Παρασκευή, 6 Απριλίου 2012

Από τον Πουλαντζά στον Καμίνη

Πληροφορηθήκαμε, στις 2/4/2012, για την πρόταση νόμου περί διαδηλώσεων που παρουσίασε ο Δήμαρχος Αθηναίων Γ. Καμίνης. Η πρόταση, όπως επίσης πληροφορούμαστε, περιέχει 16 άρθρα, έχει συνταχθεί από επιστημονική ομάδα η οποία απαρτίζεται από τους Μ. Βροντάκο, Ν. Αλιβιζάτο, Α. Μανιτάκη, Γ. Κτιστάκη και Θ. Τσιούρα, και έχει ήδη σταλεί από τον κ. Καμίνη στα πολιτικά κόμματα, με την οδηγία να πάρουν θέση πάνω στις πρόνοιές της.

Σύμφωνα πάντα με το σχετικό ρεπορτάζ στο Βήμα, στόχος της πρότασης είναι "να συγκερασθεί η άσκηση ενός συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος, όπως είναι το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, με την ομαλή λειτουργία της πόλης ως κέντρου εμπορικής και κοινωνικής δραστηριότητας." Η διατύπωση μού φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και θα ήθελα να ξεκινήσω από αυτή. Αυτό που κατά την αντίληψή μου λέγεται εδώ είναι πως υπάρχει η ανάγκη μιας νομικής ρύθμισης η οποία θα εξισορροπήσει τα όσα συνεπάγεται το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στη συλλογική διαμαρτυρία με τις ανάγκες λειτουργίας της κοινωνίας των ιδιωτών, και δη με την απρόσκοπτη εμπορική και κοινωνική δραστηριότητα αυτής της κοινωνίας. Ήδη δηλαδή έχουμε μια διατύπωση η οποία αντιμετωπίζει την σφαίρα των συνταγματικών δικαιωμάτων ως μια σφαίρα διακριτή από και παράλληλη με μια δεύτερη σφαίρα, αυτή της κοινωνίας των ιδιωτών, δίνοντας αρκετή αυτονομία σε κάθε μία από τις δύο αυτές σφαίρες ώστε να εξαγάγει σε δεύτερο στάδιο την λογική αναγκαιότητα της εξισορρόπησής τους.

Όμως την ίδια στιγμή είμαστε αναγκασμένοι από την κοινή λογική να αμφισβητήσουμε την συγκροτητική βάση αυτής της αυτονόμησης της νομικής σφαίρας των πολιτικών δικαιωμάτων από την καθημερινή ζωή της κοινωνίας των ιδιωτών. Γιατί, φυσικά, οι διαδηλώσεις των οποίων ο περιορισμός και η πειθάρχηση αποτελούν προτεραιότητες των προτεινόμενων μέτρων, δεν γίνονται ανεξάρτητα από την ποιοτική κατάσταση στην οποία έχει εισέλθει η "εμπορική και κοινωνική δραστηριότητα." Με απλά λόγια, οι πολίτες, τα πολιτικά κόμματα ή οι διάφορες οργανώσεις και κινήματα κάνουν διαδηλώσεις ακριβώς επειδή η "εμπορική και κοινωνική δραστηριότητα" έχει υποστεί σοβαρή φθορά για λόγους ανεξάρτητους από τις διαδηλώσεις αυτές, λόγους που αφορούν την διαχείριση των οικονομικών πόρων από το κράτος: για παράδειγμα, για το γεγονός ότι έχει θιγεί βαρύτατα η μικροϊδιοκτησία, ή το σύστημα υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και οι συναφείς υποδομές του, ή για το ότι έχουν περικοπεί οι μισθοί τόσο ώστε να παρακωλύουν άμεσα την δυνατότητα για κατανάλωση, ακόμα και βασικών αγαθών.

Στην πραγματικότητα, καμία σχεδόν διάσταση της καθημερινότητας που υποτίθεται πως παρακωλύουν οι διαδηλώσεις δεν μπορεί να εννοηθεί ως τέτοια ανεξάρτητα από τις οικονομικές συνθήκες που επικρατούν και ενάντια στις οποίες απευθύνονται οι διαμαρτυρίες που ο νόμος θέλει να περιορίσει. Και συνεπώς, η εννοιολογική διάκριση ανάμεσα στο συνταγματικό δικαίωμα του πολίτη να διαμαρτύρεται από τη μία και στο δικαίωμα του ιδιώτη να έχει απρόσκοπτη πρόσβαση στην εμπορική και οικονομική δραστηριότητα από την άλλη δεν έχει κανένα ουσιαστικό περιεχόμενο· είναι μια νομοτεχνική αφαίρεση, και η "εξισορρόπηση" που υπόσχεται δεν είναι στην πραγματικότητα καθόλου εξισορρόπηση: και μόνο η σκέψη, για παράδειγμα, ότι θα μπορούσε να υπάρξει αντίστοιχη πρόταση νόμου να απαγορευτούν οι απολύσεις γιατί δημιουργούν δυσαρέσκεια και αναστάτωση που με τη σειρά της διαταράσσει και παρακωλύει τη ζωή του πολίτη ως πολίτη προκαλεί γέλωτα.

Στην ουσία λοιπόν, δεν πρόκειται για δύο διακριτά, αυτόνομα και φύσει αλληλοσυγκρουόμενα δικαιώματα, αλλά για δικαιώματα που έχουν νόημα και λόγο ύπαρξης ακριβώς ως συμπληρωματικά το ένα του άλλου, με την οικονομική διάσταση των δικαιωμάτων να παραμένει καθοριστική στην τελευταία ανάλυση: στον καπιταλισμό, το δικαίωμα στην διαμαρτυρία του πολίτη υπάρχει πρωτίστως (όπως και το δικαίωμα στο συνδικαλίζεσθαι) για να εξασφαλίσει στο ίδιο άτομο ως ιδιώτη το δικαίωμα συμμετοχής με όρους συμφέροντες για τον ίδιο στην "εμπορική και κοινωνική ζωή". Συνεπώς, η στέρηση ή ο περιορισμός του πρώτου είναι αναγκαστικά στέρηση ή περιορισμός του δεύτερου. Και όλα αυτά βέβαια ισχύουν στα πλαίσια μιας καθαρά αστικής θεώρησης των δικαιωμάτων.

Από τη στιγμή που το δικαίωμα στην διαμαρτυρία παρουσιάζεται ως ένα δικαίωμα που παρακωλύει την εμπορική και κοινωνική δραστηριότητα, η δεύτερη παρουσιάζεται ως ένα δικαίωμα που στην ουσία δεν αφορά τον πολίτη, ο οποίος υφίσταται ως τέτοιος για το αστικό κράτος ακριβώς στον βαθμό που δεν εξαφανίζεται χωρίς υπόλειμμα στην πολιτικά ασήμαντη καθημερινότητα της κοινωνίας των ιδιωτών. Παρουσιάζεται ως ένα δικαίωμα που έχει απαλλοτριωθεί από τον πολίτη και ανήκει πια σε ένα άλλο είδους υποκείμενο, ένα υποκείμενο που στερείται, υποτίθεται, πολιτικής οντότητας ή διάστασης: δηλαδή, στην "αγορά", η οποία, έχοντας αποξεστεί από κάθε ρητά πολιτική υπόσταση, συλλαμβάνεται ως κάτι που έχει ως αποκλειστικό συμφέρον την απρόσκοπτη και απαρακώλυτη λειτουργία της, με όσες συνέπειες και αν έχει για την υλική ζωή των πολιτών αυτή η λειτουργία. Η "αγορά" είναι η μυθοπλαστική οντότητα ενός μηχανισμού που στερείται οποιουδήποτε πολιτικού συμφέροντος, που δεν έχει δηλαδή απολύτως καμία ανάμιξη στην πολιτική ζωή και κανένα κίνητρο να συμμετέχει σ' αυτή. Είναι η μυθοπλαστική οντότητα μιας σφαίρας για την οποία η πολιτική δεν μπορεί παρά να είναι παρακώλυση και ενόχληση, στον βαθμό που η πολιτική δεν μπορεί να υπάρξει καν χωρίς να παρεμβεί ή να αποπειραθεί να παρεμβεί στους υποτιθέμενους αυτοματισμούς της "αγοράς."

Αυτή μού φαίνεται πως είναι ήδη μια κεφαλαιώδους σημασίας παρέμβαση στο βασικό εννοιολογικό πλαίσιο της έννομης τάξης στο αστικό κράτος. Διότι εδώ, ο δυϊσμός πολίτη-ιδιώτη που αποτελεί το βασικό συγκροτητικό πλαίσιο του αστικού κράτους οδηγείται σε μια αποδιάρθρωση τόσο σφοδρή ώστε να "απαιτείται" η επανακόλληση των σχέσεων των δύο αυτών ταυτότητων, οι οποίες ορίζονται εξ αρχής ως εχθρικές μεταξύ τους, με την πρώτη να εκλαμβάνεται ως επαχθής απειλή για την δεύτερη. Τα στατιστικά στοιχεία που παρέθεσε ο κ. Καμίνης ("το 2011 πραγματοποιήθηκαν ημερησίως στην Αθήνα κατά μέσο όρο τρεις συγκεντρώσεις ή πορείες") παραπέμπουν σε μια "εκτός ελέγχου" διάσταση παρεμβατικότητας της δραστηριότητας του ανθρώπου ως πολίτη σε βάρος της απρόσκοπτης ζωής του ως ιδιώτη, σε μια απαράδεκτη για το κράτος "υπερπολιτικοποίηση" της συλλογικής ζωής.

Η λύση που προτείνεται κόντρα σ' αυτήν την "υπερπολιτικοποίηση" είναι φυσικά --και παράδοξα-- η πολιτική παρέμβαση του κράτους έτσι ώστε το δικαίωμα της συνάρθροισης να περιοριστεί δραστικά. Για παράδειγμα:

"σύμφωνα με την πρόταση νόμου δίνεται η δυνατότητα απαγόρευσης επικείμενης δημόσιας υπαίθριας συνάθροισης για την οποία αρμόδιος είναι ο γενικός αστυνομικός διευθυντής, με σύμφωνη γνώμη του οικείου προέδρου πρωτοδικών και απλή γνωμοδότηση του δημάρχου. [...] Επίσης, επιβάλλονται περιορισμοί στις ολιγάριθμες διαδηλώσεις - αν και δεν αναφέρεται στην πρόταση αριθμός συμμετεχόντων αλλά περιλαμβάνεται η αρχή της αναλογικότητας.Οπως ορίζεται μια δημόσια υπαίθρια συνάθροιση μπορεί να απαγορευθεί εάν επαπειλείται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια. Επίσης, μπορεί να απαγορευθεί σε «ορισμένη περιοχή» αν απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής."

Αυτού του είδους οι παρεμβάσεις είναι, φυσικά, εξόχως πολιτικές. Και την ίδια στιγμή, νομιμοποιούν τον εαυτό τους ως παρεμβάσεις που στόχο έχουν την διαφύλαξη του αδιατάρακτου της "κοινωνικοοικονομικής" (δηλαδή, της μη συγκεκριμένα πολιτικής) ζωής. Μάλιστα, η πρόσθεση του ότι "προτείνεται να «αποκλείεται ρητά η χρήση χημικών από την Αστυνομία»" προσθέτει μια νότα ωμού και καθαρού εκβιασμού στην εικόνα των παρεμβάσεων αυτών. Η ιδέα είναι, πολύ ξεκάθαρα, ότι εάν οι πολίτες και οι πολιτικοί τους φορείς συναινέσουν στην δραστική συρρίκνωση της πολιτικής διαμαρτυρίας ως μέσου, θα σταματήσουν και να γίνονται στόχοι κατασταλτικών μέτρων. Με άλλα λόγια, ότι η ύπαρξη κατασταλτικών μέτρων που στο άμεσο παρελθόν έθεσαν άμεσα σε κίνδυνο την υγεία πολλών αμέτοχων πολιτών δεν οφείλεται στην παραβίαση του ποινικού κώδικα όσο στην ίδια την ύπαρξη διαδηλώσεων, η δραστική συρρίκνωση της οποίας θα γλιτώσει τους πολίτες από τα διαρκή ντουζ χημικών. 

Ο κ. Καμίνης και το επιστημονικό επιτελείο του προσφέρουν ως πρόταση την απόσυρση μιας σχεδόν ρητά παράνομης πρακτικής ως "αποζημίωση" για την "συναινετική" αποδοχή της δραστικής περικοπής μιας νόμιμης. Αλλά βέβαια αυτό δεν είναι καθόλου βάση για "συναίνεση": αν κάποιος ένοπλος μας προσφέρει το "δικαίωμα" να μην πυροβοληθούμε εάν συνεργαστούμε μαζί του ώστε να απαλλάξουμε τον εαυτό μας ευκολότερα από χρήματα προς όφελός του, δεν τείνουμε να δούμε μια τέτοια "προσφορά" ως προσφορά ισοδικίας αλλά ως εκβιασμό που στηρίζεται στην δυνατότητα ωμής άσκησης βίας. 

Και βέβαια, αυτό που αναζητά η "προσφορά", δηλαδή η συρρίκνωση του δικαιώματος συνάρθροισης ώστε να μην "παρακωλύεται" η "κοινωνικοοικονομική ζωή" είναι στην ουσία η κατάργηση της ουσίας του διαδηλώνειν, όπου η βίαιη διάσταση --δηλαδή η παρακώλυση και η πρόκληση προβλήματος στην απρόσκοπτη διακίνηση ανθρώπων και αγαθών-- είναι στην ουσία προϋπόθεση για την πολιτική επάρκεια της ηθικής διάστασης της διαμαρτυρίας. Εάν ήταν εφικτό για μια διαδήλωση να αποτελέσει επαρκές μέσο πολιτικής διαμαρτυρίας στηριζόμενη μόνο στο ηθικό της περιεχόμενο, τότε δεν θα ήταν καν αναγκαίο να διαδηλώνει κανείς με την αυστηρή έννοια του όρου. Θα αρκούσε να περάσει μια ταμπέλα με το μήνυμα διαμαρτυρίας απ' το λαιμό του, ώστε να είναι ελεύθερος να αγνοηθεί, όπως ακριβώς γίνεται στις χώρες εκείνες όπου η ανεξάλειπτα βίαιη διάσταση της διαμαρτυρίας --ο βαθμός στον οποίο το ηθικό της περιεχόμενο εξαρτάται για την αποτελεσματική του δήλωση από την δυνατότητα παρακώλυσης της "φυσιολογικής" ζωής-- έχει εξαλειφθεί, κι έχει έτσι μετατραπεί σε αξιοθρήνητη "γραφικότητα" στην οποία κανείς δεν είναι αναγκασμένος να δίνει σημασία.

Αλλά φυσικά αυτό είναι και το πρόδηλο ζητούμενο της "ηθικής" των προτεινόμενων μέτρων: η πλήρης απόσπαση της "ισχύος" από το αίτημα για το δίκαιο (Πασκάλ, Στοχασμοί) σε ό,τι αφορά τους πολίτες, έτσι ώστε όλη η ισχύς και συνεπώς όλη η δυνατότητα δημιουργίας δικαίου (ή στέρησής του) να βρίσκεται με ασφάλεια απ' την πλευρά του κράτους, και άρα και της τάξης που αυτό εκπροσωπεί με όλο και μεγαλύτερη σαφήνεια, με όλο και λιγότερα άλλοθι ηθικονομικής "αυτονομίας". Στην πραγματικότητα, τα προτεινόμενα μέτρα Καμίνη αποτελούν κάτι σαν την επίσημη ταφόπλακα, μέσα στα πλαίσια του ελληνικού αστικού κράτους, της κατεύθυνσης σκέψης πάνω στην οποία αφιέρωσε την σύντομη ζωή του ο Νίκος Πουλαντζάς -- το τελικό εγγυητήριο του υπερβολικά βιαστικού, ανιστόρητου και τελικά άχρηστου για τους "από κάτω" χαρακτήρα του πουλαντζικού θεωρητικού εγχειρήματος:
...το σύγχρονο κράτος δεν μπορεί να επικυρώνει αναμφίσημα τα συγκεκριμένα κοινωνικο-οικονομικά συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, όπως αυτά ανακύπτουν εμπειρικά. Εάν η ηγεμονική του λειτουργία της οικουμενικότητας, ως οργανωτικού πλαισίου της ατομικοποιημένης κοινωνίας, συμμορφώνεται με τα συμφέροντα του κεφαλαίου, είναι παρ' όλα αυτά αναγκαίο να περιέχει, στο συγκεκριμένα πολιτικό επίπεδο της ταξικής πάλης, μια εγγύηση για τα οικονομικο-κοπροπρατιστικά συμφέροντα των κυριαρχούμενων τάξεων -- μια εγγύηση σύμφωνη με την ηγεμονική σύνθεση της τάξης σε εξουσία, και της οποίας τα πολιτικά συμφέροντα επικυρώνονται από το κράτος. [...] Έτσι, στην περίπτωση του σύγχρονου κράτους ορισμένες εργατικές "κατακτήσεις" [...] μπορούν να ιδωθούν ως αντίθετες με τα αυστηρά συμφέροντα του κεφαλαίου, αν και ανταποκρίνονται στα πολιτικά του συμφέροντα. Το σύγχρονος κράτος στην πραγματικότητα είναι συχνά στην υπηρεσία των πολιτικών συμφερόντων των ηγεμονικών τάξεων κόντρα στα οικονομικο-κορπορατιστικά τους συμφέροντα, στην υπηρεσία του γενικού συμφέροντος των κυρίαρχων τάξεων ή κλασμάτων, το οποίο συγκροτείται πολιτικά ως γενικό συμφέρον της κοινωνίας. 
Νίκος Πουλαντζάς, "Προκαταρκτικά για την μελέτη της ηγεμονίας στο κράτος", Les Temps Modernes, αρ. 234, 1965.

26 σχόλια:

  1. Εκλεκτικές συγγένειες (δεύτερος γύρος) ή ο ΣΥΝ «στην υπηρεσία των πολιτικών συμφερόντων των ηγεμονικών τάξεων»

    http://www1.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=6788780&publDate=6/4/2012

    «Εκεί όμως που δίνει [ο Γκίζι] κυριολεκτικά τα ρέστα του, είναι όταν ομολογεί ότι αν ήταν ο ίδιος στη θέση της Μέρκελ, κι αυτός θα διέσωζε τη «Deutsche Bank», αλλά «αυτό αποδεικνύει ότι η τράπεζα είναι υπερβολικά ισχυρή (...) εγώ όμως ονειρεύομαι μια καγκελάριο που θα ορθώσει το ανάστημά της στον επικεφαλής της "Deutsche Bank" και θα του πει: Τέρμα, εγώ θα αποφασίζω στο εξής τι θα γίνεται, όχι εσύ».»

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Πολύ δυνατή παρέμβαση.

    Διάβασα ακαταμάχητα επιχειρήματα.

    Ας μου επιτραπεί, παρακαλώ, ένα μπράβο !

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Μαλιστα, η πρόταση νόμου του Καμίνη για τις διαδηλώσεις που όχι απλά δεν έχει εφαρμοστεί ακόμη, αλλά δεν έχει καν πάει στη βουλή, αποτελεί την επίσημη ταφόπλακα της σκέψης του Παουλανζά για το κράτος, στα πλαίσια του ελληνικού αστικού κράτους. Η σκέψη δε αυτή του Πουλαντζά καταδεικνύεται από ένα απόσπασμα αρθρου του από το 1965, πριν ακόμη γράψει το πρώτο βασικό του βιβλίο, που καταπιάνεται με το θέμα του αστικού κράτους, το Πολιτική Εξουσία και Κοινωνικές Τάξεις το 1968. Ενώ αυτή του η σκέψη παραμένει απαράλλαχτη από τότε μέχρι και το τελευταίο έργο του: Κράτος Εξουσία Σοσιαλισμός. Το γεγονός πως μέχρι στιγμής αυτό που εφαρμόζεται όσον αφορά τις διαδηλώσεις είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό που θέλει ο Καμίνης δεν συνιστά επιβεβαίωση, έστω και μερική, της θέσης του Πουλαντζά για το κράτος. Η πρόθεση του Καμίνη (που μπορεί να υλοποιηθεί μπορεί και όχι) είναι μεγαλύτερη απόδειξη από την ισχύουσα πραγματικότητα. Επίσης ο Πουλαντζάς στο πλούσιο έργο του αναφορικά με το κράτος δεν καταπίαστηκε ποτέ με καταστάσεις κρίσης (πολιτικής ή οικονομικής) και άρα ουδέποτε ανέλυσε συνθήκες όπου το κράτος κινείται στην κατεύθυνση του δραστικού περιορισμού των δικαιωμάτων των υποτελών τάξεων προκειμένου να σωσει την αστική κυριαρχία ή να διαχειριστεί μία κρίση υπερσυσσώρευσης υπέρ των αστών. Πραγματικά το Φασισμός και Δικτατορίες δεν λέει τίποτα πάνω σε αυτά τα ζητήματα, απλά επιβεβαιώνει την "άποψη" του Πουλαντζά πως το αστικό κράτος σε κάθε συνθήκη συμπυκνώνει με τρόπο ουδέτερο και ισομερή συμφέροντα όλων των κοινωνικών τάξεων, χωρίς διακρίσεις...

    Πραγματικά κατατροπώθηκε ο Πουλαντζάς και η άποψη του για το αστικό κράτος διαψεύσθηκε μία για παντα.
    Αλήθεια αν δεν ψηφιστεί η πρόταση Καμίνη και παραμείνει το ισχύον καθεστώς για τις διαδηλώσεις θα έχει επιβεβαιωθεί ο Πουλαντζάς και θα έχεις διαψευστεί εσύ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η παραμικρή γνώση του έργου Πουλαντζά θα σε εξόπλιζε να κατανοήσεις ότι η άποψη του 1965 που παραθέτω δεν αλλάζει ποτέ. Και σε προκαλώ εδώ και δημόσια να μου φέρεις ένα (1) παράθεμα του ίδιου συγγραφέα όπου να αναιρεί την ιδέα της "σχετικής αυτονομίας" του κράτους από τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα της κυρίαρχης τάξης, που είναι η ιδέα που αναπτύσσεται εδώ.

      Διαγραφή
    2. Α, και μη μου φέρεις παραθέματα για το "φασιστικό", "οικονομικο-κορπορατιστικό" κράτος που το 1965 ο Πουλαντζάς αντιπαράθετε με το "σύγχρονο" ("το φασιστιό ή το φεουδαλικό κράτος..."!!!!!!)

      Φαντάζομαι τα κράτη της ωραίας μας Ευρώπης είναι..."σύγχρονα" κράτη. 2012 έχουμε.

      Διαγραφή
    3. Από εκεί και πέρα, η επίκληση του ότι η πρόταση Καμίνη "δεν έχει εφαρμοστεί ακόμη" (χαίρω πολύ, Χαιρόπουλος) ως αντένδειξη για το επιχείρημα περί ταφόπλακας είναι για γέλια. Γιατί για να μην είναι για γέλια θα έπρεπε να μην έχει συμβεί ΤΙΠΟΤΕ ΑΛΛΟ στην συνταγματική-νομική σφαίρα της χώρας που να δείχνει στην ίδια ακριβώς κατεύθυνση. Και έχουν συμβεί πολλά, από την επίσημα διατυπωμένη υποχρέωση του κράτους πρώτα στους δανειστές του και μετά στο λαό απ' του οποίου τη βούληση ΥΠΟΤΙΘΕΤΑΙ πως αντλεί την νομιμότητα της ύπαρξής του κάθε κράτος, στο δημιουργικό stretching της δεδηλωμένης που επέτρεψε την εκλογή Παπαδήμου από την ΕΕ (βλέπε και σειρά άρθρων στον ξένο Τύπο που έκαναν λόγο για "τέλος της δημοκρατίας"), στις προτάσεις Χρυσοχο για στρατόπεδα κράτησης αλλοδαπών.

      Σε ποια χώρα ζούσες τα τελευταία τρία χρόνια, Δημήτρη;

      Διαγραφή
    4. Όμως η άποψη του Πουλαντζα για το κράτος δεν εξαντλείται στα περί σχετικής αυτονομίας, άλλωστε ο ίδιος ξεκάθαρα επσημαίνει πως το όριο αυτής της αυτονομίας είναι η αναπαραγωγή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Μπορεί δηλαδή το κράτος να ενσωματώνει συμφέροντα των υποτελών τάξεων, το κάνει όμως παντοτε μέχρι το σημείο εκείνο όπου δεν απειλείται η απρόσκοπτη κυριαρχία των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων. Επίσης αυτή η ενσωμάτωση συμφερόντων των υποτελών τάξεων δεν είναι μία ουδέτερη διαδικασία, λειτουργεί μέ τέτοιο τροπο ώστε να τις εμποδίζει να κινηθούν σε αντικαπιταλιστική δυναμική. Ταυτόχρονα ο Πουλαντζάς ανγνωρίζει πως σε περιόδους κρίσης (πολιτικής ή οικονομικής) το κράτος παίρνει όλο και περισσότερο το χαρακτήρα "πολεμικής μηχανής" για την υπεράσπιση των αστικών συμφερόντων. Γιατί πιστεύεις πως η θεωρία του δεν συμπεριλαμβάνει την λειτουργία του κράτους εν μέσω κρίσης και είναι ασύμβατη με φαινόμενα "περιορισμού" της δημοκρατίας σαν και αυτά που ζούμε. Στις τυπολογίες του αστικού κράτους που εξετάζει δεν περιορίζεται στο κοινοβουλευτικό κράτος μόνο. Τέλος ο Πουλαντζάς ήταν από τους πρώτους που κατέγραψε και ανέλυσε το φαινόμενο της ανάδυσης των τεχνοκρατών και του "τεχνοκρατικού λόγου", της προοδευτικής αποπολιτικοποίησης δηλαδή της οικονομίας η οποία μετατρέπεται σε ένα τεχνικό (απολίτίκο) ζήτημα η διαχείριση του οποίου πρέπει να αφεθεί στους ειδικούς τεχνοκράτες. Από αυτή την άποψη ο Πουλαντζάς προέβλεψε το φαινόμενο Παπαδήμου ή Μόντι. Απο την άλλη, μήπως αναιρέθηκε ακόμη και τώρα, τη στιγμή της υπαρξιακής κρίσης του ελληνικού καπιταλισμού η σχετική αυτονομία του ελληνικού κράτους; Σίγουρα αυτή η αυτονομία περιορίστηκε δραματικά (γεγονός που ενσωματώνεται πλήρως στη θεωρία του Πουλαντζα) αλλά ακυρώθηκε πλήρως; αυτό που γίνεται τόν τελευταίο χρόνο με τα λεγόμενα κλειστά επαγγέλματα, που όλο τα ανοίγουν και όλο κλειστά τα κρατάνε, προς απογοήτευση των νεοφιλελεύθερων, τι ακριβώς είναι; το γεγονός επίσης πως οι πολιτικοί εκπρόσωποι δεν τολμούν να εμφανιστούν δημόσια, χωρίς πλούσια αστυνομική συνοδεία, αλλά ακόμη δεν έχουν καταργηθεί τα δικαιώματα τους συνέρχεσθαι και της διαμαρτυρίας δεν λέει επίσης κάτι; Το κείμενο σου αναφέρει την πρόταση Καμίνη για τον περιορισμό των διαδηλώσεων ως την απόδειξη του λάθους της θέσης του Πουλαντζα περί σχετικής αυτονομίας του κράτους, όταν σου επισημαίνω πως αυτή είναι ακόμη μία πρόταση ενώ η πραγματικότητα είναι πιο κοντα στη θέση του Πουλαντζα, μετατοπίζεις τη συζήτηση στις άλλες περιπτώσεις περί περιορισμού της δημοκρατίας και συνταγματικών εκτροπών. Όμως κανένα περιορισμό της δημοκρατίας δεν έχουμε και καμία εκτροπή, όλα τα μέτρα ψηφίστικαν τηρώντας το γραμμα του νόμου και όλες οι τυπικές δημοκρατικές διαδικασίες τηρήθηκαν. Σε προκαλώ να μου επισημάνεις που είχαμε παραβίαση του συντάγματος (υπάρχουν ερμηνείες συνταγματολόγων υπέρ αυτής της θέσης, όπως όμως και της αντίθετης, αν είχαμε κήρυξη κατάστασης εξαίρεσης το θέμα δεν θα ήταν ανοιχτό σε ερμηνείες). Ή κρίση και τα μνημόνια όχι μόνο δεν αναίρεσαν ή περιόρισαν τη δημοκρατία, αντίθετα την επιβεβαίωσαν, ανέδειξαν τον πυρήνα της, την ουσία της, το ότι είναι δηλαδη αστική δημοκρατία. Το εύρος των επιλογών που επτρέπει στους πολίτες δεν είναι άλλο από το εύρος όλων εκείνων των πολιτικών που δεν απειλούν την αναπαραγωγή του καπιταλισμού. Σε περιόδους ανάπτυξης της καπιταλ. οικονομίας φυσικά, αυτό το εύρος είναι πολύ μεγαλύτερο από ότι σε περιόδους κρίσης. Αυτή είναι η προβληματική του Μαρξ ως προς τη δημοκρατία και όχι η αυτονόμηση της και η φετιχοποίηση της σαν και αυτή που κάνουν οι αναλύσεις περί μεταδημοκρατίας και κράτους εξαίρεσης. Αντί λοιπόν πολλοί μαρξιστές να εκμεταλλευούν αυτό το γεγονός, την "απομάγευση" δηλαδή της δημοκρατίας, κάθονται και κλαίνε για την υποτιθέμενη νόθευση ή συρρίκνωση της...

      Διαγραφή
    5. "Σε προκαλώ να μου επισημάνεις που είχαμε παραβίαση του συντάγματος "

      Είναι μεγάλη μου τιμή που διαβάζετε αυτό το ιστολόγιο κύριε Ευάγγελε Βενιζέλο. Κατανοώ πλήρως την ιδιαίτερη ευαισθησία σας απέναντι στο πρόβλημα που παρουσιάζει η κριτική στο έργο του Νίκου Πουλαντζά.

      Διαγραφή
    6. Τώρα, οφείλω να παραδεχτώ, διότι δεν είμαι κακοπροαίρετος, ότι βρίσκω το παραπάνω σημείωμα ΠΛΗΡΩΣ εναρμονισμένο με τις πολιτικές θέσεις του Νίκου. Για παράδειγμα, τόσο η άρνηση ότι υφίσταται οποιαδήποτε συνταγματική εκτροπή (κόντρα στους μη κομμουνιστές κουτόφραγκους που μίλησαν για τέλος της δημοκρατίας) όσο και το παρακάτω: "Ή κρίση και τα μνημόνια όχι μόνο δεν αναίρεσαν ή περιόρισαν τη δημοκρατία, αντίθετα την επιβεβαίωσαν, ανέδειξαν τον πυρήνα της, την ουσία της, το ότι είναι δηλαδη αστική δημοκρατία" αποτελούν αυστηρά εννοούμενες εκφράσεις των υπονοημάτων της εν λόγω θεωρίας -- όπως άλλωστε και η πουλαντζική άρνηση του ότι το πραξικόπημα ήταν είτε φασιστικό είτε βοναπαρτικό είτε πατερναλιστικό.

      Όλα αυτά γίνονται βέβαια στα πλαίσια της απόλυτης ριζοσπαστικότητας του είδους σκέψης που εκπροσωπείτε (αμφότεροι), και για το οποίο ΟΣΟ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΩΜΗ ΕΙΝΑΙ Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΟΣΟ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΩΣ ΜΑΡΞΙΣΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ, ΠΟΥ ΟΜΩΣ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ "ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ" ΑΠΟ ΤΑ "ΚΟΡΠΟΡΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ". Σας συμβουλεύω με αυτή την εκπληκτικής πολιτικής ευφυίας αντζέντα να απευθυνθείτε στο λαό στην Πλατεία Συντάγματος, ώστε να μπορέσει να σας αγκαλιάσει και ο απλός λαουτζίκος.

      Διαγραφή
    7. Οκ, κατάλαβα, έχουμε χούντα, ίσως και κατοχή, ενώ ο Παπαδήμος δεν είναι παρά ένας μεταμοντέρνος Τσολάκογλου. Μόνο που σε ένα μήνα έχουμε εκλογές στις οποίες συμμετέχει σχεδόν όλο το εύρος των πιθανών επιλογών, από τους σκληρούς μνημονιακούς, μέχρι κομμουνιστές που δεν θέλουν απλά να ανατρέψουν το μνημόνιο αλλά τον ίδιο τον καπιταλισμό. Να δούμε λοιπόν τι θα αποφασίσει η πλειοψηφία.

      Διαγραφή
    8. Χα χα χα! Πολύ καλό! Δυστυχώς, οι δικές μου θέσεις δεν είναι ακριβώς αυτές ξέρετε! Αν το ξεχάσατε να σας θυμήσω ότι ανάμεσα στον Βενιζελισμό που πρεσβεύετε και το ΕΠΑΜ υπάρχει και κάτι που λέγεται κομμουνισμός: http://leninreloaded.blogspot.com/2012/04/blog-post_03.html

      Διαγραφή
  4. Ναι βέβαια, κομμουνισμός που πενθεί ταυτόχρονα για την υποτιθέμενη ακύρωση της δημοκρατίας και τον περιοσρισμό της εθνικής κυριαρχίας, μάλλον κάποιος άλλος πρέπει να απευθυνθεί στη Λαϊκή Συνέλευση Συντάγματος.

    Τώρα αν δεν μπορούμε να απαντήσουμε στο αν η θεωρία του Πουλαντζα για το κράτος εμπεριέχει καταστάσεις διαχέιρισης κρίσεων, που ασφαλώς το κάνει. Ή στο γεγονός πως ήταν από τους πρώτους που διέβλεψε την ανάδυση φαινομένων τύπου Παπαδήμου ή Μόντι, ρίχνουμε τη μπαλα στην εξέδρα μετατοπίζωντας τη συζήτηση στη θέση του Π. για τη φύση του Απριλιανού πραξικοπήματος. Δεν πειράζει καταλαβαίνω, όταν η αξιολόγηση του έργου ενός στοχαστή εκκινά (και εξαντλείται) από τις πολτικές επιλογές του, που ήταν ρεφορμιστικές και δεν στηρίζεται σε ενδελεχή ανάλυση του, τότε εύκολα οδηγείται κανείς σε τέτοιες αντιδράσεις. Μόνο που αυτή η μέθοδος δεν είναι μαρξιστική αλλά οπαδική, αν αντικαταστήσεις τον Παναθηναϊκό (αν είσαι Ολυμπιακός) με τον Πουλαντζα, στα ίδια ακριβώς συμπεράσματα θα καταλήξεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Θα πρέπει να αρκεστώ απόλυτα στα όσα έχω ήδη πει. Προσωπικά τα θεωρώ επαρκέστατα για να αναδειχθεί τι καπνό φουμάρεις και γιατί θίγεσαι τόσο έντονα από την ανάδειξη των συγκεκριμένων θεωρητικών και ιδεολογικών ζητημάτων στο έργο του Πουλαντζά.

    Συγνώμη για την καθυστέρηση στην εμφάνιση του σχολίου σου ανέβαζα κάτι για τον Γιάννη Καυκά και τον Μάριο Λώλο -- ξέρεις αυτούς με τα ανοιγμένα κεφάλια από τα γκλομπ της "σχετικής αυτονομίας" του "σύγχρονου κράτους" που είναι αναγκασμένο να εκπροσωπεί τα συμφέροντα των υποτελών τάξεων, για αυτό είναι άλλωστε και "σύγχρονο", σε αντιπαράθεση με τα "φασιστικά ή φεουδαλικά."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. «η θεωρία του Πουλαντζα για το κράτος εμπεριέχει καταστάσεις διαχείρισης κρίσεων»

    Σε κάτι τέτοιους ευφημισμούς είστε μανούλες. Έλα να ακούσω και το πώς συμβιβάζεται το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το μισό εκ. καμποτζιανών νεκρών από τους βομβαρδισμούς της «σχετικά αυτόνομης πολιτικής» ηγεσίας των Νίξον και σια, η «απελευθέρωση» της Λιβύης, κ.ο.κ. με την πουλαντζική θεωρία περί δημοκρατικής «διαχείρισης των κρίσεων».

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νιώθω μια μεγάλη ασφάλεια ξέροντας ότι η "απάντηση" στη θεωρία του κράτους στον Λένιν που μας πάει "μπροστά" λέγεται Πουλαντζάς. Αλλά λέω να κυκλοφορώ με κράνος εφεξής, ποτέ δεν ξέρεις...

      Διαγραφή
  7. Ενώ πριν δεν συνέβαιναν τέτοια περιστατικά, η δολοφονία του Γρηγορόπουλου έγινε υπό καθστώτος εξαίρεσης και αυτή; ή των Κουμή - Κανελοπούλου παλιότερα;
    Έχει ενδιαφέρον πάντως κάποιος να παρατηρήσει την πορεία του σκεπτικού σου. Ξεκινάς λέγοντας πως η πρόταση Καμίνη για περιορισμό των διαδηλώσεων διαψεύδει την ανάλυση του Πουλαντζά περί σχτικής αυτονομίας του κράτους. Σου επισημαίνεται πως αυτή είναι ακόμα πρόταση, ενώ η πραγματικόητα (οι διαδηλώσεις επιτρέπονται ακόμη) επιβααιώνει τη θέση του Π. και μετατοπίζεις τη συζήτηση στην περιβόητη συνταγματική "εκτροπή" που οδήγησε στην κυβέρνηση Παπαδήμου. Σου επισημαίνεται πως ο Π. ήταν από τους πρώτους που είχε διαβλέψει τέτοιες δυναμικές αναλύωντας την τάση αποπολίτικοποίησης της οικονομίας και της μετατροπής της σε ουδέτερο τεχνικό ζήτημα και στρέφεις της συζήτηση στη θέση του Π. για το Απριλιανό πραξικόπημα. Δεν σου θυμίζει κάπως τη σπασμένη τσαγέρα του Φρόϋντ αυτό; Ομολογουμένως τον κατοτρόπωσες τον Πουλαντζά... αποδεχόμενος μία μία τις θέσεις του!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Δεν έχω να προσθέσω το παραμικρό. Η υπεράσπισή σου των θέσεων Πουλαντζά και η βάση αυτής με υπερκαλύπτουν. Καλύτερη πολεμική εναντίον του δεν θα μπορούσα να γράψω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ψέμματα, θα προσθέσω ένα τόσο δα μόνο. Αν ο Νίκος πήρε ποτέ στη ζωή του χαμπάρι τι σημαίνουν αυτά που έγραφε ο Καρλ εδώ http://leninreloaded.blogspot.com/2012/04/blog-post_8661.html για την "σχετική αυτονομία του σύγχρονου κράτους" και του κώλου τα εννιάμερα, σφύρα μου κλέφτικα.

      Διαγραφή
  9. Μπα, μάλλον εσύ δεν κατάλαβες τίποτα από Πουλαντζά...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Αυτό είναι πολύ μικρό κακό, μιας και κατάλαβες τόσο καλά εσύ. Και το εννοώ ότι κατάλαβες πάρα πολύ καλά τον Πουλαντζά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Οκ, ρίξε και το σύνθημα τώρα, έτσι για να αποστομώσεις τους ρεφορμιστές:
    "εμείς με Λένιν για κόμμα ντούρο και 'σεις με WWF και τον Αρκτούρο".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλά, εσύ με τους ρεφορμιστές τι σχέση έχεις; ΠΑΣΟΚάρα καθαρή είσαι.

      Διαγραφή
    2. Ναι ρε παιδί μου και ψαχνόμουνα...
      όχι σαν κάτι άλλους που από την Κύπρο το παίζουν υπερεπαναστάτες για την Ελλάδα, αλλά στην Κύπρο στηρίζουν ΑΚΕΛ, τις ΑΟΖ και τις στρατηγικές συμμαχίες με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, προς χάρην της ανάπτυξης και της εθνικής ανεξαρτησίας βέβαια. Τι σου είναι όμως αυτή η απόσταση, και γω στην Κολομβία στηρίζω το μαρξιστικό αντάρτικο του ELN, δεν είμαι και πολύ επαναστάτης;

      Διαγραφή
    3. Έχεις τρολλή πλάκα, σε πάω.

      Διαγραφή
  12. Το κατά δύναμην, άλλοι αυτοτρολλάρονται ασυνείδητα νομίζωντας πως κάνουν υψηλή θεωρία και σημαίνουσες πολιτικές παρεμβάσεις. Άλλοι τρολλάρουν παίζοντας με τους πρώτους. Δε βαριέσαι...

    ΑπάντησηΔιαγραφή