Τρίτη, 1 Ιανουαρίου 2013

Θεωρίες της διαφθοράς (πρώτο μέρος)

Στο άρθρο του "Η κοινωνική ρίζα του οπορτουνισμού", και στα πλαίσια της συζήτησης για την έννοια της "εργατικής αριστοκρατίας", που στον Λένιν θα αποκτήσει μια καθοριστική σχέση με την σοσιαλδημοκρατική προδοσία του εργατικού κινήματος στον ιμπεριαλισμό, ο Μάκης Παπαδόπουλος αναφέρεται στην κάτωθι παρατήρηση του Λένιν:
Πάνω στην οικονομική βάση που αναφέραμε οι πολιτικοί θεσμοί του νεότατου καπιταλισμού -τύπος, κοινοβούλιο, ενώσεις, συνέδρια κλπ.- έχουν δημιουργήσει για τους σεβόμενους τα καθιερωμένα, τους φρόνιμους ρεφορμιστές και πατριώτες υπαλλήλους και εργάτες, πολιτικά προνόμια και ψιχία που αντιστοιχούν στα οικονομικά προνόμια και ψιχία. Προσοδοφόρες και ζεστές θεσούλες στα Υπουργεία ή στην Επιτροπή πολεμικής βιομηχανίας, στο Κοινοβούλιο και στις διάφορες επιτροπές, στις συντάξεις των “σοβαρών” νομίμων εφημερίδων ή στις διοικήσεις των όχι λιγότερο σοβαρών και “αστικά-πειθήνιων” εργατικών συνδικάτων - να με τι προσελκύει και αμείβει η ιμπεριαλιστική αστική τάξη τους εκπροσώπους και οπαδούς των “αστικών εργατικών κομμάτων” (Β. Ι. Λένιν: Απαντα, τ. 30, σελ. 175).
Επιστρέφοντας αργότερα στο θέμα, και θέτοντας το ερώτημα της μορφής των "προνομίων" και "ψιχίων" με τα οποία οι "θεσμοί του νεότατου καπιταλισμού" εξαγοράζουν τμήματα της εργατικής τάξης, ο Παπαδόπουλος γράφει:
Αν στην εποχή του ο Λένιν μιλούσε για ορισμένα στοιχειώδη πολιτικά «προνόμια» και «ψιχία» που αντιστοιχούν σε οικονομικά «προνόμια» και «ψιχία» στις μέρες μας, ο μηχανισμός της αστικής δημοκρατίας έχει κάνει επίσης σημαντικά βήματα στο ζήτημα αυτό
Οι «ζεστές θεσούλες» των επιτροπών των υπουργείων, του Κοινοβουλίου και των διοικήσεων των «πειθήνιων συνδικάτων» που περιγράφει ο Λένιν, έχουν εμπλουτιστεί και επεκταθεί στις μέρες μας με ένα πολυπλόκαμο δηλητηριώδες δίκτυο θεσμών ενσωμάτωσης. Ορισμένοι από αυτούς τους θεσμούς, όπως η συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων στα διοικητικά συμβούλια των μονοπωλιακών ομίλων εμφανίστηκαν μάλιστα από τη σοσιαλδημοκρατία σαν κατακτήσεις των εργαζομένων. 
Ετσι σήμερα το κράτος της δικτατορίας της αστικής τάξης δεν αξιοποιεί άμεσα μόνο το απατηλό κοινοβουλευτικό σύστημα, αλλά και το μηχανισμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με τα «αιρετά όργανά» του, τους θεσμούς συμμετοχής εργοδοτών - εργαζομένων (π.χ. «Οικονομική Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδος»), αρκετές «μη κυβερνητικές οργανώσεις» και πλήθος άλλων μηχανισμών για να ενσωματώσει τους εργαζόμενους. Τα στελέχη αυτών των μηχανισμών αποτελούν αντικειμενικά σημαντικό κοινωνικό στήριγμα του «αστικού εργατικού κόμματος» στις σημερινές συνθήκες. 
Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα αφορούν τα περιβόητα κοινοτικά προγράμματα αμειβόμενης επιμόρφωσης (εξαγοράς) για συνδικαλιστικά στελέχη και άλλους εργαζόμενους, που υποδεικνύουν οι ενσωματωμένες συνδικαλιστικές ηγεσίες, καθώς και η ουσιαστική οικονομική εξάρτηση μέρους του μισθωτού ερευνητικού δυναμικού των ΑΕΙ από την χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων από την ΕΕ και ορισμένους μονοπωλιακούς ομίλους. 
Αναφερόμαστε λοιπόν σε μια ολοκληρωμένη παρέμβαση του αστικού κράτους που συνδυάζει τη διανομή υλικών προνομίων σε τμήματα των εργαζομένων με μηχανισμούς άμεσης επίδρασης στην ταξική συνείδηση.
Η παρατήρηση μού φαίνεται κρίσιμη, εν μέρει επειδή θίγει ένα φαινόμενο που διαπίστωσα εμπειρικά επί σειρά ετών στον δικό μου εργασιακό χώρο, αλλά προαπαιτεί επίσης μια άμεση διευκρίνηση: στην εποχή που διανύουμε, το "αστικό κράτος" είναι μόνο εν μέρει ένα κράτος ταυτόσημο με τα σύνορα του "έθνους", καθώς η σύσταση και ουσία του εντοπίζονται ήδη στην διακρατική, ιμπεριαλιστική συμμαχία των αστικών τάξεων μιας σειράς εθνών, την οποία γνωρίζουμε στην Ευρώπη ως "Ευρωπαίκή Ένωση."

Έλεγα λοιπόν ότι το φαινόμενο στο οποίο αναφέρεται ο Παπαδόπουλος μού είναι οικείο εργασιακά: αναφέρομαι στην επίδραση των διαφόρων ειδών και μορφών ερευνητικών και αναπτυξιακών κονδυλίων που διαχέονται στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες ως μέσα "εξαγοράς" του ακαδημαϊκού προσωπικού καθώς και εξαρτώμενων απ' αυτό φορέων της διανοητικής εργασίας. Η εξαγορά αυτή δεν γίνεται συνήθως άμεσα, βέβαια, δεν υπάρχει δηλαδή κάποιος που σε πληρώνει πρόσωπο με πρόσωπο και σου υπαγορεύει τι πρέπει να σκέφτεσαι και να γράφεις· γίνεται κυρίως έμμεσα, διαμεσολαβημένα και σε βάθος. Πρώτα, επειδή οι προβληματικές και τα θέματα τα οποία επιλέγονται για χρηματοδότηση και πριμοδοτούνται αναπτυξιακά αντανακλούν ήδη και εξ αρχής ένα ιδεολογικό bias φιλικό προς τους ευρωενωσιακούς θεσμούς και την ευρωενωσιακή ιδεολογία και οπτική -- δεν είναι δηλαδή ούτε "ουδέτερα" ούτε "ανοιχτά" σε ερμηνεία πέρα από κάποια πολύ συγκεκριμένα όρια.

Δεύτερον, επειδή όλοι αποδέχονται σιωπηρά την κυνική επίγνωση ότι δεν μπορεί να είναι προτεραιότητα ή επιθυμία της ΕΕ να ενθαρρύνει έρευνα η οποία την υποσκάπτει εφόσον επιθυμούν να συμμετάσχουν στην κατανομή και εκμετάλλευση (σημαντική ως και κρίσιμη για την ίδια την διαδικασία αξιολόγησης του ακαδημαϊκού έργου πλέον) ερευνητικών κονδυλίων. Κατά συνέπεια, αποδέχονται εξ αρχής τις ιδεολογικές προϋποθέσεις της έρευνας σε βαθμό τέτοιο που αυτή η αποδοχή να μην μπορεί να παραμείνει "εξωγενής" και "ad hoc" (προσποιούμαι απλώς πως είμαι εργαλείο της ΕΕ επειδή χρειάζομαι το κονδύλι για την ανέλιξη και την καριέρα μου, αλλά στην πραγματικότητα...) αλλά καθίσταται ουσιαστικά ταυτόσημη με την συνολική ιδεολογία του ακαδημαϊκού και των διάφορων συνεργατών του από τις τάξεις των νέων διδακτόρων, των μετα-διδακτόρων, των μεταπτυχιακών φοιτητών. Ενδιαφέρον παρεμπιπτόντως είναι το γεγονός ότι από τις χιλιάδες μελέτες που έχουν εκπονηθεί με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, δεν έχω ποτέ εντοπίσει μία που να αφορά τις συνέπειες της εξάρτησης από την ευρωενωσιακή χρηματοδότηση για τις ιδεολογικές προκείμενες των μελετών που εκπονούνται. Μια τέτοια "ανακλαστική", "μεταγνωσιακή" μελέτη (ας πούμε στα πρότυπα των μελετών του Pierre Bourdieu, και ιδίως του Homo Academicus), μια μελέτη για την διείσδυση της ευρωενωσιακής "ιδεολογίας" στην "επιστήμη" που παράγουν οι διανοούμενοι της ΕΕ, είναι εξ ορισμού αδύνατη μέσα στο ευρωενωσιακό σύστημα, όχι λόγω κάποιας ρητής μορφής λογοκρισίας, αλλά λόγω της πολύ ισχυρότερης και αποτελεσματικότερης αυτολογοκρισίας που επιβάλλουν στον ίδιο τον τρόπο σκέψης τους όσοι μετέχουν σ' αυτό το σύστημα -- που παρεμπιπτόντως τείνει όλο και πιο ραγδαία να καταστεί το μόνο διαθέσιμο σύστημα στις επιστήμες αυτές.

Ανάλογα φαινόμενα, είμαι βέβαιος, εμφανίζονται στους άλλους θεσμικούς χώρους στους οποίους αναφέρεται ο Παπαδόπουλος, και συγκεκριμένα στον συνδικαλιστικό, κυρίως (αλλα όχι μόνο) σε ανώτερο στελεχικό επίπεδο, καθώς και σε αυτό των ΜΚΟ, αλλά και των μηχανισμών με τους οποίους συνδέονται και οι τρεις αυτοί χώροι, για παράδειγμα, τον μηχανισμό των εκδόσεων, των συμβαλλόμενων εκδοτικών οίκων, αυτόν του δημόσιου διαλόγου (Ινστιτούτα, Κέντρα, κλπ), αυτόν του Τύπου.

Δημιουργείται έτσι ένα πολύπλοκο και πολυεπίπεδο πλέγμα αφενός ιδεολογικών παραδοχών που ενισχύουν διαρκώς η μία την άλλη, και από την άλλη αλληλοεξαρτήσεων σε ατομικό, θεσμικό και οικονομικό επίπεδο, το οποίο εγγυάται την ιδεολογική αναπαραγωγή, αλλά και την ενσωμάτωση των εμπλεκομένων --και αρκετά ανεξάρτητα από το εισόδημά τους, αν λάβει κανείς υπόψη τις μεγάλες διαφορές στις αποδοχές τους-- στην "εργατική αριστοκρατία", που με την σειρά της αναζητά πολιτική έκφραση στους υφιστάμενους θεσμούς του αστικού συστήματος και αποτυπώνει το ιδεολογικό της και κοσμοθεωρητικό της στίγμα σ' αυτούς. Είναι δε κάπως ειρωνικό και οξύμωρο το γεγονός ότι η συζήτηση περί γραφειοκρατίας σήμερα εξακολουθεί να επικεντρώνεται τόσο πολύ στην ΕΣΣΔ όταν η ΕΕ αποτελεί μια εκθετική εκδοχή γραφειοκρατικής οργάνωσης, όχι μόνο ή απλά μέσω των εργαζομένων στα κεντρικά όργανα διοίκησης στις Βρυξέλλες, το Λουξεμβούργο ή τη Χάγη αλλά μέσω της διάρθρωσης αυτών των κέντρων με μυριάδες απολήξεις στην εθνική πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή κάθε χώρας, από τα αστικά κόμματα και το κοινοβούλιο, στις ΜΚΟ, τα "Ερευνητικά Κέντρα" και "Ινστιτούτα", τις εκδόσεις, τον ημερήσιο και εβδομαδιαίο Τύπο. Στην ευρωενωσιακή μάλιστα περίπτωση, το γραφειοκρατικό σύστημα όχι απλώς δεν στηρίζεται σε ένα κόμμα αλλά ενσωματώνει όλα σχεδόν (και σε κάποιες χώρες όλα εντελώς) τα υφιστάμενα πολιτικά κόμματα, υποτάσσοντάς τα σε μια ανώτερη αρχή, που δεν είναι άλλη από αυτή της ιμπεριαλιστικής συμμαχίας μεταξύ αστικών τάξεων. 

Η αρχή αυτή δεν απαιτεί την πρόκριση μίας συγκεκριμένης "γραμμής", ενός ρητού κώδικα ιδεολογικών προτάσεων· η πραγματική της ιδεολογική λειτουργία συνίσταται στον καθορισμό του πλαισίου του "εννοήσιμου και δηλώσιμου", το οποίο, αφού εδραιωθεί με χίλιους δυο τρόπους και σε χίλια δυο διαφορετικά επίπεδα, "επιτρέπει" κατόπιν "εσωτερικές διαφοροποιήσεις." Έτσι, στο υπάρχον γραφειοκρατικό σύστημα αστικής εξουσίας, οι πολιτικοί, και ιδιαίτερα αυτοί των συντηρητικών κομμάτων, έχουν τον ρόλο του να "σπρώχνουν" την αντζέντα της λιτότητας, των αντεργατικών μέτρων, των περικοπών στο κράτος πρόνοιας, κλπ, ενώ οι ενσωματωμένοι διανοούμενοι, τα ανώτερα συνδικαλιστικά στελέχη και τα "εναλλακτικά κόμματα" στα οποία συνασπίζεται η μεγάλη τους πλειοψηφία (μαζί με τα κατώτερης κοινωνικής βαθμίδας εξαρτήματά της όπως οι νέοι διδάκτορες, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές, κλπ) έχουν τον ρόλο του να προσποιούνται την αντιπολίτευση επιχειρηματολογώντας εκ μέρους μιας φαντασματικής "άλλης" ΕΕ: με άλλα λόγια, να δημιουργούν την αυταπάτη ότι η γραφειοκρατική ολότητα του συστήματος ιμπεριαλιστικής εξουσίας δεν είναι τέτοια, ότι είναι "εσωτερικά διαιρεμένη", ότι παρουσιάζει "ρωγμές", και ότι κατά συνέπεια μπορεί να αλλάξει μόνη της και ως δια μαγείας τον θεμελιακό της χαρακτήρα. 

Είναι κρίσιμο ότι υποκειμενικά, ο ρόλος αυτός δεν βιώνεται ως διαφθορά και με όρους διαφθοράς: δεν είναι ωσάν ο βασικός μηχανισμός να συνίσταται κατά κύριο ή πρωταρχικό λόγο σε πληρωμές ώστε να λέγονται ή να αποκρύπτονται συγκεκριμένα πράγματα. Όχι, ο βασικός μηχανισμός συνίσταται στην δημιουργία θεσμών αναγνώρισης και ορατότητας, πρεστίζ και προοπτικών καριέρας η συμμετοχή στον οποίο προϋποθέτει μια βασική συμφωνία για την φύση της ΕΕ και των μηχανισμών της ως "ουδέτερων", χωρίς προϋπάρχον ιδεολογικό περιεχόμενο, και "δυναμικά εξελίξιμων." Όπως πάντα, το ισχυρότερο σημείο της ιδεολογίας (σε αντιπαράθεση με την ταπεινότερη σφαίρα της προπαγάνδας) είναι η ψευδαίσθηση της ουδετερότητας, η φενάκη ότι μπορεί κάποιος να κάνει σημαίνουσες επιλογές μέσα σε ένα πλαίσιο το οποίο νομιμοποιείται αρθροιστικά από κάθε επιλογή που κάνει οποιοσδήποτε "παίχτης", είτε αυτός είναι πολιτικός που μιλά στο κοινοβούλιο για την ανάγκη περικοπών στις δημόσιες παροχές, είτε συνδικαλιστής που οδηγεί το εργατικό κίνημα στον "ρεαλιστικό συμβιβασμό", είτε κοινωνιολόγος ή ιστορικός των ιδεών που εκπονεί διδακτικό πρόγραμμα με επίκεντρο "τις αμφισημίες" του ευρωπαϊκού οράματος και σπαταλά τον χρόνο των φοιτητών του για να τους εισάξει στην δήθεν κριτική ιδέα ότι υπάρχουν δύο ψυχές και δύο ουσίες μέσα στην Ευρώπη σε κάποια ασώματη σκιαμαχία ψηλά, στα νεφελώματα των αφηρημένων ιδεών. 

Αν και ο βαθμός συμμετοχής και των τριών στην συστημική διαφθορά (την διαφθορά που προϋποθέτει η αναπαραγωγή και διαρκής νομιμοποίηση του συστήματος σε βάρος της αλήθειας για τη φύση του και τις συνεπαγωγές του)  είναι ο ίδιος, οι κοινωνίες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των απέραντων ιδεολογικών μηχανισμών της ΕΕ δεν μπορούν να αντιληφθούν ως "διεφθαρμένο" παρά μόνο, το πολύ, τον πρώτο και τον πιο μιντιακά ορατό: τον πολιτικό, που όμως στην πραγματικότητα είναι το ίδιο αναλώσιμος και αντικαταστάσιμος όσο και το συνδικαλιστικό στέλεχος ή ο ακαδημαϊκού τύπου διανοούμενος. Η ΕΕ έχει δημιουργήσει στρατιές ολόκληρες κι από τις τρεις κατηγορίες σε κάθε χώρα-μέλος της, και οι εφεδρείες της είναι πληρέστατες σε όλους τους τομείς: ένας ακόμα λόγος για να αμφισβητήσει κανείς κάθετα την εντέχνως προωθούμενη ιδέα ότι "δεν δουλεύει ορθά" ή ότι "δυσλειτουργεί" ένας μηχανισμός χωρίς όμοιο σε θεσμική πολυπλοκότητα, αρχιτεκτονική συνθετότητα και λειτουργική επάρκεια σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ιστορία.

5 σχόλια:

  1. «Η εξαγορά αυτή δεν γίνεται άμεσα, βέβαια, δεν υπάρχει δηλαδή κάποιος που σε πληρώνει πρόσωπο με πρόσωπο και σου υπαγορεύει τι πρέπει να σκέφτεσαι και να γράφεις, γίνεται όμως έμμεσα και σε βάθος.»

    Να βάλω το λινκ από το προηγούμενο σχόλιο (Σεβαστάκη):

    http://leninreloaded.blogspot.com/2012/12/2012.html?showComment=1357050322796#c8370926003805128050

    Άμεσες εξαγορές (και άμεσες απολύσεις/θαψίματα) γίνονται ακόμα. Το Ινστιτούτο Κοινωνικής Ιστορίας ---> Μαύρη Βίβλος Κομμ., Γιούλια Τιμοσένκο, «Ουκρανία 33», αναγνώριση τού ουκρανικού ολοκαυτώματος από ΕΕ, παρέλαση στο Παρίσι εις μνήμη τού «ήρωα» Petlioura:

    Από τους υπόνομους τής ΕΕ:

    «The Soviet occupation of western Ukraine in 1939 brought about the arrests and internments of tens of thousands of Ukrainians accused of patriotic activity. When the Soviets were forced to retreat from the invading Nazis in June 1941, they slaughtered their prisoners. This was accomplished with the assistance of local Communists, primarily of Jewish ethnicity. Unfortunately, this slaughter was not an aberration of Soviet activity in Ukraine. Earlier in 1932-33 in eastern Ukraine, the Soviets murdered some 7 million Ukrainian men, women and children through a strategically planned forced famine-genocide. The man entrusted by Joseph Stalin to carry out this crime was a Jew, Lazar Kaganovich.»

    http://zustrich.quebec-ukraine.com/news02_shmul.htm

    Οι φωτόγρ. στο σάιτ τού athemita νομίζω και στο Google από το «ολοκαύτωμα» τού 32-33 είναι από το λιμό στις αρχές τού 20 (με τις ευγ. χορηγίες των δυτικών δυνάμεων).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Άμεσες εξαγορές (και άμεσες απολύσεις/θαψίματα) γίνονται ακόμα."

      Ναι, έχεις δίκαιο, για αυτό και μετά άλλαξα την διατύπωση του πιο κάτω: "Είναι κρίσιμο ότι υποκειμενικά, ο ρόλος αυτός δεν βιώνεται ως διαφθορά και με όρους διαφθοράς: δεν είναι ωσάν ο βασικός μηχανισμός να συνίσταται ***κατά κύριο ή πρωταρχικό λόγο σε πληρωμές*** ώστε να λέγονται ή να αποκρύπτονται συγκεκριμένα πράγματα."

      Διαγραφή
    2. Αναδιατύπωσα και το απόσπασμα που παρέθεσες για μεγαλύτερη ακρίβεια.

      Διαγραφή
  2. Χρόνια πολλά – καλύτερη χρονιά!
    Με υγεία, αγωνιστικότητα και πίστη στα καλύτερα που θα ΄ρθουν.
    ΚΑΛΗ ΔΥΝΑΜΗ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ και αντεύχομαι σύντροφε. Καλή δύναμη για την νέα χρονιά.

      Διαγραφή