Κυριακή, 16 Δεκεμβρίου 2012

Karl Kautsky-Δικτατορία (πρώτο μέρος)

Karl Kautsky
Δικτατορία
Κεφ. 4 του Η δικτατορία του προλεταριάτου (1918)
Μτφρ: Lenin Reloaded

Η δημοκρατία είναι το θεμέλιο ενός σοσιαλιστικού συστήματος παραγωγής. Μόνο κάτω από την επίδραση της δημοκρατίας φτάνει το προλεταριάτο στην ωριμότητα εκείνη που χρειάζεται για να φέρει τον σοσιαλισμό, και η δημοκρατία μας παρέχει τα πιο ασφαλή μέσα για να κρίνουμε την ωριμότητά του. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο στάδια, την προετοιμασία για τον σοσιαλισμό και την υλοποίησή του, που και τα δύο προϋποθέτουν τη δημοκρατία, υπάρχει το μεταβατικό στάδιο όταν το προλεταριάτο έχει κατακτήσει την πολιτική εξουσία, δεν έχει φέρει όμως ακόμη τον σοσιαλισμό με την οικονομική έννοια. Σε αυτή την ενδιάμεση περίοδο λέγεται πως η δημοκρατία δεν είναι απλώς επουσιώδης αλλά και βλαβερή. 

Η ιδέα αυτή δεν είναι καινούργια. Έχουμε ήδη δει ότι είναι ιδέα του Weitling. Αλλά υποτίθεται ότι την στηρίζει ο Καρλ Μαρξ. Στην επιστολή του όπου κριτικάρει το κομματικό πρόγραμμα της Γκότα, τον Μάιο του 1875, γράφει: "Ανάμεσα στην καπιταλιστική και την κομμουνιστική κοινωνία βρίσκεται η περίοδος του επαναστατικού μετασχηματισμού της πρώτης στη δεύτερη. Αυτή προϋποθέτει ένα πολιτικό μεταβατικό στάδιο, που δεν μπορεί να είναι άλλο από την επαναστατική δικτατορία του προλεταριάτου."

Δυστυχώς, ο Μαρξ παρέλειψε να συγκεκριμενοποιήσει με περισσότερη ακρίβεια το πώς αντιλαμβανόταν τούτη τη δικτατορία.

Αν την εκλάβουμε κυριολεκτικά, η λέξη σημαίνει άρση της δημοκρατίας. Αλλά σημαίνει επίσης κυριολεκτικά την κυριαρχία του ενός ατόμου, που δεν περιορίζεται από τους νόμους: μια κυριαρχία που διαχωρίζεται από τον δεσποτισμό εξαιτίας του ότι θεωρείται παροδική περίοδος που είναι αναγκαία λόγω των περιστάσεων της στιγμής, και όχι μόνιμος θεσμός του κράτους.


Η έκφραση "δικτατορία του προλεταριάτου", δηλαδή δικτατορία όχι ενός ατόμου αλλά μιας τάξης αποκλείει το συμπέρασμα ότι ο Μαρξ αντελήφθη την δικτατορία κυριολεκτικά.

Στο εδάφιο που παρατέθηκε πιο πάνω μιλάει όχι για μια μορφή διακυβέρνησης, αλλά για μια συνθήκη που πρέπει να αναδυθεί παντού όταν το προλεταριάτο κατακτήσει την πολιτική εξουσία. Το ότι δεν είχε κατά νου μορφή διακυβέρνησης αποδεικνύεται από την γνώμη του ότι στην Αγγλία και την Αμερική η μετάβαση θα μπορούσε να επιτευχθεί ειρηνικά. Φυσικά, η δημοκρατία δεν εγγυάται την ειρηνική μετάβαση. Αλλά τέτοια μετάβαση ασφαλώς είναι αδύνατη χωρίς δημοκρατία.

Για να ανακαλύψουμε όμως τι θεωρούσε ο Μαρξ για την δικτατορία του προλεταριάτου δεν χρειάζεται να καταφύγουμε σε υποθέσεις. Αν το 1875 ο Μαρξ δεν εξήγησε λεπτομερειακά τι εννοούσε με την δικτατορία του προλεταριάτου, μπορεί αυτό να συνέβη γιατί είχε εκφραστεί για το θέμα λίγα χρόνια πριν, στη μελέτη του για τον Εμφύλιο Πόλεμο στη Γαλλία. Στο έργο εκείνο έγραψε: "Η Κομμούνα ήταν ουσισαστικά μια κυβέρνηση της εργατικής τάξης, το αποτέλεσμα της πάλης της παραγωγικής τάξης ενάντια στην τάξη της απαλλοτρίωσης, η πολιτική μορφή κάτω από την οποία μπορούσε να επιτευχθεί η ελευθερία της εργασίας ως κάτι που επιτέλους αποκαλύφθηκε."

Έτσι, η Παρισινή Κομμούνα ήταν, όπως δήλωσε ρητά ο Ένγκελς στην εισαγωγή του στην τρίτη έκδοση του βιβλίου του Μαρξ, "Η δικτατορία του προλεταριάτου."

Δεν ήταν όμως την ίδια στιγμή άρση της δημοκρατίας, αλλά βασίστηκε στην πιο πλήρη της έκφραση, στη βάση του καθολικού δικαιώματος ψήφου. Η ισχύς της κυβέρνησης υπόκειτο στο καθολικό δικαίωμα της ψήφου.
Η Κομμούνα αποτελούνταν από συμβούλους, που εκλέγονταν με γενική ψηφοφορία στα διάφορα διαμερίσματα του Παρισιού. 
Το καθολικό δικαίωμα ψήφου είχε στόχο να υπηρετήσει το λαό, που συγκροτούνταν στις Κομμούνες, όπως και το ατομικό δικαίωμα ψήφου υπηρετεί κάθε εργοδότη στην αναζήτηση των εργατών και των διευθυντών στην επιχείρησή του. 
Ο Μαρξ εδώ μιλά διαρκώς για το καθολικό δικαίωμα ψήφου όλου του λαού, και όχι των ψήφων μιας ειδικά προνομιούχου τάξης. Η δικτατορία του προλεταριάτου ήταν για αυτόν μία συνθήκη που γενικώς ανακύπτει σε μια αληθινή δημοκρατία εξαιτίας της συντριπτικής πλειοψηφίας του προλεταριάτου

Δεν πρέπει λοιπόν να παρατίθεται ο Μαρξ από όσους υποστηρίζουν τη δικτατορία σε σύγκριση με τη δημοκρατία. Φυσικά, αυτό δεν αποδεικνύει το σφάλμα του επιχειρήματός τους. Απλώς, πρέπει να το στηρίξουν σε άλλη βάση

Στην εξέταση αυτού του ερωτήματος, η δικτατορία ως συνθήκη δεν θα πρέπει να συγχέεται με τη δικτατορία ως μορφή της διακυβέρνησης, που είναι το μόνο ζήτημα που προκαλεί διχογνωμία ανάμεσά μας. Η δικτατορία ως μορφή της διακυβέρνησης σημαίνει αφοπλισμό της αντιπολίτευσης, δια της στέρησης του δικαιώματος στην ψήφο και της ελευθερίας του Τύπου και του αθροίζεσθαι. Το ερώτημα είναι αν το νικηφόρο προλεταριάτο έχει την ανάγκη να εφαρμόσει τέτοια μέτρα και αν ο σοσιαλισμός μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο, ή κυρίως, με την βοήθεια τέτοιων μέτρων. 

Θα πρέπει επιπρόσθετα να προσθέσουμε ότι όταν μιλούμε για τη δικτατορία ως μορφή της διακυβέρνησης, δεν μπορεί να εννοούμε την δικτατορία μιας τάξης. Διότι όπως ήδη παρατηρήσαμε, μια τάξη μπορεί μόνο να άρχει και όχι να κυβερνά. Εάν με την δικτατορία δεν εννοούμε απλώς μια κατάσταση της κυριαρχίας, αλλά μια μορφή διακυβέρνησης, τότε η δικτατορία καταλήγει να σημαίνει δικτατορία του ενός, ή μιας οργάνωσης, όχι του προλεταριάτου, αλλά του προλεταριακού κόμματος. Το πρόβλημα κατόπιν περιπλέκεται, καθώς το προλεταριάτο το ίδιο είναι διαιρεμένο σε διάφορα κόμματα. Η δικτατορία ενός από αυτά τα κόμματα δεν είναι πια με καμία έννοια δικτατορία του προλεταριάτου, αλλά δικτατορία ενός τμήματος του προλεταριάτου πάνω σε ένα άλλο. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκη εάν τα σοσιαλιστικά κόμματα χωρίζονται σε ό,τι αφορά τις σχέσεις τους με μη προλεταριακά στοιχεία, και αν τύχει ένα κόμμα να πάρει την εξουσία μέσω μιας συμμαχίας αστικών προλεταρίων και χωρικών, τότε η δικτατορία δεν γίνεται απλώς δικτατορία προλεταρίων πάνω σε προλετάριους, αλλά προλεταρίων και χωρικών πάνω σε προλετάριους. Έτσι, η δικτατορία του προλεταριάτου παίρνει μια πολύ παράξενη μορφή.

Ποια είναι η βάση για να σκεφτεί κανείς ότι η κυριαρχία του προλεταριάτου πρέπει οπωσδήποτε να πάρει μια μορφή ασύμβατη με τη δημοκρατία; 

Λαμβάνεται ως δεδομένο πως ως το τίποτα, το προλεταριάτο μπορεί να κατακτήσει την εξουσία μόνο όταν εκπροσωπεί την πλειοψηφία του πληθυσμού, ή τουλάχιστον έχει την υποστήριξή του. Μαζί με τον οικονομικά απαραίτητο χαρακτήρα της παρουσίας του, το όπλο του προλεταριάτου στην πολιτική πάλη είναι οι τεράστιοι αριθμοί του. Μπορεί να αναμένει να επικρατήσει ενάντια στους πόρους της άρχουσας τάξης όταν έχει τις μάζες πίσω του. Αυτή ήταν η γνώμη των Μαρξ και Ένγκελς και για αυτό έγραφαν στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο: "Όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις ήταν κινήματα μειονοτήτων και για το συμφέρον μειονοτήτων. Το προλεταριακό κίνημα είναι το ανεξάρτητο κίνημα της τεράστιας πλειοψηφίας, για το συμφέρον αυτής της πλειοψηφίας." 

Το ίδιο ίσχυε και για την Κομμούνα. Η πρώτη πράξη του νέου επαναστατικού καθεστώτος ήταν να απευθυνθεί στους εκλογείς. Η ψηφοφορία, που διεξήχθη υπό συνθήκες μέγιστης ελευθερίας, έδωσε ισχυρές πλειοψηφίες στην Κομμούνα σε όλα τα διαμερίσματα του Παρισιού. Επιλέχθηκαν 65 επαναστάτες, σε σύγκριση με 21 της αντιπολίτευσης, από τους οποίους οι 15 ήταν γνωστοί αντιδραστικοί, και έξι Ριζοσπάστες Δημοκράτες της σχολής Γκαμπέτα. Στους 65 revolutionaries εκπροσωπούνταν όλες οι υπάρχουσες φάσεις του γαλλικού σοσιαλισμού. Όσο και αν διαφωνούσαν μεταξύ τους, κανείς δεν άσκησε δικτατορία ενάντια σε όλους τους άλλους. 

Μια κυβέρνηση με τέτοια στήριξη από τις μάζες δεν έχει κανένα λόγο να παρεμβεί στη δημοκρατία. Δεν μπορεί να αποφύγει την χρήση βίας όταν χρησιμοποιείται η βία για την καταστολή της δημοκρατίας. Η βία μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με τη βία. Αλλά μια κυβέρνηση που γνωρίζει ότι οι μάζες την στηρίζουν θα χρησιμοποιούσε βία μόνο για να προστατέψει τη δημοκρατία και όχι για να την ανατρέψει. Θα αυτοκτονούσε εάν άφηνε κατά μέρους τέτοια ισχυρή στήριξη όπως είναι η καθολική ψήφος, που είναι μια ισχυρή πηγή ηθικού κύρους.  

Συνεπώς, η ανατροπή της δημοκρατίας από την δικτατορία μπορεί να είναι ζήτημα προς εξέταση μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν ένας εξαιρετικός συνδυασμός ευοίωνων συνθηκών επιτρέπει σε ένα προλεταριακό κόμμα να πάρει την πολιτική εξουσία ενώ η πλειοψηφία του λαού είτε δεν είναι μαζί του είτε είναι ακόμα και εναντίον του. 

Σε έναν λαό που έχει εκπαιδευτεί πολιτικά για δεκαετίες και έχει χυθεί στα κομματικά καλούπια, μια τέτοια τυχαία νίκη είναι σχεδόν αδύνατη. Είναι εφικτή μόνο σε πολύ οπισθοδρομικές συνθήκες. Εάν σε μια τέτοια περίπτωση το καθολικό δικαίωμα στην ψήφο λειτουργήσει ενάντια στην σοσιαλιστική κυβέρνηση, θα κάνει αυτή αυτό που απαιτούσαμε ως τώρα από κάθε κυβέρνηση, δηλαδή  να υποκλιθεί στην βούληση του λαού και να συνεχίσει την πάλη της για την εξουσία του κράτους με αυτοπεποίθηση· ή θα ανατρέψει τη δημοκρατία για να κρατήσει την εξουσία; 

Πώς μπορεί μια δικτατορία να κρατήσει το τιμόνι κόντρα στη βούληση της λαϊκής πλειοψηφίας; 

Δύο τρόποι παρουσιάζονται, αυτός του Ιησουητισμού και αυτός του Βοναπαρτισμού

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου