Σάββατο, 7 Απριλίου 2012

Παρελθοντολαγνεία και ιστορική αμνησία

Διάβασα ένα κείμενο του Περικλή Παυλίδη, πανεπιστημιακού και μέλους της ερευνητικής ομάδας "Λογική της ιστορίας", με τον τίτλο "Για την κομμουνιστική αριστερά της εποχής μας" που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν. Δεν έχω την πρόθεση να προβώ σε μια συνολική τοποθέτηση για το άρθρο. Εισαγωγικά θα πρέπει απλώς να πω ότι ανήκει σε ένα συγγραφικό είδος το οποίο βρίσκω ταυτόχρονα βαρετό και απαραίτητο: βαρετό επειδή περιορίζεται πάντα σε μια γενικόλογη διατύπωση αρχών που είναι πρόδηλα αμήχανη απέναντι στο πεισματικό γεγονός ότι η κομμουνιστική αριστερά δεν είναι ακριβώς η ανερχόμενη δύναμη της εποχής, απαραίτητο γιατί ακόμα και αυτή η αμηχανία είναι μέρος της συζήτησης που με τη σειρά της είναι ένα κομμάτι (ίσως όχι ιδιαίτερα σημαντικό, πάντως) των ζυμώσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν (με έμφαση στο δυνητικό και όχι νομοτελειακό του "θα μπορούσαν") σε μια μεγαλύτερη και πιο εμφαντική παρουσία του κομμουνιστικού κινήματος στην σημερινή συγκυρία.

Εδώ θα ήθελα να πω δυο λόγια για μία και μόνο παράγραφο του κειμένου, που, επειδή επιστρέφει με μαθηματική ακρίβεια σε συγκεκριμένου είδους διατυπώσεις, μου φαίνεται πως υπέχει τον ρόλο περισσότερο της ειδολογικής σύμβασης (πιο άκομψα, κλισέ) παρά της αποτύπωσης πραγματικής σκέψης. Ας παραθέσω όμως την εν λόγω παράγραφο:
Σε κάθε περίπτωση, η στάση της δογματικής προσήλωσης στο παρελθόν υπονομεύει στο έπακρο την κατανόηση και επιτυχή υπέρβαση του παρόντος. Δυστυχώς, η φονταμενταλιστική αναφορά αρκετών κομμουνιστικών δυνάμεων σε ιστορικές επιτεύξεις και παραδόσεις, στις παρακαταθήκες των μεγάλων ηγετών του παρελθόντος θυμίζει συχνά λιτανεία λειψάνων, αξεπέραστα ιερών αλλά, ωστόσο, λειψάνων. Μας αρέσει ή όχι, μια πιθανή σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος, θα είναι πολύ διαφορετική από την πραγματικότητα που ορίζουν οι ιδέες και πρακτικές των σταλινικών πεντάχρονων, της μαοϊκής πολιτιστικής επανάστασης ή άλλων σοσιαλιστικών εμπειριών του 20ού αιώνα.
Θα αρχίσω ανάποδα, από την καταληκτική πρόταση της παραγράφου, όπου διατυπώνεται μια χιλιοειπωμένη πρόταση: ότι δηλαδή ο όποιος σοσιαλισμός του μέλλοντος θα διαφέρει από τον σοσιαλισμό του ιστορικού παρελθόντος. Αναρωτιέμαι τι είδους σκέψη αποτυπώνεται σε μια τέτοια διατύπωση, πέραν της σκέψης αυτής που ονομάζουμε κοινοτυπία, και που μπορεί να οριστεί ως αυτοματισμός σε βάρος της σκέψης. Προφανώς, η κοινωνία του 20ου αιώνα διέφερε σε όλες της τις βασικές εκφάνσεις, περιλαμβανομένου του σοσιαλισμού, από αυτή του 19ου, που με τη σειρά της διέφερε, σε ό,τι αφορά την ιδεολογική συγκρότηση και την οικονομική δραστηριότητα της κυρίαρχης αστικής τάξης, από αυτή του 18ου, και ούτω κάθε εξής. Το να διαπιστώνεις ότι ο όποιος δυνητικός σοσιαλισμός του μέλλοντος θα διαφέρει από τον σοσιαλισμό του παρελθόντος είναι το ισοδύναμο του να διαπιστώνεις ότι ο ήλιος ανατέλλει εξ ανατολών και δύει προς δυσμάς.

Το μοναδικό πραγματικό ζητούμενο θα ήταν, πρώτον το σε τι θα διαφέρει και δεύτερον, το γιατί θα διαφέρει -- ποιοι θα είναι οι βασικοί λόγοι που θα εξαναγκάσουν τον όποιο μελλοντικό σοσιαλισμό σε διαφοροποίηση από τον παρελθοντικό. Πράγμα που μας φέρνει στο κομμάτι εκείνο της πρότασης το οποίο αφορά στον εντοπισμό αυτού που δεν μπορεί να επαναληφθεί: "οι ιδέες και πρακτικές των σταλινικών πεντάχρονων, της μαοϊκής πολιτιστικής επανάστασης".

Γιατί όμως δεν μπορούν να επαναληφθούν τα Χ ή Ψ ιστορικά στοιχεία του σοσιαλισμού του 20ου αιώνα; Αυτό είναι ένα πραγματικά επιστημονικό και όχι κενολογικά ρητορικό ζήτημα. Αλλά για το ζήτημα αυτό δεν υπάρχει επί της ουσίας τίποτε στο κείμενο. Στην πραγματικότητα, το ότι δεν μπορούν να επαναληφθούν δεν αποτελεί στοιχειοθετημένη διάγνωση επί των πραγματικών, υλικών συσχετισμών που τα αποτρέπουν ή τα αποκλείουν τελεσίδικα, αλλά απλή ηθική προγραφή τους: Δεν μπορούν να επαναληφθούν γιατί δεν πρέπει να επαναληφθούν, και δεν πρέπει να επαναληφθούν γιατί δεν αποτελούν φαινόμενα που κατά την άποψη του συγγραφέα κομίζουν κάτι θετικό στον "σοσιαλισμό" που έχει κατά νου (δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τι είδους είναι αυτός). 

Με την σειρά της, η κενόλογη ηθικολογία του "ποτέ ξανά!" αντιπαραθέτει τον εαυτό της σε έναν φαντασιακά αποτρεπτικό και παντοδύναμο αντίπαλο τον οποίο αποκαλεί "δογματισμό", και δη "δογματική προσήλωση στο παρελθόν." Με άλλα λόγια, σύμφωνα με αυτή την οπτική, η όλη συζήτηση περί του μέλλοντος του σοσιαλισμού βασίζεται στη διάσταση απόψεων μεταξύ των νοσταλγών των ιστορικών μορφών του παρελθόντος και αυτών που δεν θέλουν να δουν επανάληψη τέτοιων μορφών. Αχ, να τα έβρισκαν μόνο μεταξύ τους! Τι λαμπρή προϋπόθεση για τον σοσιαλισμό του μέλλοντος! Προφανώς, η ιστορία γράφεται στη βάση της κατάληξης τέτοιων ακριβώς ντιμπέιτ!

Τώρα, για ποιο λόγο θα έπρεπε οποιοσδήποτε, είτε λόγω άμεσης και πιεστικής οικονομικής ανάγκης, είτε λόγω διανοητικών φιλοδοξιών και ενδιαφερόντων, να θεωρήσει ότι το όποιο μέλλον του σοσιαλισμού εξαρτάται από το αποτέλεσμα της σύγκρουσης μεταξύ νοσταλγών και φοβικών για την νοσταλγία που αντιπαρατίθενται ακριβώς ως νοσταλγοί και φοβικοί για την νοσταλγία, μου διαφεύγει εντελώς. Σε ό,τι με αφορά, στον βαθμό που η συζήτηση για το μέλλον του σοσιαλισμού νοείται ως αντιπαράθεση μεταξύ όσων λένε "ξανά στον 20ο αιώνα" και όσων λένε "ποτέ ξανά στον 20ο αιώνα", προτιμώ να βλέπω την μπογιά στον τοίχο να στεγνώνει, ή το γρασίδι να μεγαλώνει. Μια τέτοια συζήτηση είναι αυστηρά κενή ουσιαστικού περιεχομένου γιατί πολύ απλά --και εξ ορισμού-- το "μέλλον" δεν μπορεί να είναι ούτε ουρανοκατέβατα και δια μαγείας πρωτόγνωρο ούτε πιστή κόπια του όποιου παρελθόντος. 

Μια συζήτηση που θα είχε περιεχόμενο, αντίθετα --και η μοναδική συζήτηση που ενδιαφέρει τουλάχιστον εμένα-- θα παρατούσε μια και καλή την κακή, αλλά κατά πως φαίνεται πεισματικά επίμονη, αστική συνήθεια των διανοουμένων να τυρβάζουν κενόλογα περί του "σοσιαλισμού του μέλλοντος" και θα στρεφόταν στο πολύ ταπεινότερο έργο που ένας μαρξιστής διανοούμενος μπορεί να διεκπεραιώσει με μια σχετική βιωσιμότητα: την παλιά, καλή επανεκτίμηση του "τι ζει και τι έχει πεθάνει" (Croce) στον ιστορικό σοσιαλισμό του εικοστού αιώνα όλων ανεξαιρέτως των παρακλαδιών του σοσιαλισμού: δηλαδή, όχι μόνο του λενινισμού, που είναι απλώς η ορατή κορυφή του παγόβουνου λόγω κοσμοϊστορικής του σημασίας, αλλά στον μπερνσταϊνισμό, τον καουτσκισμό, τον αυστρομαρξισμό, τον ευρωκομμουνισμό, τον τριτοδρομισμό, τον μεταμαρξισμό, την αυτονομία, και ούτω κάθε εξής. 

Η αναφορά όμως του Παυλίδη σε "φονταμενταλιστική αναφορά αρκετών κομμουνιστικών δυνάμεων σε ιστορικές επιτεύξεις και παραδόσεις, στις παρακαταθήκες των μεγάλων ηγετών του παρελθόντος [που] θυμίζει συχνά λιτανεία λειψάνων, αξεπέραστα ιερών αλλά, ωστόσο, λειψάνων" δεν προαλείφει καμία τέτοιου είδους πρόθεση. Αντίθετα, είναι μια εντελώς μονομερής εκδοχή του τι σημαίνει το ερώτημα "τι ζει και τι έχει πεθάνει", που στρέφεται, χωρίς καν να προσπαθεί να διατηρήσει τα προσχήματα, ενάντια στο Κομμουνιστικό Κόμμα και στην "ατυχή" προσκόλλησή του στις κεντρικές θεωρητικές μορφές του "ανατολικού" --και κρατικά μεταφρασμένου-- σοσιαλισμού. 

Αλλά γιατί, και σύμφωνα με ποιον, είναι "φονταμενταλιστική" "λιτανεία λειψάνων" και δη "ιερών" η επαναδιατύπωση, πχ, ιδεών απ' το "Κράτος και Επανάσταση" και δεν είναι το ίδιο πράγμα η ουσιαστική αναπαραγωγή θέσεων του Μπέρνσταϊν, του Κάουτσκι, του Πουλαντζά, ή του Νέγκρι; Ποιος ακριβώς αποφάνθηκε ότι στην πρώτη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με "λείψανο" ενώ στη δεύτερη με το σπαρταριστό σώμα της ζώσας θεωρίας; Και, πιο σημαντικά, από ποια θεωρητική, μεθοδολογική και τελικά πολιτική θέση αποφάνθηκε για κάτι τέτοιο; Ποιος μπήκε στον κόπο να γενεαλογήσει τις κυρίαρχες ιδέες της δυτικής "αριστεράς" που έχουν περιέλθει σε κρίση σήμερα; Στην καπιταλιστική Δύση ζούμε από ό,τι γνωρίζω, και όχι στον υπαρκτό σοσιαλισμό· και συνεπώς, η ιστορική εγγύτητα των αδιεξόδων μας στις ιδέες που συναπαρτίζουν την "δυτική αριστερά" είναι λογικά μεγαλύτερη από την εγγύτητά τους στις ιδέες του Σοβιετικού μαρξισμού. 

Ποιος, τέλος, από τους πολλούς που νοσταλγούν έναν "μελλοντικό σοσιαλισμό" που δεν θα μας "επιστρέψει" εκεί όπου δεν ήμασταν (ως ελληνική κοινωνία) ποτέ, έκανε τον κόπο να εξετάσει κατά πόσο οι ιδέες της αριστεράς που κυριάρχησε στην δυτική αριστερή διανόηση, της ελληνικής περιλαμβανομένης, είναι ιδέες του Λένιν ή του Πλεχάνοφ ή του Στάλιν και κατά πόσο είναι ιδέες του Κάουτσκι, του Μπέρνσταϊν, του Καστοριάδη ή του Νέγκρι; Αν δεν το έχει κάνει αυτό, αν δεν έχει ασχοληθεί με την λεπτομερή επανεξέταση του συνόλου των ιδεών που μας κληροδότησε ο "σοσιαλισμός" του 20ου αιώνα, και όχι απλώς ο Σοβιετικός σοσιαλισμός· αν δεν έχει προβεί σε μια αποτίμηση του κατά πόσο η αριστερά που κατέληξε σε ιστορικό αδιέξοδο και που βαδίζει από ήττα σε ήττα είναι περισσότερο παιδί του Λένιν από ό,τι είναι παιδί του Καστοριάδη ή του Πουλαντζά ή του Μπέρνσταϊν, τότε πώς στην ευχή θα μπορέσει να καταλήξει σε μια στοιχειώδη χαρτογράφηση του τι δεν μπορεί να είναι και δεν μπορεί να περιλαμβάνει αυτός ο περίφημος "σοσιαλισμός του μέλλοντος"; 

Το ότι ο Σοβιετικός σοσιαλισμός όπως εκφράστηκε ιστορικά "δεν είναι εφικτός" (δηλαδή, με όρους ιδεολογικού ασυνειδήτου, δεν είναι επιθυμητός) για τη Δύση, άλλωστε, δεν περιμέναμε τους σημερινούς εντόπιους σοφολογιότατους να μας το ανακοινώσουν. Μας το είχε ήδη πει ο Κάουτσκι πριν από εκατό και πλέον χρόνια. Και βέβαια, η πρώτη απάντηση που έλαβε σχετικά δεν ήρθε από το "Η προλεταριακή επανάσταση και ο αποστάτης Κάουτσκι" του "ανατολίτη" Λένιν, αλλά από κάποια Ρόζα Λούξεμπουργκ, η οποία επίσης ζούσε και αγωνιζόταν στη Δύση:
...ακολουθεί έτσι [στο "Μια νέα στρατηγική", Neue Zeit XXVIII, αρ. 2, 10-24 Ιούνη 1910] μια θεωρία που έχει ως στόχο να αποδείξει την απόλυτη αντίθεση Ρωσίας και Γερμανίας [...] Στη Ρωσία έχουμε την πιο αδύναμη κυβέρνηση του κόσμου, στη Γερμανία την ισχυρότερη. [...] Στη Ρωσία έχουμε οικονομική οπισθοδρόμηση και μια αγροτιά που ως το 1905 θεωρούσε τον Τσάρο Θεό· στη Γερμανία έχουμε την υψηλότερη οικονομική ανάπτυξη [...] Στη Ρωσία έχουμε την απόλυτη έλλειψη πολιτικής ελευθερίας· στη Γερμανία έχουμε πολιτική ελευθερία που προσφέρει στους εργάτες διάφορες "ασφαλείς" μορφές διαμαρτυρίας και αγώνα [...] Και το αποτέλεσμα αυτών των αντιστίξεων είναι αυτό: στη Ρωσία η απεργία ήταν η μόνη εφικτή μορφή προλεταριακής πάλης [...] Από την άλλη, στη Δυτική Ευρώπη --εδώ το γερμανικό σχήμα επεκτείνεται σε όλη τη δυτική Ευρώπη-- [...] τέτοιες "άμορφες, πρωτόγονες απεργίες" έχουν προ πολλού ξεπεραστεί.[...]
Το ηθικό δίδαγμα όλων αυτών είναι ότι η μακρά επανασταστική περίοδος των μαζικών απεργιών [...] είναι ειδική μορφή της ρώσικης οπισθοδρόμησης.
[...]
Περιστασιακά και μόνο, θα ήθελα να σημειώσω ότι η αναπαράσταση της ρώσικης κατάστασης απ' τον σύντροφο Κάουτσκι είναι μια σχεδόν τέλεια αντιστροφή της αλήθειας. Για παράδειγμα, οι Ρώσοι αγρότες δεν ξεκίνησαν άξαφνα να εξεγείρονται το 1905. Από την λεγόμενη χειραφέτηση των δουλοπάροικων το 1861, και με μοναδική παύση στην περίοδο 1885 και 1895, οι αγροτικές εξεγέρσεις διατρέχουν σαν κόκκινη κλωστή την εσωτερική ιστορία της Ρωσίας. [...]
Οι γερμανικές συνθήκες που στον Δρόμο για την εξουσία αναπαρίστανται ως έτοιμες για κοινωνική επανάσταση (Ουρά! Εμπρός μαρς! Εμπρός μαρς!) μετατράπηκαν σε μια παγωμένη γη όπου είναι "εντελώς αδιανόητο" να πάρουν μέρος σε διαδηλώσεις οι εργάτες στα κρατικά εργαστήρια ή οι δημόσιοι υπάλληλοι, νέοι ή πρεσβύτεροι στην υπηρεσία. Και η "επαναστατική εποχή που αναδύεται" μετατράπηκε σε μια εργασιομανή προετοιμασία για τις εκλογές του Reichstag, διότι "υπάρχουν λίγες επιτυχίες που πιστοποιούν με τέτοια αξιοπιστία τη δύναμή μας ως προς τις μάζες" όσο οι λαϊκές εντολές για το Reichstag. (Ρόζα Λούξεμπουργκ, Θεωρία και πράξη, 1910).
Τι λέει η Λούξεμπουργκ 102 χρόνια πριν; Λέει ότι οι "αντιστίξεις" "Δύσης" και "Ανατολής" δεν είναι αθώες πολιτικών προθέσεων και περιεχομένου, και δεν είναι ουδέτερα επιστημονικές. Ούτε βέβαια είναι αθώα πολιτικών προθέσεων και περιεχομένου η μετάφραση, εκ μέρους του Λένιν, ενός δόγματος που αφορούσε πρώτιστα την αναπτυγμένη καπιταλιστική Δύση και που λεγόταν Μαρξισμός στις "οπισθοδρομικές" ρώσικες συνθήκες, και με μοναδικό στόχο την υλοποίηση μιας σοσιαλιστικής επανάστασης (παρεμπιπτόντως, η ιστορία αποφάνθηκε ότι με την δική του μη ουδετερότητα απέναντι στο θέμα των διαφορών Ανατολής-Δύσης ο Λένιν έκανε εφικτή την προλεταριακή επανάσταση, ενώ με την αντίστοιχη δική τους οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες έστρωσαν τον δρόμο στον Χίτλερ). Αλλά αν ισχύει αυτό, αν αυτό είναι κάτι που ένας εχέφρων θεωρητικός είναι άμεσα έτοιμος να παραδεχτεί, τότε γιατί να ισχύει ότι η υποτίθεμενη διαφορά (ή η μη-διαφορά) του "ιστορικού, υπαρκτού σοσιαλισμού" όπως εκδιπλώθηκε στην "Ανατολή" του 20ου αιώνα από τις συνθήκες και αναγκαιότητες του παρόντος στην "Δύση" είναι κάτι περισσότερο "αντικειμενικό", περισσότερο απαλλαγμένο από ιδεολογικοπολιτικές αντζέντες και σκοπιμότητες; Και αν δεν ισχύει πως αυτή η διαφορά είναι "αντικειμενική" και "επιστημονικά ουδέτερη", τότε με ποιο δικαίωμα και σε ποια βάση ανακηρύσσει κάποιος τους σοβιετικούς μαρξιστές "ιερά λείψανα" μιας εμμονικής ομάδας νοσταλγών, υπονοώντας αρκετά άμεσα πως οι δυτικοί μαρξιστές ή μεταμαρξιστές και οι δικές τους ιδέες είναι οι "ζωντανές" βάσεις για την επεξεργασία του "σοσιαλισμού του μέλλοντος";

Πότε θα σταματήσουμε να αποκαλούμε την ιδεολογικά ορμώμενη ιστορική αμνησία για την φύση των ζητημάτων που ξανατίθενται σήμερα, καθώς και για την απόλυτη πολιτική κεντρικότητά τους σε όλη την ιστορική και ιδεολογική εξέλιξη του σοσιαλισμού, "αντίσταση στην παρελθοντολαγνεία" και "φυγή προς το μέλλον"; Πότε θα σταματήσουμε να φτιάχνουμε αχυρανθρώπους για να αναπαραστήσουμε ένα μονοδιάστατο και αντιδιαλεκτικά απλοποιημένο "κακό" παρελθόν μόνο και μόνο για να μπορούμε να βαφτίσουμε τη δική μας, ανομολόγητη εκδοχή παρελθοντολαγνείας "μελλοντισμό"; Πότε θα ξεκαθαρίσουμε ότι στην πραγματικότητα το παρελθόν δεν είναι ούτε μονοσήμαντο ούτε "διδακτικό" σε μία αδιαμφισβήτητη κατεύθυνση, αλλά αποτελεί μια χαωτική αποθήκη όπου όλοι μας επιχειρούμε εξορμήσεις με αποκλειστικό γνώμονα την πολιτική ενίσχυση της τοποθέτησής μας στο παρόν και την νομιμοποίηση του είδους της ιδεολογίας που επιθυμούμε να υπηρετήσουμε σε αναπόδραστα παροντικές συνθήκες;

9 σχόλια:

  1. Ναι πολύ σωστά, οι θέσεις του Λένιν δεν είναι επικαιρες γιατί έχουν περάσει 100 χρόνια από τότε που διατυπώθηκαν, αλλά των Μπέρνσταϊν και Κάουτσκυ είναι επικαιρότατες, και ας έχουν περάσει περισσότερα χρόνια από την διατύπωση τους, και ας έχουν κατατροπωθεί ήδη από τον πεπαλαιωμένο ...Λένιν!
    Κάτι σαν την έκκληση για μίνιμουμ πρόγραμμα συνεργασίας στο ΚΚΕ, που όμως ταυτίζεται με το πλήρες πρόγραμμα του ΣΥΝ πχ...
    Οταν αδυνατείς να αντιπαλέψεις ιδέες κατά μέτωπο, και αρχίζεις τους ελιγμούς....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εγώ λέω: Ας κάνει ο κόσμος τον κόπο να διαβάσει Μπερνστάιν, Κάουτσκι, κλπ --τα δικά τους έργα, όχι τις μαρξιστικές πολεμικές εναντίον τους-- και ας αποτιμήσει μετά μόνος του και νηφάλια: σε τι διαφέρει η "μετασοβιετική"/μη λενινιστική αριστερά στην χώρα του και πόσα καινούργια πράγματα έχει πει και κάνει;

      Είναι μια πάρα πολύ διδακτική εμπειρία.

      Διαγραφή
  2. Κατά την ταπεινή μου γνώμη ο Π.Π. στο κομμάτι που παραθέτεις επισημαίνει το αυτονόητο. Αναρωτιέται πώς γίνεται να μεταβάλλεται μια θεωρία από τη φύση της δυναμική όπως ο Μαρξισμός σε δόγμα που αποκλείει κάθε σχετικότητα, με δεδομένο ότι επιστημονική θεωρία μη σχετική ούτε υπήρξε ούτε θα υπάρξει. Αλλιώτικα μας φτάνουν ένα - δυο μαγικά τσιτάτα για να ξορκίζονται οι ιδεολογικοπολιτικοί διάβολοι του καπιταλισμού.
    Αμ δε! Ο Μαρξισμός ή θα ισχυροποιείται από την ικανότητα προσαρμογής του στην ανάλυση των τρεχουσών συνθηκών και θα δρα ανάλογα ή θα λατρεύεται με όρους μαρξιστικής θρησκοληψίας και λειψάνων από μικρά ποίμνια και αυτοαναπαραγόμενα ιερατεία.
    Άλλωστε την προσκόλληση στην θεωρία και την τακτική του χτες την καταδικάζει ξεκάθαρα και ο Βλαδίμηρος στα γράμματα για την τακτική, που είμαι βέβαιος πως τα γνωρίζεις καλύτερα από μένα.

    maestro

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Έχω την εντύπωση ότι βιάζεσαι να βγάλεις συμπεράσματα για τις απόψεις του Παυλίδη για διάφορα ρεύματα του μαρξισμού, όπως επίσης και ότι προσκολλάσαι στην κριτική του στον δογματισμό, προσπερνώντας την κριτική του στον αναθεωρητισμό, δύο πλευρές του παγκόσμιου και όχι μόνο του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος σε συνθήκες αντεπανάστασης.
    Αν έχεις χρόνο και όρεξη και σε ενδιαφέρουν οι απόψεις του συγγραφέα του αρθρου στο οποίο ασκείς κριτική, για τον σοσιαλισμό του 20ου αιώνα, μπορείς να ρίξεις μια ματιά στο βιβλίο του “Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ” όπου μπορείς να βρεις και κριτική σε διάφορες απόψεις εκπροσώπων του δυτικού μαρξισμού π.χ Καστοριάδης, Πουλαντζας, Κλιφ.
    Ολόκληρο το βιβλίο υπάρχει online εδώ:
    http://www.ilhs.tuc.gr/gr/Graf.htm

    Τέλος, για τα σοσιαλιστικά εγχειρήματα του ίσως όχι και τόσο μακρινού μέλλοντος και της αντίστοιχης-αναγκαίας κομμουνιστικής αριστεράς, στο συγκεκριμένο άρθρο στο ''Πριν'' του 2007 στο οποίο αναφέρεσαι ο Παυλίδης θέτει 3 ζητήματα: “Πρώτον, στην κατανόηση του χαρακτήρα της σύγχρονης κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, των εγγενών αντιθέσεων και τάσεών της που συγκροτούν τις προϋποθέσεις της εναλλακτικής κοινωνίας του μέλλοντος, δεύτερον, στην κατανόηση των νομοτελών αντιθέσεων των πρώτων σοσιαλιστικών εγχειρημάτων, πέρα από απλουστευτικές εξιδανικεύσεις αλλά και εξίσου απλουστευτικούς μηδενισμούς (το εγχείρημα αυτό αφορά στο κρίσιμο ζήτημα της αντίληψης του σοσιαλισμού ως εγγενώς αντιφατικής – μεταβατικής κοινωνίας) και τρίτον, στην επανεξέταση του μαρξιστικού κεκτημένου της επαναστατικής θεωρίας και στη θεμελιώδη ανάπτυξή του, στην ανάπτυξη δηλαδή της κομμουνιστικής θεωρίας σε ζητήματα και πεδία της κοινωνικής ολότητας που υπερβαίνουν το θεωρητικό πρόγραμμα του κλασικού μαρξισμού.” Ειδικά όσον αφορά στο πρώτο από αυτά θεωρώ αρκετά σημαντική την συμβολή του με το πρόσφατο βιβλίο του “Η γνώση στη διαλεκτική της κοινωνικής εξέλιξης” (τα περιεχόμενα, ο πρόλογος και η εισαγωγή εδώ: http://www.ilhs.tuc.gr/gr/Gnosi.htm)

    Κωστής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νομίζω πως ξεκαθάρησα ότι δεν γράφω επί συνόλω κριτική. Κι έτσι όμως, πρέπει να ομολογήσω ότι αδυνατώ να συλλάβω πως η παράγραφος στην οποία εστίασα συνάδει με κριτική στον αναθεωρητισμό. Πιθανό απλά να μην καταλαβαίνω εγώ. Μπορεί να μην "παίρνω μπροστά" εύκολα, δεν ξέρω.

      Διαγραφή
  4. Ποια είναι η λογική συνέπεια του παρακάτω ποιητικά δοσμένου, συνθλιπτικού αφορισμού που αναρτάται εδώ αμέσως μετά την «Παρελθοντολαγνεία και Ιστορική Αμνησία»;
    "Η πρακτική χρησιμότητα του θεωρητικού εξοπλισμού του Μαρξισμού μετά την Τρίτη Διεθνή ως μέσου αντίδρασης στις οργανικές (και όχι εξωγενώς "καταστροφικές") μεταβολές που χαρακτηρίζουν την πορεία του αστικού κράτους σήμερα είναι αυστηρά ανάλογη με αυτή της ικανότητας των προβάτων που οδεύουν προς σφαγή να βελάζουν"(Κοκτέιλ Μολότωφ #142).
    Ή ότι «τα πρόβατα θα συνεχίσουν να οδεύουν προς σφαγή βελάζοντας», ή ότι μόνο με μια ανανέωση του θεωρητικού εξοπλισμού αλλά και της πράξης θα σπάσει η παραλυσία που περιγράφεις. To πρόβλημα, συμφωνώ, είναι ότι κάποιοι,ενώ δεν λενε τίποτε νέο και άρα η πράξη τους είναι αυστηρά περιορισμένη σε μια αδιέξοδη πεπατημένη, «βαφτίζουν τη δική τους, ανομολόγητη εκδοχή παρελθοντολαγνείας "μελλοντισμό"». Μήπως όμως και για κάποιους άλλους η λέξη ανανέωση έχει γίνει βρισιά; Ανανέωση δεν σημαίνει μόνο στροφή προς τα δεξιά, εκτός κι αν έτσι κάποιοι την θέλουν να είναι...
    νομιζω συμφωνείς.

    Μ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αν δεν με ενδιέφερε η ανανέωση και όχι απλά η επανάληψη των κλασικών δεν θα μετέφραζα Badiou, Jameson, Anderson, Losurdo ή Ranciere. Και βασικά, δεν θα είχα καν μπλογκ. Αλλά δεν πιστεύω στον πολύ διαδεδομένο κανόνα "καινούργιο ίσον σύγχρονο, παλιό ίσον ξεπερασμένο".

      Διαγραφή
  5. των ερώτων ερωτών8 Απριλίου 2012 - 4:05 μ.μ.

    Η βασική αντίθεση του καπιταλισμού είναι μία και αμετάβλητη. Αν μεταβάλονταν δεν θα μιλούσαμε για καπιταλισμό αλλά για κάποιο άλλο κοινωνικοοικονομικό σύστημα. Η βασική αντίθεση εκφράζεται με διαφορετικές μορφές σε κάθε πτυχή της κοινωνικής δραστηριότητας, αλλά στην ουσία της παραμένει αμετάβλητη. Ομοίως, και στα διάφορα στάδια του καπιταλισμού, μέχρι και το κρατικομονοπωλιακό ιμπεριαλιστικό, ή ακόμα κι αν ο καπιταλισμός ξαναμετασχηματιστεί και περάσουμε ποτέ σε επόμενο στάδιο (δεν είναι απίθανο, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχω διαβάσει καμία ανάλυση που να με πείσει ότι ο ιμπεριαλισμός έχει ξεπεραστεί) και πάλι η βασική αντίθεση θα είναι η ίδια.

    Ο σοσιαλισμός είναι μια μεταβατική κοινωνία, η πρώτη, ανώριμη μορφή του επόμενου συστήματος που είναι το κομμουνιστικό. Είναι μεταβατική γιατί ακόμα δεν έχει επιλύσει τη βασική αντίθεση του καπιταλισμού, τα κατάλοιπα της οποίας παραμένουν και αγωνίζονται αλλάζοντας διαρκώς μορφές και οξύνοντας την αντίδρασή τους στη συνειδητή προσπάθεια των μαζών να την καταργήσουν.

    Ο σοσιαλισμός του (ελπίζω κοντινού) μέλλοντος δεν θα κληθεί να αντιμετωπίσει διαφορετικά προβλήματα από το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε. Τα ίδια προβλήματα θα αντιμετωπίσει, αλλά με διαφορετική μορφή. Γιατί αιτία των προβλημάτων είναι η βασική αντίθεση. Τα προβλήματα θα λάβουν άλλες μορφές γιατί άλλες μορφές λαμβάνει και η βασική αντίθεση στο σύγχρονο καπιταλισμό, του σαπισμένου ιμπεριαλιστικού σταδίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. To βιβλίο του Περικλή Παυλίδη που προαναφέρθηκε είναι πολύ καλό και αξίζει αναγνώσεως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή