Πέμπτη, 14 Ιουνίου 2012

Περί βίας ΙΙ

ΙΙ.

Η διατροφική προσαρμοστικότητα του ανθρώπου και η διανοητική του εξελιξιμότητα σημαίνει, ανάμεσα σε άλλα πράγματα, ότι ο άνθρωπος αναπτύσσει διαχρονικά μια όλο και διευρυνόμενη γκάμα χρησιμοποιήσιμων μορφών βίας. Ενώ δηλαδή το ζώο, που δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί την άσκηση σωματικής ισχύος ή την σωματική ωδύνη που επιφέρει η άσκηση της σωματικής ισχύος του άλλου με όρους βίας, περιορίζεται επίσης από ένα συγκεκριμένο ρεπερτόριο βίας με πεπερασμένους στόχους και λειτουργίες, το εύρος της ανθρώπινης σχέσης με τη βία αυξάνεται σταθερά και δημιουργεί μία σειρά διαστρωματώσεων στην ίδια την αντίληψη της φύσης της βίας: ο φόνος ενός ζώου είναι απαραίτητος για την διατροφή με τη σάρκα του, αλλά διατροφή επιτυγχάνεται από ένα σημείο και μετά και με το άρμεγμα του γάλατός του, πράξης που δεν καταστρέφει το σώμα του ζώου, αλλά που παρ' όλα αυτά προϋποθέτει άσκηση ισχύος επάνω του (ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ίδια η εξημέρωσή του προϋποθέτει την άσκηση συστηματικής, "ποιμαντικού" χαρακτήρα βίας από τον άνθρωπο, πιθανό για γενεές). Η εξέλιξη στην τεχνολογία όπλων από την προϊστορία και μετά καθιστά την άσκηση βίας μετά φόνου ευκολότερη και συνεπώς συχνότερη· το πέρασμα από πολυγαμικές σε μονογαμικές κοινωνίες συνδέεται με την συστηματική άσκηση έμφυλης βίας· η θρησκευτική λατρεία βασίζεται σε κρίσιμο βαθμό στην τελετουργική, εξιλαστήριο βία κατά ζώων και ανθρώπων· η δημιουργία της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους φέρνει ουσιαστικές μεταλλάξεις στην σημασία της βίας για την κοινωνική ζωή· και η έννομη βία, η βία που θεμελιώνει τον νόμο, τοποθετείται συνειδησιακά, τουλάχιστον από τις απαρχές του "πολιτισμού", σε άλλη κατηγορία από την έκνομη, από αυτή που καταργεί τον νόμο.

Όντας καθαρά ανθρώπινο φαινόμενο λοιπόν, η βία είναι επίσης --για λόγους βιολογικούς, εξελικτικούς, ιστορικούς, θεσμικούς, οικονομικούς-- πληθυντικό φαινόμενο. Δεν υπάρχει μία αρχετυπική μορφή βίας ούτε μία βασική τροπικότητα της βίας αλλά πολλές, και δεν υπάρχει μία και μοναδική πηγή για κάθε φαινόμενο βίας. "Η βία" είναι μια αφαίρεση, όπως είναι και το "δίκαιο." Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι μια βίαιη αφαίρεση, μια δια της βίας απόπειρα αφαιρετικής και εκ των υστέρων ενοποίησης ενός ετερογενούς --και ηθικά μη αναγώγιμου σε μονοσήμαντο σθένος-- πεδίου πρακτικών. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου