Τρίτη, 29 Ιανουαρίου 2013

Ερευνητικά παραδείγματα στις αγγλόφωνες σπουδές για την περίοδο της τρομοκρατίας στην ΕΣΣΔ (Ι)

Από το Wendy Z. Goldman, Η επινόηση του εχθρού: Τρομοκρατία και αποκήρυξη στην σταλινική Ρωσία, Cambridge University Press, 2011.
Μετάφραση: Lenin Reloaded

...Πολλοί ιστορικοί έχουν ισχυριστεί πως η τρομοκρατία ήταν ξεκάθαρα μια υπόθεση που έλαβε χώρα από τα πάνω προς τα κάτω, και που εξαπολύθηκε και διευθύνθηκε από τον Στάλιν, με στόχο την εξάλειψη κάθε απειλής, δυνητικής ή πραγματικής, για την προσωπική του εξουσία πάνω στο κόμμα και το κράτος. Η άποψη αυτή έχει υποστηρικτές τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά του πολιτικού φάσματος. Στα δεξιά, βρήκε έκφραση αρχικά στην ψυχροπολεμική έννοια του "ολοκληρωτισμού", η οποία περιέγραφε το σύστημα ολικού πολιτικού ελέγχου που υποτίθεται πως χαρακτήριζε τόσο την ναζιστική Γερμανία όσο και την ΕΣΣΔ. [1] Στα αριστερά, ιστορικοί με συμπάθεια για τον σοσιαλισμό, περιλαμβανομένων, αλλά όχι αποκλειστικά, των Τροτσκιστών, είχαν την τάση να δίνουν έμφαση στην εμμονή του Στάλιν με την εκκαθάριση αντιφρονούντων οι οποίοι προσέφεραν έναν εναλλακτικό δημοκρατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό και οι οποίοι απειλούσαν την ισχύ του.[2] Πιο πρόσφατα, μελετητές που επικεντρώνονται στην κρατική εξουσία μέσα σε μια ευρύτερη, πανευρωπαϊκή οπτική, έχουν ανανεώσει το πλαίσιο ανάλυσης του ολοκληρωτισμού βασιζόμενοι σε αρχειακά υλικά που αποκάλυπταν τον σημαντικό ρόλο του Στάλιν στην τρομοκρατία και τις διαταγές του Πολιτμπιρό για μαζικές συλλήψεις συγκεκριμένων κοινωνικών και εθνικών ομάδων. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, η καταστολή ήταν μια μορφή βίαιης κοινωνικής μηχανικής, που είχε ως στόχο την εξάλειψη των ατόμων και ομάδων εκείνων που δεν χώραγαν σε μια ιδεολογικά καθορισμένη σοσιαλιστική κοινότητα.[3]

Σημειώσεις
[1] Το επίθετο ολοκληρωτικός εμφανίστηκε αρχικά στη δεκαετία του 1920 σε συνάρτηση με τον ιταλικό φασισμό, και χρησιμοποιήθηκε ξανά στην δεκαετία του 1940 για να περιγράψει τον γερμανικό φασισμό. Κατόπιν, κατέκτησε ευρεία δημοφιλία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Οι ακόλουθοι της έννοιας αυτής επικεντρώνονται στο πολιτικό σύστημα και αποφεύγουν την ταξική ανάλυση, κι έτσι ελάχιστα συνεισφέρουν στην διάκριση του φασισμού από τον σοσιαλισμό. Βλ. Michael Geyer, "Εισαγωγή: Μετά τον Ολοκληρωτισμό--Σύγκριση Σταλινισμού και Ναζισμού", στο Geyer και Sheila Fitzpatrick, επιμ., Πέρα από τον ολοκληρωτισμό: Συγκρίνοντας τον Σταλινισμό και τον Ναζισμό (Cambridge University Press, 2009), σ. 1-37· Hannah Arendt, Πηγές του ολοκληρωτισμού (HBJ, 1968, ελλ. μτφρ. τρίτου μέρους ως Το ολοκληρωτικό σύστημαRobert Conquest, Η μεγάλη τρομοκρατία: Μια επανεκτίμηση (Oxford University Press, 1990)· Richard Pipes, Η Ρωσία κάτω από το καθεστώς των Μπολσεβίκων (Knopf, 1994)· Martin Malia, Η σοβιετική τραγωδία: Μια ιστορία του σοσιαλισμού στη Ρωσία, 1917-1991 (Free Press, 1994)· Stéphane Courteois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartosek και Jean-Louis Margolin, Η μαύρη βίβλος του κομμουνισμού: Εγκλήματα, τρομοκρατία, καταστολή (Harvard UP, 1999, ελλ. έκδοση Εστία, 1991)· Alexandr Solzhenitsyn, Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ 1918-1956 (Harper & Row, 1973, ελλ. έκδοση Πάπυρος, 2009).

[2] Roy Medvedev, Ας κρίνει η ιστορία: Οι ρίζες και οι επιπτώσεις του σταλινισμού (Columbia University Press, 1989)· Vadim Zakharovich Rogovin, Η σταλινική τρομοκρατία του 1937-1938:  Πολιτική γενοκτονία στην ΕΣΣΔ (Mehring, 2009).

[3] Amir Weiner, επιμ. Η καλλιέργεια του ανθρώπινου κήπου: Η διαχείριση πληθυσμών στον 20ο αιώνα σε συγκριτικό πλαίσιο (Stanford UP, 2003)· Hiroaki Kuromiya, Ελευθερία και τρομοκρατία στην μεθοριακή περιοχή Ουκρανίας-Ρωσίας 1870-1990 (Cambridge, 1998)·  του ιδίου: Οι φωνές των νεκρών: Η μεγάλη τρομοκρατία του Στάλιν στην δεκαετία του 1930 (Yale UP, 2007)· Peter Holquist, "Οι πληροφορίες είναι το άλφα και το ωμέγα της εργασίας μας: Η μπολσεβικική επιτήρηση στην πανευρωπαϊκή της οπτική", Journal of Modern History, τομ. 69, αρ. 3 (1996), σ. 415-450· David Hoffmann, Σταλινικές αξίες: Οι πολιτιστικές νόρμες της σοβιετικής νεωτερικότητας, 1917-1941 (Cornell UP, 2003)· Hoffman και Γιάννης Κοτσώνης,  επιμ., Ρωσική Νεωτερικότητα: Πολιτική, Γνώση, Πρακτικές (Macmillan, 2000)· Paul Hagenloh, Η αστυνομία του Στάλιν: Δημόσια τάξη και μαζική καταστολή στην ΕΣΣΔ, 1926-1941 (Johns Hopkins UP, 2009)· Γκόλφω Αλεξοπούλου, Οι παρίες του Στάλιν: Αλλοδαποί, πολίτες και το Σοβιετικό κράτος, 1926-1936 (Cornell UP, 2003).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου