυτή δεν οδηγεί ποτέ αυτόματα στο σπάσιμο των παραγωγικών σχέσεων. H ανατροπή των παλιών παραγωγικών σχέσεων, σ' όλη τη διάρκεια της κοινωνικής εξέλιξης, έγινε πάντα με την επέμβαση των τάξεων, με τον ταξικό αγώνα. H πάλη των τάξεων είναι η κινητήρια δύναμη του τροχού της ιστορίας προς τα μπρος.''

    Ερώτηση:
    Οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής τότε πώς προέκυψαν μέσα στα σπλάχνα της φεουδαρχίας ήδη από τον 14ο αιώνα, ενώ οι αστικές επαναστάσεις έγιναν τον 17ο-18ο αιώνα;
    Πώς περάσαμε από τη δουλοκτησία στη φεουδαρχία αν όχι αυθόρμητα; Ήταν μήπως η εξέγερση του Σπάρτακου η επανάσταση των δούλων που έγιναν φεουδάρχες;


    Λέει ο συγγραφέας ότι η σχέση παραγωγικών δυνάμεων – σχέσεων παραγωγής είναι μια διαλεκτική σχέση, αλλά βρίσκει ότι τον καθοριστικό ρόλο τον έχουν οι σχέσεις παραγωγής:
    ''Παρατηρούμε, πως στην ενότητα παραγωγικές δυνάμεις - παραγωγικές σχέσεις, τον καθοριστικό ρόλο έχουν οι δεύτερες. Aυτές καθορίζουν θετικά ή αρνητικά την ανάπτυξη ή την καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων. Aυτές καθορίζουν τις συνθήκες, μέσα στις οποίες αναπαράγονται οι παραγωγικές δυνάμεις''.
    Επίσης λέει:
    ''Σε κάθε κοινωνία, η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων προπορεύεται από την ανάπτυξη των παραγωγικών σχέσεων. H αντίθεση που διαμορφώνεται μάλιστα απ' αυτή την εξέλιξη ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις, αποτελεί και τη βασική αντίθεση, που εκφράζεται στο κοινωνικό επίπεδο με την πάλη των τάξεων και κινεί την κοινωνία προς τα μπρος. Aυτός είναι ο νόμος ανάπτυξης των κοινωνιών, σύμφωνα με τη θεωρία που επεξεργάστηκε ο Mαρξ''.


    Ερώτηση:
    Τι διαλεκτική σχέση είναι αυτή που τον καθοριστικό ρόλο έχει η μία πλευρά της αντίφασης; Τί βασική αντίφαση της κοινωνίας είναι που χρειάζεται την επίδραση της ταξικής πάλης για να ωθήσει την εξέλιξη της κοινωνίας; Πώς εξελίχθηκε η ανθρωπότητα στο στάδιο της πρωταρχικής της εμφάνισης, το πρωτόγονο κοινοτικό σύστημα, έστω αργά και βασανιστικά, για χιλιαδες χρόνια χωρίς την ύπαρξη τάξεων; Πώς θα εξελίσσεται στον κομμουνισμό;

    Μερικές παρατηρήσεις μόνο, σχηματικά-αντιδιαλεκτικά:)

    Η αλληλεπίδραση παραγωγικών δυνάμεων-σχέσεων παραγωγής ως η ουσία της κοινωνίας είναι μια διαλεκτική σχέση που εμφανίζεται (περίοδος του πρωτόγονου κοινοτικού συστήματος), διαμορφώνεται (περίοδος των ταξικών κοινωνιών-δουλοκτησία,φεουδαρχία,κεφαλαιοκρατία) και ωριμάζει (κομμουνισμός). Η ουσία, ή βασική αντίφαση σε αυτή την πορεία περνάει από τα στάδια της ταυτότητας, της διάκρισης, της αντίθεσης και της αντίφασης (είτε της καθαυτής αντίφασης). Οι σχέσεις παραγωγής και οι παραγωγικές δυνάμεις ως πλευρές αυτής της αντίφασης αναπτύσσονται σχετικά αυτοτελώς, καθορίζουν η μία την άλλη. Η ανάπτυξη της μιας πλευράς δημιουργεί ένα φάσμα δυνατοτήτων για την ανάπτυξη της άλλης και του όλου (κοινωνία). Το φαινόμενο, η κοινωνική συνείδηση και οι μορφές της, αντεπιδρά στην ουσία, αφού οι άνθρωποι εντός της παραγωγικής τους σχέσης προς την φύση επιλέγουν τις μεν ή τις δε σχέσεις παραγωγής στον βαθμό που συνειδητοποιούν τις διαθέσιμες δυνατότητες, άρα και η συνείδηση παίζει όλο και σημαντικότερο ρόλο με την εξέλιξη της κοινωνίας.

    (συνέχεια)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Χειρώνακτας Κογκνιτάριος27 Ιανουαρίου 2013 - 3:00 μ.μ.

    (συνέχεια)

    Η περίοδος της διαμόρφωσης της κοινωνίας της οποίας αντίστοιχες σχέσεις παραγωγής είναι η ατομική ιδιοκτησία επί των εκάστοτε κυρίαρχων παραγωγικών δυνάμεων, ολοκληρώνεται με τον καπιταλισμό, του οποίου αντίστοιχες παραγωγικές δυνάμεις είναι τα παρηγμένα μέσα παραγωγής, η παραγωγή μηχανών από μηχανές, η βιομηχανία. Ήδη με τη βιομηχανία εμφανίζεται ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής (ο οποίος δεν έχει ακόμη ωριμάσει), οπότε και προκύπτει η δυνατότητα της μεταβολής των σχέσεων παραγωγής και της μετάβασης στην κοινωνική ιδιοκτησία, κάτι που γίνεται πράξη με τη σοσιαλιστική επανάσταση.
    Στην ωριμότητα της κοινωνίας, τον κομμουνισμό, επέρχεται εκ νέου αποκατάσταση της ταύτισης παραγωγικών δυνάμεων και σχέσεων παραγωγής (ταύτιση υπάρχει και στην πρωταρχική εμφάνιση της κοινωνίας, σε άλλη βάση όμως αφού προέρχονται από φυσικές-βιολογικές σχέσεις). Πρόκειται όμως εδώ για μια διαφορετική ταύτιση που εδράζεται σε νέα βάση: ο άνθρωπος απελευθερώνεται σταδιακά από την άμεση εργασία που αφορά τη χρησιμοποίηση των αυτοματοποιημένων μέσων παραγωγικής επενέργειας στη φύση.
    Όσον αφορά στην ΕΣΣΔ, οι παραγωγικές δυνάμεις είχαν ολοκληρώσει την εκβιομηχάνιση της παραγωγής γύρω στη δεκαετία του 50-60 αλλά δεν συνεχίστηκε η διαδικασία προς την πλήρη αυτοματοποίηση της παραγωγής σε ένα ενιαίο δίκτυο. Οι σχέσεις παραγωγής, η κοινωνική ιδιοκτησία, υπήρχε με την τυπική μορφή της κρατικής ιδιοκτησίας, με το κράτος να συνενώνει τις ξεχωριστές παραγωγικές διαδικασίες μέσω του κεντρικού σχεδιασμού και των πολλές φορές αυθαίρετων πλάνων, η σχεδιοποίηση της παραγωγής δεν ήταν μια εσωτερική διαδικασία της παραγωγής αλλά περισσότερο μια εξωτερική. Γι' αυτό και οι εμπορευματικές-χρηματικες σχέσεις επί σοσιαλισμού είναι ένα ''αναγκαίο κακό'' το οποίο δεν πρέπει ούτε να υπο- ούτε να υπερεκτιμηθεί.

    Και κάτι τελευταίο. Ο Μαρξ έθεσε τις βάσεις για την υλιστική αντίληψη της ιστορίας, όμως δεν προχώρησε στην ανώτερη-διαλεκτική μελέτη και παρουσίαση της όπως έκανε με τις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις στο ''Κεφάλαιο'', δεδομένου βέβαια ότι δεν έζησε και τη διαδικασία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στη ΕΣΣΔ. Κάτι τέτοιο κατά τη γνώμη μου κάνει σε μεγάλο βαθμό ο Βαζιούλιν στο έργο του ''Η Λογική της Ιστορίας''.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Λέει ο συγγραφέας:
      ''Tο αντίθετο δεν συμβαίνει ποτέ. Δηλαδή, ποτέ μέχρι τώρα η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν οδήγησε στον αυτόματο μετασχηματισμό των παραγωγικών σχέσεων. Kι ούτε πρόκειται κάτι τέτοιο να συμβεί. H ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων ασκεί βέβαια μια μεγάλη πίεση στις παραγωγικές σχέσεις, για να σπάσει τον ασφυκτικό κλοιό μέσα στον οποίο βρίσκονται, αλλά η ανάπτυξη αυτή δεν οδηγεί ποτέ αυτόματα στο σπάσιμο των παραγωγικών σχέσεων. H ανατροπή των παλιών παραγωγικών σχέσεων, σ' όλη τη διάρκεια της κοινωνικής εξέλιξης, έγινε πάντα με την επέμβαση των τάξεων, με τον ταξικό αγώνα. H πάλη των τάξεων είναι η κινητήρια δύναμη του τροχού της ιστορίας προς τα μπρος.''

      Ερώτηση:
      Οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής τότε πώς προέκυψαν μέσα στα σπλάχνα της φεουδαρχίας ήδη από τον 14ο αιώνα, ενώ οι αστικές επαναστάσεις έγιναν τον 17ο-18ο αιώνα; "

      Είναι σαφέστατος στην απάντησή του ο Κάτσικας:

      "Όταν η αστική τάξη -στο χάραμά της- συγκρούστηκε με τη φεουδαρχία, χρειάστηκε να περάσουν δύο αιώνες για να επιβληθεί οριστικά, για να εξαφανίσει τις φεουδαρχικές σχέσεις και τα φεουδαρχικά υπολείμματα. Πολλές φορές, μάλιστα, οι βρυκόλακες της φεουδαρχίας -ύστερα από τις αστικές επαναστάσεις- κατάφεραν να παλινορθώσουν την εξουσία τους για χρόνια και μόνο ύστερα από νέες συγκρούσεις και νέες αστικές επαναστάσεις εξαφανίστηκαν.

      Kαι συνέβαιναν αυτές οι παλινορθώσεις, όταν ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής μπορούσε να αναπτυχθεί στις συνθήκες της φεουδαρχίας -γεγονός που ισχυροποιούσε αφάνταστα την αστική τάξη- και όταν η άνοδος της αστικής τάξης στην εξουσία δεν οδηγούσε στην κατάργηση των τάξεων γενικά, αλλά στη διαιώνιση της ταξικής κοινωνίας, στη διαιώνιση της ταξικής κυριαρχίας μιας ελάχιστης μειοψηφίας πάνω στη συντριπτική πλειοψηφία.

      Aν αναλογιστούμε τώρα, πως ο σοσιαλιστικός τρόπος παραγωγής δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί στις συνθήκες του καπιταλισμού και πως η εργατική τάξη έχει στρατηγικό σκοπό να καταργήσει τις τάξεις γενικά, να ξεριζώσει δηλαδή μια κληρονομιά χιλιετηρίδων, μπορούμε να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε το φαινόμενο της παλινόρθωσης του καπιταλισμού."

      Διαγραφή
    2. Με απλά λόγια: οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής μπόρεσαν μεν να αναπτυχθούν στο πλαίσιο της φεουδαρχικής οικονομίας αυθόρμητα, όχι όμως και να ολοκληρωθούν μέσα από την κατάληψη της πολιτικής και νομοθετικής εξουσίας που απαιτεί η πλήρης εκδίπλωση των σχέσεων αυτών χωρίς να προηγηθεί η ταξική πάλη, η οποία κράτησε για τουλάχιστον δύο με τρεις αιώνες.

      Διαγραφή
    3. "Πώς περάσαμε από τη δουλοκτησία στη φεουδαρχία αν όχι αυθόρμητα;"

      Πώς μπορείς να στοιχειοθετήσεις αυτόν τον ισχυρισμό χωρίς αναφορά στις μορφές ταξικής πάλης στην εποχή; Το Πέρασμα από την Αρχαιότητα στη Φεουδαρχία του Άντερσον, που αφορά αυτό το θέμα, ισχυρίζεται ότι η μετάβαση γίνεται "αυθόρμητα"; Anderson notes that between the 9th and the 13th century in Western Europe, “both prosperous and pauper peasants were structurally opposed to the lords who battened on them, and constant, silent rent struggles between the two were waged throughout the feudal epoch (occasionally erupting into open warfare, of course ...

      Σημειώνω απλώς ότι ο Άντερσον, πιθανώς επειδή είναι τροτσκιστής, έχει την αντίθετη προσέγγιση στο ευρύτερο θέμα σχέσεων και δυνάμεων παραγωγής από τον Κάτσικα:

      “... contrary to widely received beliefs among Marxists”, he writes, “the characteristic ‘figure’ of a crisis in a mode of production is not one in which vigorous (economic) forces of production burst triumphantly through retrograde (social) relations of production, and promptly establish a higher productivity and society on their ruins. On the contrary, the forces of production typically tend to stall and recede within the existent relations of production; these then must themselves first be radically changed and reordered before new forces of production can be created and combined for a globally new mode of production. In other words, the relations of production generally change prior to the forces of production in an epoch of transition, and not vice versa.

      Διαγραφή
    4. "Τι διαλεκτική σχέση είναι αυτή που τον καθοριστικό ρόλο έχει η μία πλευρά της αντίφασης;"

      Αυτή νομίζω είναι σωστή παρατήρηση. Υπάρχει "επικαθορισμός" των παραγωγικών δυνάμεων από τις παραγωγικές σχέσεις στο επιχείρημα, και κατά συνέπεια είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για διαλεκτική εδώ.

      "Όσον αφορά στην ΕΣΣΔ, οι παραγωγικές δυνάμεις είχαν ολοκληρώσει την εκβιομηχάνιση της παραγωγής γύρω στη δεκαετία του 50-60 αλλά δεν συνεχίστηκε η διαδικασία προς την πλήρη αυτοματοποίηση της παραγωγής σε ένα ενιαίο δίκτυο. Οι σχέσεις παραγωγής, η κοινωνική ιδιοκτησία, υπήρχε με την τυπική μορφή της κρατικής ιδιοκτησίας, με το κράτος να συνενώνει τις ξεχωριστές παραγωγικές διαδικασίες μέσω του κεντρικού σχεδιασμού και των πολλές φορές αυθαίρετων πλάνων, η σχεδιοποίηση της παραγωγής δεν ήταν μια εσωτερική διαδικασία της παραγωγής αλλά περισσότερο μια εξωτερική. Γι' αυτό και οι εμπορευματικές-χρηματικες σχέσεις επί σοσιαλισμού είναι ένα ''αναγκαίο κακό'' το οποίο δεν πρέπει ούτε να υπο- ούτε να υπερεκτιμηθεί."

      Ενδιαφέρουσα και γόνιμη παρατήρηση αυτή, θα ήταν ενδιαφέρον να συζητηθεί αναλυτικότερα.

      Διαγραφή
    5. Το Φαινόμενο της Γραφεικρατιας στην ΕΣΣΔ του Περικλή Παυλίδη ασχολείται με αυτό

      Διαγραφή
    6. Είναι καλό το βιβλίο; Κάτι άρθρα του που διάβασα στο νετ δεν ήταν σόι... http://leninreloaded.blogspot.com/2012/04/blog-post_3419.html

      Διαγραφή
    7. http://www.ilhs.tuc.gr/gr/pavlidis_grafeiokratia_USSR.djvu

      Μια χαρά είναι το βιβλίο του Παυλίδη

      http://users.auth.gr/ppavlidi/page1.htm

      για το θέμα κάνει μερικές αναφορές κι εδώ(κυρίως στις ερωτήσεις): http://vimeo.com/35434469#

      Διαγραφή
    8. Χειρώνακτας Κογκνιτάριος28 Ιανουαρίου 2013 - 12:23 π.μ.

      @ Αντώνης

      Δεν έχω υπόψην μου τον Άντερσον, έχω μια σχέση αλλεργίας με τον δυτικό μαρξισμό.
      Πάντως στην περίοδο μεταξύ 9ου και 13ου αιώνα που αναφέρεται στο απόσπασμα επικρατεί η φεουδαρχία και όχι η δουλοκτησία. Η δουλοκτησία μας είχε αφήσει καιρούς ως κυρίαρχο σύστημα χρόνια πριν. (prosperous and pauper peasants= δουλοπάροικοι, lords= φεουδάρχες).
      Αν αναφέρεσαι στη φεουδαρχία παρ'όλα αυτά, όντως υπήρξαν πάμπολες εξεγέρσεις των δουλοπάροικων, όπως και εξεγέρσεις δούλων στη δουλοκτησία, όμως καμία από αυτές τις δύο καταπιεζόμενες τάξεις δεν ανέτρεψε την κυρίαρχη τάξη, ούτε οι δούλοι τους δουλοκτήτες, ούτε οι δουλοπάροικοι τους φεουδάρχες.
      Το καθεστώς της δουλοκτησίας όταν πλέον είχε φτάσει στη σήψη του δεν ανατράπηκε από τους δούλους αλλά δέχτηκε ''την εκδίκηση του παρελθόντος'', μέσα από πλήγματα φύλων που βρίσκονταν στο στάδιο της αποσύνθεσης της πρωτόγονης κοινότητας, οπότε άνοιξε ο δρόμος για την μεγάλη γαιοκτησία.
      Παρόμοια και στη φεουδαρχία, οι δουλοπάροικοι αν και η καταπιεζόμενη τάξη δεν είχε μετατραπεί σε αστική τάξη για να ανατρέψει τους φεουδάρχες, αλλά η αστική τάξη προέκυψε σαν τρίτη τάξη στη φεουδαρχία, μέσω των νεογέννητων εμπορευματικών-χρηματικών σχέσεων οι οποίες όταν ωρίμασαν αρκετά εντός της φεουδαρχίας μπόρεσαν να τη σαρώσουν. Αντίθετα η ιστορία επεφύλασσε τη μοίρα του προλετάριου για τους δουλοπάροικους όπως γλαφυρά περιγράφει ο Μαρξ στο κεφάλαιο για την πρωταρχική συσσώρευση στο ''Κεφάλαιο''. Στις περισσότερες φορές οι φεουδάρχες μάλλον προσαρμόστηκαν και λάμβαναν τη γαιοπρόσοδο σε χρηματική μορφή. Οι περισσότερες αστικές επαναστάσεις δεν ήταν και ιδιαίτερα πετυχημένες, πόσες φορές ήρθαν οι αστοί σε συμβιβασμό με τους φεουδάρχες, τα μισά ευρωπαϊκά κράτη έχουν ακόμα βασιλιά...(εξαιρώ τη γαλλική επανάσταση). Πάντως οι αστικές επαναστάσεις δείχνουν την αύξηση της σημασίας του εποικοδομήματος, των μορφών κοινωνικής συνείδησης(π.χ. πολιτική, δίκαιο).
      Στην κεφαλαιοκρατία μόνο η τάξη που υφίσταται την εκμετάλλευση, η εργατική τάξη, είναι και φορέας του επόμενου ανεπτυγμένου σταδίου, είναι επαναστατική τάξη. Και αντίστοιχα αν δεν καταλάβει την πολιτική εξουσία δεν μπορούν να μεταβληθούν οι σχέσεις παραγωγής.

      Για το θέμα με την ΕΣΣΔ με πρόλαβαν άλλοι, το βιβλίο του Περικλή Παυλίδη για τη γραφειοκρατία θα πρότεινα, και φυσικά τη ''Λογική της Ιστορίας'' το κεφάλαιο για τον κομμουνισμό http://www.ilhs.tuc.gr/gr/li_3.3.htm
      Εδώ ολόκληρο το βιβλίο: http://www.ilhs.tuc.gr/gr/li.htm

      Διαγραφή
    9. "Το καθεστώς της δουλοκτησίας όταν πλέον είχε φτάσει στη σήψη του δεν ανατράπηκε από τους δούλους αλλά δέχτηκε ''την εκδίκηση του παρελθόντος'', μέσα από πλήγματα φύλων που βρίσκονταν στο στάδιο της αποσύνθεσης της πρωτόγονης κοινότητας, οπότε άνοιξε ο δρόμος για την μεγάλη γαιοκτησία. :

      Για εξήγησέ το λίγο αυτό, δεν το κατάλαβα.

      "Παρόμοια και στη φεουδαρχία"

      Όπου η ομοιότητα είναι ποια;

      Διαγραφή
    10. Επίσης, ο Anderson ξεκινά από την ύστερη αρχαιότητα και όχι από τον 9ο αιώνα. Και θα έδινα ιδιαίτερη σημασία στο κεφάλαιο "Προς την σύνθεση", που αφορά την μετάβαση από την κοινωνία της δουλοκτησίας στην φεουδαλική κοινωνία μέσω της διαμεσολάβησης των γερμανικών εισβολών (σ. 128-145 εδώ: http://www.scribd.com/doc/83258720/Passages-From-Antiquity-to-Feudalism-by-Perry-Anderson

      Από εκεί και πέρα, υπάρχει η σημαντική δουλειά της Ellen Meiksins Wood:

      "Landlords and Peasants, Masters and Slaves: Class Relations in Greek and Roman Antiquity"
      Peasant-Citizen and Slave: The Foundations of Athenian Democracy
      Citizens to Lords

      καθώς και η πρωτοποριακή για την εποχή της μελέτη του Ste Croix, The Class Struggle in the Ancient World.

      Για την εποχή της "πρωταρχικής συσσώρευσης" και την τεράστια ταξική βία που συνόδευσε το πέρασμα από τον φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής στο μερκαντιλιστικό κεφάλαιο, δες και Peter Linebaugh και Markus Rediker, The Many-Headed Hydra.

      Σε γενικές γραμμές, κανένα από αυτά τα έργα δεν θα υποστήριζε την ιδέα μιας "αυθόρμητης" μετάλλαξης τρόπων παραγωγής που δεν συνοδεύεται από εκτεταμένες ταξικές συγκρούσεις, καταναγκασμό και βία.

      Διαγραφή
  10. Χειρώνακτας Κογκνιτάριος31 Ιανουαρίου 2013 - 1:20 π.μ.

    Αν και καθυστερημένα:

    Καταρχάς δεν έχω πει πουθενά ότι δεν υπάρχει ταξική πάλη, βία και καταναγκασμός στη δουλοκτησία και την φεουδαρχία. Αυτή είναι η δική σου ερμηνεία όσων είπα. Αντίθετα στο σχόλιο 28 Ιανουαρίου 2013 - 12:23 π.μ. λέω ''Αν αναφέρεσαι στη φεουδαρχία παρ'όλα αυτά, όντως υπήρξαν πάμπολες εξεγέρσεις των δουλοπάροικων, όπως και εξεγέρσεις δούλων στη δουλοκτησία, όμως καμία από αυτές τις δύο καταπιεζόμενες τάξεις δεν ανέτρεψε την κυρίαρχη τάξη, ούτε οι δούλοι τους δουλοκτήτες, ούτε οι δουλοπάροικοι τους φεουδάρχες''.
    Η λέξη αυθόρμητο που τόσο σε σκανδάλισε έχει να κάνει με το ότι η ταξική πάλη δεν είναι καθοριστική για τη μετάβαση στο επόμενο στάδιο. Στη δουλοκτησία όπου για πρώτη φορά εμφανίζεται στην ανθρωπότητα η ιδιωτική ιδιοκτησία, κυρίαρχη παραγωγική δύναμη επί της οποίας υπάρχει ιδιωτική ιδιοκτησία είναι ο δούλος ως φυσικό σώμα. Με βάση αυτό οι βασικές τάξεις που διαμορφώνονται σε αυτό το στάδιο είναι οι δουλοκτήτες και οι δούλοι. Παρ'ολες τις εξεγέρσεις τους δεν ήταν οι δούλοι που ανέτρεψαν τη δουλοκτησία, αλλά όταν το ίδιο το σύστημα από τις εσωτερικές του αντιφάσεις είχε φτάσει σε στασιμότητα, ένας εξωτερικός ως προς αυτό παράγοντας, τα γερμανικά φύλα που βρίσκονταν στην περιφέρεια αλλά και εκτός της επικράτειας της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας της έδωσαν το τελειωτικό χτύπημα. Λέω εξωτερικός παράγοντας γιατί πρόκειται για κοινωνίες που βρίσκονται σε πρότερο στάδιο της δουλοκτησίας, στην πρωτόγονη κοινότητα όπου επικρατεί η κοινοτική ιδιοκτησία και σε όσες από αυτές βρίσκονται στην επικράτεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, μόλις αρχίζει η μετάβαση στην ταξική κοινωνία. Από κει και ''η εκδίκηση του παρελθόντος'' που ρωτάς, αφού τρόπον τινά η παλιά κοινωνία της κοινοτικής ιδιοκτησίας εκδικείται για την εμφάνιση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας (δουλοκτησία) με την διάλυσή της. Βέβαια αυτή η εκδίκηση δεν ήταν και τόσο πετυχημένη αφού το κομμάτιασμα της τεράστιας και αναντίστοιχης στη δουλοκτησία έκτασης, σε μικρότερα κράτη οδήγησε στην παραπέρα εδραίωση της ιδιωτικής ιδικοτησίας στην γαιοκτησία.

    Μία πολύ σημαντική παρατήρηση του Βαζιούλιν για αυτή την περίοδο της ανθρωπότητας είναι η εξής: ''Εάν πάρουμε οποιαδήποτε αναπτυξιακή διαδικασία, όσο πλησιέστερα βρίσκεται αυτή στην αρχή της, τόσο μεγαλύτερος είναι ο ρόλος του τυχαίου, των εξωτερικών όρων στην ανάπτυξή της. Εντός της αναπτυξιακής διαδικασίας, όταν, αυτή διανύει διάφορα στάδια, ανακύπτουν, διαμορφώνονται και ωριμάζουν η ουσία της, οι εσωτερικοί της δεσμοί, η αναγκαιότητά της, η πηγή της αυτοανάπτυξής της. Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά την παγκόσμια ιστορική ανάπτυξη της ανθρωπότητας.'' Β.Βαζιούλιν ''Η Λογική της Ιστορίας'' σελ. 344.

    Πάντως το ότι πρόκειται για φύλα στο επίπεδο της πρωτόγονης κοινότητας δείχνει να το καταλαβαίνει και ο Άντερσον από το βιβλίο που μου πρότεινες (για το οποίο σε ευχαριστώ) αν κρίνει κανείς από αυτά τα αποσπάσματα:

    ''the distended and deformed primitive modes of pro
    duction of the Germanic invaders which survived in their new homelands, after the barbarian conquests
    '' σ.18-19
    ''The long symbiosis of Roman and Germanic social formations in the boundary regions had gradually narrowed the gap between the two, although it still remained in most important respects an immense one. It was from their final,cataclysmic collision and fusion that feudalism was ultimately to be born''. σ.111
    ''Yet the Germanic tribes which broke apart the Western Empire were not themselves capable of substituting a new or coherent political universe for it.'' σ.113

    Από τις περιγραφές του πάντως δε φαίνεται να μιλάει για καμιά επανάσταση των δούλων.

    (συνέχεια)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Χειρώνακτας Κογκνιτάριος31 Ιανουαρίου 2013 - 1:22 π.μ.

    (συνέχεια)

    Με μια γρήγορη ανάγνωση του πρώτου κεφαλαίου για το δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής γενικά και του δεύτερου μέρους για τη μετάβαση από τη δουλοκτησία στη φεουδαρχία, φαίνεται ενδιαφέρον βιβλίο από πλευράς στοιχείων και παρατηρήσεων, αλλά πάσχει μεθοδολογικά. Αγνοεί τη σημασία που έχουν οι φυσικής προέλευσης σχέσεις για την εμφάνιση και την πορεία εξέλιξης της δουλοκτησίας και καταλήγει στο λάθος κατά τη γνώμη μου συμπέρασμα της ''σύνθεσης'' πρωτόγονης κοινότητας και δουλοκτησίας για τη δημιουργία της φεουδαρχίας, ορμώμενος από μια φράση του Μαρξ στα Grundrisse. Προσπαθεί να το αποδείξει βρίσκοντας στοιχεία στο νέο σύστημα που υπάρχουν στα δύο προηγούμενα και τις βρίσκει στη γλώσσα (βλ. σελ.127), σε ζητήματα δικαίου και θρησκείας (σελ. 131), λίγο κοινοκτημοσύνη από δω, λίγο serfdom από κει (σελ. 130) και... voilà, η σούπα είναι έτοιμη!

    Όσον αφορά στο ερώτημα σου για την ομοιότητα στη δουλοκτησία και τη φεουδαρχία, δύο αποσπάσματα από τη ''Λογική της Ιστορίας'':

    ''Κατά παρόμοιο τρόπο με τον δουλοκτητικό σχηματισμό, [και] ο φεουδαρχικός σχηματισμός δεν μπορεί να μεταβεί στο επόμενο, στο πλέον ανεπτυγμένο στάδιο της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας δια της οδού της ταξικής πάλης της βασικής τάξης που υφίσταται την εκμετάλλευση. Όπως ίδιον της έναρξης της κρίσης της δουλοκτητικής κοινωνίας είναι οι μεγάλες εξεγέρσεις δούλων, χαρακτηριστικό και της μετάβασης της φεουδαρχίας στο στάδιο της παρακμής της είναι οι μεγάλες αγροτικές εξεγέρσεις. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι και οι εξεγέρσεις των δούλων και οι εξεγέρσεις των αγροτών [δουλοπάροικων] συγκλόνιζαν το υφιστάμενο καθεστώς, δεν είχαν προοπτικές: σε περίπτωση νίκης το μόνο που ήταν εφικτό ήταν είτε η επιστροφή σε αυτό, εναντίον του οποίου διεξαγόταν ο αγώνας, είτε κάποια απόπειρα επανόδου στα πλέον πρώιμα στάδια της ανάπτυξης''. (σελ.368)

    (συνέχεια)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Χειρώνακτας Κογκνιτάριος31 Ιανουαρίου 2013 - 1:23 π.μ.

    (συνέχεια)

    ''Η άνωθεν επανάσταση, αποτέλεσμα της οποίας είναι η αντικατάσταση του φεουδαρχικού σχηματισμού από τον κεφαλαιοκρατικό, προσεγγίζει σε κάποιο βαθμό την καθαρή μορφή της και λαμβάνει χώρα όταν και όπου οι φεουδάρχες αλληλοεξοντώνονται σε εμφύλιες συρράξεις και τη θέση τους καταλαμβάνουν ιδιοκτήτες οι οποίοι έχουν αναπτυχθεί σχεδόν αποκλειστικά επί του εδάφους των εμπορευματικών και χρηματικών σχέσεων.
    Τα πράγματα διαφέρουν άρδην επί κεφαλαιοκρατίας, όπου η μία εκ των βασικών τάξεων της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, η οποία γεννιέται από την εσωτερική ανάπτυξη της τελευταίας και μάλιστα η τάξη η οποία υφίσταται την εκμετάλλευση, είναι ο φορέας του πλέον ανεπτυγμένου σταδίου διαμόρφωσης της κοινωνίας.
    Κατά τα δύο πρώτα στάδια διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας –δουλοκτητικό και φεουδαρχικό– η εναλλαγή των σταδίων δεν πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο μέσω δυνάμεων που έχουν δημιουργηθεί από την εσωτερική τους ανάπτυξη, αλλά κατ’ εξοχήν λόγω της δράσης δυνάμεων εξωτερικών, από το γεγονός ότι εδώ η εσωτερική ανάπτυξη συνιστά πλέον την αναγκαιότητα και οι εξωτερικές δυνάμεις δρουν ακριβώς επί της αναγκαίας εσωτερικής ανάπτυξης, διαθλώμενες με αυτή τη δράση τους μέσω της εσωτερικής ανάπτυξης. Η εναλλαγή της δουλοκτητικής κοινωνίας από τη φεουδαρχική μπορούσε να συμβεί κατά την επενέργεια επί της δουλοκτητικής κοινωνίας μιας εξωτερικής έναντι αυτής και μη γεννημένης κατ’ αναγκαιότητα από αυτήν δύναμης – μιας δύναμης της κοινωνίας η οποία βρισκόταν στη βαθμίδα της αποσύνθεσης του προηγούμενου σταδίου της κοινωνικής ανάπτυξης. Η εναλλαγή της φεουδαρχικής κοινωνίας από την κεφαλαιοκρατική συμβαίνει επίσης μέσα από την πάλη εναντίον της φεουδαρχίας δυνάμεων εξωτερικών έναντι αυτής, δυνάμεων της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, δηλ. [μιας κοινωνίας] μελλοντικής έναντι αυτής [της φεουδαρχίας]. Η ουσιώδης διαφορά [με την εναλλαγή της δουλοκτησίας] έγκειται στο γεγονός ότι εδώ πρόκειται περί μιας εξωτερικής για την ουσία της φεουδαρχίας δύναμης, η οποία, ωστόσο, γεννιέται από την εσωτερική ανάπτυξη της φεουδαρχίας. Ενώ η κεφαλαιοκρατία εξαλείφεται από μιαν εσωτερική ως προς την ουσία της [εν λόγω κοινωνίας] δύναμη (από τη δύναμη του προλεταριάτου), η οποία έχει γεννηθεί από την εσωτερική της ανάπτυξη.'' (σελ.369-370)

    Έτσι και για την περιγραφή του Μαρξ της πρωταρχικής συσσώρευσης στο ''Κεφάλαιο'' όπου πάνω-κάτω μοιάζει με την ξεχωριστή ανάρτηση σου http://leninreloaded.blogspot.se/2013/01/blog-post_28.html , περιγράφεται η βίαιη απαλλοτρίωση των δουλοπάροικων από τα μέσα εργασίας τους και η μετατροπή τους σε προλετάριους, και όχι καμιά επανάσταση των δουλοπάροικων για την εξουσία.

    Ελπίζω αυτή τη φορά να έγινα κατανοητός.

    ΑπάντησηΔιαγραφή