Κυριακή, 8 Απριλίου 2012

Κράτος και ισχύς: Στοχασμοί με τον Alain Badiou

Για τον Γιάννη Καυκά, τον Μάριο Λώλο, και τους συλληφθέντες στην Νεκρή Ζώνη


Εισαγωγή
Το παρακάτω απόσπασμα, που ο αναγνώστης θα βρει στο βιβλίο του Badiou Μεταπολιτική (αγγ. εκδ. σελ. 143-145), αποτελεί κατά τη δική μου εκτίμηση μια από τις πιο καινοτόμες και θεωρητικά γόνιμες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στην θεωρία του κράτους. Πρόκειται, αναμφίβολα, για ένα πολύ δύσκολο απόσπασμα, τόσο στην μετάφρασή του, όσο, βέβαια, και στην κατανόησή του. Και δυστυχώς ή ευτυχώς, η κατανόησή του εξαρτάται άμεσα από την εκ του σύνεγγυς εργασία με την μετάφρασή του. 

Η τεράστια δυσκολία του αποσπάσματος είναι ταυτόχρονα και η τεράστια δυσκολία που παρουσιάζει η εννοιολόγηση του κράτους στον Μπαντιού. Ο όρος "κράτος", ως τμήμα του όρου "κράτος της κατάστασης", είναι ταυτόχρονα μαθηματικός, οντολογικός και πολιτικός. Στην πραγματικότητα, υπάρχει μια σειρά εκφράσεων στο κείμενο που ακολουθεί ("κατάσταση", "κράτος της κατάστασης", "ανα-παράσταση/εκπροσώπηση", "παράσταση", "αρίθμηση", "πλεοναστικότητα", "μεταδομή") που είναι ταυτόχρονα εντελώς κεντρικής σημασίας για την κατανόηση της θεωρίας του κράτους στον Μπαντιού, και εντελώς ακατανόητες χωρίς γνώσεις φιλοσοφικής οντολογίας (από τον Παρμενίδη στον Πλάτωνα, στον Χέγκελ και στον Χάιντεγκερ) και θεωρητικών μαθηματικών (κυρίως, της θεωρίας συνόλων). 

Μια τέτοια κατανόηση, με τη σειρά της, είναι αδύνατη χωρίς την κοπιώδη ανάγνωση όχι απλώς το όγδοου συλλογισμού του Είναι και συμβάν στον οποίο παραπέμπει στο πιο κάτω κείμενο ο Μπαντιού, αλλά και της σειράς των συλλογισμών που προηγούνται (1-7). Πριν από αρκετό καιρό, ξεκίνησα στο Radical Desire μια  προσπάθεια περιφραστικής απόδοσης του Είναι και συμβάν, την οποία και εγκατέλειψα στο πρώτο μόλις βήμα: πρώτον, γιατί η κατανόηση του έργου σε βαθμό τέτοιο που να μπορείς να μεταδώσεις στον αναγνώστη εύληπτα την ουσία του είναι πολύ δύσκολη και χρονοβόρα υπόθεση για μένα τον ίδιο, και δεύτερον γιατί είναι μια υπόθεση που έχει όλα τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της ματαιότητας. Ο κόσμος ζει μεταξύ κατάθλιψης, αγωνίας, οργής και πανικού, και το τελευταίο πράγμα το οποίο φαίνεται πια να έχει θέση στη ζωή του είναι μια παρατεταμένη ενασχόληση με την οντολογία και τα θεωρητικά μαθηματικά. Σκέφτομαι, παρ' όλα αυτά, μια δεύτερη απόπειρα παρουσίασης τουλάχιστον των οκτώ πρώτων συλλογισμών του βιβλίου -- πράγμα που μάλλον θα απαιτήσει μήνες. 

Εδώ όμως, στην παρούσα ανάρτηση, δεν είναι εφικτό να γίνει κάτι τέτοιο. Και συνεπώς ο αναγνώστης που δεν γνωρίζει ήδη και δεν έχει κατανοήσει αυτή τη σειρά συλλογισμών θα πρέπει να παραιτηθεί εξ αρχής απ' την προσπάθεια εκ βάθρων αντίληψης της μαθηματικής και οντολογικής διάστασης (και νομιμότητας) των όρων που προανέφερα. Θα περιοριστώ λοιπόν λίγο-πολύ αυστηρά στην πολιτική διάσταση των παρακάτω. Ο Μπαντιού, ουσιαστικά, ταυτίζει την πολιτική έννοια του "κράτους" με την μαθηματικο-οντολογική έννοια μίας "μεταδομής", η οποία είναι απαραίτητη σε κάθε διαδικασία παράστασης.

Με όσο πιο απλά λόγια γίνεται: στην Επιστήμη της λογικής, στο πρώτο κεφάλαιο, περί "είναι", ο Χέγκελ μας λέει πως το "καθαρό είναι", το είναι "χωρίς κανένα επιπρόσθετο καθορισμό", "είναι τίποτε, και ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο από τίποτε." Το "καθαρό είναι" είναι με μαθηματικούς όρους "ασυνεπής πολλαπλότητα"· το είναι δεν είναι Ένα, δεν υπάρχει δομή του είναι που να επιτρέπει τη σύλληψή του ως Ενός (Είναι και συμβάν, συλλογισμός 1). Όταν, συνεπώς, προσπαθούμε να παραστήσουμε το είναι ως τέτοιο, ως καθαρό είναι, αυτό που ανακύπτει είναι το κενό (Είναι και συμβάν, συλλογισμός 4, "Το κενό: το πραγματικό όνομα του είναι"). Το είναι, με άλλα λόγια, δεν μπορεί να παρίσταται στη σκέψη ως "καθαρό" είναι.

Η "οντολογική κατάσταση", η δομημένη παρουσίαση του είναι στην σκέψη, είναι μια "παράσταση της παράστασης" (Είναι και συμβάν, συλλογισμός 1, σελ. 27)· προϋποθέτει μια μετα-δομή που καταστέλει την απειλή του κενού και επιτρέπει την μέτρηση του πολλαπλού-ως-Ενός, δηλαδή την μετρατροπή της "ασυνεπούς πολλαπλότητας" σε "συνεπή πολλαπλότητα". Η μετάφραση του μαθηματικο-οντολογικού στο πολιτικό γίνεται με την τοποθέτηση, αν θέλετε, της "κοινωνίας" στη θέση του "πολλαπλού" και του κράτους στη θέση της "μεταδομής" εκείνης που αναλαμβάνει το έργο της "ανα-παράστασης" του κοινωνικού πολλαπλού, η οποία είναι με πολιτικούς όρους ταυτόχρονα "εκπροσώπηση" -- το κράτος κατασκευάζεται ως "εκπρόσωπος του λαού", της "λαϊκής βούλησης", κλπ -- μιας πολλαπλότητας που μετριέται-ως-Ένα. Για αυτό στην παρακάτω μετάφραση λοιπόν, ο όρος "representation" αποδίδεται πάντα ως "ανα-παράσταση" (δεύτερο επίπεδο παράστασης, παράσταση της παράστασης) και ταυτόχρονα "εκπροσώπηση."

Τώρα, η ιδέα σε ό,τι αφορά τις πολιτικές της συνεπαγωγές είναι ότι αυτό το στάτους "μεταδομής" που αποκτά το κράτος του προσφέρει μια "ισχύ" απέναντι στο κοινωνικό πολλαπλό, ανάλογη με την ισχύ που έχει κάθε μεταδομή ανα-παράστασης πάνω στο καθαρό πολλαπλό. Μαθηματικά, αυτό προκύπτει σύμφωνα με ένα από τα αξιώματα της θεωρίας συνόλων, που δείχνει πως σε κάθε σύνολο υπάρχουν πάντα περισσότερα τμήματα παρά στοιχεία. Ένα απλό παράδειγμα. Στο σύνολο των ζώων [καμηλοπάρδαλη, ιπποπόταμος, ελάφι, σκορπιός, παγώνι, καρχαρίας] υπάρχουν έξι στοιχεία, αλλά τα υποσύνολα που μπορεί κανείς να δημιουργήσει με τα στοιχεία αυτά είναι άπειρα περισσσότερα: αφρικανικά και μη αφρικανικά ζώα· ζώα επικίνδυνα και μη επικίνδυνα για τον άνθρωπο· ζώα σαρκοφάγα και ζώα φυτοφάγα· ζώα με γούνα και ζώα χωρίς γούνα· ζώα με πολλά χρώματα και ζώα με ένα χρώμα· ζώα θηλαστικά και μη θηλαστικά ζώα· ζώα της στεριάς και ζώα του αέρα και της θάλασσας· ζώα με δόντια και ζώα χωρίς δόντια· ζώα με ψηλό λαιμό και ζώα χωρίς ψηλό λαιμό· ζώα με πόδια και ζώα χωρίς πόδια· ζώα με γυαλιστερό δέρμα και ζώα χωρίς γυαλιστερό δέρμα· ζώα αμφίβια και ζώα μη αμφίβια· και ούτω κάθε εξής.

Ακριβώς επειδή "υπάρχουν πάντοτε περισσότερα τμήματα παρά στοιχεία", η μεταδομή, "το κράτος της κατάστασης", "υπερβαίνει πάντα την ίδια την κατάσταση." Χαρακτηρίζεται δηλαδή από μια ακαταμέτρητη υπερχείλιση, υπερβολή, ή πλεοναστικότητα, όπως αποδίδεται ο όρος "excess" πιο κάτω. Πολιτικά, αυτή η ακαταμέτρητη πλεοναστικότητα του "κράτους" απέναντι στο καθαρό πολλαπλό της "κοινωνίας" εμπνέει τρόμο και παράλυση. Είναι αυτό το οποίο συνιστά το "δέος" που συνοδεύει την κρατική ισχύ. Είναι, αν θέλετε, το μυστικό του Λεβιάθαν. Έχει τεράστια σημασία ότι το δέος αυτό δεν είναι αποτέλεσμα της αντίληψης της πραγματικής ισχύος του κράτους. Είναι --και αυτό είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα-- αποτέλεσμα της αδυναμίας μέτρησης του πλεονάσματος ισχύος του κράτους. Το κράτος δεν τρομοκρατεί επειδή είναι πανίσχυρο, αλλά επειδή λείπει το μέτρο της υπερ-ισχύος του. Και επειδή αυτό το μέτρο λείπει, η υπερ-ισχύς παρουσιάζεται ακριβώς ως ατέρμονη, ως απέραντη, χωρίς όρια, ακαθόριστη και πλάνης.

Η τελευταία λέξη έχει ιδιαίτερη μεταφραστική και θεωρητική σημασία. Ο όρος errancy προέρχεται από το λατινικό errare, που αποτελεί τόσο την ετυμολογική ρίζα του "σφάλματος" (π.χ, error, erroneous), όσο και τη ρίζα της "περιπλάνησης" (π.χ errant, errancy, αλλά και erratic, δηλαδή άνευ συνοχής και για αυτό σφαλερό). Η απόδοση του όρου ως "περι-πλάνηση" έχει ως στόχο να συγκολλήσει και στα ελληνικά τις δύο αυτές σημασίες που παρίστανται στο κείμενο: η "περιπλάνηση" της ισχύος του κράτους, το γεγονός ότι δεν μπορεί να της δοθεί "μέτρο" και να οριστεί με τρόπο που θα την καθήλωνε ("fixed") είναι η πηγή ενός δομικού χαρακτήρα "σφάλματος", μιας "πλάνης" της αντίληψης· με άλλα λόγια, όσο το πλέονασμα ισχύος του "κράτους" απέναντι στην "κατάσταση" της οποίας είναι η "ανα-παράσταση" ή η "εκπροσώπηση" παραμένει "περιπλανώμενο", χωρίς συγκεκριμένη θέση, και άρα ακαταμέτρητο, τόσο κάθε απόπειρα υπολογισμού της πραγματικής ισχύος του κράτους θα είναι αναπόδραστα πλανεμένη.

Ερχόμαστε έτσι στον ορισμό του πολιτικού συμβάντος ως αυτού που διακόπτει την "περιπλάνηση", την "πλεοναστικότητα" της κρατικής ισχύος, αυτού που της δίνει ένα μέτρο, αναγκάζοντάς το κράτος να αποκαλυφθεί, φυσικά κατασταλτικά. Η ιδέα εδώ είναι ότι αυτός ο εξαναγκασμός του κράτους σε καταστολή είναι ταυτόχρονα και εξαναγκασμός της ισχύος του σε μέτρηση. Μια επανάσταση, για παράδειγμα, μπορεί να πετύχει ή να αποτύχει, αλλά δεν μπορεί να μην εξαναγκάσει την ισχύ του κράτους να "αναμετρηθεί" με αυτή, και συνεπώς, να μετρηθεί, να πάψει να είναι ακαταμέτρητη. Υπό μία έννοια, πρόκειται για μια πάρα πολύ πρωτότυπη πολιτική επανεπίσκεψη της αισθητικής θεωρίας του sublime (Edmund Burke, Immanuel Kant), η οποία πρωτοεκφράστηκε ακριβώς υπό επαναστατικές συνθήκες (Γαλλική Επανάσταση): ως πολιτικό συμβάν, η επανάσταση αναγκάζει το κράτος, και δη την κρατική ισχύ, να πάψει να εμφανίζεται ως sublime γιατί αναγκάζει αυτή την ισχύ να αποκτήσει μια τιμή, ένα μέτρο. Με άλλα λόγια, ο τρόμος που εμπνέει η καταστολή μετά τη "διακοπή" που επιφέρει το πολιτικό συμβάν δεν μπορεί να είναι τρόμος με την sublime έννοια που ενσωματώνει το κράτος στην εξειρηνευμένη καθημερινότητα. Στην ουσία, είναι ακριβώς στην υποτιθέμενα "φυσιολογική" καθημερινότητα που ο τρόμος αυτός έχει την καθαρότερή του, πιο απόλυτη μορφή. Και για αυτό, η "κρατική τρομοκρατία" δεν προϋποθέτει καν καταστολή. Το κράτος τρομοκρατεί στον βαθμό που υπάρχει, χωρίς να χρειάζεται καν να υλοποιήσει την κατασταλτική του ισχύ. Καλύτερα, "κράτος" είναι το όνομα του τρομοκρατικού χαρακτήρα του ασύμμετρου, ακαταμέτρητου της ίδιας της έννοιας της πλεοναστικότητας ισχύος. Κάθε κράτος είναι η ενσάρκωση ενός "καθ' υπερβολήν", είτε ασκεί "υπερβολική βία" είτε όχι.

Τέλος, διακόπτωντας την "περι-πλάνηση" της κρατικής ισχύος, το πολιτικό συμβάν είναι κάτι που εξ ορισμού θέτει το κράτος "σε απόσταση." Με άλλα λόγια, δεν μπορείς, πχ, να έχεις την Οκτωβριανή επανάσταση χωρίς μια θεμελιώδη χειρονομία απόστασης της πολιτικά υποκειμενοποιημένης (υπάρχουσας ως συνέπεια της εκδίπλωσης μιας πολιτικής αλήθειας όπως "ισότητα για όλους!") συλλογικότητας από το κράτος, ακόμα και αν αυτό που υποτίθεται πως εξ ορισμού καταλαμβάνει τελικά η επανάσταση είναι ακριβώς το κράτος. Γιατί;

Επειδή αυτό που καθιστά αδύνατη την σύλληψη της απόστασης είναι ακριβώς η "περι-πλάνηση" της κρατικής ισχύος, την οποία διακόπτει το πολιτικό συμβάν. Όσο υπάρχει αυτή η "περι-πλάνηση" δεν μπορεί να "φιξαριστεί" το κράτος σε μια θέση, να αποκτήσει "μέτρο" ως πλεοναστική μεταδομή. Και όσο δεν μπορεί να "φιξαριστεί" το κράτος, τόσο κάθε προσπάθεια να αποκτήσει η κοινωνία "απόσταση" από αυτό αποβαίνει μάταιη. Η περι-πλανώμενη ισχύς του κράτους δεν είναι ούτε "κοντά" ούτε "μακριά"· είναι ταυτόχρονα ατέρμονα κοντά και ατέρμονα μακριά (δεν είναι αυτή η μεγάλη, καθηλωτική ανακάλυψη του Κάφκα στον Πύργο και στη Δίκη;). Μόνο το πολιτικό συμβάν καταργεί αυτή την sublime ακαθοριστία της θέσης του κράτους σε σχέση με τη συλλογική ύπαρξη της κοινωνίας, και συνεπώς μόνο αυτό επιτρέπει την λήψη "απόστασης από το κράτος", και άρα πολιτική ελευθερία: "Η παραίτηση που χαρακτηρίζει καιρούς χωρίς πολιτική τρέφεται από το γεγονός ότι το Κράτος δεν βρίσκεται σε απόσταση, γιατί το μέτρο της ισχύος του περι-πλανάται [is errant]. Οι άνθρωποι γίνονται όμηροι της περι-πλάνησής του χωρίς δυνατότητα απόδοσής του κάπου [its unassignable errancy]. Η πολιτική είναι η διακοπή αυτής της περι-πλάνησης. Επιδεικνύει ένα μέτρο για την κρατικιστική ισχύ. Αυτή είναι η έννοια με την οποία η πολιτική είναι 'ελευθερία'".

Ελπίζω ο αναγνώστης να βρίσκει τους στοχασμούς αυτούς όσο γόνιμους όσο και εγώ σε καιρούς όπου το ζήτημα γίνεται όλο και περισσότερο το "σοκ και δέος" των ασύμμετρων επιθέσεων του κράτους κατά πολιτών, και της τάσης να αντιλαμβανόμαστε την βία αυτών των επιθέσεων ως απόδειξη της ισχύος του και συνάμα ως βία αποκλειστικά εδρασμένη στο γκλομπ που σπάει το κρανίο ανήμπορων θυμάτων.
Αντώνης, Lenin Reloaded

-------------------

Alain Badiou
Η πολιτική ως διαδικασία αλήθειας
(απόσπασμα)
Μτφρ.: Lenin Reloaded

...ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην πολιτική και το κράτος της κατάστασης [state of the situation], και πιο συγκεκριμένα, ανάμεσα στην πολιτική και στο Κράτος, τόσο με την οντολογική όσο και με την ιστορική έννοια του όρου [κράτος];

Το κράτος της κατάστασης είναι η λειτουργία η οποία, μέσα στην κατάσταση, κωδικοποιεί τα τμήματα ή υποσύνολά της. Το κράτος είναι ένα είδος μετα-δομής το οποίο ασκεί την ισχύ της αρίθμησης όλων των υποσυνόλων της κατάστασης. Κάθε κατάσταση έχει ένα κράτος. Κάθε κατάσταση είναι η παρουσίαση του εαυτού της, αυτού που την απαρτίζει, αυτού που ανήκει σ' αυτή. Αλλά είναι επίσης κάτι που δίνεται ως κράτος της κατάστασης, δηλαδή, ως εσωτερική διαμόρφωση των τμημάτων ή υποσυνόλων της, και συνεπώς ως ανα-παράσταση/εκπροσώπηση [re-presentation]. Πιο συγκεκριμένα, το κράτος της κατάστασης ανα-παριστά/εκπροσωπεί συλλογικές καταστάσεις, ενώ στις ίδιες τις συλλογικές καταστάσεις, οι μοναδικότητες [singularities] δεν ανα-παριστώνται/εκπροσωπούνται αλλά παρουσιάζονται. Για το σημείο αυτό, παραπέμπω τον αναγνώστη στο Είναι και συμβάν, Στοχασμός 8.

Ένα βασικό στοιχείο της οντολογίας είναι πως το κράτος της κατάστασης υπερβαίνει πάντα την ίδια την κατάσταση. Υπάρχουν πάντοτε περισσότερα τμήματα παρά στοιχεία, δηλαδή, η αναπαραστατική/εκπροσωπευτική πολλαπλότητα είναι πάντοτε μεγαλύτερης ισχύος από την παραστατική πολλαπλότητα. Το ζήτημα αυτό είναι όντως ζήτημα ισχύος. Η ισχύς του Κράτους είναι πάντοτε ανώτερη από αυτή της κατάστασης. Το Κράτος, και συνεπώς και η οικονομία, η οποία σήμερα είναι η νόρμα του Κράτους, χαρακτηρίζονται από ένα δομικό εφέ χωρισμού και υπερ-δύναμης σε σχέση με αυτό το οποίο απλώς παρίσταται στην κατάσταση.

Έχει αποδειχθεί μαθηματικά πως αυτό το πλεόνασμα [ισχύος] είναι ακαταμέτρητο. Δεν υπάρχει απάντηση στο ερώτημα πόσο υπερβαίνει το άτομο η ισχύς του Κράτους, ή πόσο υπερβαίνει την ισχύ της απλής παράστασης η ισχύς της ανα-παράστασης/εκπροσώπησης. Το πλεόνασμα πλανάται [is errant]. Η απλούστερη εμπειρία της σχέσης με το Κράτος δείχνει ότι σχετιζόμαστε μ' αυτό χωρίς ποτέ να μπορούμε να αποδώσουμε ένα μέτρο στην ισχύ του. Η αναπαράσταση/εκπροσώπηση του Κράτους από την εξουσία, ας πούμε τη δημόσια εξουσία, παραπέμπει από τη μία πλευρά στην πλεοναστικότητά του [its excess], και από την άλλη στην ακαθοριστία ή περι-πλάνηση [errancy] αυτής της υπερβολής.

Γνωρίζουμε πως όταν υπάρχει πολιτική, προκαλεί άμεσα μια επίδειξη εξουσίας από το Κράτος. Αυτό οφείλεται αναμφίβολα στο γεγονός ότι η πολιτική είναι συλλογική, και συνεπώς αφορά καθολικά τα τμήματα της κατάστασης, παρεμβαίνοντας έτσι πάνω στη σφαίρα από την οποία αντλεί την ύπαρξή του το κράτος της κατάστασης. Η πολιτική καλεί [summons] την ισχύ του Κράτους να εμφανιστεί. Επιπλέον είναι η μόνη διαδικασία αλήθειας που το πράττει αυτό άμεσα. Το σύνηθες σύμπτωμα αυτού του καλέσματος είναι το γεγονός ότι η πολιτική συναντά την καταστολή. Αλλά η καταστολή, η οποία είναι η εμπειρική μορφή της πλάνητος [errant] υπερδύναμης του Κράτους, δεν είναι το βασικό σημείο.

Το πραγματικό χαρακτηριστικό του πολιτικού γεγονότος και της διαδικασίας αλήθειας που αυτό πυροδοτεί είναι ότι ένα πολιτικό συμβάν ακινητοποιεί την περι-πλάνηση [fixes the errancy] και αποδίδει ένα μέτρο στην υπερδύναμη του Κράτους. Καθορίζει [fixes] τη δύναμη του Κράτους. Κατά συνέπεια, το πολιτικό συμβάν διακόπτει την υποκειμενική περι-πλάνηση της ισχύος του Κράτους. Διαμορφώνει το κράτος της κατάστασης. Του δίνει μορφή· διαμορφώνει την ισχύ του· την μετρά.

Εμπειρικά μιλώντας, αυτό σημαίνει πως οποτεδήποτε υπάρχει ένα αυθεντικά πολιτικό συμβάν, το Κράτος αποκαλύπτεται. Αποκαλύπτει την πλεοναστικότητα της εξουσίας του, την κατασταλτική του διάσταση. Αλλά αποκαλύπτει επίσης ένα μέτρο για αυτή την συνήθως αόρατη πλεοναστικότητα. Διότι είναι θεμελιώδες για την φυσιολογική λειτουργία του Κράτους η ισχύς του να παραμένει ακαταμέτρητη, πλάνης, χωρίς δυνατότητα απόδοσης [unassignable]. Το πολιτικό συμβάν βάζει ένα τέρμα σ' όλα αυτά, αποδίδοντας ένα ορατό μέτρο στην πλεοναστική ισχύ του Κράτους.

Η πολιτική θέτει το Κράτος σε απόσταση, στην απόσταση του μέτρου του. Η παραίτηση που χαρακτηρίζει καιρούς χωρίς πολιτική τρέφεται από το γεγονός ότι το Κράτος δεν βρίσκεται σε απόσταση, γιατί το μέτρο της ισχύος του περι-πλανάται [is errant]. Οι άνθρωποι γίνονται όμηροι της περι-πλάνησής του χωρίς δυνατότητα απόδοσής του κάπου [its unassignable errancy]. Η πολιτική είναι η διακοπή αυτής της περι-πλάνησης. Επιδεικνύει ένα μέτρο για την κρατικιστική ισχύ. Αυτή είναι η έννοια με την οποία η πολιτική είναι "ελευθερία". Το Κράτος είναι στην πραγματικότητα η ακαταμέτρητη υποδούλωση των τμημάτων της κατάστασης, μια υποδούλωση της οποίας το μυστικό είναι ακριβώς η περι-πλάνηση της υπερ-δύναμης [the errancy of superpower], η απουσία μέτρου της. Η ελευθερία εδώ συνίσταται στο να βάζεις το Κράτος σε απόσταση μέσα από τη συλλογική θεμελίωση ενός μέτρου της πλεοναστικότητάς του. Και αν η πλεοναστικότητα μπορεί να μετρηθεί [is measured], είναι επειδή το συλλογικό μπορεί να την αντιμετωπίσει [can measure up to it].

22 σχόλια:

  1. δομικό εφέ=δομική συνέπεια/αποτέλεσμα

    περιπλάνηση= το είχα μεταφράσει και ως περιφοίτηση [η «περιπλάνηση» είναι διττής φύσης: απέναντι στην πλάνη τής «υπερβολής» στέκεται η περιπλάνηση τού «μη υπαρκτού» {προλεταριάτο, κ.λπ.}] «Περιφοίτηση», από το κεφάλαιο για Σπινόζα. Η απόδοση μέτρου/τιμής σχετίζεται και με την «επιλογή»:


    [Σημ.Μετφρ. [On est toujours « sur-compté » par l’État]: Είναι δυνατές διάφορες ερμηνείες τής ιδέας αυτής. Στη μετάφραση επέλεξα να υπογραμμίσω την εννοιολογική απόχρωση τού νομιμοποιητικού «πλεονάσματος» που το «κράτος» αντλεί από το γεγονός τής «διπλομέτρησης» των στοιχείων τής κατάστασης. — Να σημειωθεί επίσης ότι, στις σημειώσεις τού Φισέρ, η φράση ίσως αντιστοιχεί σε αγγλισμό [we’ re always outnumbered by the State], οπότε θα μπορούσε να αποδοθεί ως «το κράτος είναι πάντα ένας αριθμητικά υπέρτερος αντίπαλος», κ.λπ. Ωστόσο, αυτή η απόδοση αλλοιώνει το περιεχόμενο τού συμπεράσματος τού κεφ.26 στο Είναι και Συμβάν, όπου αναφέρεται ότι η αποτίμηση τού μεγέθους τής κρατικής «δύναμης» (το πλήρωμα τού «χάσματος» μεταξύ παράστασης και αναπαράστασης) είναι δυνατή στη βάση μιας άναρχης επιλογής (choix sans concept), εφόσον η έλευση τού συμβάντος θα έχει επιτρέψει «την εντόπιση τού εν λόγω πλεονάσματος και την έκθεση τού κενού τής κατάστασης, σηματοδοτώντας έτσι την πιθανή έναρξη μιας γενολογικής διαδικασίας αλήθειας» (Bosteels, Une Trajectore Polémique, σελ.111).] (από εδώ υποσημείωση 1)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Mille mercis. Μόνο από σένα περίμενα σχόλιο για αυτό το ποστ. Έτσι κι αλλιώς, όπως είπε και ο Δημήτρης χτες, τον Πουλαντζά δεν τον καταλαβαίνω, δεν επαρκεί ο φτωχός μου νους, οπότε είπα να παλέψω με κανα ευκολάκι για να κάνω κι εγώ λίγη μόστρα.

      Διαγραφή
  2. Α, ναι και αυτό που γράφεις για τη θεματική τού τρόμου και παράλυσης, το έχει «δραματοποιήσει» στο «Σκετς 17: Το Υποκείμενο (2) [ή «Κουλτούρα να φύγουμε»]»


    Κάπου γράφει ότι η εξάλειψη τού τρόμου/αγωνίας προϋποθέτει τον εντοπισμό/αναγνώριση τού «εχθρού».

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ευχαριστω ιδιαιτερα για την αναρτηση, το εισαγωγικο σχολιο και τη μεταφραση. Λοιπον προσπαθω να καταλαβω.Δηλαδή η μεταδομη που λέγεται κράτος είναι κάτι νομοτελειακο και αναποδραστο; Αν το συμβάν, το Πολιτικό συμβάν είναι αυτο που φανερώνει την απειροτητα της μεταδομης, και με αυτόν τον τροπο το συμβάν έχει απελευθερωτικό χαρακτήρα τότε οποιοδήποτε πολιτικο γεγονός-συμβάν έχει αυτήν την δράση, την απελευθερωτικη και δεν είναι αναγκαία μια συγκεκριμένη επαναστατική πράξη με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και αιτήματα. Και πάλι μετα το συμβάν της επαναστατικής ή μη πράξης δεν γυρνά ξανά η κατάσταση στην περι-πλανηση του κράτους; Δηλαδή η εξουσία του κράτους θα είναι πάντα είτε ένας αοριστος τρόμος απέναντι στην μη ορατή απειρη κατάστασή του είτε ένας ορισμενος φόβος απέναντι στην περατή έκφανση του κράτους που αναδεικνύει το συμβάν; Δηλαδή η απελευθερωτικη δράση του συμβάντος είναι το να εγκυστωθει κάπου και να γίνει ορατό το κράτος και υπό αυτο τον όρο να φτιαχτεί μια νέα κατάσταση που είναι αδύνατο όμως και πάλι να ξεφύγει απο αυτη την υπερδομη- μεταδομη;
    Συγνώμη αν οι ερωτήσεις φαίνονται αφελείς, βοηθηστε την αοματη.
    Με μεγάλη εκτίμηση
    Εύη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Δηλαδή η μεταδομη που λέγεται κράτος είναι κάτι νομοτελειακο και αναποδραστο;"

      Σημαντική πολύ η ερώτηση, κατά τη δική μου εκτίμηση, μιας και το οντολογικό-μαθηματικό "έδρασμα" του κράτους μοιάζει να προϋποθέτει την υπεριστορικότητά του, κάτι που είναι αρκετά προβληματικό από την σκοπιά έργων όπως Η κριτική της φιλοσοφίας του δικαίου του Μαρξ και η Καταγωγή της Οικογένειας... του Ένγκελς, αλλά και καθιστά πολύ δύσκολο να οραματιστείς τι θα σήμαινε "μαρασμός του κράτους" κατά συνέπεια.

      Ίσως "η απόσταση απ' το κράτος" να είναι η μπαντιουική απάντηση στις διαψευσμένες ελπίδες του "μαρασμού του κράτους";

      Είναι ανοιχτά σε σοβαρή συζήτηση αυτά τα ζητήματα, μου φαίνεται.

      Διαγραφή
    2. "Αν το συμβάν, το Πολιτικό συμβάν είναι αυτο που φανερώνει την απειροτητα της μεταδομης"

      Αντιθέτως, είναι αυτό που καθιστά αυτή την απειρότητα πεπερασμένη, της δίνει "μαθηματική" τιμή, "μέτρο." Η απειρότητα της πλεοναστικότητας της μεταδομής σε σχέση με την κατάσταση είναι αυτό ακριβώς που το πολιτικό συμβάν διακόπτει και σταματά.

      Διαγραφή
    3. "τότε οποιοδήποτε πολιτικο γεγονός-συμβάν έχει αυτήν την δράση, την απελευθερωτικη και δεν είναι αναγκαία μια συγκεκριμένη επαναστατική πράξη με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και αιτήματα"

      Ο ορισμός του πολιτικού συμβάντος, βάσει του παρόντος κειμένου, είναι πολύ συγκεκριμένος και αυστηρός. Το πολιτικό συμβάν εξαναγκάζει το κράτος σε κατασταλτική αντίδραση αλλά είναι επίσης και το μέτρο της "αναμέτρησης" με το κράτος. "Αναμέτρηση με το κράτος" εκτός, στο ελάχιστο, εξέγερσης, δεν νομίζω πως υφίσταται.

      Διαγραφή
    4. "Και πάλι μετα το συμβάν της επαναστατικής ή μη πράξης δεν γυρνά ξανά η κατάσταση στην περι-πλανηση του κράτους;"

      Αυτό είναι το δεύτερο σημαντικό ζήτημα που εγείρεται, πράγματι, και είναι και το ζήτημα που τίθεται από το δίπολο "Τρομοκρατίας" και "Θερμιδόρ", κατά κάποιο τρόπο. Και βέβαια το βρίσκουμε και στα ιστορικά και θεωρητικά ζητήματα που τίθενται από την Οκτωβριανή και τον εμφύλιο στη Ρωσία. Μία αρκετά εκτεταμένη απάντηση, εκ μέρους Μπαντιού, δίνεται στο "Μια θεωρητική πραγματεία..." http://leninreloaded.blogspot.com/2012/02/alain-badiou_23.html

      Διαγραφή
    5. Τα υπόλειπα ερωτήματα που ακολουθούν είναι συνεπαγωγές αυτού που παρέθεσα πιο πάνω. Οπότε νομίζω η πιο γόνιμη οδός θεωρητικά είναι να κοιτάξεις το "Μια θεωρητική πραγματεία" και να επανέλθεις για το αν σε καλύπτει ή όχι και γιατί για τα ζητήματα που θέτεις.

      Διαγραφή
  4. «συμβάν είναι αυτό που φανερώνει την απειρότητα τής μεταδομής»--> το ορθό είναι: το συμβάν αποτελεί τρόπο τινά --- «φευγαλέα», άνευ ίχνους [εξ ου και η «πίστη» και η «επιλογή χωρίς έννοια» (Καντιανό sublime στο οποίο αναφέρεται ο Αντώνης] --- συνθήκη τής δυνατότητας για τη «συλλογική θεμελίωση ενός μέτρου της πλεοναστικότητας κ.ο.κ.» (συλλογική θεμελίωση=παρουσίαση του «λαού», ιστορική εξέγερση, οργάνωση-κόμμα, κ.λπ.).

    Επειδή είμαι λίγο ψόφιος κι εδώ έχουμε Πάσχα, θα επανέλθω αύριο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. «Είναι ανοιχτά σε σοβαρή συζήτηση αυτά τα ζητήματα, μου φαίνεται.»

    Η δικιά μου εντύπωση* είναι ότι έχεις δύο «ιστορίες» τού Κράτους (στον Μπαντιού, η «ιστορία» είναι ιστορία τού Κράτους). Όποια διαδικασία μαρασμού, ανήκει σε διαφορετικό «χρονικό συνεχές» [κάπου είχα αναφερθεί για τη «συμβαντική θεμελίωση του χρόνου/παρόντος» {Κομμ.Μανφέστο}]

    (είχες ανεβάσει ένα του Γκράμσι για Κράτος, στο οποίο επιμένει και ο Λοζούρντο, και λίγο πολύ ταυτίζεται και με την έννοια του Κράτους στον Μπαντιού· το κείμενο θα βοηθύσε, δεν έχω τον σύνδεσμο. [η «οικονομία» ανήκει στο «Κράτος» {ενδιαφέρον πού τοποθετείται re: Παραγωγικές δυνάμεις/σχέσεις παραγωής}])

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είχες κάνει μια παρατήρηση κριτική για την ιδέα του μαρασμού του πολιτικού, λέγοντας πως αυτό ακριβώς είναι που προσπαθεί να αποτρέψει η σκέψη Λένιν και Μάο, που με ενδιαφέρει πάρα πολύ να την σκεφτώ περισσότερο και να το συζητήσουμε και μέσω αναρτήσεων/μεταφράσεων, κλπ.

      Σε ό,τι αφορά την σχάση δύο διαφορετικών καθεστώτων χρονικότητας, θεωρείς ότι έχει αναφορά στη διαφοροποίηση Geschichte/Historie στον επάρατο Χάιντεγκερ (Είναι και χρόνος), ή νομίζεις ότι υπάρχει άλλη βάση διαφοροποίησης στον Μπαντιού.

      Αν βρεις Λοζούρντο για Γκράμσι μου λες. Η διατύπωση ότι η οικονομία ανήκει στο κράτος υπάρχει βέβαια στα Τετράδια της φυλακής, θυμήσου απόσπασμα για τον φιλελευθερισμό από τα Τετράδια που μετέφρασα.

      Διαγραφή
  6. Ευχαριστω θερμα για την βοήθεια. Διαβάζω και θα επανέλθω.
    Ευη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. (1) Για να μην προκαλέσουμε σύγχυση στην Εύη: «την απειρότητα πεπερασμένη»: να είμαστε σαφείς πρόκειται και στις δυο περιπτώσεις για «άπειρα» («μετρήσιμα και μη άπειρα»). Αλλά είναι δύσκολη η έννοια των άπειρων πληθάριθμων, των άλεφ κ.λπ. «Είναι & συμβάν» 272-73.

    (2) «θεωρείς ότι έχει αναφορά στη διαφοροποίηση Geschichte/Historie στον επάρατο Χάιντεγκερ»: όχι ο Αγκάμπεν είναι εκείνος που βασίζεται στο «συμβάν που προέρχεται από το ίδιο το είναι, από την ίδια την ιστορία τού είναι». Στον Μπαντιού, είναι «εκτός» είναι. Όπου «ιστορία του είναι», ιστορία του καπιταλισμού/ η ιστορία που καταγράφει η αστική τάξη.

    (3) «ακριβώς είναι που προσπαθεί να αποτρέψει η σκέψη Λένιν και Μάο»: αγνωστικιστική μάλλον η τοποθέτηση. Σταματάω εδώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. (3) Πρέπει να βρω τη διατύπωση που είχες κάνει, δεν θυμάμαι ακριβώς τον τρόπο που το έθεσες. Δεν ξέρω αν θυμάσαι.

      Διαγραφή
    2. http://leninreloaded.blogspot.co.uk/search/label/Gramsci
      «Αλλά εφόσον στην πραγματικότητα η κοινωνία των ιδιωτών και το Κράτος είναι ένα και το αυτό»

      Αυτό που θυμήθηκα τώρα από Λοζούρντο, είναι ότι η καταστολή είναι επίσης σύμφυτη με «την κοινωνία των ιδιωτών». Το «λιγότερο κράτος» (ΗΠΑ, έχει παράδειγμα από Ένγκελς) μπορεί να σημαίνει περισσότερο βάρβαρη καταστολή (δολοφονία του νεαρού στη Φλόριντα).

      ---

      Αν είχα κάνει παρατήρηση, θα βασιζόταν σε αυτό:

      «η μοναδική αποστολή ενός Κράτους που κατευθύνεται προς τον μαρασμό του: τη δημιουργική επίλυση των αντιφάσεων μέσα στους κόλπους τού λαού, χωρίς ωστόσο να χρησιμοποιείται εν όψει τής πρώτης δυσκολίας ως πρότυπο αναφοράς ο τρομοκρατικός τρόπος επίλυσης των αντιφάσεων, ο οποίος εφαρμόζεται έναντι τού εχθρού. Εδώ θίγουμε ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα τής εποχής μας, που έχει να κάνει με τη δυνατότητα επινόησης μιας επαναστατικής πολιτικής πειθαρχίας που ναι μεν θα είναι αποδέκτης τής κληρονομιάς τής δικτατορίας τού Αληθούς, η οποία όπως αναφέρθηκε γεννιέται μαζί με την ιστορική εξέγερση, αλλά δεν θα βασίζεται στο ιεραρχικό, αυταρχικό και σχεδόν άκριτο πρότυπο που εκπροσωπούν οι τακτικοί στρατοί ή οι μονάδες κρούσης.»

      Για τη θεματική στην οποία αναφέρεσαι «μαρασμό του πολιτικού» (λένιν), νομίζω ο Μπ.ασχολείται σε εκείνο το πολύ περίεργο σεμινάριο με τις «αρνητικές εκλογές» και με τους «σοσιαλιστικά ανταγωνιστικούς» «μισθούς» από την «Πολιτεία» (την οποία δεν έχω διαβάσει ακόμα).

      Διαγραφή
  8. «Αν βρεις Λοζούρντο για Γκράμσι μου λες»

    Τι να βρω; Το βιβλίο του για Γκράμσι. Αν μπορέσω θα μεταφράσω κάτι. Αλλά στο μέλλον.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ok. Το "Απ' τον φιλελευθερισμό στον κριτικό κομμουνισμό" εννοείς.

      Διαγραφή
  9. πολλές σκέψεις:

    -για να το εννοήσω λίγο περισσότερο, ιστορικά ο όρος κράτος τι περιλαμβάνει (κατα Badiou);
    -"Και πάλι μετα το συμβάν της επαναστατικής ή μη πράξης δεν γυρνά ξανά η κατάσταση στην περι-πλανηση του κράτους;" αυτό για να απαντηθεί-στα πλαίσια του κειμένου- νομίζω οτι χρειάζεται να οριστεί το κράτος ιστορικά, εκτός αν προυποθέτει ο Βadiou οτι κάθε κοινότητα ανθρώπων-ως κατάσταση- προκαλεί και απαιτεί την ύπαρξη του κράτους. Και τελικά, μόνο με τη διαρκή ύπαρξη της πολιτικής, το κράτος παύει να βρίσκεται σε λανθάνουσα κατάσταση και μετριάζεται.
    -"το πολιτικό συμβάν δεν μπορεί να είναι τρόμος με την sublime έννοια που ενσωματώνει το κράτος στην εξειρηνευμένη καθημερινότητα". Για τον υπόκοσμο, για τους εγκληματίες, για όσους ζούν στην Αυλή των θαυμάτων, και όχι στο διαμέρισμα του Κ. η καθημερινότητα του κράτους δεν ειναι εξειρηνευμένη. Κατ'αυτή την έννοια, για αυτούς η ισχύς του κράτους έχει μια συγκεκριμένη μετρήσιμη τιμή (εκκινώντας απο τον...τιμοκατάλογο των δικαστηρίων). Και αντιστρέφοντας: αυτή η κατάσταση της παρανομίας είναι πολιτική;
    cia 239

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. «Το πολιτικό συμβάν εξαναγκάζει το κράτος σε κατασταλτική αντίδραση αλλά είναι επίσης και το μέτρο της "αναμέτρησης" με το κράτος».
    Δεν έχω διαβάσει το συγκεκριμένο έργο του Badiou, και με βάση το κείμενο της ανάρτησης παρατηρώ ότι χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση της έννοιας «πολιτικό συμβάν», κάτι που πιθανόν να γίνεται στο έργο του Badiou. Εάν όχι, τότε απομένει να γίνει. Σαν πρώτη (αδούλευτη) απόκριση θα έλεγα ότι το «πολιτικό συμβάν» απο μόνο του, γενικά κι αφηρημένα, δεν οδηγεί κατ΄ ανάγκη στην εν λόγω «αναμέτρηση».
    Εάν και όταν το κράτος βρίσκεται σε ευάλωτη θέση, τότε έχουμε το συχνό φαινόμενο του «πολιτικού συμβάντος» να εμπνέεται και να δημιουργείται απο το ίδιο το κράτος με σκοπό να αποσοβήσει την ανεπιθύμητη αναμέτρηση που θα το απομυστικοποιήσει, την σύγκρουση του με αυτό που ήδη το καθιστά ευάλωτο. Το κράτος αντιδρά προληπτικά δημιουργώντας "πολιτικό συμβάν". Ένα παράδειγμα αυτού του κρατικού αντιπερισπασμού είναι η προβοκάτσια, ένα στρατήγημα, μια φαινομενική σύγκρουση της οποίας κύριος σκοπός είναι η ένταση της καταστολής πριν ακόμα το ίδιο το κράτος αναμετρηθεί με τον αντίπαλο του.
    Μ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν μπορεί να νοηθεί οποιουδήποτε είδους "συμβάν" χωρίς να νοηθεί στα πλαίσια μιας διαδικασίας άρθρωσης μιας αλήθειας, της οποίας βασικό χαρακτηριστικό σε ό,τι αφορά την πολιτική είναι η καθολικότητα της πολιτικής απεύθυνσης, η καταστροφή της πολιτικής-ως-"διακίνησης των αγαθών"-καθώς και η δύναμή της να "υποκειμενοποιεί", να δίνει δηλαδή συνέπεια και συνεκτικότητα σε μια θέση στράτευσης υπέρ της.

      Κατά συνέπεια δεν μπορεί μια οποιαδήποτε προβοκάτσια να αποτελεί "πολιτικό συμβάν."

      Στην πράξη, τα πολιτικά συμβάντα στο έργο του Μπαντιού ταυτίζονται με την επαναστατική αλληλουχία 1871 (Γαλλία), 1917 (Ρωσία), 1966 (Κίνα).

      Διαγραφή
  11. Υπέρτατης σημασίας η κατανόηση ότι αυτό που φαίνεται σαν κρατική δύναμη, βυθισμένο στην ομίχλη του δέους, μπορεί να είναι απατηλό. Ότι το κράτος δεν είναι τόσο κραταιό όσο φαίνεται. Ότι το σώμα του παγωνιού δεν είναι η εντυπωσιακή βεντάλια της ουράς του. Θα ήταν υπέρτατης χρησιμότητας αν μπορούσε να υπολογιστεί με μαθηματική ακρίβεια η ισχύς του κράτους. Αυτό όμως φαίνεται αδύνατο να πραγματοποιηθεί στον βαθμό που ο παράγοντας άνθρωπος παραμένει αστάθμητος. Αυτή η αδυναμία ισχύει και για την μπουρζουαζία στην οποία ανήκει το κράτος. Εάν μπορούσε η μπουρζουαζία να αντικαταστήσει τα οπλοφόρα πιόνια της (που δεν είναι πάντα πιόνια) με ρομπότ θα ήταν ευτύχημα για αυτήν.
    Ένας απο τους λόγους του μη μετρήσιμου της κρατικής δύναμης, ίσως, είναι ότι δεν είναι ποτέ σταθερή και εξαρτάται απο το πόσο πειθήνιοι είναι αυτοί τους οποίους το κράτος κρατεί. Ο ισχυρότερος πυλώνας του κράτους, ο κύριος όγκος της ισχύος του έγκειται στο κατά πόσο αυτοί τους οποίους κρατεί είναι διατεθειμένοι να κρατούνται.

    Μ

    ΥΓ το παραπάνω σχόλιο (περί «πολιτικού συμβάντος» εμπνευσμένου απο το κράτος (προβοκάτσια κλπ) στάλθηκε απο μένα ανυπόγραφο (in error)

    ΑπάντησηΔιαγραφή