Σάββατο, 22 Δεκεμβρίου 2012

Σχετικά με ένα σημαντικό και προβληματικό σημείο στα "Τετράδια της φυλακής" του Αντόνιο Γκράμσι

Στις 7 Μαρτίου του 2012, δημοσίευσα εδώ ένα απόσπασμα από τα Τετράδια της φυλακής του Αντόνιο Γκράμσι που αφορά την πολιτική κρίση. Το υπενθυμίζω:
Σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο της ιστορικής τους ζωής, οι κοινωνικές τάξεις αποκολλούνται από τα παραδοσιακά τους κόμματα. Με άλλα λόγια, τα παραδοσιακά κόμματα σε αυτή τη συγκεκριμένη οργανωτική μορφή, με τους συγκεκριμένους ανθρώπους που τα απαρτίζουν, τα εκπροσωπούν και τα οδηγούν, δεν τυγχάνουν πια αναγνώρισης απ' την τάξη τους (ή το τμήμα της τάξης τους) ως εκφράσεις της. Όταν συμβούν τέτοιες κρίσεις, η άμεση κατάσταση γίνεται ευάλωτη και επικίνδυνη, επειδή ανοίγεται το πεδίο για βίαιες λύσεις, για την δράση άγνωστων δυνάμεων, όπως εκπροσωπείται από χαρισματικούς "ανθρώπους του πεπρωμένου."
Αυτές οι καταστάσεις σύγκρουσης ανάμεσα στους "εκπροσωπούμενους και τους εκπροσώπους" αντηχούν από το πεδίο των κομμάτων [...] σε όλον τον κρατικό μηχανισμό, επιτείνοντας την σχετική ισχύ της γραφειοκρατίας, των υψηλών χρηματοπιστωτικών δυνάμεων, της Εκκλησίας, και γενικά όλων των σωμάτων που είναι σχετικά ανεξάρτητα από τις μεταβολές της κοινής γνώμης. [...] Σε κάθε χώρα η διαδικασία είναι διαφορετική, αλλά το περιεχόμενό της το ίδιο. Και το περιεχόμενο είναι η κρίση της ηγεμονίας της άρχουσας τάξης, η οποία συμβαίνει είτε γιατί η άρχουσα τάξη έχει αποτύχει σε κάποιο θεμελιώδες πολιτικό εγχείρημα, για το οποίο απαίτησε ή απέσπασε δια της βίας, την συναίνεση των πλατιών μαζών [...] είτε γιατί τεράστια κομμάτια της μάζας [...] έχουν ξαφνικά περάσει από μια κατάσταση πολιτικής παθητικότητας σε μια κάποια δραστηριότητα, και προωθούν αιτήματα που αν συνυπολογιστούν, αν και δεν διατυπώνονται οργανικά, ωστόσο φτάνουν στο άθροισμα της επανάστασης. Γίνεται λόγος για μια "κρίση αυθεντίας": αυτή ακριβώς είναι η κρίση ηγεμονίας, ή η γενική κρίση του κράτους. 

Η κρίση δημιουργεί καταστάσεις που είναι επικίνδυνες βραχυπρόθεσμα, επειδή τα διάφορα στρώματα του πληθυσμού δεν μπορούν όλα να προσανατολιστούν το ίδιο γρήγορα, ούτε να ξαναοργανωθούν με τον ίδιο ρυθμό. Η παραδοσιακή άρχουσα τάξη, η οποία έχει στη διάθεσή της πολλά εκπαιδευμένα επιτελεία, αλλάζει ανθρώπους και προγράμματα, και, με μεγαλύτερη ταχύτητα απ' αυτή που κατορθώνουν οι υποτελείς τάξεις, ξανα-αποκτά τον έλεγχο που της ξέφευγε απ' τα χέρια. Μπορεί να κάνει θυσίες και να εκτεθεί σε αβέβαιο μέλλον με δημαγωγικές υποσχέσεις· κρατά όμως την εξουσία, την επιτείνει προς το παρόν, και τη χρησιμοποιεί για να συντρίψει τον αντίπαλό της και να διαλύσει τα ηγετικά του επιτελεία, τα οποία δεν μπορεί να είναι ούτε πολυάριθμα ούτε πολύ καλά εκπαιδευμένα. Το πέρασμα του στρατού πολλών διαφορετικών κομμάτων κάτω απ' το λάβαρο του ίδιου κόμματος, το οποίο αναλαμβάνει την ευθύνη για τις ανάγκες όλης της τάξης και την εκπροσωπεί καλύτερα είναι οργανικό και φυσιολογικό φαινόμενο, ακόμα κι αν ο ρυθμός του είναι πολύ ταχύς -- στην πραγματικότητα σχεδόν σαν κεραυνός σε σύγκριση με περιόδους ηρεμίας. Εκπροσωπεί την σύντηξη μιας ολόκληρης κοινωνικής τάξης κάτω από μία και μόνο ηγεσία, η οποία αυτή και μόνο θεωρείται ικανή να επιλύσει ένα αποπνικτικό πρόβλημα ύπαρξής της και να αποσοβήσει έναν θανάσιμο κίνδυνο. Όταν η κρίση δεν βρίσκει αυτή την οργανική επίλυση, αλλά αυτή του χαρισματικού ηγέτη, αυτό σημαίνει πως υπάρχει μια στατική ισορροπία [...] σημαίνει πως καμία ομάδα, ούτε οι συντηρητικοί ούτε οι προοδευτικοί, δεν έχει τη δύναμη να νικήσει, και ότι ακόμα και η συντηρητική ομάδα χρειάζεται αφέντη.
Όσα επισημαίνονται στην προηγούμενη ανάρτηση νομίζω πως δείχνουν ξεκάθαρα ότι η απόσταση μεταξύ των συμπτωμάτων που καταγράφει η πρώτη παράγραφος ("τα παραδοσιακά κόμματα σε αυτή τη συγκεκριμένη οργανωτική μορφή, με τους συγκεκριμένους ανθρώπους που τα απαρτίζουν, τα εκπροσωπούν και τα οδηγούν, δεν τυγχάνουν πια αναγνώρισης απ' την τάξη τους (ή το τμήμα της τάξης τους) ως εκφράσεις της") και των πορισμάτων στα οποία προβαίνει η δεύτερη ("το περιεχόμενο είναι η κρίση της ηγεμονίας της άρχουσας τάξης ... Γίνεται λόγος για μια "κρίση αυθεντίας": αυτή ακριβώς είναι η κρίση ηγεμονίας, ή η γενική κρίση του κράτους") είναι τεράστια. 

Με άλλα λόγια επουδενί δεν σημαίνει ότι οποτεδήποτε τα παραδοσιακά κόμματα χάσουν την νομιμοποίηση της εκλογικής τους βάσης στοιχειοθετείται και "κρίση ηγεμονίας ή γενική κρίση του κράτους."

Αυτό καθίσταται σαφές από την τρίτη παράγραφο, που δεν ακολουθεί καθόλου την κατεύθυνση που φαίνεται να ανακοινώνεται στη δεύτερη και όπου περιγράφεται αυτό ακριβώς που συνέβη και συνεχίζει να συμβαίνει μετά την κρίση εκλογικής νομιμοποίησης, κυρίως του ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως της Νέας Δημοκρατίας, στην Ελλάδα: "Η παραδοσιακή άρχουσα τάξη, η οποία έχει στη διάθεσή της πολλά εκπαιδευμένα επιτελεία, αλλάζει ανθρώπους και προγράμματα, και, με μεγαλύτερη ταχύτητα απ' αυτή που κατορθώνουν οι υποτελείς τάξεις, ξανα-αποκτά τον έλεγχο που της ξέφευγε απ' τα χέρια. Μπορεί να κάνει θυσίες και να εκτεθεί σε αβέβαιο μέλλον με δημαγωγικές υποσχέσεις· κρατά όμως την εξουσία, την επιτείνει προς το παρόν, και τη χρησιμοποιεί για να συντρίψει τον αντίπαλό της και να διαλύσει τα ηγετικά του επιτελεία, τα οποία δεν μπορεί να είναι ούτε πολυάριθμα ούτε πολύ καλά εκπαιδευμένα." 

Στην ίδια παράγραφο, ο Γκράμσι φαίνεται να περιγράφει με μεγάλη ακρίβεια και το πέρασμα από το "αστικό κόμμα" στον "πόλο" (ή πόλους) αστικής συσπείρωσης ως συνέπεια της πολιτικής κρίσης: "Το πέρασμα του στρατού πολλών διαφορετικών κομμάτων κάτω απ' το λάβαρο του ίδιου κόμματος, το οποίο αναλαμβάνει την ευθύνη για τις ανάγκες όλης της τάξης και την εκπροσωπεί καλύτερα είναι οργανικό και φυσιολογικό φαινόμενο... Εκπροσωπεί την σύντηξη μιας ολόκληρης κοινωνικής τάξης κάτω από μία και μόνο ηγεσία, η οποία αυτή και μόνο θεωρείται ικανή να επιλύσει ένα αποπνικτικό πρόβλημα ύπαρξής της και να αποσοβήσει έναν θανάσιμο κίνδυνο."

Κατά συνέπεια, η αναφορά σε "κρίση ηγεμονίας ή γενική κρίση του κράτους" δεν μπορεί να συμπίπτει απλώς με την κρίση κομματικής εκπροσώπησης σε ό,τι αφορά παραδοσιακά αστικά κόμματα. Τούτο δεν μοιάζει καθόλου να είναι αυτό στο οποίο καταλήγει ο Γκράμσι, παρά το γεγονός ότι η δεύτερη παράγραφος δημιουργεί την εντύπωση ότι κάτι τέτοιο συμπεραίνει (πιθανώς λόγω μη επαρκούς επεξεργασίας, εφόσον τα Τετράδια δεν είχαν ως στόχο την δημοσίευση και αποτελούνταν από σημειώσεις).

Για να μπορεί να στοιχειοθετηθεί "κρίση ηγεμονίας" δεν αρκεί η κρίση πολιτικής εκπροσώπησης, αλλά θα πρέπει αυτή η κρίση να συνιστά σημείο εκκίνησης για την αναζήτηση εκπροσώπησης σε ένα κόμμα που εκπροσωπεί μιαν άλλη και ανταγωνιστική προς την πρώτη τάξη.

Είναι σαφές, για τον λόγο αυτό, ότι υπάρχουν δύο είδη πολιτικής κρίσης: μια περιορισμένη και επιφανειακή πολιτική κρίση, η οποία επιλύεται από την αστική τάξη με πολιτικά μέσα όπως την χρήση καλά εκπαιδευμένων επιτελείων ή την συσπείρωση της τάξης πίσω από έναν νέο και πιο οικουμενικό πόλο, και μια εκτεταμένη και βαθιά πολιτική κρίση, όπου οι κινήσεις αυτές δεν επαρκούν για να ανασχέσουν την συσπείρωση μαζών που έχουν αποκολληθεί από τα παραδοσιακά κόμματα σε ένα κόμμα που εκφράζει τα ανταγωνιστικά συμφέροντα μιας άλλης τάξης.

Αυτή είναι η αντίληψή μου για το σημείο αυτό και την οπτική που μας δίνει η απτή πολιτική εμπειρία για την ορθή ερμηνεία του.

3 σχόλια:

  1. Κυκλοφορεί ευρέως στο διαδίκτυο το παρακάτω: http://www.onalert.gr/stories/tsipras-exoplismoi-amyntiki-viomixania

    Έχει κανείς πληροφόρηση για το πόσο αξιόπιστο είναι; Ρωτάω γιατί
    α) Προέρχεται από σάιτ αμφιβόλου σχέσης με οτιδήποτε "αριστερό" (νομίζω ειδικεύεται σε θέματα άμυνας)
    β) Κυκλοφορεί από τη γνωστή δεξιά-εθνικιστική χαβούζα του νετ (Αχόρταγος, κλπ)
    γ) Δεν είδα τίποτε να αναφέρεται στον Ριζοσπάστη, που κάτι τέτοια τα έχει ψωμοτύρι όταν έχει πληροφόρηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Λειτουργώντας σαν «πλασιέ» για λογαριασμό της ντόπιας αστικής τάξης, ο Αλ. Τσίπρας στις επαφές που είχε με κυβερνητικούς αξιωματούχους της Βραζιλίας απηύθυνε προσκλητήριο για «μπίζνες» στην Ελλάδα, διαφημίζοντας τα γεωστρατηγικά της πλεονεκτήματα και τη δυνατότητα να αποτελέσει για τα κεφάλαια της Βραζιλίας «πύλη» εισόδου στην αγορά της Ευρώπης!

      Στη συνάντηση με τον υπουργό Αμυνας της Βραζιλίας ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ επισήμανε ότι η Ελλάδα «παραμένει μια χώρα με ανεξάντλητο γεωπολιτικό δυναμικό, συνδυάζοντας τη θέση της στην Ευρωζώνη, τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο, την κεντρική της θέση στους κεντρικούς ενεργειακούς διαύλους».

      Συμπλήρωσε ακόμα ότι «δεν έχει αναπτυχθεί όσο θα μπορούσε η οικονομική και εμπορική συνεργασία των δύο χωρών, καθώς η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει μια δεύτερη πύλη για την οικονομία της Βραζιλίας και γενικότερα της Νότιας Αμερικής στην Ευρώπη μετά την Ιβηρική χερσόνησο».

      Προσκάλεσε δηλαδή τους καπιταλιστές της Λατινικής Αμερικής να αναζητήσουν κέρδη στην Ελλάδα και μέσω αυτής στην Ευρώπη και να διεκδικήσουν μερίδιο του ενεργειακού πλούτου και των δρόμων μεταφοράς ενέργειας, για τα οποία ήδη εκδηλώνεται έντονος ενδοϊμπεριαλιστικός ανταγωνισμός.

      Στο πλαίσιο της ίδιας συνάντησης, ο Βραζιλιάνος υπουργός Αμυνας έθεσε το ζήτημα των εξοπλισμών, εκφράζοντας την ευχή αναβάθμισης των σχέσεων με την Ελλάδα «και στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας των δύο χωρών», με τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ να υπερθεματίζει προτείνοντας να «διερευνηθούν οι συνεργασίες» και σ' αυτό το επίπεδο.

      Για την ιστορία, σημειώνουμε ότι η κυβέρνηση ετοιμάζεται να βγάλει στο σφυρί συνολικά την αμυντική βιομηχανία της χώρας, με τους Ισραηλινούς να είναι οι πρώτοι που ενδιαφέρονται. Ο ΣΥΡΙΖΑ, στο πλαίσιο του άλλου μείγματος διαχείρισης, λέει ότι δε θέλει ιδιωτικοποιήσεις, αλλά συμπράξεις του κράτους με τους ιδιώτες. Σε κάθε περίπτωση, ελάχιστη διαφορά έχει για τους ιδιώτες ο τρόπος με τον οποίο θα πατήσουν πιο γερά το πόδι τους σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας, με τις ευλογίες του (αστικού) κράτους.

      http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=22/12/2012&id=14358&pageNo=12&direction=1



      Greece's main opposition Radical Left Coalition (SYRIZA) leader Alexis Tsipras, was received here on Wednesday by the President of the Republic of Brazil Dilma Vana Rousseff.

      Tsipras was accompanied by Eurodeputy Nikos Hountis, as well as Yiannis Dragasakis, an Athens B' constituency deputy and head of the party's Economic Policy and Programme Committee.

      The SYRIZA delegation met earlier with the country's Defence Minister Celso Amorim, Foreign Minister Antonio de Aguiar Patriota, Foreign Policy Advisor to the President of Brazil Marco Aurélio Garcia and the Parliament's speaker.

      http://www.amna.gr/english/articleview.php?id=2021


      Εσύ τί λες να συζητήσανε; Για τις τροπικές καταιγίδες του Αμαζονίου και την αντιμετώπιση των φαινομένων ξηρασίας;

      Διαγραφή
    2. Ωπ, δεν το είχα δει το άρθρο Ρ, θενκς και για το ξενόγλωσσο.

      Ωραιότατα!!!

      Διαγραφή