Πέμπτη, 20 Δεκεμβρίου 2012

Νίκος Πουλαντζάς-Προς ένα δημοκρατικό σοσιαλισμό (πρώτο μέρος)

(Εικόνα: Η συνάρθρωση της διεύρυνσης και του βαθέματος του κοινοβουλευτισμού με την διάχυση των μορφών άμεσης δημοκρατίας και αυτοδιαχείρισης ως ριζικός μετασχηματισμός του κράτους)

Νίκος Πουλαντζάς
Προς ένα δημοκρατικό σοσιαλισμό
Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός
Αρχ. έκδοση 1978
Μτφρ.: Γιάννης Κρητικός

...Σοσιαλισμός και δημοκρατία, δημοκρατικός δρόμος προς τον σοσιαλισμό; το ζήτημα τούτο ανακύπτει σήμερα από δύο ιστορικές εμπειρίες, που λειτουργούν κάπως σαν στηθαία, σαν δύο παραδείγματα προς αποφυγήν: το παραδοσιακό σοσιαλδημοκρατικό παράδειγμα, που το βλέπουμε σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες, και το παράδειγμα των ανατολικών χωρών του λεγόμενου υπαρκτού "σοσιαλισμού". Παρ' όλα όσα διαφοροποιούν τα δύο τούτα ιστορικά παραδείγματα, παρ' όλα όσα αντιθέτουν μεταξύ τους σοσιαλδημοκρατία και σταλινισμό ως θεωρητικο-πολιτικά ρεύματα, αυτά παρουσιάζουν ωστόσο μια ομοιότητα ουσίας: τον κρατισμό και την βαθιά δυσπιστία προς τις πρωτοβουλίες των λαϊκών μαζών, κοντολογίς την καχυποψία προς τα δημοκρατικά αιτήματα. 

[...] Φύτρα του σταλινισμού υπήρχαν οπωσδήποτε στον Λένιν και όχι μόνον εξαιτίας των ιδιομορφιών της ιστορικής κατάστασης που ειχε ν' αντιμετωπίσει ο Λένιν (η Ρωσία και το τσαρικό Κράτος): το σφάλμα της 3ης Διεθνούς δεν ήταν απλώς ότι θέλησε να καθολικεύσει --παρεκτρέποντάς το-- ένα μοντέλο μετάβασης στον σοσιαλισμό που, στην αρχική του καθαρότητα, έπρεπε να ταιριάζει στη συγκεκριμένη κατάσταση της τσαρικής Ρωσίας. Τέλος, τα φύτρα αυτά δεν μπορούν να βρεθούν στον ίδιο τον Μαρξ: έχω εξηγήσει τους λόγους στην εισαγωγή. Ο Λένιν, πρώτος, είχε να λύσει το πρόβλημα της μετάβασης στον σοσιαλισμό και του μαρασμού του Κράτους, πρόβλημα για το οποίο ο Μαρξ είχε αφήσει μόνο μερικές πολύ αόριστες υποδείξεις, όλες εξάλλου προς την κατεύθυνση μιας στενής συσχέτισης σοσιαλισμού και δημοκρατίας. 

[...] Ποιο είναι το λενινιστικό νόημα αυτού του αφανισμού του αστικού Κράτους; Οι θεσμοί της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και οι πολιτικές ελευθερίες θεωρήθηκαν από τον Λένιν (αλλά ποτέ από τον Μαρξ) σκέτο προϊόν της αστικής τάξης: αντιπροσωπευτική δημοκρατία=αστική δημοκρατία=δικτατορία της αστικής τάξης. Πρέπει επομένως να ξεριζωθούν ολότελα και ν' αντικατασταθούν μόνο με την άμεση δημοκρατία στη βάση, με ρητή και ανακλήσιμη εντολή, κοντολογίς με την πραγματική προλεταριακή δημοκρατία (τα Σοβιέτ).


[...]

Το θέλουμε ή όχι, η κεντρική γραμμή του Λένιν ήταν αρχικά, απέναντι στο σοσιαλδημοκρατικό ρεύμα, στον κοινοβουλευτισμό του και στην τρομάρα που ένιωθε για το καθεστώς των συμβουλίων, η γραμμή μιας ριζικής υποκατάστασης της λεγόμενης τυπικής δημοκρατίας με τη λεγόμενη πραγματική δημοκρατία, της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας με μόνη την άμεση δημοκρατία, τη λεγόμενη δημοκρατία των συμβουλίων (την εποχή εκείνη δεν χρησιμοποιούσαν τον όρο αυτοδιαχείριση). Πράγμα που με κάνει να θέσω το αληθινό ερώτημα: μήπως ήταν μάλλον αυτή η ίδια η κατάσταση αυτή η ίδια η γραμμή (της ριζικής υποκατάστασης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας με μόνη την άμεση δημοκρατία στη βάση) που στάθηκε ο κύριος παράγοντας των όσων συνέβηκαν στην Σοβιετική Ένωση, όταν ακόμα ζούσε ο Λένιν, και που δημιούργησε τον συγκεντρωτικό και κρατιστή Λένιν του οποίου γνωρίζουμε τους επιγόνους;

Λέω ότι θέτω το ερώτημα: είχε ήδη τεθεί από την εποχή εκείνη και είχε λάβει μιαν απάντηση, που τώρα φαίνεται σαν ένα δραματικό προμήνυμα. Την έδωσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ, για την οποία ο Λένιν έλεγε πως ήταν αητός της επανάστασης. Του αητού είχε και τη ματιά. Η πρώτη σωστή και θεμελιακή κριτική στη μπολσεβίκικη επανάσταση και στον Λένιν είναι η κριτική της Ρόζας Λούξεμπουργκ. Είναι αποφασιστική διότι δεν έρχεται από τη μεριά της σοσιαλδημοκρατίας (που δεν ήθελε ούτε να ακούσει για άμεση δημοκρατία και για καθεστώς συμβουλίων), αλλά ακριβώς από τη μαχήτρια την πεισμένη για τη δημοκρατία των συμβουλίων για την οποία έδωσε τη ζωή της, αφού εκτελέστηκε κατά τη συντριβή των εργατικών συμβουλίων στη Γερμανία από τη σοσιαλδημοκρατία. Εκείνο λοιπόν για το οποίο η Ρόζα ψέγει τον Λένιν δεν είναι ότι αμέλησε ή περιφρόνησε την άμεση δημοκρατία στη βάση, αλλά ακριβώς το αντίθετο: ότι δηλαδή στηρίχτηκε αποκλειστικά πάνω στην τελευταία (αποκλειστικά, διότι για τη Ρόζα η δημοκρατία των συμβουλίων παραμένει πάντα απαραίτητη) καταλύοντας απλούστατα την αντιπροσωπευτική δημοκρατία --συγκεκριμένα κατά την αποπομπή της Συντακτικής συνέλευσης, που είχε εκλεγεί υπό μπολσεβίκικη κυβέρνηση--, προς όφελος μόνο των Σοβιέτ. Θα χρειαστεί να ξαναδιαβάσουμε τη Ρωσική επανάσταση, της οποίας παραθέτω μόνο ένα απόσπασμα: "Ο Λένιν και ο Τρότσκυ, αρνούμενοι τα αντιπροσωπευτικά σώματα που βγήκαν από τις γενικές λαϊκές εκλογές, εγκατέστησαν τα Σοβιέτ ως τη μοναδική γνήσια αντιπροσώπευση των εργαζόμενων μαζών. Αλλά με την κατάπνιξη της πολιτικής ζωής σ' όλη τη χώρα, η ζωή των ίδιων των Σοβιέτ δεν θα μπορέσει να ξεφύγει μια εκτεταμένη παράλυση. Σίχως γενικές εκλογές, απεριόριστη ελευθερία Τύπου και συγκεντρώσεων, δίχως ελεύθερη διαπάλη των διάφορων απόψεων, η ζωή σβήνει σε κάθε πολιτικό θεσμό και θριαμβεύει μόνη η γραφειοκρατία."

[...] το βασικό ζήτημα είναι αυτό που έθεσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ: πέρα από τις τοποθετήσεις του Λένιν σε μια σειρά άλλα προβλήματα, πέρα ακόμα κι από τις ιστορικές ιδιομορφίες της Ρωσίας, εκείνο που ακολούθησε, όταν ακόμα ζούσε ο Λένιν, αλλά κυρίως κατοπινά (μονοκομματισμός, γραφειοκρατικοποίηση του κομματος, μπέρδεμα κόμματος και Κράτους, κρατισμός, τέλος κι αυτών των Σοβιέτ, κτλ.), ήταν ήδη εγγεγραμμένο μέσα σ' αυτή την κατάσταση που επέκρινε η Ρ. Λούξεμπουργκ.

Όπως κι αν έχει το πράγμα, ας δούμε για τώρα το επαναστατικό "μοντέλο" που κληροδότησε η 3η Διεθνής, πάνω στο οποίο ο σταλινισμός άσκησε, στο μεταξύ, τη δική του επίδραση. Ίδια τοποθέτηση έναντι της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, με την προσθήκη τώρα και του κρατισμού και της περιφρόνησης της άμεσης δημοκρατίας στη βάση, κοντολογίς με τη διαστρέβλωση του νοήματος όλης της προβληματικής πέρα για πέρα από την εργαλειακή αντίληψη για το Κράτος.

Το καπιταλιστικό Κράτος εξακολουθεί να θεωρείται ένα απλό αντικείμενο ή εργαλείο, που το χειρίζεται κατά βούληση η αστική τάξη της οποίας είναι απόρροια: υποτίθεται ότι δεν τη διαπερνούν εσωτερικές αντιφάσεις. Οι αγώνες των λαϊκών μαζών, όχι μόνο δεν μπορούν να είναι, στην αντίθεσή τους προς την αστική τάξη, ένας από τους παράγοντες συγκρότησης αυτού του κράτους (στην περίπτωση αυτή, των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας), αλλά ούτε μπορούν να διαπερνούν το Κράτος που νοείται ως αρραγές μονολιθικό συγκρότημα. Οι ταξικές αντιφάσεις βρίσκονται τάχα ανάμεσα στο Κράτος και τις έξω από το Κράτος λαϊκές μάζες. Κι αυτό ως το σημείο μιας κρίσης της διπλής εξουσίας, ως τη στιμή που το Κράτος αυτό εξαρθρώνεται ουσιαστικά λόγω της κεντρικοποίησης σε εθνικό επίπεδο παράλληλων εξουσιών, που γίνονται η πραγματική εξουσία (τα Σοβιέτ). 

[...] 

Ποια μορφή παίρνει, μέσα σε τούτο το γενικό πλαίσιο, το πρόβλημα του μετασχηματισμού του κρατικού μηχανισμού σε μία μετάβαση στον σοσιαλισμό; Πρέπει να καταληφθεί πρώτα η κρατική εξουσία και, αφού πραγματοποιηθεί η άλωση του φρουρίου, να σαρωθεί μεμιάς ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός και να υποκατασταθεί με τη δεύτερη εξουσία (τα Σοβιέτ) που θα συγκροτηθεί σε Κράτος νέου τύπου. [...] Τα Σοβιέτ, που πρόκειται να υποκαταστήσουμ μονομιάς το αστικό Κράτος, δεν είναι πια η άμεση δημοκρατία στη βάση που αντικαθιστά την αστική δημοκρατία. Δεν είναι τόσο το αντι-Κράτος αλλά το παρακράτος που αντιγράφει το εργαλειακό μοντέλο του υφιστάμενου Κράτους, ένα προλεταριακό Κράτος, καθόσον θα ελέγχεται καταλαμβάνεται εκ των άνω από το "ενιαίο" επαναστατικό κόμμα, κόμμα που λειτουργεί κι αυτο κατά το πρότυπο του Κράτους. Η δυσπιστία για τις δυνατότητες παρέμβασης των λαϊκών μαζών μέσα στο αστικό Κράτος έχει γίνει δυσπιστία για το λαϊκό κίνημα γενικά. Αυτό λέγεται ενδυνάμωση του κράτους-Σοβιέτ για να γίνει ευκολότερος ο μαρασμός του κάποια μέρα....Έτσι γεννήθηκε ο σταλινικός κρατισμός.

Σταλινικός κρατισμός του οποίου μπορούμε να δούμε τώρα τη στενή ομοιότητα με τον κρατισμό της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας. Κι αυτή επίσης χαρακτηρίζεται από τη βαθύτερη δυσπιστία για την άμεση δημοκρατία στη βάση και για τις λαϊκές πρωτοβουλίες. Γι αυτήν επίσης, η σχέση των λαϊκών μαζών με το Κράτος είναι μια σχέση εξωτερικότητας, όπου το Κράτος έχει εξουσία και αποτελεί μια οντότητα. Πρόκειται για το Κράτος-Υποκείμενο, κάτοχο μιας ενδογενούς ορθολογικότητας, που την ενσαρκώνουν οι πολιτικές ελίτ και μόνοι οι μηχανισμοί της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Το Κράτος αυτό κυριεύεται εμ την αντικατάσταση των κορυφών από μια φωτισμένη αριστερή ελίτ και με ορισμένες διορθώσεις στη λειτουργία των θεσμών. Εξυπονοείται ότι το κράτος αυτό θα φέρει έτσι στις μάζες τον σοσιαλισμό από τα πάνω: έχουμε εδώ τον τεχνο-γραφειοκρατικό κρατισμό των εμπειρογνωμόνων.

Σταλινική κρατολατρία, σοσιαλδημοκρατική κρατολατρία: μία από τις παραδόσεις του λαϊκού κινήματος, όπως σωστά έχει ειπωθεί. Το να πιστέυει όμως κανείς ότι γλυτώνει απ' αυτήν με την άλλη παράδοση, της άμεσης δημοκρατίας στη βάση ή του αυτοδιαχειριστικού κινήματος και μόνο, είναι κάτι πάρα πολύ ωραίο για να είναι αληθινό: δεν πρέπει να εξχνάμε την περίπτωση του Λένιν και τα φύτρα του κρατισμού που περιείχε το πρώτο πείραμα των συμβουλίων. Το δίλημμα από το οποίο πρέπει να βγούμε είναι στο βάθος το ακόλουθο: είτε να διατηρήσουμε το υφιστάμενο Κράτος, να αρκεστούμε μόνο στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία επιφέροντας τις δευτερεύουσες αλλαγές, πράγμα που καταλήγει στον σοσιαλδημοκρατικό κρατισμό και στον λεγόμενο φιλελεύθερο κοινοβουλευτισμό· είτε να αρκεστούμε μόνο στην άμεση δημοκρατία πστη βάση ή στο αυτοδιαχειριστικό κίνημα, πράγμα που οδηγεί απαπόφευκτα, αργά ή γρήγορα, σ έναν κρατιστικό δεσποτισμό ή σε μια δικτατορία των εμπειρογνωμόνων. Πώς να συλλάβουμε έναν ριζικό μετασχηματισμό του Κράτους συναρθρώνοντας τη διεύρυνση και το βάθεμα των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στη βάση και τη διασπορά αυτοδιαχεριστικών εστιών, αυτό είναι το βασικό πρόβλημα ενός δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό και ενός δημοκρατικού σοσιαλισμού.

Πρόβλημα που η έννοια της δικτατορίας του προλεταριάτου όχι μόνο δεν έθεσε, αλλά τελικά το κουκούλωσε.

25 σχόλια:

  1. «Πώς να συλλάβουμε έναν ριζικό μετασχηματισμό του Κράτους συναρθρώνοντας τη διεύρυνση και το βάθεμα των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στη βάση και τη διασπορά αυτοχειριαστικών εστιών, αυτό είναι το βασικό πρόβλημα ενός δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό και ενός δημοκρατικού σοσιαλισμού.»

    Να καλέσουμε σε σεάνς τον Έρβιν Μπράουν[*] να ψιθυρίσει το πώς στ' αυτί τού Μητρόπουλου (ΔΝΤ-CIA-FBI, άνεμος αλλαγής, Ομπάμα, κατάργηση τού ΠΑΜΕ ...)

    ---

    * Ο Νίκος είναι σε διακοπές με τον Άγιο Πέτρο, δεν μπορεί να έρθει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κάτι λίγο πιο «σχετικό», το '70 οι αναφορές σε «γραφειοκρατικό καπιταλισμό»[*] περιλάμβαναν και το κεϋνσιανό κράτος, το κράτος των κρατικοποιήσεων με πολύ ευνοϊκούς όρους για τις εγχώριες αστικές τάξεις.

    [*] Θυμήθηκα ένα παλιό άρθρο τού Κίτλερ για τις δυο «γραφειοκρατίες» [ΕΣΣΔ-ΕΟΚ].

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Friedrich Kittler;

      Για δες αν μπορείς να με βοηθήσεις με το παρακάτω: Ένα από τα πράγματα που διατρέχει την σοσιαλδημοκρατική παράδοση εμφανώς --περιλαμβανομένης φυσικά και της ομορφιάς Πουλαντζά να την ταυτίσει με τον σταλινισμό για να βγάλει την νέα, καλή σοσιαλδημοκρατία απ' το καπέλο-- είναι αυτή η εμμονή με τα σημαίνοντα: "Ανατολή-Ρωσία-Δεσποτισμός-Δικτατορία του προλεταριάτου."

      Με άλλα λόγια η αφομοίωση της έννοιας της ΔτΠ με το Οριενταλιστικό στερεότυπο περί "ανατολίτικου δεσποτισμού/οπισθοδρόμησης/ελείμματος νεωτερικότητας." Έχεις τίποτε υπόψη για επιρροή του οριενταλισμού σε γερμανική σοσιαλδημοκρατία; Γιατί νομίζω ότι με Μπερνσταϊν/Κάουτσκι τίθενται οι βάσεις μιας απο-ιστορικοποίησης και άρνησης αυτού που ο Λέοντας έλεγε "συνδυασμένη και άνιση ανάπτυξη", η οποία, ως τάση, παγιδεύει πάρα πολλούς, ακόμα και τον Γκράμσι και την Λούξεμπουργκ ορισμένες φορές (πχ, στην διάκριση "Ανατολής-Δύσης" που χρησιμοποεί ο Γκράμσι όταν συγκρίνει πόλεμο θέσης και πόλεμο κίνησης).

      Είναι ενδιαφέρον από αυτή την άποψη να διαβάσει κανείς το Ρωσική επανάσταση του Τρότσκι περί βιομηχανικής ανάπτυξης στην προεπαναστατική Ρωσία.

      Διαγραφή
    2. Νομίζω στο βιβλίο για Γκράμσι ο Λοζούρντο αναλύει την απόρριψη της οκτωβριανής από τη δυτική σοσιαλδημοκρατία (---και σε αντίθεση με τον Γκράμσι---) μέσα από αυτό το πρίσμα.

      Αναφορές υπάρχουν και στο Στάλιν, αλλά καθαρά στα πλαίσια ρητορικών τόπων-πασπαρτού της προπαγάνδας (πχ ο Α παγκόσμιος πόλεμος, πόλεμος για τη δημοκρατία [Ουίλσον] κατά της «ανατολικής» βαρβαρότητας· [Κίπλινγκ] Ούνοι και πάει λέγοντας).

      Το «έλλειμμα νεωτερικότητας» είναι μεγάλη ανοησία. Ακόμα και στις παραδοσιακές αποικίες τα ανερχόμενα στρώματα που στελέχωναν τον αποικιακό μηχανισμό ήταν από πολύ νωρίς εξευρωπαϊσμένα. Για παράδειγμα, ο τύπος (αγγλόφωνος και στις ντόπιες γλώσσες) στην Ινδία ανθούσε ήδη από τις αρχές τού 19ου αιώνα.

      Θα κοιτάξω αργότερα για αναφορές.

      Διαγραφή
    3. Να προσθέσω ότι το σημαίνον "δεσποτισμός" (βλ. και Κάουτσκι περί "Βοναπαρτισμού"), είναι μια άρνηση της επανάστασης ως επανάστασης. Η ιδέα είναι ότι η επανάσταση είναι απλώς Ο ΙΔΙΟΣ ΔΕΣΠΟΤΙΣΜΟΣ με άλλο όνομα. Η σοσιαλδημοκρατία δηλαδή δεν αρνείται έτσι νέτα σκέτα την επανάσταση ως προοπτική, αλλά αρνείται ότι η επανάσταση, αφού τόλμησε να συμβεί εκτός Δύσης, δεν είναι πραγματικά "επανάσταση" αλλά απλώς επιστροφή του δεσποτισμού που υποτίθεται ότι ανατράπηκε.

      Δεν χρειάζεται να θυμίσω τι μεγάλος κληρονόμους αυτού του σοσιαλδημοκρατικού τρόπου των Κάουτσκι, Μπερνστάιν, Πουλαντζά είναι ο Ζίζεκ, έχω ήδη αφιερώσει ανάρτηση ακριβώς για αυτό το θέμα.

      Αλλά νομίζω υπάρχει πολύ γόνιμο έδαφος σε μια μετα-αποικιοκρατική ματιά του αντιλενινισμού όλων των πιο πάνω, και του τρόπου που αρπάζεται τόσο προβλέψιμα από τον "δεσποτισμό". 60 χρόνια χωρίζουν τα έργα Κάουτσκι και Πουλαντζά που ανέβασα (1918-1978), αλλά οι οργανωτικοί τρόποι που ποζάρουν ως "θεωρία" παραμένουν ουσιαστικά απαράλλαχτοι.

      Διαγραφή
    4. "αρνείται ότι η επανάσταση, αφού τόλμησε να συμβεί εκτός Δύσης, δεν είναι πραγματικά "επανάσταση"=αρνείται ότι η επανάσταση, αφού τόλμησε να συμβεί εκτός Δύσης, ΕΙΝΑΙ πραγματικά "επανάσταση"

      Διαγραφή
    5. Ήθελα να το γράψω και σε προηγούμενη ανάρτηση:

      Ο Μπαντιού διευκρίνισε ότι οι ταραχές στην Αίγυπτο-Τυνησία δεν ήταν επαναστάσεις (δεδομένου τού ότι δεν είχαμε αλλαγή εξουσίας, αλλά απλώς αλλαγή/πτώση κυβέρνησης). Ωστόσο, ακόμα και στις ταραχές αναγνώρισε την δομική ύπαρξη τού στοιχείου τής δικτατορίας (argumentum a minori ad maius). Εξ ου και η περιποίηση που του επιφυλάχθηκε από το επαναστατικό όργανο τού Φθείριζα.

      Δεν διάβασα την αγγλική μετάφραση από την αφύπνιση. Όταν βλέπω διάφορους να γράφουν για Μπ., συχνά αναρωτιέμαι αν διαβάσαμε το ίδιο βιβλίο.

      Διαγραφή
    6. Αντιστοιχα μπορει κανεις να δει και το ποσο σοβαρα παιρνει η δυτικη αριστερα το εγχειρημα της Νεπαλεζικης επαναστασης αλλα και τα ναξαλιτικα/μαοικα ξαδερφια τους στο Πακισταν και στην Ινδια, αλλα και το πώς (δεν) ασχολειται με τις εργατικες οργανωσεις των μεσανατολιτων και νοτιοασιατων μεταναστων.

      Ο μεταναστης πχ στην Ελλαδα θεωρειται συχνα απροσωπος noble savage, σαν να μην προκειται για μεταναστες εργατες που προερχονται απο συγκεκριμενες ταξικες συνθηκες στη χωρα προελευσης του. (Χαρηκα πολυ με τη δημοσιευση για την εκδηλωση του ΠΑΜΕ με τους Μπαγκλαντεσιανους εργατες.)

      Αντιστοιχα, για μενα, ενα απο τα πιο προβληματικα σημεια της (σοσιαλδημοκρατικης) ηγεσιας του ΣΥΡΙΖΑ ειναι ο ευρωκεντρισμος, οχι μονο με την "παραδοσιακη" αντιιμπεριαλιστικη εννοια που θετετε σεις οι κουκουεδες, αλλα και με την "μετα-αποικιακη" σκοπια. Σε φαση η ευρωπαικη σοσιαλδημοκρατια και ο ευρωπαικος (και αντιστοιχα ο Καναδικος) "ευγενης" καπιταλισμος ειναι μονο εφικτα μονο πανω στις πλατες των μαυριδερων.

      Κολλαει και με το περιβαλλοντικο αυτο (ποιος εκλυει CO2 και ποιος φορτωνεται την κλιματικη αλλαγη, αλλα και ποιες οικονομιες επιπλεουν αυτη τη στιγμη στην παγκοσμια κριση --απαντηση: οσες βιαζουν τη Γη με resource extraction), αλλα μην παπαρδελιασω πολυ.

      Χαιρετισμους.

      Διαγραφή
    7. @πλαγκαλ
      Να σε ρωτήσω γιατί δεν το καταλαβα όπως το λές;
      "Αντιστοιχα, για μενα, ενα απο τα πιο προβληματικα σημεια της (σοσιαλδημοκρατικης) ηγεσιας του ΣΥΡΙΖΑ ειναι ο ευρωκεντρισμος, οχι μονο με την "παραδοσιακη" αντιιμπεριαλιστικη εννοια που θετετε σεις οι κουκουεδες, αλλα και με την "μετα-αποικιακη" σκοπια. "

      Υπάρχει ταύτιση απόψεων σύριζα-κκε; Το παραδοσιακή με εισαγωγικά τι σημαίνει; το "αντιιμπεριαλιστικό" είναι θέμα άποψης; είναι έννοια; ή τί;

      Διακρίνω μια ευαισθησία σε αυτά που λες αλλά και ένα μπέρδεμα...Ισως κάνω λάθος

      rednready2

      Διαγραφή
    8. Δεν υπονοησα καμια ταυτιση. ""Παραδοσιακη" αντιιμπεριαλιστικη σκοπια" εννοω χοντρα χοντρα (αλλα πολυ χοντρα) τον αντιιμπεριαλισμο του "εξω αι ΗΠΑ" του '73. Οπου δηλαδη ιμπεριαλισμος ειναι αυτο απο το οποιο οι Ελληνες κατα κυριο λογο υποφερουν, οχι αυτο απο το οποιο οι Ελληνες κατα κυριο ωφελουνται (ελαχιστο παραδειγμα, το κοκκινο μου διαβατηριο και το 10λεπτο λιγοτερο απο τον πακιστανο συναδελφο στα καστομς στο αεροδρομιο).
      Μιλαω για την ιστορικα πολιτικη σταση, οχι για το τι λεει ο Λενιν στο βιβλιο ταδε που δεν εχω διαβασει. Και αποπανω ποιοι ειναι "οι Ελληνες" θα μου πεις? Και θα εχεις δικιο, γιατι για το μπερδεμα που λες χτυπας νευρο. Εδω με θεωρω ακομα Συριζαιο.

      Καλησπερες.

      Διαγραφή
    9. «Γραφειοκρατικός καπιταλισμός»! Θεωρία του Καστοριάδη
      Εφόσον υπήρχε καπιταλισμός(έστω και γραφειοκρατικός), θα ίσχυαν, ο νόμος της αξίας, η ύπαρξη ιδιωτικής παράλληλα με την κρατική περιουσία των μέσων παραγωγής, ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεμονωμένων εμπορευματοπαραγωγών κ.α.

      Όπως και στην περίπτωση του Τ.Κλιφ, αν η γραφειοκρατεία ήταν άρχουσα τάξη στην ΕΣΣΔ τότε χρειάζεται να αποδειχτεί η ιδιοκτησία της στα μέσα παραγωγής. Αντί για θεμελιώδη θεωρητική τεκμηρίωση, το μόνο που παρουσιάζει ο Καστοριάδης είναι «αυταπόδεικτες βεβαιότητες» όπως το τρικ της συλλογικής ιδιοκτησίας.
      Αν η γραφειοκρατία είχε "ιδιωτική συλλογική περιουσία", χρειάζεται να καταδειχτεί ο τρόπος με τον οποίο οι σοβιετικές σχέσεις παραγωγής κατοχύρωναν την διατήρηση της εν λόγω «ιδιοκτησίας» στα πλαίσια της «γραφειοκρατικής συλλογικότητας».Θα περιμέναμε να αποδείξει ο Κ.Καστοριάδης, ότι τα μέσα παραγωγής παρέμεναν στα χέρια ενός συγκεκριμένου κυρίαρχου στρώματος το οποίο θα ήταν κλειστό προς την υπόλοιπη κοινωνία. Ως συνέπεια των προηγούμενων χρειάζονταν να αποδειχθεί ότι η αναπαραγωγή της συγκεκριμένης «άρχουσας τάξης» στηρίζονταν σε κάποιους ιδιαίτερους, προφανώς συλλογικούς δεσμούς μεταξύ παλαιών και νέων μελών της.
      Πως άλλωστε θα μπορούσε η γραφειοκρατία από την μία να είναι ιδιοκτήτρια των μέσων παραγωγής χωρίς να τα κληρονομεί η τελευταία στους απογόνους της;

      Αντί για αυτό ο Κ.Καστοριάδης να παρουσίασει κάποια στοιχεία και λέει ότι «Η κληρονομικότητα των προνομίων είναι ολοκληρωτικά εγγυημένη όχι από κάποιους νομικούς κανόνες αλλά από κοινωνικούς νόμους που διέπουν τον γραφειοκρατικό χώρο.». Ο Κ.Καστοριάδης αποφεύγει κάποια πληροφορία για αυτούς τους «κοινωνικούς νόμους». Αποφεύγει δηλαδή την συστηματική εξέτασή τους παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αναγκαίο, εφόσον πρόκειται για μηχανισμό λειτουργίας-αναπαραγωγής της «γραφειοκρατικής ταξικής εξουσίας».

      Ο Καστοριάδης ισχυρίζεται πως σκοπός της γραφειοκρατίας είναι(ήταν) η παραγωγή και η ιδιοποίηση όσο γίνεται "περισσότερης υπεραξίας". Όμως αφού υπάρχει υπεραξία για ένα μαρξιστή σημαίνει πως η σοβιετική οικονομία στηρίζεται σε μία καθολική εμπορευματική παραγωγή και σε καθολικές αξιακές σχέσεις, διότι μόνο σε αυτά τα πλαίσια το υπερπροϊόν παίρνει αξιακή μορφή, καθίσταται υπεραξία. Ο ίδιος ο Καστοριάδης μας πληροφορεί ότι «οι συνθήκες ισχύος του νόμου της υπεραξίας ...απουσιάζουν στην σοβιετική οικονομία»(Για το καθεστώς της ΕΣΣΔ και ενάντια στην υπεράσπισή του) και ότι «εδώ ο νόμος της αξίας χάνει το περιεχόμενό του, εφόσον οι συνθήκες εφαρμογής του δεν υπάρχουν»(Το πρόβλημα της ΕΣΣΔ και η δυνατότητα μίας τρίτης ιστορικής λύσης). Απομένει να θαυμάσουμε τον «μαρξιστή» Καστοριάδη και το πλήθος των «επιστημονικών του επισημάνσεων» όταν «ανακαλύπτει» την παραγωγή και ιδιοποίηση της υπεραξίας σε μία κοινωνία όπου ο νόμος της αξίας δεν ισχύει.Ilief

      Διαγραφή
  3. με αφορμη τη συγκεκριμενη ανάρτηση που πιανει πάλι το νήμα Σοβιετ/Συντακτικη Συνέλευση κτλ., θέλω να σου απευθυνω μια ερωτηση που από παλιά έψαχνα την ευκαιρία:

    γιατί οι Μπολσεβίκοι προχώρησαν σε εκλογές το Δεκέμβρη του 1917 ,αν θυμάμαι καλά, για τη συγκρότηση Συντακτικής; είναι μετά τη νίκη της Επανάστασης, μετά τη νίκη των Σοβιέτ και επιτρέπουν μία κίνηση που μπορεί να οδηγήσει, μετά από όλα αυτά σε χτίσιμο ξανά δυαδικής εξουσίας , και πράγματι η ΔΥΑΔΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ ΞΑΝΑΧΤΙΖΕΤΑΙ, και αναγκάζονται να τη γκρεμίσουν, αφού βέβαια πρώτα απηυθυναν το γνωστό τελεσίγραφο, που οδηγούσε πάλι σε εθελοντική αυτοκαταργηση-αυτογκρεμισμα.

    που οφείλονται όλα αυτά; ποιος είναι ο ταξικός συσχετισμός που οδηγεί σε αυτά, ποια είναι η ιστορία του πράγματος; γιατί αυτό το ζιγκ-ζαγκ;

    drazen

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είχα κάνει σχετική ανάρτηση για το θέμα. Η γνώμη μου είναι πως τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Μπολσεβίκοι είχαν την πρόθεση να διατηρήσουν ένα σχήμα σαν αυτό που κατά τον Πουλαντζά πρότεινε η Λούξεμπουργκ, δηλαδή ένα σχήμα που θα στηριζόταν ΚΑΙ στην άμεση δημοκρατία των Σοβιέτ και στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Το γιατί νομίζω πως είναι αυταπόδεικτο: δεν είχαν οι ίδιοι αντιληφθεί την δικτατορία του προλεταριάτου ως κάτι ασύμβατο με θεσμούς αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, πίστευαν ότι θα μπορούσαν να έχουν έναν δημοκρατικό σοσιαλισμό. Η άρνηση του κοινοβουλίου όμως να δεχθεί την ανωτερότητα θεσμικά της εξουσίας των Σοβιέτ οδήγησε τον Λένιν στην απόφαση της ρήξης με την αρχή του κοινοβουλευτισμού. Λίγο μετά ήρθε ο εμφύλιος, που ενίσχυσε πολύ περισσότερο την ανάγκη κατασταλτικής χρήσης της ΔτΠ. Όπως είχα τότε γράψει τα προβλήματα που θέτει η πρώτη περίοδος της Οκτωβριανής παραμένουν ως σήμερα άλυτα στο θεωρητικό επίπεδο, και σίγουρα δεν λύνονται από εξυπνάδες τύπου Πουλαντζά, αφού ο τελευταίος δεν πάει βήμα ουσιαστικά πέρα από τον Κάουτσκι, όσο κι αν προβάλλει τη Λούξεμπουργκ ως βάση της σκέψης του. Διότι βέβαια αυτό το οποίο προτείνει ο Πουλαντζάς (δια της Λούξεμπουργκ) ως λύση είναι αυτό ακριβώς που έκαναν οι Μπολσεβίκοι μετά την επανάσταση και την προκήρυξη εκλογών και απέτυχε.

      Διαγραφή
    2. Βλ. εδώ:
      http://leninreloaded.blogspot.com/2012/03/iv.html
      http://leninreloaded.blogspot.com/2012/03/v.html

      Διαγραφή
  4. Μπράβο Αντώνη, για άλλη μια φορά, για το ακαταπόνητο κουράγιο σου να διαλύεις τις αυταπάτες και τα αριστερά φληναφήματα.


    rednready2

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Εορταστικό Δημοκρατικό Ανέκδοτο :



    Στο ίδιο μήκος κύματος και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, Παναγιώτης Κουρουμπλής, έκανε λόγο για ατόπημα εκ μέρους του ΚΚΕ και δήλωσε πως είναι μεν «σεβαστές» οι πολιτικές εκτιμήσεις και αναλύσεις των κομμάτων, από την άλλη πλευρά όμως «το να λέμε γενικώς ότι εδώ υπηρετούμε όλοι οι υπόλοιποι το μεγάλο κεφάλαιο είναι ένας άδικος προσδιορισμός. Πιστεύω για τη συντριπτική πλειοψηφία των συναδέλφων, πως δεν είμαστε εκπρόσωποι κανενός κεφαλαίου».

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ο Τ.Κλιφ στον «Κρατικό Καπιταλισμό στην Ρωσία» ισχυρίζεται ότι: 1) Η διαφορά μισθών είναι στοιχείο που διακρίνει την κυρίαρχη τάξη από την υπόλοιπη κοινωνία.Η γραφειοκρατία ήταν ενιαίο στρώμα με κοινά συμφέροντα αντιθέτων της κοινωνίας, με ενιαία αυτοσυνείδηση.2)&έχει«συλλογική ιδιοκτησία».3) Η γραφειοκρατία«μεταβίβαζε»τις επαφές της.4) ΕΣΣΔ =«Κρατικός Καπιταλισμός».5)Η ΕΣΣΔ μία «ενιαία επιχείρηση-ιδιοκτησία της γραφειοκρατίας».Ο«βαθμός εκμετάλλευσης»των σοβιετικών εργατών είναι m/v(όπου m η υπεραξία και v o μισθός)δεν εξαρτάται από την αυθαιρεσία της γραφειοκρατίας αλλά από τον διεθνή ανταγωνισμό.6)Ο διεθνής κεφαλαιοκρατικός ανταγωνισμός δεν είναι των εμπορευμάτων και κεφαλαίων αλλά ο στρατιωτικός ανταγωνισμός.7)Δεν υπήρχαν θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και τις ιμπεριαλιστικές χώρες. Υπήρχαν «δυνάμεις» που αποσκοπούσαν στην «επαναστατική»ουσιώδη ανατροπή του «σταλινικού κρατικού καπιταλισμού»
    --ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ--(1)Με βάση την Μαρξιστική θεώρηση των τάξεων, οι κοινωνικές τάξεις δεν είναι απλά νομείς διαφορετικών μεριδίων του παραγόμενου προϊόντος αλλά φορείς συγκεκριμένων και ιστορικά αναγκαίων σχέσεων παραγωγής. Δηλαδή σχέσεων ιδιοκτησίας των παραγωγικών δυνάμεων. Οι σχέσεις αυτές συνιστούν την ουσία των κοινωνικών φαινόμενων, τον μηχανισμό κίνησης–εξέλιξης της κοινωνίας.(2)Αν ίσχυε, τότε η γραφειοκρατία θα ήταν αυστηρά οριοθετημένο και περιχαρακωμένο σώμα από την υπόλοιπη κοινωνία, με δικαιώματα κληρονομικής μεταβίβασης των κρατικών αξιωμάτων στους γόνους δηλαδή, αποτελούσε ενός τύπου«κάστας».Όμως ο γραφειοκράτης ούτε ήταν ιδιοκτήτης ούτε μεταβιβάζει το «κληρονομικό του αξίωμα» στα παιδιά του.(3) Τι θα συμβεί αν ο γραφειοκράτης πέσει σε δυσμένεια; Αν οι επαφές δεν βοηθήσουν τον γόνο να διαδεχτεί τον πατέρα; Αν προωθηθεί άλλος; Η πλασματική εξουσία της «μεταβίβασης των επαφών» από πατέρα σε γιο δεν μπορεί να αντικαθιστά π.χ. την μεταβίβαση ενός εργοστασίου, ή ενός εκατομμυρίου ρουβλίων. Άρα οι αντικειμενικές και αναγκαίες σχέσεις ιδιοκτησίας καταλήγουν σε μία αναγωγή τυχαίων περιστατικών, σε μία μη επιστημονική περιγραφή.(4)Τότε θα υπήρχαν βασικά γνωρίσματα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής(π.χ.ο νόμος της αξίας, η ύπαρξη ιδιωτικής παράλληλα με την κρατική περιουσία των μέσων παραγωγής, η εμπορευματοποίηση της εργατικής δύναμης, ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεμονωμένων εμπορευματοπαραγωγών, η συσσώρευση κεφαλαίου ως ύψιστου σκοπού της παραγωγής, η ανεργία). Όπως διαπιστώνει ο Τ.Κλιφ αυτά τα χαρακτηριστικά δεν υπήρχαν.(5)Μιας και υπάρχει«υπεραξία»να γίνει λόγος&για το ποσοστό κέρδους. Επίσης να αποδειχθεί η οργανική συμμετοχή της ΕΣΣΔ στην διαμόρφωση της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας μέσω του παγκόσμιου ανταγωνισμού για το μοίρασμα των αγορών και του χώρου εξαγωγής κεφαλαίου. Όμως όπως παραδέχεται ο Τ.Κλιφ οι εισαγωγές-εξαγωγές μειώθηκαν στα τέλη των 5ετών.(6)Οι πολεμικές προετοιμασίες και συγκρούσεις αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο των σχέσεων μεταξύ καπιταλιστικών κρατών, ωστόσο όμως, ο πολεμικός ανταγωνισμός πηγάζει από τον ανταγωνισμό των κεφαλαίων και εμπορευμάτων και υπάρχει ως πτυχή του τελευταίου. Η σύγκρουση μεταξύ των καπιταλιστικών επιχειρήσεων γίνεται για την ιδιοποίηση της παραγόμενης υπεραξίας και δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την πολεμική σύγκρουση. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα είχαμε κατάργηση του νόμου της υπεραξίας και συνάμα του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Επιπλέον η ΕΣΣΔ αποσκοπούσε στην υπεράσπιση του σοσιαλιστικού κράτους από τις επιβουλές του καπιταλιστικού της περίγυρου.(7)Οι «επαναστατικές»δυνάμεις που στις δηλώσεις τους ο Τ.Κλιφ ανακάλυψε τις αρχές της «σοσιαλιστικής δημοκρατίας» ήταν: Oι άντρες του Βλάσοφ, στρατηγoύ του σοβιετικού στρατού, που αφού αιχμαλωτίστηκε, πολέμησε στην πλευρά των ναζιστικών ενόπλων δυνάμεων και του Μπαντέρα,αρχηγού οργάνωσης Ουκρανών εθνικιστών(UPA), συνεργατών των γερμανικών κατοχικών στρατευμάτων, καιυπεύθυνων για την εξόντωση εκατοντάδων Εβραίων. Η περιφρόνηση στην ουσιώδη ταξική αντίθεση μεταξύ ΕΣΣΔ και των ιμπεριαλιστικών-φασιστικών κρατών, τον οδηγεί να θεωρεί τα ανδρείκελα των ναζί ως προοδευτικούς αριστερούς.Ιlief

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Τι δεν ηταν η ΕΣΣΔ.Κριτική στην «συλλογική κομματική αστική τάξη» του Σαρλ Μπέτελεμ.

    Πέρα του Τ.Κλίφφ και του «Κρατικού Καπιταλισμού στη Ρωσία», η αναγωγή της γραφειοκρατίας σε «κρατική αστική τάξη» και η ταύτιση κρατικού καπιταλισμού με τον σοσιαλισμό αποτελούν εναλλακτική «ερμηνεία» και άλλων. Η ποιο χαρακτηριστική από παρόμοιες ερμηνείες είναι ενός ιδεολόγου του Μαοϊσμού του Σαρλ Μπέτελεμ. Σύμφωνα με τον τελευταίο, η αποκομμένη από τον λαό γραφειοκρατία έχει μετεξελιχθεί σε μία νέα αστική τάξη που είναι η συλλογική κομματική αστική τάξη. Όσο αφορά την κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, αυτή αποτελεί μία «συλλογική κρατική καπιταλιστική ιδιοκτησία». Ήταν «καπιταλισμός νέου τύπου».
    Όμως αυτή η θέση ενέχει μεθοδολογικές αδυναμίες. Εφόσον ήταν «καπιταλισμός» απαιτείται η τεκμηρίωση της αστικής κυριαρχίας, της αστικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής καθώς και των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων εν γένει. Ουσιώδες γνώρισμα της κεφαλαιοκρατίας αποτελεί η ύπαρξη αποξενωμένων ιδιοκτητών – κεφαλαιοκρατών και ο ανταγωνισμός μεταξύ αυτών. Είναι όντως ένας πολύ «περίεργος» καπιταλισμός αυτός στον οποίο απουσιάζει ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής, οι κρίσεις υπερπαραγωγής, η ανεργία, η συσσώρευση κεφαλαίου ως ύψιστου σκοπού της παραγωγής, η πόλωση φτώχειας – πλούτου.
    Και είναι πάρα πολύ αστείο να παρουσιάζεται η σοσιαλιστική κρατική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής στην ΕΣΣΔ ως συλλογικής αστικής ιδιοκτησίας. Η συνένωση της παραγωγής στα χέρια του κράτους, σημαίνει την κατάργηση της οικονομικής αποξένωσης και άρνησης της αστικής – ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Όπως επισημαίνει ο Κ.Μαρξ «η ανάπτυξη της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής μετατρέπει σε αναγκαιότητα την διαρκή αύξηση του κεφαλαίου που είναι τοποθετημένο σε μία βιομηχανική επιχείρηση και ο ανταγωνισμός επιβάλει στον κάθε ατομικό κεφαλαιοκράτη τους εσωτερικούς νόμους του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής σαν εξωτερικούς αναγκαστικούς νόμους. Τον αναγκάζει να αυξάνει διαρκώς το κεφάλαιο του για να το διατηρεί και μόνο με προοδευτική συσσώρευση μπορεί να το αυξάνει»(Κεφάλαιο Τόμος Ι). Η εξαφάνιση του ανταγωνισμού ως μοναδικής σχέσης μεταξύ των μεμονωμένων εμπορευματοπαραγώγων σημαίνει κατάργηση των νόμων της υπεραξίας και της καπιταλιστικής συσσώρευσης.
    Οι σοβιετικοί ιθύνωντες δεν ήταν καπιταλιστές, ούτε είχαν μέσα παραγωγής, ούτε «μεταβίβαζαν», ούτε κληροδοτούσαν τα προνόμιά τους. Ο Μπετελέμ ωστόσο «ανακαλύπτει» επηρεασμένος από τον Ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ, πως μία επιδίωξη της «σοβιετικής αστικής τάξης» -πέρα από την «συσσώρευση»- είναι και η «παγκόσμια κυριαρχία». Όμως πως μπορεί να γίνει αυτό όταν η «καπιταλιστική» ΕΣΣΔ, δεν συμμετείχε στον παγκόσμιο καπιταλιστικό ανταγωνισμό για το μοίρασμα των αγορών και του χώρου εξαγωγής κεφαλαίων;
    Ποιο απλά: Μία αστική εξουσία στην ΕΣΣΔ δεν θα ανέχονταν ούτε στιγμή την σοσιαλιστική κρατική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και το πρώτο μέλημά της θα ήταν η ιδιωτικοποίηση τους, όπως άλλωστε συνέβηκε μετά την αστική αντεπανάσταση. Με την παλινόρθωση του καπιταλισμού στην ΕΣΣΔ, ακολούθησαν η ιδιωτικοποίηση των μέσων παραγωγής, η καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων, η μαζική εξαθλίωση των πολιτών. Το οποίο σηματοδοτεί και την οριστική ανασκευή των θεωριών περί «κρατικού καπιταλισμού» ή «νέας μορφής καπιταλισμού». Εξάλλου πως είναι δυνατή η παλινόρθωση της κεφαλαιοκρατίας σε ένα κράτος αν αυτό ήταν ήδη καπιταλιστικό;Ιlief

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Τι δεν ήταν η ΕΣΣΔ μέρος 3ο . Ο «γραφειοκρατικός κολλεκτιβισμός», και η «διευθυντική κοινωνία»

    Μία από τις αρκετές αδυναμίες του Τρότσκι σχετικά με την κοινωνική φύση της Σοβιετικής Ένωσης ήταν να ερμηνευτεί η οργανική σύνδεση μεταξύ γραφειοκρατίας και «σοβιετικού» τρόπου παραγωγής. Αυτή οδήγησε κυρίως οπαδούς του (κάποιοι εξ αυτών μετέπειτα αποστάτες της 4ης Διεθνούς) σε «νέες ερμηνείες». Όπου προσπάθησαν να συνδέσουν την γραφειοκρατία με τις σχέσεις ιδιοκτησίας-παραγωγής, αποδίδοντας της χαρακτήρα ξεχωριστής κοινωνικής τάξης.

    Κατά τον «γραφειοκρατικό κολεκτιβισμό» του Μπρούνο Ρίτζι, τα μέσα παραγωγής αποτελούν συλλογική ιδιοκτησία της γραφειοκρατίας η οποία εκμεταλλευόμενη το σοβιετικό προλεταριάτο, ιδιοποιείται την υπεραξία. Ο Ρίτζι εκλάμβανε ως φαινόμενο αυτής της τάσης την εμφάνιση των φασιστικών καθεστώτων και την πολιτική του New Deal στις ΗΠΑ. Ο Τζέημς Μπέρναμ υποστήριζε στο έργο του «Η επανάσταση των διευθυντών», ότι η οικονομική και πολιτική εξουσία περνά στα χέρια των διευθυντών. Οι οποίοι επιβάλουν μία νέα άρχουσα τάξη σε ένα νέο καθεστώς. Σύμφωνα με τον Μπέρναμ, η Σοβιετική Ένωση δεν ήταν σοσιαλιστικό καθεστώς αφού η εργατική τάξη αποδείχτηκε ανίκανη να πάρει την εξουσία, αλλά μετεξελίχθηκε προς την διευθυντική κοινωνία η οποία θα αντικαταστήσει την κεφαλαιοκρατία σε παγκόσμια κλίμακα. Η ιδιοκτησία της τάξης των διευθυντών θα είναι κατά τον Μπέρναμ, συλλογική και θα στηρίζεται στον έλεγχο των κρατικοποιημένων μέσων παραγωγής. Αυτό δηλαδή που θα κατέχουν οι διευθυντές είναι το κράτος και μέσω του κράτους κατέχουν συλλογικά τα κρατικοποιημένα μέσα παραγωγής.

    Παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έπρεπε να καθοριστεί η στάση των οπαδών του Τρότσκι, μία σημαντική αφορμή αποτέλεσε η συζήτηση στις τάξεις του SWP, αμερικάνικου τμήματος της 4ης Διεθνούς αναφορικά με την φύση και την στάση που έπρεπε να κρατήσουν οι Τροτσκιστές απέναντι στην Σοβιετική Ένωση σε μία ενδεχόμενη παγκόσμια σύραξη. Το 1939 μία εσωκομματική αντιπολίτευση με αρχηγούς και μετέπειτα αποστάτες του Τροτσκισμού Μ.Σαχτμαν και Τζ.Μπέρνχαμ αμφισβήτησαν ανοιχτά την άποψη του Τρότσκι ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν εκφυλισμένο εργατικό κράτος, υποστηρίζοντας πως επρόκειτο για νέο σχηματισμό, όπου η γραφειοκρατία ήταν η άρχουσα τάξη.

    Κριτική στις παραπάνω απόψεις έκανε ο ίδιος Τρότσι, ο οποίος υπερασπιζόμενος την Σοβιετική Ένωση απέρριπτε αυτές τις θεωρίες. Βασικά χαρακτηριστικά των κοινωνικών τάξεων είναι κυρίως η σχέση τους με τα μέσα παραγωγής και ότι κάθε νέα άρχουσα τάξη αποτελεί φορέα νέων και αναγκαίων σχέσεων εκμετάλλευσης και ενός ανώτερου επιπέδου ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων. Σε αντίθεση με τις τάξεις, η γραφειοκρατία δεν έχει ανεξάρτητες ρίζες στην διαδικασία της παραγωγής και διανομής(Η ταξική φύση της Σοβιετικής Ένωσης). Ο Τρότσκι καλούσε τους εκπροσώπους αυτών των θεωριών για εκλεκτικισμό, ο οποίος οδηγούσε στην ταύτιση της ΕΣΣΔ με τα φασιστικά καθεστώτα «στη βάση της ομοιότητας ορισμένων εξωτερικών χαρακτηριστικών διαφορετικής προέλευσης, διαφορετικού ειδικού βάρους. διαφορετικής σημασίας» (Η ΕΣΣΔ στον πόλεμο).
    Αξίζει να σημειωθεί πως η αδυναμία αντίληψης της κύριας ταξικής διαφοράς μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των ιμπεριαλιστικών κράτη, οι αυθαίρετες θεωρητικές γενικεύσεις για την κοινωνική φύση της Σοβιετικής ένωσης, ήταν μία «εύπεπτη», όμως μη επιστημονική εξήγηση. Οι «ίσες αποστάσεις» που αποτελούσαν συνέπεια των θεωριών που ταύτιζαν την γραφειοκρατία με την «νέα άρχουσα τάξη», αποτέλεσαν έναν από τους «προπομπούς» της ανιστόρητης «ταύτισης» φασισμού – σοσιαλισμού. Με αφορμή «εισηγήσεις» μερίδας του συντηρητικού πολιτικού κόσμου της Σουηδίας το 2006, την «ταύτιση» αναπαράγει η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπου σε κάποιες χώρες της Ε.Ε., τα SS τιμούνται ως «ήρωες» (ενώ τα κομμουνιστικά σύμβολα είναι απαγορευμένα) και περιορίζονται ή δεν υπάρχουν τα αστικά δικαιώματα μειονοτικών πληθυσμών. Όλα αυτά στην Ευρωπαϊκή Ένωση των «ελευθεριών»(των 4 του Μάαστριχ), της «προόδου», «της δημοκρατίας», της «Ευρώπης των λαών» που λέει ο ΣΥΡΙΖΑ.Ιlief

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. "δεν είχαν οι ίδιοι αντιληφθεί τη δικτατορία του προλεταριάτου ως κάτι σαύμβατο με θεσμούς αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας"

    ωραία. εδώ, σε αυτή τη συνύπαρξη,σε αυτή την καταρχήν αποδοχή των θεσμών αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, δεν υπάρχει μια σχέση έντασης με την κρισιμότατη (βλ. και Ελλάδα Μαιος-Ιουνιος 2011) παραδοχή του Λένιν που ανήρτησες τις προηγούμενες μέρες ,ότι δηλαδή η αυθόρμητη κυρίαρχη ιδεολογία μέσα στον καπιταλισμό είναι η αστική ιδεολογία και ότι χρειάζεται εξοντωτική και πολύπλευρη -μακρόχρονη (τα γράφω όπως τα καταλαβαίνω, διόρθωσε με, προφανως)δουλειά της πρωτοπορίας για να "σπάσει " αυτη την κυριαρχία; εφόσον αυτά είναι γνωστά, γιατί υπάρχει η διακινδύνευση των εκλογών, 1 μόλις μήνα μετά την επανάσταση, και ενώ είναι γνωστός ο βραδύς ρυθμός αλλαγής των συνειδήσεων. (το καταλάβαμε μια χαρά και εμείς αυτη την τριετία, πάνω στο πετσί μας, κυριολεκτικά.....)

    η -στα ματια μου- μοναδική προφανής απάντηση, ότι πολύ απλά υπερεκτίμησαν, λόγω της ευκολίας νίκης στα εργατικά κέντρα, το βαθμό κυριαρχίας της εργατικής ιδεολογίας ,το βαθμό κυριαρχίας του μπολσεβικικου κόμματος, είναι σωστή; Η υπάρχει κάτι άλλο; (κάποια πολιτική δέσμευση-αξιοποίηση του αιτήματος για Συντακτική π.χ. από τους Μπολσεβίκους τους προηγούμενους μήνες)

    drazen

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "η -στα ματια μου- μοναδική προφανής απάντηση, ότι πολύ απλά υπερεκτίμησαν, λόγω της ευκολίας νίκης στα εργατικά κέντρα, το βαθμό κυριαρχίας της εργατικής ιδεολογίας ,το βαθμό κυριαρχίας του μπολσεβικικου κόμματος, είναι σωστή;"

      Κατά τη δική μου κρίση, ναι, είναι σωστή, αν προσθέσει κανείς όμως ότι το πρόβλημα ήταν ταυτόχρονα ΚΑΙ θεωρητικό, δηλαδή ότι δεν είχε ποτέ πλήρως διασαφηνιστεί --ούτε στο Κράτος και επανάσταση-- το κατά πόσο η ΔτΠ θα μπορούσε να συνυπάρξει με τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς, νοουμένου βέβαια ότι το Κοινοβούλιο μετά το 1917 ήταν εξ ολοκλήρου "αριστερό". Είχε υποτιμηθεί θεωρητικά, αυτό γράφω στη σχετική ανάρτηση, η δύναμη του ίδιου του κοινοβουλίου ως θεσμού να λειτουργήσει ως αστικό ανάχωμα, ανεξάρτητα από την συγκυριακή πολιτική του σύνθεση.

      Διαγραφή
  10. thanx.

    αισθανεσαι ότι είσαι, μαζί με άλλους βέβαια, στη θέση να απαντήσεις ΣΗΜΕΡΑ αν είναι πλέον λυμένο θεωρητικά-πρακτικά-ιστορικά το ερώτημα αν είναι δυνατό να συνυπάρξουν δτπ και θεσμοί αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας;

    δεν θέλω προς θεού να απαντήσεις με σεντόνι και να κουράζεσαι, ούτε καν.ένα ναι -όχι θα μου έφτανε.

    Ο Π.Παπακωνσταντίνου (το ξέρω ότι δεν τον συμπαθείς-πολιτικά-καθόλου) είχε πει πριν κανα μηνα ότι πρέπει επιγόντως να ξαναδουλέψουμε πάνω στο "Κράτος και Επανάσταση"

    drazen

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τώρα τι να πω για την φράση του Π.Π; Λίγη τσίπα να του πω μόνο, ας αφήσει και κάτι όρθιο αυτός ο άνθρωπος. (Και δεν είναι θέμα συμπάθειας, ο άνθρωπος γράφει τη μια παπάτζα μετά την άλλη).

      Το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί θεωρητικά. Είναι αλήθεια ότι η ένταση της δικτατορίας, η καταναγκαστική της σφοδρότητα, θα είναι τόσο μικρότερη όσο πλατύτερη είναι η βάση στήριξής της. Αυτό είναι ήδη κάτι που παρατηρεί ο Λένιν στο Κράτος και επανάσταση. Από την άλλη, η απειλή πολέμου από έξω είναι επίσης αλήθεια ότι αποτελεί κεντρικό πρόβλημα, αφού ενθαρρύνει αυτόματα την εντατικοποίηση της καταστολής με σκοπό την διάλυση "πέμπτης φάλαγγας" στο εσωτερικό.

      Αυτό που μπορούμε να πούμε, κατά τη γνώμη μου, είναι πως είναι απαραίτητο

      α) Να μην υποχωρεί θεσμικά η ισχύς της άμεσης προλεταριακής δημοκρατίας (Σοβιέτ) απέναντι στην ισχύ του κόμματος αλλά να εξασφαλίζεται η αυτονομία του ενός από το άλλο
      β) Η σοσιαλιστική οικοδόμηση να συνοδεύεται από διαρκή και ακαταπόνητη καλλιέργεια των ιδεών που αντιστοιχούν σ' αυτή, την ενεργή συμμετοχή των μαζών στην αυτο-εκπαίδευση πάνω στην ιδεολογία του Μαρξισμού-Λενινισμού
      γ) Να μην υπάρχει ούτε υπερβολική βιασύνη ούτε όμως και αναβλητικότητα σχετικά με ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις των κοινωνικών σχέσεων εντός του σοσιαλισμού
      δ) Να διασφαλίζεται η συμμετοχή των γυναικών στα ανώτατα κλιμάκια της άσκησης εξουσίας περισσότερο από ό,τι έγινε στους Μπολσεβίκους, όπου ήταν σχεδόν καθολικά απούσες από την ΚΕ
      ε) Να ενθαρρύνονται, το νωρίτερο δυνατόν στοιχεία αποκέντρωσης της εξουσίας σε τοπικό επίπεδο και να μην επιτρέπεται, ταυτόχρονα, ο κατακερματισμός που θα επέτρεπε τοπικές αυθαιρεσίες απ' το να ελέγχονται σε κεντρικό επίπεδο
      στ) Να ενθαρρύνεται η θεωρητική δουλειά και ο θεωρητικός διάλογος μέσα στα πλαίσια της ΔτΠ για τα προβλήματα που ανακύπτουν
      ζ) Να διαχωρίζεται, θεωρητικά και πρακτικά, η λεκτική βία της ιδεολογικής αντιπαράθεσης από την φυσική βία, να υπάρχει δηλαδή επιμονή στη διαμεσολάβηση της βίας από τον λόγο σε πείσμα των θεωρήσεων ότι δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην λεκτική/συμβολική και φυσική βία.

      Διαγραφή
  11. Μετά το "ζ" εγώ θα προσέθετα και το εξής,
    η) Να κατοχυρώνεται συνταγματικά και να διασφαλίζεται πρακτικά η ελευθερία στην καλλιτεχνική δημιουργία και έκφραση, την επιστημονική διδασκαλία και έρευνα, την είδηση- τη δημοσιογραφική έρευνα. Τέλος, την ιδεολογική και πολιτική διαφοροποίηση -με όριο φραγής την προσπάθεια υποστήριξης/υπεράσπισης/εξύμνησης φυλετισμού, εθνικισμού και κοινωνικοικονομικών εκμεταλευτικών συστημάτων.
    Δεκτό υποθέτω, σωστά;

    ΑπάντησηΔιαγραφή