Σάββατο, 24 Μαρτίου 2012

Γέλιο και γελοίο

"Ο άνθρωπος ξεχωρίζει από όλα τα άλλα ζώα από την ιδιότητά του να γελά."
Joseph Addison

"Φοβάμαι πως τα ζώα βλέπουν τον άνθρωπο ως πλάσμα του δικού τους είδους το οποίο, με πολύ επικίνδυνο τρόπο, έχει απωλέσει τα υγιή ζωϊκά του λογικά -- ως το τρελό ζώο, το ζώο που γελά, το ζώο που κλαίει, το δυστυχισμένο ζώο."
Friedrich Nietzsche, Χαρούμενη επιστήμη

Υπάρχουν δύο κατηγορίες γελοίων ανθρώπων, και είναι πολύ διαφορετικές. Η πρώτη είναι οι σοβαροφανείς, αυτοί που επειδή από την σοβαρότητα μπορούν να αντιληφθούν μόνο την εμφάνιση και όχι την ουσία, συνδυάζουν τη γελοιότητα του περιεχομένου με τη σοβαρότητα της μορφής και καθίστανται, οι δυστυχείς, διπλά γελοίοι. Οι σοβαροφανείς άνθρωποι δεν γελούν, σαν να στερούν στωϊκά από τον εαυτό τους αυτό που χαρίζουν απλόχερα στους άλλους: το γέλιο. Αυτή τους η αυτοτιμωρία για το κακό που κάνουν στη σοβαρότητα είναι και το μόνο που τους λυτρώνει.

Η δεύτερη κατηγορία γελοίων είναι οι άνθρωποι που προσπαθούν διαρκώς να κάνουν τους άλλους να γελάσουν, και το πετυχαίνουν, αλλά για τους λάθους λόγους: αυτό που είναι γελοίο είναι η ίδια η διαρκής τους προσπάθεια να είναι αστείοι για να τραβήξουν την προσοχή. Οι ανοιχτά και δεδηλωμένα γελοίοι άνθρωποι είναι πολύ θλιμμένοι όταν είναι μόνοι. Είναι σαν να μετανοούν σιωπηρά για το κακό που κάνουν στο γέλιο εκβιάζοντάς το διαρκώς. Αλλά ίσως στην πραγματικότητα, είναι η αφόρητη μοναξιά τους που τους κάνει γελοίους. Η δυστυχία έχει από μόνη της κάτι γελοίο· μόνο η ευτυχία είναι εντελώς σοβαρή υπόθεση. Αυτή τους η σιωπηλή μετάνοια απέναντι στην ιλαρή αντιμετώπιση της ιλαρότητας, όπως και να 'χει, είναι και το μόνο που τους λυτρώνει. 

Τα ζώα δεν γελούν, τουλάχιστον με τρόπο προς τα έξω φανερό· ούτε οι άγγελοι, που είναι βασικά ζώα με φτερά, ζώα στα οποία ο άνθρωπος έδωσε μια ανώτερη από τον ίδιο υπόσταση για να εξαγνίσει τη σκληρότητά του --ακούγεται γελοίο να πεις "την κτηνωδία του"-- προς αυτά. Αυτό το μη γέλιο είναι ένα είδος σχολίου προς το ανθρώπινο γέλιο, αλλά το ακριβές περιεχόμενο του σχολίου παραμένει φύσει ακατανόητο απ' τον άνθρωπο. Αυτό είναι αρκετά γελοίο, τόσο που αρχίζει κανείς να υποπτεύεται ότι υπάρχει ένα άηχο γέλιο που θα μπορούσε να βουβάνει κάθε ηχηρό αντίστοιχό του με την έντασή του. Η ένταση αυτή είναι μεταφυσική, κι αυτή είναι η μόνη πραγματικά μεταφυσική σκέψη για την οποία είμαι ικανός.

1 σχόλιο: