Τρίτη, 28 Αυγούστου 2012

Ι. Χανδρινός-Το τιμωρό χέρι του λαού. 'Ενα άρτιο δίκτυο πληροφοριών ΙΙ

Τέτοιες φράξιες ήταν ο μόνος τρόπος να ξηλωθούν στηρίγματα του εχθρού στη συνοικία, όπως η περίπτωση της πανίσχυρης οργάνωσης Χ στο Παγκράτι με επικεφαλής τον εύελπι Νικόλαο Παπαγεωργίου (βλ. παρακάτω) ή της προοδευτικής εξόντωσης όλων των μελών μιας δοσίλογης ομάδας στην περιοχή του Αγίου Σπυρίδωνα στο Αιγάλεω, γνωστής ως "τα SS του Αγίου Σπυρίδωνα." Στην Ειδική Ασφάλεια, οι "φράξιες" φρόντιζαν επίσης να παίρνουν κρυφά τα στοιχεία των κρατουμένων για να τα διοχετεύσουν στον παράνομο Τύπο μαζί με τα ονόματα των βασανιστών τους. Τέτοιες αποστολές ήταν κυριολεκτικά ένα παιχνίδι με τον θάνατο: Στις 21 Σεπτεμβρίου 1944 μια ομάδα Ευζώνων ενήργησε ονομαστική έρευνα στο Η' Αστυνομικό Τμήμα στην οδό Αχαρνών. Όταν ένας από τους αναγραφόμενους στον κατάλογο επιχείρησε να διαφύγει τρέχοντας τον πυροβόλησαν και τον σκότωσαν. Ήταν ένας σαρανταδυάχρονος δικηγόρος, ενεργό μέλος του ΕΑΜ Ποδαράδων και "φράξια" στο επισιτιστικό γραφείο του Τμήματος. Τεράστιος ήταν ο κίνδυνος από ενδεχόμενα κενά στη στεγανότητα των πληροφοριών αλλά και από την ακραία τήρηση συνομωτικών κανόνων που συχνά έφερνε το εντελώς αντίθετο αποτέλεσμα. "Φράξιες" αλλά και στελέχη του Κόμματος κινδύνεψαν να σκοτωθούν από Ελασίτες ή μέλη της ΟΠΛΑ που, αγνοώντας την πραγματική τους ταυτότητα, προτιμούσαν να πυροβολήσουν παρά να ρωτήσουν οποιονδήποτε τους φαινόταν ύποπτος!

Ως "φράξιες" χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά γυναίκες που έδιναν άλλο νόημα στην τακτική της παγίδας. Το βράδυ της 26ης Απριλίου 1944 τρεις άγνωστοι ακινητοποίησαν σε απομακρυσμένο σημείο του Κατσιποδίου (Δάφνη) τον Γεώργιο Μιχαλολιάκο, δραστήριο μέλος της Χ, και τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ. Η αρραβωνιαστικιά του που τον συνόδευε παραδόξως δεν πειράχτηκε και μόνο πολλούς μήνες αργότερα αποδείχθηκε πως ήταν εκείνη που τον είχε οδηγήσει στην παγίδα, όντας συνδεδεμένη με την ΟΠΛΑ Κατσιποδίου. [...]

Στο θανατηφόρο παιχνίδι κατασκοπείας και αντικατασκοπείας, οι αντίπαλες φράξιες ήταν ο πιο θανάσιμος εχθρός. Γνωρίζουμε πως η Ειδική Ασφάλεια είχε τους δικούς της πληφοροριοδότες μέσα στις ένοπλες οργανώσεις του Κόμματος. Από τον Ιανουάριο έως τις αρχές Μαρτίου του 1944 η ΟΠΛΑ στις ανατολικές συνοικίες αναζητούσε απεγνωσμένα την αιτία μιας ακατανόητης διαρροής πληροφοριών και δολιοφθορών στον οπλισμό. Μετά από παγίδες και εξαντλητικές διασταυρώσεις στοιχείων, το νήμα έφτασε σε τρεις "χαφιέδες", οι οποίοι φαίνεται να είχαν σκόπιμα διεισδύσει στην ομάδα της ΟΠΛΑ που δρούσε στην περιοχή Αγίου Λαζάρου στο Βύρωνα. Ο ένας εκτελέστηκε, οι δύο κατάφεραν να διαφύγουν την τιμωρία. Το ενδιαφέρον στην όλη υπόθεση είναι πως η κατηγορία πράγματι ευσταθούσε, αφού και οι τρεις αποδείχτηκαν δραστήρια μέλη των "Παπαγιώργηδων", της ισχυρής οργάνωσης της Χ στο Παγκράτι με ειδική εντολή "κατασκοπείας." Η άμυνα απέναντι σε τέτοια κρούσματα επέβαλλε ακραία σκληρότητα σε περιπτώσεις απροδειδοποίητης αποχώρησης από την οργάνωση, μάλλον ως ύστατη προσπάθεια διαφύλαξης ανθρώπων και πληροφοριών παρά ως εκδικητικό μέτρο. [...] Όχι σπάνια, μέλη και στελέχη του Κόμματος υπεράνω πάσης υποψίας εκτελέστηκαν ως συνεργάτες της Ασφάλειας, με την υπόδειξη ενός και μόνου ανώνυμου σημειώματος. Στις 23 Αυγούστου 1944 η Ειδική Ασφάλεια μπλόκαρε ένα σπίτι στο Περιστέρι και έπιασε κατά τη διάρκεια συνεδρίασης πέντε μέλη της 4ης Αχτίδας της ΚΟΑ. Όταν μετά από δυο μέρες, δύο από αυτούς αφέθηκαν ελεύθεροι και επιχείρησαν να συνδεθούν ξανά με την οργάνωση, εκτελέστηκαν από την ΟΠΛΑ Περιστερίου που, αν και υποπτεύθηκε την αποφυλάκισή τους ως τέχνασμα της ασφάλειας, προτίμησε να μη ρισκάρει περαιτέρω αιμορραγία στελεχών. Τους φόβους επιβεβαιώναν οδυνηρά φαινόμενα που μπορούν να θεωρηθούν ταυτόχρονα αιτίες και αποτελέσματα μιας αδυναμίας στην επαγρύπνηση: Οι αποτελεσματικότεροι μασκοφόροι στα μπλόκα του 1944 ήταν πάντοτε πρώην μέλη των ένοπλων οργανώσεων που είχαν συλληφθεί και λυγίσει από τα βασανιστήρια, όπως οι Θεόδωρος Μπαξεβανίδης και Θεόδωρος Μπαντράνης, που πρωταγωνίστησαν με τη νέα τους ιδιότητα ως μέλη ων Ταγμάτων και της Ειδικής Ασφάλειας στα δύο πιο αιματηρά μπλόκα της πρωτεύουσας -- σε Δουργούτι και Κοκκινιά αντίστοιχα.

Ένα άρτιο δίκτυο πληροφοριών Ι

6 σχόλια:

  1. Ερώτηση προς ιστορικά ενημερωμένους: Ο Χίτης Γεώργιος Μιχαλολιάκος που εκτελέστηκε από την ΟΠΛΑ στις 26 Απριλίου 1944 έχει καμία οικογενειακή σχέση με τον Νίκο Μιχαλολιάκο του Γεωργίου; Σχέση πατρότητας αποκλείεται, καθώς ο δεύτερος γεννήθηκε το 1957.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Την ιδια σκεψη εκανα κ εγω διαβαζοντας το ονομα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Απότην ΟΠΛΑ εκτελέστηκε ο Νικόλαος Καλύβας, υφυπουργός Εργασίας της κατοχικής κυβέρνησης.

    Ο ιστορικός Στάθης Καλύβας σε συζήτηση στο τουήτερ ότι είναι αδελφός του από άλλη μητέρα. Έτσι δικαιολογείται η διαφορά ηλικίας. https://twitter.com/SKalyvas/status/305325670890876928


    Προφανώς δεν υπάρχει οικογενειακή ευθύνη. Το αναφέρω απλά και μόνο γιατί μου φάνηκε ενδιαφέρον.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Α, ευχαριστώ πολύ.

      Μάλλον η πιο ενδιαφέρουσα συζήτηση που διάβασα στο twitter. Highly recommended!

      Διαγραφή
    2. Είναι εντυπωσιακό ότι αν και ο Καλύβας είναι σχεδόν 15 χρόνια γνωστός για την έρευνα του για τον εμφύλιο, αυτό το στοιχείο ήταν άγνωστο.

      Διαγραφή
    3. Μα ξέρεις αναρωτιόμουν κι εγώ όταν διάβασα το βιβλίο του Χανδρινού και μάλιστα είχα την εντύπωση ότι είχα ρωτήσει· τελικά είχα ρωτήσει για άλλο εκτελεσθέντα από την ΟΠΛΑ, τον Γ. Μιχαλολιάκο, για προφανείς λόγους.

      Αλλά και εγώ αναρωτιόμουν ότι είδα "Καλύβας."

      Εκπληκτικός διάλογος πάντως. Ευχαριστώ θερμά.

      Διαγραφή