Τετάρτη, 25 Απριλίου 2012

Δημήτρης Μπάτσης-Η βαρειά βιομηχανία στην Ελλάδα (Ι)

Δημήτρης Μπάτσης
Η βαρειά βιομηχανία στην Ελλάδα (1947)

Το οικονομικό πλαίσιο και η μορφή οργάνωσης για τη λειτουργία των κλάδων της βαρειάς βιομηχανίας

1. Η τοποθέτηση του ζητήματος

Στα προηγούμενα κεφάλαια εξετάσαμε και τις γενικές προϋποθέσεις και τις ειδικές τεχνικές και οικονομικές συνθήκες που συντρέχουν για να δημιουργήσουμε ορισμένους κλάδους βαρειάς βιομηχανίας στη χώρα μας. Εξετάσαμε ακόμα μέσα σε ποιους τεχνικούς όρους και με ποια μέθοδο πρέπει να λειτουργήσουν οι βιομηχανίες αυτές. Τέλος, εξετάσαμε τη δυνατότητα για την πιθανή παραγωγική τους απόδοση καθώς και τους οικονομικούς όρους για τη δημιουργία και τη λειτουργία τους. 

Το συμπέρασμά μας ήταν απόλυτα θετικό. Διαπιστώσαμε πως μπορούμε να δημιουργήσουμε τους κλάδους αυτούς άμα αξιοποιήσουμε τους εσωτερικούς πόρους της χώρας. [...]

Πρέπει όμως να ξεχωρίσουμε τα συμπεράσματά μας αυτά από τα συμπεράσματα όπου καταλήγουν όλοι εκείνοι οι ειδικοί, τεχνικοί και οικονομολόγοι, που φαίνονται να συμφωνούν στο τεχνικό μέρος μαζί μας, τοποθετούν όμως σε ολότελα διαφορετικό οικονομικό πλαίσιο από μας τη λειτουργία των κλάδων της βαρειάς βιομηχανίας.

Οι ειδικοί αυτοί δέχονται πως μπορούμε να δημιουργήσουμε βαρειά βιομηχανία από τους ντόπιους πλουτοπαραγωγικούς και ενεργειακούς πόρους, αλλά όμως μέσα στα ίδια τα σημερινά οικονομικά πλαίσια.

Η δημιουργία των καινούριων αυτών κλάδων δεν είναι γι' αυτούς, παρά κερδοφόρα επένδυση κεφαλαίου είτε από τη ντόπια αστική τάξη και τα συγκροτήματα της οικονομικής της ολιγαρχίας, είτε από το ξένο κεφάλαιο. Και, όπως φαίνεται, στο ξένο κεφάλαιο στηρίζουν και τις περισσότερές τους ελπίδες.

Βλέποντας μ' αυτό το πρίσμα την εκβιομηχάνιση της χώρας εξετάζουν προπάντων τις δυνατότητες που μπορεί να έχει η καθεμιά βιομηχανία από τις πιο πάνω για το καπιταλιστικό κέρδος με όσο γίνεται μεγαλύτερα περιθώρια.

Ακόμα και άμα δέχονται για την εκμετάλλευση των ενεργειακών πηγών πως πρέπει να ιδρυθεί ένας κρατικός οργανισμός, τον οργανισμό αυτό δεν τον βλέπουν παρά σαν το μέσο, σαν το όργανο που θα παρέχει --σε βάρος της λαϊκής κατανάλωσης-- φτηνή ενέργεια στις ντόπιες ή ξένες βιομηχανικές επιχειρήσεις για να αποκομίζουν περίσσια κέρδη με το χαμηλό κόστος που θα πετυχαίνουν με αυτό τον τρόπο.

Στους υπολογισμούς τους αν συμφέρει ή όχι να ιδρυθούν διάφοροι κλάδοι της βαρειάς βιομηχανίας οι συγγραφείς αυτοί θεωρούν σαν βασικής σημασίας παράγοντα το χαμηλό μεροκάματο του έλληνα βιομηχανικού εργάτη και μεταλλωρύχου.  [...] Γι' αυτούς η ανάπτυξη πλατειάς εσωτερικής αγοράς για παραγωγικά και καταναλωτικά είδη είναι κάτι που δεν περνάει άμεσα στη σκέψη τους, στην προοπτική τους. Κι αυτό γιατί η σκέψη τους είναι μονταρισμένη μεθοδολογικά, πάνω στις αρχές της καπιταλιστικής οικονομίας κι ακόμα χειρότερα μέσα στις ιδιόμορφες συνθήκες μιας μονόπλευρα αναπτυγμένης καπιταλιστικής οικονομίας, όπως είναι η σημερινή οικονομία της Ελλάδας.

Τα όρια στην παραγωγική και ατομική κατανάλωση γι' αυτούς περιορίζονται και σφίγγονται μέσα στις δυνατότητες που έχει η σημερινή παραγωγική κατανάλωση και μέσα στις δυνατότητες που έχει η ατομική κατανάλωση, στο επίπεδο όπου βρίσκονται σήμερα τα στρώματα του δουλευτή ελληνικού λαού. 

Είναι όμως γνωστό, πως η σημερινή δυνατότητα για παραγωγική κατανάλωση είναι ελάχιστα αναπτυγμένη στα πλαίσια της ολόπλευρα εξαρτημένης ελληνικής οικονομίας από το ξένο κεφάλαιο και τη διεθνή αγορά. Όπως είναι ευκολονόητο πως η δυνατότητα για ατομική κατανάλωση του λαού μας σήμερα, ή πριν τον πόλεμο, κάθε άλλο εκφράζει παρά τις πραγματικές καταναλωτικές του ανάγκες. [...]

Η υποκατανάλωση, όπου είναι καταδικασμένη η πλατειά λαϊκή μάζα μέσα στον καπιταλισμό και η λίγο πολύ μισοαποικιακή εξάρτηση της αναιμικής μας αγοράς από το εξωτερικό, είναι κανόνας γι' αυτούς, είναι η φυσική τάξη πραγμάτων. Μέσα λοιπόν εκεί τοποθετούν όλο το οικοδόμημα των οικονομικών υπολογισμών τους. [...]

Άμα λοιπόν μιλούν για εκβιομηχάνιση της χώρας, πρέπει να ξέρουμε πως μιλούν για κάτι ολότελα διαφορετικό απ' ό,τι εννοούμε εμείς μ' αυτό τον όρο. Εκβιομηχάνιση της χώρας δεν είναι γι' αυτούς παρά τοποθέτηση ντόπιου ή ξένου κεφαλαίου σε βιομηχανικούς κλάδους με κερδοφόρους όρους. Οι όροι αυτοί δεν "ωφελούν" σε τελευταία ανάλυση παρά το ίδιο το κεφάλαιο. Οι κυριότερες προϋποθέσεις για την τοποθέτηση κεφαλαίου είναι στην περίπτωση αυτή: α) φτηνή εργατική δύναμη, β) υλικές και ενεργειακές δυνατότητες και γ) αγορές για την τοποθέτηση των εμπορευμάτων. [...]

Το κριτήριο των "θεωρητικών" που υποστηρίζουν πως υπάρχουν περιορισμένες καταναλωτικές δυνατότητες στην εσωτερική μας αγορά, είναι το κριτήριο της αστικής οικονομικής θεωρίας που βλέπει στατικά την οικονομική πραγματικότητα. [...] Η ελληνική οικονομία παρουσιάζεται σ' αυτούς σαν μια οικονομία που "από φυσικού" της μπορεί και πρέπει να καταναλώνει παραγωγή σε ορισμένο ύψος μονάχα και μέγεθος. Δεν μπορούν να καταλάβουν πώς το σπάσιμο των δεσμών που κρατούν σε καθυστέρηση την οικονομία μας, θ' αλλάξει ολότελα --με τη ριζική μεταβολή στις παραγωγικές σχέσεις που θα προκαλέσει-- και το μέγεθος που θα δημιουργηθεί των καταναλωτικών δυνατοτήτων που θα εκφράζονται στην ύψωση της αγοραστικής δύναμης των πλατειών λαϊκών μαζών. 

[...]
 2.  Η δράση του ξένου κεφαλαίου

Εκθέσαμε παραπάνω στο κεφάλαιο όπου εξετάσαμε το ενεργειακό, ό,τι αφορούσε το ιστορικό των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στο ελληνικό δημόσιο και σ' έναν αμερικανικό όμιλο κεφαλαιούχων που κατάληξαν στη γνωστή σύμβαση "παραχωρήσεως της εκμεταλλεύσεως των υδραυλικών δυνάμεων Αχελώου." Η σύμβαση κυρώθηκε από τον αναγκαστικό νόμο 220/1940 του "Νέου Κράτους" της 4ης Αυγούστου και έμεινε γνωστή με το όνομα "Κούπερ." Όπως είδαμε με τη σύμβαση αυτή παραχωρήθηκε στην αμερικάνικη εταιρία (καλύτερα συγκρότημα για υδροηλεκτρικές μεταλλουργικές και ηλεκτροχημικές επιχειρήσεις) το αποκλειστικό δικαίωμα να εκμεταλλευθεί τα νερά ορισμένων ποταμών και να ιδρύσει υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις για παραγωγή ηλεκτρενέργειας. Της παραχωρήθηκε ακόμη και το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει η ίδια και να μεταφέρει την ενέργεια για βιομηχανικούς και αστικούς καταναλωτικούς σκοπούς.

Εκείνι που κάνει εξαιρετική εντύπωση σ' όποιον μελετάει τη σύμβαση αυτή σχετικά με την παραχώρηση των υδραυλικών δυνάμεων στο αμερικάνικο τραστ είναι, όπως είδαμε, η "πλήρης απαλλοτρίωσις" των δικαιωμάτων του ελληνικού δημοσίου, σαν τέτοιο [...] για όφελος της ξένης εταιρίας. [...] Τη σημασία που έχει η σύμβαση Κούπερ για την ενεργειακή αξιοποίηση της χώρας μας και την ταυτόχρονη οικονομική μας υποδούλωση στο αμερικανικό τραστ τα ερευνήσαμε σε γενικές γραμμές στο σχετικό εκείνο κεφάλαιο.

Εδώ θα εξετάσουμε ένα άλλο μέρος από τη σύμβαση αυτή [...] που δίνει το δικαίωμα στην αμερικάνικη εταιρία να ιδρύσει συγκρότημα ηλεκτρομεταλλουργικών και ηλεκτροχημικών βιομηχανιών. Οι βιομηχανίες αυτές θα μπορούσαν να παράγουν κατά την σύμβαση (άρθρο 52 #1 και 56):

α) άζωτο (αζωτούχα προϊόντα), συνθετική αμμωνία, νιτρικό οξύ, νιτρασβέστιο (Nitrolime), καυστική σόδα, νιτρικό οξύ.
β) Μη σιδηρούχα μέταλλα (non ferrous metals), αργίλιο και οξείδιο του αργιλίου (δηλ., αλουμίνιο και αλουμίνα), μαγνήσιο, νικέλιο, μαγγάνιο, μόλυβδο, κασσίτερο, χρώμιο και τους συνδυασμούς των μετάλλων αυτών σε διάφορα σχήματα και είδη (πλάκες, όγκους, ράβδους, "φύλλα κόνεω", καλώδια, λειαντικά).  Δηλαδή με τη σύμβαση αυτή η αμερικάνικη εταιρία παίρνει το δικαίωμα να ιδρύσει στη χώρα μας όλων των ειδών τις ηλεκτρομεταλλουργικές βιομηχανίες εκτός από τη σιδερομεταλλουργία. 

[...]

Το ξένο κεφάλαιο αποκτά όλα τα γενικά και ειδικά δικαιώματα να ιδρύσει μέσα στη χώρα μας υδροηλεκτρικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις και να εκμεταλλεύεται ασύδοτα τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της χώρας μας.

Έχει το προνόμιο να χρησιμοποιήσει τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους μας και να παράγει εμπορεύματα που θα τα τοποθετήσει σε όποια ξένη αγορά θέλει χωρίς να είναι υποχρεωμένο να ικανοποιήσει τις ανάγκες για την ανοικοδόμηση της χώρας μας.

Η ίδρυση των βιομηχανιών αυτών δεν εντάσσεται ούτε υπάγεται σε κανένα γενικότερο σχέδιο για την αξιοποίηση της χώρας. Αποτελεί ξέχωρη, ατομική καπιταλιστική επιχείρηση των αμερικανικών τραστ.

Τα μεταλλουργικά προϊόντα, που θα παράγει η ανάδοχη εταιρία είναι ολοφάνερο πως θα διατεθούν κατά το μεγαλύτερο μέρος στο εξωτερικό αφού την εποχή που γίνονταν η σύμβαση δεν υπήρχε καμιά προοπτική από τη μεταξικοφασιστική δικτατορία να ιδρυθούν άλλοι μηχανουργικοί και μεταλλουργικοί κλάδοι που θα χρησιμοποιούσαν τα παραγόμενα από την αμερικανική εταιρία μέταλλα για την κατασκευή μηχανών ή άλλων παρόμοιας φύσης μέσων παραγωγής.

1 σχόλιο: