Πέμπτη, 22 Μαρτίου 2012

Rosa Luxemburg-Η μπροσούρα Junius. Η κρίση της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας (Ι)

Ρόζα Λούξεμπουργκ
Μτφρ.: Lenin Reloaded

Εισαγωγή
Η υπερψήφιση των πολεμικών πιστώσεων τον Αύγουστο του 1914 ήταν μια συντριπτική στιγμή για τη ζωή των σοσιαλιστών και του σοσιαλιστικού κινήματος στην Ευρώπη. Όσοι είχαν πιστέψει ολοκληρωτικά στην ικανότητα της οργανωμένης εργασίας να σταθεί ενάντια στον πόλεμο, και εργαστεί για αυτό, είδαν πλέον τα μεγάλα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας να σπεύδουν προς υπεράσπιση των πατρίδων τους. Η εργατική αλληλεγγύη είχε αποδειχθεί ένας αδύναμος μύθος. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ (1871-1919) είχε για πολύ καιρό προειδοποιήσει για τις παραλυτικές συνέπειες του υπερβολικά γραφειοκρατούμενου Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) και για τις αντεπαναστατικές τάσεις των συνδικάτων που έπαιξαν τόσο σημαντικό ρόλο στις πολιτικές αποφάσεις του κόμματος. Η απόφαση του 1914 την δικαίωσε αλλά ταυτόχρονα συνέτριψε τις επαναστατικές λαχτάρες μιας ζωής. Ενώ ήταν σε θέση να δομήσει νέες ελπίδες από τις επαναστατικές ευκαιρίες που προσέφερε ο πόλεμος, η Λούξεμπουργκ δεν μπορούσε να αποσείσει την γνώση πως ό,τι και αν συνέβαινε, η ευρωπαϊκή εργατική τάξη θα πλήρωνε το μεγαλύτερο τίμημα με αίμα και πόνο. Έχοντας τρία εμπόδια --όντας γυναίκα, Πολωνίδα, και Εβραία-- η Λούξεμπουργκ ήταν η πιο σπουδαία φωνή της αριστερής πτέρυγας της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, μια απ' τους πιο διαυγείς μαρξιστές της εποχής της, και μια διαρκής υπερασπίστρια της ριζοσπαστικής δράσης. Πέρασε μεγάλο μέρος του πολέμου στη φυλακή, όπου έγραψε και κατόπιν εξήγαγε λαθραία τη μπροσούρα που παρατίθεται πιο κάτω. Δημοσιευμένη με το όνομα "Τζούνιους", ψευδώνυμο που χρησιμομοποίησε ένας σημαντικός άγγλος συγγραφέας πολιτικών μπροσούρων του 18ου αιώνα, αλλά πιθανόν επίσης αναφορά στον Lucius Junius Brutus, θρυλικό δημοκράτη ήρωα της αρχαίας Ρώμης, το φυλλάδιο έγινε η καθοδηγητική δήλωση για την Διεθνή Ομάδα, που έγινε η Λίγκα του Σπάρτακου και, τελικά, το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (KPD) στις 1 Ιανουαρίου, 1919. Η Λούξεμπουργκ είχε κύριο ρόλο σ' αυτές τις εξελίξεις, και, μαζί με τον Καρλ Λίμπνεχτ (1871-1919), οδήγησαν τους Σπαρτακιστές μέχρι τη δολοφονία τους από την γερμανική κυβέρνηση στις 15 Ιανουαρίου του 1919.

Κεφάλαιο 1
Το σκηνικό έχει αλλάξει δραματικά. Η πορεία έξι εβδομάδων στο Παρίσι έχει εξελιχθεί σε παγκόσμιο δράμα.[1] Η μαζική σφαγή έχει γίνει η κουραστική και μονότονη ασχολία της ημέρας και τέλος δεν διαφαίνεται. Η αστική πολιτική τέχνη έχει πιαστεί στη δική της λαβή. Τα πνεύματα που κλήθηκαν δεν μπορούν πια να εξορκιστούν.

Η ευφορία εξαφανίστηκε. Πάει ο πατριωτικός θόρυβος στους δρόμους, το κυνήγι του χρυσοβαμένου αυτοκινήτου, το ένα ψευδές τηλεγράφημα μετά το άλλο, τα πηγάδια τα μολυσμένα με χολέρα, οι Ρώσοι φοιτητές που ρίχνουν βόμβες από κάθε σιδηροδρομική γέφυρα στο Βερολίνο, τα γαλλικά αεροπλάνα πάνω από την Νυρεμβέργη, το κοινό που αναζητά κατασκόπους και παθαίνει αμόκ στους δρόμους, τα πλήθη στα καφέ με τα εκκωφαντικά πατριωτικά τραγούδια να ακούγονται όλο και δυνατότερα, οι γειτονιές της πόλης που μεταμορφώνονται ολάκερες σε όχλους έτοιμους να αποκηρύξουν, να κακομεταχειριστούν τις γυναίκες, να φωνάξουν "ουρά!" και να φέρουν τους εαυτούς τους σε ντελίριο χρησιμοποιώντας απίστευτες φήμες. Πάει και η ατμόσφαιρα τελετουργικού φόνου, ο αέρας της Κισινιόφ, όπου η αλλαγή φρουράς είναι ο μοναδικός εκπρόσωπος ανθρώπινης αξιοπρέπειας που απέμεινε. [2]

Το θέαμα τέλειωσε. Οι γερμανοί ακαδημαϊκοί, αυτοί οι “αδέξιοι πρωτοπήθικοι,” έχουν γιουχαριστεί μέχρι να αποσυρθούν εκτός σκηνής εδώ και καιρό. Τα τραίνα, γεμάτα από εφέδρους, δεν τα συνοδεύουν πια παρθένες που λιποθυμούν από καθαρή έκσταση. Οι φαντάροι δεν χαιρετούν πια τον κόσμο απ' τα παράθυρα του τραίνου με χαρούμενα χαμόγελα. Κουβαλώντας τα δισκάκια τους, βαδίζουν ήσυχα στους δρόμους όπου ο κόσμος συνεχίζει τις καθημερινές τους δουλειές με σκυθρωπά πρόσωπα.

Στην πεζή ατμόσφαιρα της χλωμιασμένης μέρας αντηχεί μια διαφορετική χορωδία -- οι βραχνές κραυγές του όρνιου και οι ύαινες του πεδίου μάχης. Δέκα χιλιάδες τέντες -- εγγυημένα σύμφωνες με τους κανονισμούς! Εκατό χιλιάδες κιλά μπέικον, κακάο, υποκατάστατο καφέ -- άμεση παράδοση! Χειροβομβίδες, μηχανήματα κοπής, φυσσίγια, γραφεία συνοικεσίων για τις χήρες των πεσόντων, δερμάτινες ζώνες -- μόνο σοβαραί προσφοραί! Η τροφή για τα κανόνια που φορτώνεται στα τραίνα τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβρη μουχλιάζει στα πεδία του θανάτου του Βελγίου, στα Βόσγια όρη, και Μαζουρία, όπου τα κέρδη φυτρώνουν σαν αγριόχορτα. Η σοδειά πρέπει να μπει στην αποθήκη γρήγορα. Χιλιάδες άπληστα χέρια απλώνονται σε όλο τον ωκεανό για να την αρπάξουν.

Οι επιχειρήσεις ανθούν στα ερείπια. Οι πόλεις γίνονται βουνά ερειπίων. Τα χωριά, νεκροταφεία. Οι χώρες, έρημοι. Οι πληθυσμοί, ζητιάνοι. Οι εκκλησίες, αχούρια. Το διεθνές δίκαιο, οι συνθήκες και οι συμμαχίες, οι πιο ιερές λέξεις και η υψηλότερη αυθεντία έχουν γίνει κουρέλια. Κάθε πρίγκηψ "ελέω Θεού" αποκαλείται κάθαρμα και ψεύτης από τον ξάδερφό του απ' την άλλη πλευρά. Κάθε διπλωμάτης είναι ένας πανούργος κανάγιας για τους συναδέλφους του στην άλλη παράταξη. Κάθε κυβέρνηση βλέπει κάθε άλλη ως κυβέρνηση που καταδικάζει τον ίδιο της το λαό και ως άξια περιφρόνησης. Εξεγέρσεις για τροφή στην Βενετία, τη Λισαβώνα, τη Μόσχα, τη Σιγκαπούρη. Πανούκλα στη Ρωσία, μιζέρια και απελπισία παντού.

Βιασμένη, ατιμασμένη, πνιγμένη στο αίμα, στάζοντας βρωμιά -- ιδού η αστική κοινωνία. Αυτή είναι. Όχι καθαρή και ηθική, με φιλοδοξίες πολιτισμού, φιλοσοφίας, ηθικής, τάξης, ειρήνης, και αρχής του δικαίου, αλλά ένα λυσσασμένο κτήνος, η αναρχία της τελετής των μαγισσών, μια πανούκλα για τον πολιτισμό και την ανθρωπότητα. Έτσι αποκαλύπτει τον εαυτό της με την αληθινή, τη γυμνή της μορφή.

Στο μέσο αυτής της τελετής μαγισσών έχει έλθει μια κοσμοϊστορική καταστροφή: Η Διεθνής Σοσιαλδημοκρατία παραδόθηκε. Το να κοροϊδεύομαστε για αυτό, το να το καλύπτουμε, θα ήταν το πιο ανόητο, το πιο μοιραίο πράγμα που θα μπορούσε να κάνει το προλεταριάτο. Ο Μαρξ λέει: "...ο δημοκράτης (δηλαδή, ο μικροαστός επαναστάτης) αναδύεται από τις πιο ντροπιαστικές ήττες όσο αστιγμάτιστος όσο ήταν όταν έμπαινε σ' αυτές αφελώς· αναδύεται έχοντας την νέα πεποίθηση ότι πρέπει να νικήσει, όχι ότι αυτός ή το κόμμα του πρέπει να παρατήσουν τις παλιές αρχές, αλλά ότι οι συνθήκες πρέπει να προσαρμοστούν σ' αυτόν."[3] Το σύγχρονο προλεταριάτο αναδύεται από τις ιστορικές διαδικασίες με διαφορετικό τρόπο. Τα χρέη του και τα λάθη του είναι και τα δύο γιγάντια. Δεν υπάρχει συνταγή, δεν υπάρχει γενικό σχέδιο που να ισχύει σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχει αλάνθαστος αρχηγός που να του δείχνει το δρόμο για να ακολουθήσει. Η ιστορική εμπειρία είναι η μόνη του δασκάλα. Ο αγκάθινος δρόμος του προς τη χειραφέτηση είναι στρωμένος όχι μόνο με ατέλειωτο πόνο αλλά και με αμέτρητα λάθη. Ο σκοπός του ταξιδιού του --και η χειραφέτησή του εξαρτάται από αυτό-- είναι να μάθει το προλεταριάτο από τα λάθη του. Η αυτοκριτική --αλύπητη, σκληρή, φτάνοντας ως τον πυρήνα των πραγμάτων-- είναι η ανάσα και το φως του προλεταριακού κινήματος. Η πτώση του σοσιαλιστικού προλεταριάτου στον σημερινό, παγκόσμιο πόλεμο είναι πρωτόγνωρη. Είναι μια δυστυχία για την ανθρωπότητα. Όμως ο σοσιαλισμός θα χαθεί μόνο αν το διεθνές προλεταριάτο αποτύχει να μετρήσει το βάθος αυτής του της πτώσης, αν αρνηθεί να μάθει απ' αυτή.

Σημειώσεις
[1] Έξι εβδομάδες ήταν ο χρόνος που δόθηκε για την επίτευξη νίκης στο Δυτικό Μέτωπο από το σχέδιο Schlieffen. Το Γενικό Επιτελείο αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σχέδιο τον Οκτώβριο του 1914, καθώς ο πόλεμος κίνησης μετατράπηκε γρήγορα σε επώδυνο πόλεμο χαρακωμάτων.

[2] Επί τρεις ημέρες τον Απρίλιο του 1903, η Κισινιόφ, η επαρχιακή πρωτεύουσα της Βεσαραβίας στην Ρωσική Αυτοκρατορία, έγινε σκηνή αντι-εβραϊκών πογκρόμ. Σύμφωνα με μια επίσημη ανακοίνωση, περισσότεροι από πενήντα Εβραίοι σκοτώθηκαν και πάνω από πεντακόσιοι τραυματίστηκαν. Εκατοντάδες σπίτια και καταστήματα έγιναν στόχοι λαφυραγώγησης και βανδαλισμού. Οι τοπικές αρχές υποστήριξαν τις αντισημιτικές οργανώσεις και μεγιστοποίησαν ενσυνείδητα τη σφαγή, αποφεύγοντας τη χρήση βίας για να αποκαταστήσουν την τάξη. Η Λούξεμπουργκ χρησιμοποιεί εδώ την αναφορά στο πογκρόμ της Κισινιόφ και στον "τελετουργικό φόνο" --την μεσαιωνική δοξασία ότι οι Εβραίοι χρησιμοποιούσαν το αίμα Χριστιανών, συνήθως παιδιών, για τελετουργικούς λόγους-- ως σύμβολα της κατάπτωσης του πολιτισμού στο ναδίρ.

[3] Παράθεμα από τον Καρλ Μαρξ, Η Δέκατη Όγδοη Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη (1852).

7 σχόλια:

  1. ΣΤΑ ΠΕΤΑΧΤΑ

    Λοιπόν, φίλε Αντώνη, παρά τις φιλότιμες προσπάθειές σου η μετάφρασή σου έχει λάθη κι επειδή δεν έχω καιρό γιατί γράφω κάτι αυτές τις μέρες, περιορίζομαι σε επισημάνσεις μερικών μόνο λαθών.

    1) «Τζούνιους» είναι λάθος• το σωστό «Γιούνιους» (πρωτότυπο: «Junius»). Δεν ξέρω πού βρήκες την ερμηνεία που δίνεις, αλλά junius στα λατινικά είναι το ουδέτερο του συγκριτικού βαθμού του επιθέτου juvenis «νέος, νέα» και σημαίνει απλά «το νεότερο» (παιδί, μέλος ή ό,τι παρεμφερές μπορεί να εννοηθεί).

    2) «Κισίνεφ» δεν είναι ακριβές• σωστότερα «Κισινάου» (στην μολδαβική) ή «Κισινιόφ» (στην ρωσική ή γερμανική). Είναι η σημερινή πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Μολδαβίας (πρωτότυπο: «Kischineff» η παλιά γερμανική μεταγραφή, σήμερα: Kischinjow).

    3) Αντί «λεμούριοι» καλύτερα «πρωτοπίθηκοι»• ο όρος είναι ειδικός και χρειάζεται ή μετατροπή με παράθεση του κατά λέξη κειμένου ή εξήγηση (πρωτότυπο: «Lemuren»).

    4) «στη Vosges» είναι λάθος• σωστό: «στα Βόσγια Όρη» (πρωτότυπο: «in den Vogesen»).

    5) «στις λίμνες Masurian» δεν είναι σωστό• δεν εννοεί τις Μαζουριανές Λίμνες, αλλά την περιοχή της Μαζουρίας, τμήμα της παλιάς Ανατολικής Πρωσίας (σήμερα τμήμα της Βοϊβοδίνας Μαζουρίας-Έρμλαντ της Πολωνίας), όπου βρίσκονται οι Μαζουριανές Λίμνες (πρωτότυπο: «in den Masuren»).

    Δεν ξέρω ποιο κείμενο χρησιμοποιείς και σε ποια γλώσσα, αλλά γενικά καλό θα ήταν οι μεταφράσεις α΄) να γίνονται από την γλώσσα του πρωτότυπου (στην περίπτωσή μας τα γερμανικά), γιατί μεταφράσεις μεταφράσεων κατά κανόνα μας απομακρύνουν πολύ από το νόημα του πρωτότυπου και β΄) όχι από κείμενα του διαδίκτυου που βρίθουν εξωφρενικών λαθών, αλλά από έντυπα κείμενα.

    Μη απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δυστυχώς, δεν έχω έντυπη μορφή. Η μετάφραση είναι απ' το MIA (δίνω το λινκ στον τίτλο).

      Για το 1): Η εισαγωγή, και η αναφορά σε πιθανές αναφορές για το Junius είναι απ' το MIA. Το junius φυσικά σημαίνει "νεότερος", αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αυτή και μόνο αυτή είναι η διακειμενική αναφορά. Προσωπικά, βρίσκω αρκετή πιθανή την αναφορά στον Lucius Junius Brutus, με δεδομένο ότι λίγο αργότερα η γυναίκα ίδρυσε μια Λίγκα που λεγόταν "Spartacus."

      Για τα υπόλοιπα θερμές ευχαριστίες, θα περαστούν όλα.

      Διαγραφή
    2. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ

      Λοιπόν, φίλε Αντώνη, μερικά συμπληρωματικά για να καταλάβεις ότι η ερμηνεία που δίνεις στο Junius δεν στέκεται.

      Τα αρχαία ρωμαϊκά ονόματα κατά την περίοδο της Δημοκρατίας και της Αυτοκρατορίας είχαν μια δομή που οι Ρωμαίοι είχαν παραλάβει —όπως και πολλά άλλα στοιχεία του πολιτισμού τους— από τους Ετρούσκους. Κατά την δομή αυτή κάθε ρωμαϊκό όνομα αποτελείτο από τρία μέρη (tria nomina): praenomen, nomen gentile, cognomen. Το praenomen ήταν κάτι σαν το δικό μας μικρό όνομα και ήταν ατομικό• το nomen gentile που ακολουθούσε ήταν το όνομα του γένους, στο οποίο ανήκε το άτομο, κληρονομιόταν από τον πατέρα, δήλωνε τον δεσμό με κάποιο κλάδο της αριστοκρατίας ή άλλων τμημάτων των κυρίαρχων τάξεων κι είχε σημασία πολιτικής και κοινωνικής διαπλοκής• τέλος το cognomen ήταν συμπληρωματικό του praenomen, ήταν κι αυτό ατομικό, υποδήλωνε κάποιο σωματικό ή πνευματικό χάρισμα ή χαρακτηριστικό και βοηθούσε στην καλύτερη διάκριση μεταξύ ατόμων με το ίδιο μικρό όνομα που ανήκαν στο ίδιο γένος.

      Βρίσκω απίθανο να διάλεξε η Ρόζα Λούξεμπουργκ, η οποία σε αντίθεση με την συντριπτική πλειοψηφία των σημερινών διανοουμένων ήξερε λατινικά, από το όνομα του Λούκιου Ιούνιου Βρούτου για ψευδώνυμο εκείνο το μέρος του ονόματος που δήλωνε την αριστοκρατική του καταγωγή• αν θα διάλεγε, θα προτιμούσε το «Βρούτος», όνομα, με το οποίο εξάλλου ο Λούκιος Ιούνιος Βρούτος έμεινε στην ιστορία.

      Υπέρ της άποψης αυτής συνηγορεί και ο Β. Ι. Λένιν, ο οποίος στο άρθρο του «Σχετικά με την μπροσούρα του Γιούνιους» (Ιούλιος 1916) μεταφράζει το «Γιούνιους» ως «νεότερος». Σημείωσε ότι ο Β. Ι. Λένιν ήταν άριστος γνώστης της γερμανικής, γνώριζε πολύ καλά λατινικά και ζούσε τότε σε γερμανόφωνο καντόνι της Ελβετίας —εκεί τυπώθηκε κι η περί ης ο λόγος μπροσούρα—, είχε δηλαδή άμεση επαφή με την ζωντανή γερμανική γλωσσική πραγματικότητα.

      Μην αντλείς στοιχεία από το ΜΙΑ που είναι εξαιρετικά αναξιόπιστο ιδίως σε εγκυκλοπαιδικά ζητήματα, επί των οποίων γράφει όχι λίγες ανοησίες. Επίσης προσπάθησε να καταρτίσεις την δική σου κανονική έντυπη βιβλιοθήκη για να είσαι σίγουρος για την εγκυρότητα των κειμένων που μεταφράζεις.

      Μια διόρθωση: η Ρόζα Λούξεμπουργκ δεν ίδρυσε μόνη της την «Ένωση του Σπαρτάκου» (Spartakusbund).

      Η μετάφραση της «Κρίσης της Σοσιαλδημοκρατίας» —αυτός είναι ο σωστός τίτλος, όχι «Η Κρίση της Γερμανικής Σοσιαλδημοκρατίας» (πρωτότυπο: Die Krise der Sozialdemokratie)— έγινε από το γερμανικό πρωτότυπο;

      Μη απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    3. Όχι, όπως είπα έγινε απ' το αγγλικό κείμενο της MIA. Γερμανικά δεν διαβάζω δυστυχώς, οπότε για έντυπη έκδοση περιμένω τα Άπαντα της Λούξεμπουργκ στα αγγλικά που βγαίνουν τώρα σταδιακά απ' τη Verso.

      Τι νόημα θα είχε η Λούξεμπουργκ να παραπέμψει απλώς στο συγκριτικού βαθμού επίθετο "νεότερος" το 1915, όταν ήταν 44 ετών, δεν το καταλαβαίνω φιλολογικά. "Νεότερος" από τι και ποιον.

      Διαγραφή
    4. Ο επιφυλλιδογράφος του 18ου αιώνα Junius πάντως, είχε επίσης χρησιμοποιήσει τα ψευδώνυμα "Brutus" και "Lucius", οπότε για τον ίδιο ο κανόνας του ότι το ένα απέκλειε αναφορά στο άλλο δεν ίσχυσε.

      Υπάρχει και ο ρωμαίος ποιητής Juvenal, που υποτίθεται πως ήταν γνωστός και ως Junius. Και υπάρχει και η θεά Juno, προστάτιδα του κράτους, και μόνη πιθανή γυναικεία σύνδεση που μπορώ να σκεφτώ.

      Διαγραφή
    5. ΣΥΝΤΟΜΟ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΟ

      Λοιπόν, φίλε Αντώνη, για να σε «μυήσω» λιγάκι στην ιστορία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας.

      Δεν έχει σημασία ποια ήταν η ηλικία της Λούξεμπουργκ το 1915/16, σημασία έχει σε ποια γενιά των γερμανών σοσιαλδημοκρατών (αυτο)κατατάσσεται. Δεν ανήκει ούτε στην πρώτη περί τον Λήμπκνεχτ πατέρα και τον Μπέμπελ ούτε στην δεύτερη περί τον Κάουτσκι, τον Μπερνστάιν, την Τσέτκιν και τον Μέρινγκ, αλλά στην τρίτη περί τον Λήμπκνεχτ γιό, τον Πικ και τον Ντούνκερ (ονόματα ενδεικτικά, εξαιρώ τους πατριάρχες Μαρξ, Ένγκελς και Λασάλ). Αυτό εννοεί με το Junius («νεότερος», «νεότερη») κι έτσι το κατάλαβε κι ο Λένιν τότε.

      Ο επιφυλλιδογράφος του 18ου αιώνα, ο ρωμαίος ποιητής Juvenalis και η Ήρα (Juno) που αναφέρεις δεν έχουν νόημα ως «πηγή» του ψευδωνύμου γιατί: ο πρώτος δεν ήταν επαναστάτης όπως εννοούσε την επανάσταση η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο δεύτερος δεν έχει σχέση με το περιεχόμενο της μπροσούρας, η δε τρίτη παραπέμπει στην μυθολογία.

      Τέλος πάντων, την γνώμη μου σου είπα συμφωνώντας με τον Β. Ι. Λένιν• αν έχεις διαφορετική γνώμη, εμένα δεν μου πέφτει λόγος.

      Μη απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
  2. Φίλε Αντώνη για να σε βοηθήσω.Η μπροσούρα του Γιούνιους έχει μεταφραστεί και εκδίδεται απο την Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη , σε μια εξαιρετική έκδοση μαζί με συμπληρωματικά κείμενα των Τρότσκι,Μαντέλ,Λεβί,Τσέτκιν.Θα το βρείς στη Πολιτεία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή