Σάββατο, 15 Δεκεμβρίου 2012

Eduard Bernstein-Η πραγματική διδασκαλία του Μαρξ (1897)

Eduard Bernstein
Η πραγματική διδασκαλία του Μαρξ
Eπιστολή στο έντυπο Δικαιοσύνη
13 Φεβρουαρίου 1897
Μτφρ.: Lenin Reloaded

Αγαπητέ σύντροφε,

Στην αναφορά σου για την διάλεξή μου με τίτλο "Η πραγματική διδασκαλία του Μαρξ" (Justice, Αρ.632, σελ. 8), υπάρχει το ακόλουθο εδάφιο: "Ο Ένγκελς είχε υπερτιμήσει την κατάσταση της κοινωνίας, αλλά η θεωρία του Μαρξ, παρόλα αυτά, εξακολουθεί να έχει ισχύ." Από αυτό, ο αναγνώστης μπορεί να συμπεράνει ότι παρουσιάσα τον συνιδρυτή της θεωρίας του ιστορικού υλισμού ως λιγότερο ευσυνείδητο στην εφαρμογή της θεωρίας από ό,τι ήταν ο Μαρξ. Αλλά τίποτε δεν απέχει περισσότερο από την πραγματικότητα σε ό,τι με αφορά.  Αυτό το οποίο εγώ είπα σχετικά ήταν το εξής:

"Είναι αναμφισβήτητο ότι ο ίδιος ο Ένγκελς δήλωσε ρητά, σε μια από τις τελευταίες του δημοσιεύσεις, ότι ο ίδιος και ο Μαρξ, στην περίοδο 1848-1849 υπερεκτίμησαν σαφώς την κατάσταση της βιομηχανικής εξέλιξης που είχε επιτευχθεί. Νόμιζαν ότι επίκειτο κατάρρευση του αστικού πολιτισμού, πλην όμως με την μεσολάβηση μιας παρατεταμένης σειράς επαναστάσεων. Και στην υπερτίμησή τους της πραγματικής κατάστασης της κοινωνικής εξέλιξης δεν διέφεραν στην ουσία από τους άλλους σοσιαλιστές του καιρού τους." Εδώ έδωσα ένα παράδειγμα, και μετά πρόσθεσα: "Αλλά θα πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στα κοινωνικά και ιστορικά δόγματα του Μαρξ και στην πρακτική τους εφαρμογή. Εκτιμώντας τα πραγματικά γεγονότα, είμαστε πάντοτε ευάλωτοι στο σφάλμα, και μπορεί να χρειαστεί διαρκώς να διορθώνουμε τον εαυτό μας, ενώ η θεωρία μας παραμένει σε ισχύ. 

Είναι ξεκάθαρο από αυτά ότι καμία πρόθεση δεν είχα να κριτικάρω τον Ένγκελς και να επαινέσω τον Μαρξ. Αν το έκανα αυτό, κατά την άποψή μου, θα έβλαπτα την μνήμη και των δύο. Είμαι όμως βέβαιος ότι ο απεσταλμένος σας για ρεπορτάζ κατάλαβε τα λόγια μου με το πραγματικό τους νόημα, και ότι μόνο η ανάγκη να είναι σύντομος τον ανάγκασε να τους δώσει μια μορφή που αυτοί που δεν ήταν παρόντες μπορεί εύκολα να παρεξηγήσουν.


Το δημοσίευμα του Ένγκελς στο οποίο αναφερόμουν είναι ο πρόλογος σε μια επανέκδοση του Ο ταξικός πόλεμος στη Γαλλία, 1848-1850. Εκεί, αφού δηλώσει ότι ο ίδιος και ο Μαρξ δεν είχαν την αυταπάτη των συνηθισμένων δημοκρατών της εποχής ότι ο θρίαμβος του λαού πάνω στους καταπιεστές του θα μπορούσε να αποφασιστεί από μια νικηφόρο επανάσταση, και ότι στα δικά τους μάτια απαιτούνταν μια μακρά σειρά από κατοπινές επαναστάσεις, έτσι ώστε στα 1849 είχε απλώς ολοκληρωθεί η πρώτη πράξη, ο Ένγκελς προσθέτει: "Αλλά η ιστορία μας είχε διαψεύσει και εμάς, είχε αποκαλύψει ότι και ο δικός μας υπολογισμός ήταν αυταπάτη. Και έκανε περισσότερα -- δεν κατέστρεψε απλώς το λάθος στο οποίο υποπέσαμε, αλλά άλλαξε σφόδρα τις συνθήκες της πάλης του προλεταριάτου. Οι μέθοδοι πάλης του 1848 είναι σήμερα απαρχαιωμένες από κάθε άποψη." 

Κατόπιν, ο Ένγκελς εξηγεί το λάθος τους --το δικό του και του Μαρξ-- δηλαδή, την ιδέα ότι επίκειτο ο θρίαμβος του προλεταριάτου, ότι εφόσον η αστική τάξη εγκαταστάθηκε ως κυρίαρχη τάξη, τότε η αμέσως επόμενη κρίση θα πρέπει να φέρει μια επανάσταση, το τέλος της οποίας δεν θα μπορούσε περά να είναι ο θρίαμβος του προλεταριάτου. "Η ιστορία", γράφει, "αποφάσισε εναντίον μας, και ενάντια σε όσους είχαν παρόμοιες ιδέες.  Έδειξε ξεκάθαρα πως η κατάσταση της βιομηχανικής εξέλιξης στην οποία είχε φτάσει η Ευρώπη δεν ήταν καθόλου ολοκληρωμένη αρκετά ώστε να καταστήσει εφικτή την κατάργηση της καπιταλιστικής παραγωγής." Και ακόμα περισσότερο, ακόμα κι αν ο οργανωμένος εργάτης σήμερα --"αν αυτός ο ισχυρός στρατός του προλεταριάτου δεν έχει ακόμη φτάσει στον στόχο του, αν ακόμα και αυτός ο στρατός, αντί να πετύχει τον θρίαμβο με ένα μεγάλο χτύπημα, πρέπει να προχωρήσει από θέση σε θέση σε μια παρατεταμένη και επίμονη πάλη, αποδεικνύεται τελεσίδικα πόσο αδύνατο ήταν να κατακτηθεί η κοινωνική επανάσταση με τον απλό αιφνιδιασμό στα 1848." Και επίσης, ότι "ο καιρός του αιφνιδιασμού, ο καιρός των επαναστάσεων που διενεργούνται από μικρές ενσυνείδητες μειονότητες που οδηγούν ασυνείδητες μάζες έχει περάσει. Όταν πρόκειται για μια πλήρη επανάσταση στην οργάνωση της κοινωνίας  πρέπει να εμπλακούν οι μάζες, πρέπει να συνειδητοποιήσουν ποιος είναι ο στόχος, για τι αγωνίστηκαν. Για να καταλάβουν οι μάζες τι πρέπει να γίνει απαιτείται μακροχρόνιο και συνεχές έργο."

Αυτά είπε ο Ένγκελς. Ολόκληρο το άρθρο είναι πολύ διδακτικό, και κατά την άποψή μου αξίζει να μεταφραστεί. Υπάρχουν κάποια ακόμη εδάφια στην αναφορά σας που προσφέρονται για παρερμηνεία. Αλλά δεν είναι κρίσιμο να διορθωθούν άμεσα. 

Με τις ευχαριστίες μου και εν αναμονή,

δικός  σας,

Ed. Bernstein 

12 σχόλια:

  1. Ή, πώς να λοιδωρήσεις αποτελεσματικά Μαρξ και Ένγκελς λίγο μετά τον θάνατο και του δεύτερου και ποζάροντας ως αντικειμενικός εξηγητής του έργου τους με έναν απλό τρόπο: παίρνεις την αντικειμενική αυτοκριτική τους στο έργο της περιόδο 1848, που περιλαμβάνει τις υψηλές προσδοκίες από τις αστικοδημοκρατικές επαναστάσεις, αποσιωπάς το Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία και τα κείμενα του Ένγκελς για αυτό, και γράφεις ότι "στην ωριμότητά τους" και οι δύο έφτασαν να αυτοκριτικάρονται επειδή πίστεψαν ότι ήταν δυνατό για το προλεταριάτο να κάνει επανάσταση, επειδή δεν κατάλαβαν, οι φτωχοί, ότι χρειαζόταν...πόλεμος θέσεων, σιγά-σιγά, όχι βίαια πράματα, κλπ κλπ.

    Άγιε μου Ρούση, κομμουνισταρά μου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μπροστά στις προπατορικές μορφές του σοσιαλδημοκρατικού κουφαλισμού βέβαια, οι σημερινοί είναι κάπως αξιοθρήνητοι. Τι να λέει η προδοσία στην Παπαρήγα όταν συγκρίνεσαι με άτομα που έφτυσαν στον τάφο του Ένγκελς;

      Διαγραφή
  2. Μήπως υπάρχει κάπου πρόχειρα ολόκληρο το κείμενο του Ένγκελς; Από τα λίγα που παρατίθενται από τον Μπερνστάιν για μένα είναι ξεκάθαρο ότι το μόνο πράγμα που δεν εννοεί ο Στρατηγός είναι ότι πρέπει να ακολουθηθούν κάποιου είδους ενδοσυστημικές πολιτικές, "πόλεμοι θέσεων" (άλλη στρέβλωση κι αυτή, κακόμοιρε Αντόνιο*) κτλ ενώ βλέπω και αναφορές για την αναγκαιότητα του οργανωμένου και στοχευμένου αγώνα, αλλά καλό θα ήταν να δω το κείμενο πρώτα για να μην μιλάω στον αέρα.

    *Είχες αναφέρει παλιότερα στο RD ένα βιβλίο με τίτλο "Wars of position" του Timothy Brennan (αν δεν κάνω λάθος). Του είχα ρίξει μια ματιά, ειδικά το τελευταίο κεφάλαιο μου είχε φανεί αρκετά καλό επί του θέματος των στρεβλώσεων της σκέψης του Γκράμσι, αλλά δεν θυμάμαι και πολύ καλά, ενώ αρκετά του κομμάτια δεν είχα το υπόβαθρο να τα κατανοήσω (αυτά για τα post-colonial studies).

    Ijon Tichy

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Την εισαγωγή αυτή του Ένγκελς, την είχε παραμορφώσει τότε φοβερά η οπορτουνιστική ηγεσία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. Το Μάρτη του 1894, ο Βίλχελμ Λίμπνεχτ δημοσίευσε στο Φόρβερτς (Εμπρός), το κεντρικό όργανο του κόμματος, μια σειρά αυθαίρετα βγαλμένα από την εισαγωγή αποσπάσματα, και πήρε μάλιστα όλα "όσα μπορούσαν να τον εξυπηρετήσουν για να στηρίξει την με κάθε θυσία ειρηνική ταχτική, που απόρριπτε τη χρησιμοποίηση βίας..." (από το γράμμα του Ένγκελς στον Λαφάργκ της 3 του Απρίλη 1895).

    Παίρνοντας αφορμή απ' αυτό, ο Ένκελς έγραψε την 1η του Απρίλη 1895 στον Κάουτσκι: "Με κατάπληξη βλέπω σήμερα στο Φόρβερτς ένα απόσπασμα από την εισαγωγή μου που τυπώθηκε χωρίς να ξέρω τίποτα από πριν, και που έχει κουτσουρευτεί με τέτοιον τρόπο, που εμφανίζομαι σαν ένας ειρηνόφιλος λάτρης της με κάθε θυσία νομιμότητας. Γι' αυτό ακόμα πιο πολύ θα ήθελα να δημοσιευτεί ολόκληρη η εισαγωγή τώρα στη Νόιε Τσάιτ (θεωρητική επιθεώρηση του γερμανικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος. Σημ.τ.σύντ), για να σβήσει έτσι η ελεεινή αυτή εντύπωση."

    Μα ούτε στη Νοιε Τσάιτ, ούτε στην ξεχωριστή έκδοση της μπροσούρας το 1895 τυπώθηκε ολόκληρη η εισαγωγή. Ύστερα από επίμονη απαίτηση της ηγεσίας του γερμανικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, που σε γράμμα της στον Ένγκελς μιλούσε για τον κίνδυνο ενός νέου νόμου κατά των σοσιαλιστών στη Γερμανία, ο Ένγκελς αναγκάστηκε να σβήσει μερικά απο τα σημεία της εισαγωγής που ήταν πολιτικά πιό έντονα, και όπου γινόταν λόγος για τον επικείμενο ένοπλο αγώνα του προλεταριάτου ενάντια στην αστική τάξη.

    Η ηγεσία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, που είχε στα χέρια της τα αρχεία του Μαρξ-Ένγκελς, προσπάθησε να χρησιμοποιήσει το κουτσουρεμένο κείμενο του άρθρου του Ένγκελς για να δικαιολογήσει την οπορτουνιστική πολιτική της, και γι' αυτό ποτέ δεν δημοσίευσε ολόκληρο το κείμενο.

    Το πλήρες κείμενο της εισαγωγής του Ένγκελς δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη Σοβιετική Ένωση (σημ.τ.σύντ)"

    Τα παραπάνω αποτελούν την πρώτη υποσημείωση, στην εισαγωγή του Ένγκελς στο βιβλίο του Μαρξ "Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία από το 1848 ως το 1850", όπως περιλαμβάνεται στην έκδοση της "Συγχρονης Εποχής".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ήταν στα τελευταία του ο στρατηγός, τα όρνια ακόνιζαν νύχια...

      Θενκς για την προσθήκη.

      Διαγραφή
  4. Θα έλεγα επίσης ότι το βιβλίο αυτό (οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία από το 1848 ως το 1850), μαζί με τη "18η Μπρυμερ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη" και τον "Εμφύλιο πόλεμο στη Γαλλία", θα άξιζε από όλους να διαβαστούν είτε θεωρούν τους εαυτούς τους "ακαδημαίκούς είτε όχι.

    Επίσης σε σχέση με την (αυτό)λογοκρισία της γερμανικής σοσιαλδημκρατίας προκειμένου να μην της επιβάλλουν την λογοκρισία με νόμο (...), θα έλεγα ότι η εισαγωγή του Ένγκελς έχει το περιεχόμενο που αρμόζει στην επίγνωση των ορίων της αστικής νομιμότητας και στην ταυτόχρονη πολιτική καθαρότητα με την οποία οφείλει να εκθέτει τις θέσεις του ένας κομμουνιστής για να μην παύει να είναι κομμουνιστής.

    Όσο για τον λεγόμενο "πόλεμο θέσεων" έχω τη γνώμη ότι τον υποστηρίζει σαν μέσο διαμόρφωσης όσο το δυνατό ευνοϊκότερων συσχετισμών μέχρι τη στιγμή της οριστικής αναμέτρησης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Η αυτοκριτική για την οποία κάνει λόγο ο Bernstein που υπάρχει?

    JKL

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έδωσα ήδη το λινκ πιο πάνω: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1895/03/06.htm

      Διαγραφή
  6. απάντηση στους ρεφορμιστές-οπορτουνιστές. Tα ζήτηματα της διανομής και της εξουσίας.

    «ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΓΚΟΤΑ» του Κ.ΜΑΡΞ
    (..)Άσχετα από όσα αναπτύξαμε ως εδώ, ήταν γενικά λάθος να δώσουν τόση σημασία στη λεγόμενη διανομή και να τονίζουν κυρίως αυτήν.
    Η κάθε φορά διανομή των μέσων κατανάλωσης είναι μονάχα συνέπεια της διανομής των ίδιων των όρων παραγωγής. Αυτή πάλι η διανομή εκφράζει το χαρακτήρα του ίδιου του τρόπου παραγωγής. Ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής π.χ., στηρίζεται στο ότι οι εμπράγματοι όροι παραγωγής είναι μοιρασμένοι σε μη εργαζόμενους με τη μορφή ιδιοκτησίας κεφαλαίου και με μορφή γαιοκτησίας, ενώ η μάζα είναι μονάχα ιδιοκτήτης του προσωπικού όρου παραγωγής, της εργατικής δύναμης. Εφόσον τα στοιχεία της παραγωγής έχουν διανεμηθεί μ' αυτό τον τρόπο, προκύπτει από μόνη της η σημερινή διανομή των μέσων κατανάλωσης. Αν οι εμπράγματοι όροι παραγωγής είναι συνεταιριστική ιδιοκτησία των ίδιων των εργατών, τότε προκύπτει επίσης μια διαφορετική από τη σημερινή διανομή των μέσων κατανάλωσης. Ο χυδαίος σοσιαλισμός (κι απ' αυτόν πάλι ένα μέρος απ' τους δημοκράτες) κληρονόμησε από τους αστούς οικονομολόγους την αντίληψη να θεωρεί και να χειρίζεται τη διανομή ανεξάρτητα από τον τρόπο παραγωγής, και έτσι να παρουσιάζει το σοσιαλισμό σαν να περιστρέφεται κυρίως γύρω από τη διανομή. Αφού όμως από πολύ καιρό έχει αποσαφηνιστεί η πραγματική σχέση, γιατί να γυρίζουμε ξανά προς τα πίσω;(..)

    (..) Τότε θα αναρωτηθεί κανείς: ποιες μεταβολές θα υποστεί το κράτος σε μια κομμουνιστική κοινωνία; Μ' άλλα λόγια, ποιες κοινωνικές λειτουργίες απομένουν εκεί που να είναι ανάλογες με τις σημερινές κρατικές λειτουργίες; Αυτό το ερώτημα μπορεί ν' απαντηθεί μόνο επιστημονικά και δεν προσεγγίζουμε ούτε στο ελάχιστο το πρόβλημα όσες χιλιάδες φορές κι αν συνθέσουμε τη λέξη λαός με τη λέξη κράτος.
    Ανάμεσα στην καπιταλιστική και την κομμουνιστική κοινωνία βρίσκεται η περίοδος της επαναστατικής μετατροπής της μιας στην άλλη. Και σ' αυτή την περίοδο αντιστοιχεί μια πολιτική μεταβατική περίοδος, όπου το κράτος της δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά η επαναστατική δικτατορία του προλεταριάτου. (..) Ilief

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Εκτός από τα παραπάνω για τη λογοκρισία στην Εισαγωγή του Ένγκελς στους "Ταξικούς αγώνες στη Γαλλία", στην πρώτη υποσημείωση της έκδοσης της ΣΕ της "Κριτικής του προγράμματος της Γκότα" διαβάζουμε επίσης

    "Το έργο του Μαρξ, η "Κριτική του προγράμματος της Γκότα", δημοσιέυτηκε από τον Ένγκελς, παρά τη θέληση της οπορτουνιστικής ηγεσίας της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. Το γράμμα του Ένγκελς στον Κάουτσκι, που δημοσιεύτηκε στις σελ. 37-40 τούτου του τόμου, δείχνει ότι ο Ένγκελς είχε να υπερνικήσει και την αντίσταση του Κάουτσκι για τη δημοσίευση και αναγκάστηκε να αμβλύνει μερικά από τα οξύτερα μέρη της "Κριτικής του προγράμματος της Γκότα". Σε τούτη την έκδοση το κείμενο έχει εντελώς αποκατασταθεί, σύμφωνα με το χειρόγραφο που διατηρήθηκε. (Σημ. Σσύντ.)"

    Στο παραπάνω γράμμα του Ένγκελς στον Κάουτσκι (23-2-1891) αναφέρεται μεταξύ άλλων:

    "...Ο φόβος ότι θάδινε όπλα στους αντιπάλους [ενν. η δημοσίευση της "κριτικής"] ήταν αβάσιμος. Κακεντρεχείς υπαινιγμοί, βέβαια, μπορούν να γίνουν για το καθετί, μα γενικά η εντύπωση στους αντιπάλους μας γι' αυτή την ανελέητη αυτοκριτική ήταν η κατάπληξη και το αίσθημα: τι εσωτερική δύναμη πρέπει να έχει ένα κόμμα που μπορεί να επιτρέπει στον εαυτό του τέτοιο πράγμα. (...) Ήξερα ότι το κόμμα ήταν αρκετά δυνατό για να το αντέξει αυτό και λογάριαζα ότι σήμερα θα άντεχε αυτή την ανοιχτή γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε πριν από 15 χρόνια, ότι με δικαιη περηφάνεια θα ανάφεραν αυτή τη δοκιμασία και θάλεγαν: πού αλλού υπάρχει ένα τέτοιο κόμμα ικανό να αποτολμήσει κάτι παρόμοιο; (...)

    Είναι πολύ εγενικό από μέρους σου, ότι στο τευχος 21 της "Νόιε Τσάιτ" παίρνεις πάνω σου την ευθύνη για τη δημοσίευση, αλλά μην ξεχνάς ότι εγώ ωστόσο έδοσα την πρώτη ώθηση και ακόμα ως ένα βαθμό σε υποχρέωσα να ενεργήσεις. Γι' αυτό διεκδικώ την κύρια ευθύνη για τον εαυτό μου. Όσο για τις λεπτομέρειες, μπορεί κανένας πάντα να έχει διαφορετικές απόψεις για δαύτες. Διέγραψα και άλλαξα το καθετί όπου εσύ και ο Ντητς είχατε αντιρρήσεις και αν ο Ντητς είχε σημειώσει και άλλα, θα είμουνα και σ' αυτά, πολύ βολικός. Αυτό σας το απόδειξα πάντα. Όσο για το κύριο σημείο όμως, ήταν καθήκον μου να δημοσιεύσω το κείμενο μιά και μπήκε το πρόγραμμα για συζήτηση. Και ιδιαίτερα τώρα, ύστερα από την εισήγηση του Λήμπκνεχτ στη Χάλη, όπου τις περικοπές του από την κριτική του Μαρξ πότε τις αξοποιεί ανενόχλητα σαν ιδιοκτησία του και πότε τις πολεμά χωρις να το αναφέρει (...)

    Είναι πραγματικά ωραίο το γεγονός ότι στην ομάδα [ενν. η κοινοβουλευτική ομάδα των γερμανικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος] ακούστηκαν φωνές που ζητούσαν να μπει λογοκρισία στη "Νόιε Τσάιτ". Στοίχειωσε μήπως η διχτατορία της ομάδας από τον καιρό του αντισοσιαλιστικού νόμου (διχτατορία που βέβαια ήταν απαραίτητη και εφαρμόστηκε θαυμάσια) ή πρόκειται για αναμνήσειος από τη μακαρίτισσα σφιχτοδεμένη οργάνωση του Σβάιτσερ; Είναι πραγματικά μιά λαμπρή ιδέα να βάλουν τη γερμανική σοσιαλιστική επιστήμη, ύστερα από το λυτρωμό της από τον αντισοσιαλιστικό νόμο του Βίσμαρκ, κάτω από έναν νέο αντισοσιαλιστικό νόμο που θα τον σκάρωναν και θα τον εφάρμοζαν οι ίδιες οι σοσιαλδημοκρατικές κομματικές διοικήσεις (...)

    Το άρθρο του "Φόρβερτς" λίγο με συγκινεί [2]. Θα περιμένω την αφήγηση της ιστορίας από το Λημπκνεχτ και θ' απαντήσω τότε και στα δυό με όσο μπορεί πιο φιλικό τόνο. (...)

    [2] Το "Φόρβερτς" (...) διατύπωσε στις 13 του Φλεβάρη 1891, σε άρθρο της σύνταξης, την επίσημη θέση της κομματικής καθοδήγησης για την "Κριτική του προγράμματος της Γκότα". Στο άρθρο αυτό καταδικαζόταν εντονότατα η εκτίμηση του Μαρξ για τον Λασσάλ και λογιζόταν τιμή για το κόμμα ότι αποδέχτηκε το σχέδιο προγράματος της Γκότα παρά την κριτική του Μαρξ (Σημ. Συντ.)"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Μπορεί να σ' ενδιαφέρει, μπορεί και να το έχεις υπόψη σου:

    Socialist "Revisionism": The Immediate Tasks of Social Democracy (1899)

    Eduard Bernstein (1850-1932) was a leader of the Socialist Party and the main proponent of the "revisionist" version of Marxism. He put forth his views in a series of articles in Karl Kautsky's Neue Zeit in 1896 and 1898. These articles formed the basis of his 1899 treatise, The Preconditions of Socialism and the Tasks of Social Democracy [Die Voraussetzungen des Sozialismus und die Aufgaben der Sozialdemokratie]. Bernstein denied the inevitability of "class conflict" and the collapse of capitalism. As a result, he argued that Marxists should pursue a more practical course, aiming for a piecemeal movement towards a socialist state within a parliamentary democratic system.

    http://www.germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=767

    ΑπάντησηΔιαγραφή